Zelf maken: kasten, planken en bladen bouwen en ophangen

Waar je mee begint als je iets zelf gaat maken

Alles wat je zelf in elkaar zet valt in drie groepen: iets dat op de vloer staat, iets dat aan de wand hangt, en iets bestaands dat je aanpast. De beslissingen verschillen per groep, maar de volgorde is steeds dezelfde. Eerst het gewicht en de maat, dan het materiaal, en pas daarna de bevestiging. Over houtsoorten, verbindingen en het gereedschap eromheen vind je meer in ons overzicht over hout en timmerwerk.

Begin bij wat erin of erop komt. Een boekenkast voor pockets is een ander meubel dan een kast vol ordners, ook al zien ze er hetzelfde uit. Datzelfde verschil zit tussen een bureaublad waar iemand op gaat zitten en een blad waar alleen een laptop op staat.

Meet daarna de ruimte in, en meet op drie hoogtes. Muren staan zelden zuiver haaks, en een nis is boven vaak een centimeter breder dan onder. Een schets met alle maten erop kost een half uur en voorkomt dat je een hele plaat verkeerd doorzaagt. Hoe je zo'n tekening opzet, lees je bij het maken van een bouwtekening.

Project	Wat de maat bepaalt	Waar het meestal misgaat
Boekenkast of stellingkast	De hoogte van je boeken en de overspanning per vak	Planken van 120 cm die na een jaar zichtbaar doorhangen
Zelf een kledingkast maken	De hoogte van het hanggedeelte en de diepte van een hanger	Een roede zonder tussensteun die onder winterjassen doorbuigt
Bureaublad of tafelblad	De vrije lengte tussen de steunpunten	Een blad van 300 cm zonder steun in het midden
Badmeubel of een waskom op een plank	De maat van de kom, de sifon en de kraangaten	Plaatmateriaal dat niet tegen vocht kan
Tv-meubel, ook verrijdbaar of draaibaar	De zithoogte van de bank en de lengte van de kabels	Wielen die alleen in dun plaatmateriaal geschroefd zijn
Aquariumkast of aquariummeubel	Het totale gewicht van bak, water en bodem	Een frame waarin het gewicht niet op de staanders staat
Dartkast of een kast om apparatuur	De vaste afmetingen van het bord of het apparaat	Geen ruimte voor kabels en voor warmte
Geluidsdichte kast voor een pomp of compressor	De luchtstroom die je toch moet toelaten	Een dichte kast waarin het apparaat oververhit raakt
Roldeurkast	De bocht die de roldeur achter in de kast nodig heeft	Te weinig ruimte achter het front
Schappen in de schuur	De diepte en de belasting per schap	OSB dat over drie meter tussen twee steunpunten hangt

Hoe ver een plank mag overspannen, en hoe dik hij moet zijn

De vrije lengte tussen twee steunpunten bepaalt bijna alles aan een legplank. Doorbuiging loopt op met de derde macht van die lengte, dus een plank van 120 cm zakt ongeveer acht keer zo ver door als dezelfde plank van 60 cm. Dat is precies de reden dat de meeste boekenkasten in vakken van 60 tot 80 cm zijn opgedeeld.

De dikte werkt dezelfde kant op. Twee keer zo dik is grofweg acht keer zo stijf, dus van 18 naar 25 mm gaan scheelt meer dan je zou verwachten. Twee planken van 18 mm die je over het hele vlak op elkaar lijmt, gedragen zich als één plank van 36 mm en zijn daarmee vier keer zo stijf als diezelfde twee planken los op elkaar.

Wil je doorbuigen voorkomen en toch een lange plank maken, dan werken drie oplossingen. Een lat van 40 mm hoog onder de voorrand lijmen, een aluminium hoekprofiel in een zaagsnede aan de onderkant laten verdwijnen, of een tussensteun maken. Die tussensteun hoeft geen hele wang te zijn: een smal schotje halverwege halveert de overspanning al, en daarmee gaat de doorbuiging met een factor acht omlaag.

Zet het zwaarste onderin. Een strekkende meter boeken weegt al gauw dertig kilo, en die last staat er permanent op. Plaatmateriaal blijft onder zo'n vaste belasting kruipen, dus wat na een maand nog recht lijkt, kan er na twee jaar duidelijk doorhangen. De onderstaande maten zijn vuistregels voor een plank die er netjes uit moet blijven zien, niet de grens waarop iets breekt.

Materiaal en dikte	Boeken of gereedschap	Lichte spullen	Wat helpt als je verder wilt
MDF 18 mm	50 cm	70 cm	Lat van 40 mm onder de voorrand lijmen
MDF 25 mm	70 cm	90 cm	Tussensteun of een schotje halverwege
Multiplex 18 mm	70 cm	90 cm	Opdikrand rondom
Multiplex 25 mm	90 cm	110 cm	Aluminium of stalen hoekprofiel ingelaten
Underlayment 18 mm	60 cm	80 cm	Extra staander ertussen
OSB 18 mm	50 cm	70 cm	Staanders om de 60 cm
Gemelamineerd spaanplaat 18 mm	50 cm	70 cm	Achterlat en een opdikrand
Meubelpaneel vuren 18 mm	70 cm	90 cm	Opdikrand of een lat eronder
Massief eiken 27 mm	90 cm	110 cm	Tussensteun
Massief eiken 40 mm	120 cm	140 cm	Dragende consoles in plaats van plankdragers

Plaatmateriaal kiezen voor kasten, planken en bladen

Wie zelf een kast wil maken, komt in de bouwmarkt de naam meubelpaneel tegen, en die dekt twee verschillende producten. Het is een massief paneel van aan elkaar gevingerlaste stukjes vuren, grenen of eiken, of het is gemelamineerd spaanplaat met een afgewerkte zijkant. Het eerste kun je schuren, oliën en lakken, het tweede niet.

Voor legplanken telt stijfheid zwaarder dan hardheid. MDF is glad en goedkoop, maar het zakt onder een vaste last langzaam door en veert daarna niet meer terug. Multiplex en underlayment houden hun vorm veel beter, en underlayment kost per plaat vaak nauwelijks meer dan OSB.

Op de kopse kant van een plank valt of staat het eindresultaat. MDF zuigt daar verf op als een spons, spaanplaat rafelt en multiplex laat al zijn lagen zien. Plak die kant af met strijkfineer of kantenband, of lijm er een latje van 20 mm op. Bij een hoogglans meubelpaneel neem je kantenband in dezelfde glansgraad, anders zie je de naad meteen.

Zaag plaatmateriaal met een fijn zaagblad en werk met een geleiderail. Zaag je een meubelpaneel met een handcirkelzaag, leg de zichtzijde dan naar beneden, want een cirkelzaag scheurt aan de bovenkant uit. Plak een strook schilderstape over de zaaglijn, dat scheelt zichtbaar. Een plank op 45 graden zagen voor een hoekverbinding doe je nooit uit de losse hand: een verstek loopt sneller weg dan een rechte snede.

Een holle fabrieksplank inkorten kan, maar niet zomaar. In een Lack-plank van IKEA zit karton en lucht. Zaag hem af met een fijn zaagblad, lijm een blok massief hout in de holle ruimte tot aan de nieuwe rand en werk de kopse kant af met kantenband. Zonder dat blok heeft de plank aan die zijde niets om zich aan vast te houden.

Materiaal	Waar het sterk in is	Waar het op stukloopt	Typisch gebruik
MDF 18 mm	Glad, goedkoop, netjes te lakken	Zakt door en veert niet terug, kopse kant zuigt	Kastwangen, fronten, korte planken
Multiplex 18 mm	Stijf, blijft recht, houdt schroeven goed	Zichtbare lagen, duurder	Legplanken, bladen, natte ruimte in watervaste kwaliteit
Underlayment 18 mm	Zakt minder snel door dan OSB, vlak oppervlak	Vraagt verf om het schoon te kunnen houden	Schappen in schuur en garage
OSB 18 mm	Goedkoop en sterk in het vlak	Buigt door bij grote overspanning, ruw oppervlak	Beschot, korte schappen
Gemelamineerd spaanplaat	Direct klaar, makkelijk schoon te maken	Schroeven houden slecht in de kopse kant	Kastbodems en legplanken in een kast
Geplastificeerd spaanplaat	Veegvast, spullen schuiven er makkelijk over	Beperkte kleuren, kanten blijven kwetsbaar	Voorraadschappen en werkkasten
Meubelpaneel van gevingerlast vuren of grenen	Massief, te schuren, te oliën en te lakken	Werkt met vocht en kan krom trekken	Zichtwerk, bladen, boekenplanken
Meubelpaneel met rijboring	Voorgeboorde rij gaten voor verstelbare planken	De vaste gatafstand bepaalt je indeling	Kastwangen van een stellingkast
Hoogglans meubelpaneel	Strak front zonder dat je zelf lakt	Krasgevoelig, vingerafdrukken, lastige kanten	Keuken- en kastfronten
Massief eiken of beuken 27 mm	Stijf, slijtvast en te herstellen	Prijs, en het werkt in de breedte	Tafelblad, bureaublad, zware wandplank
Watervast MDF	Veel vochtbestendiger dan gewoon MDF	In de bouwmarkt meestal maar tot 18 mm dik	Badmeubel, mits volledig rondom gelakt
Schaaldeel met schorsrand	Levendige natuurlijke rand, direct karakter	De schors moet eraf en het hout moet echt droog zijn	Wandplank, boomstamblad

Meubelpanelen zagen en aan elkaar verbinden

Twee panelen haaks op elkaar zetten kan op een handvol manieren, en die verschillen vooral in wat je er later van ziet. Recht doorschroeven en de gaten vullen is het snelst, maar houtvuller neemt lak nooit hetzelfde op als het paneel eromheen. Op een gelakt front zie je die plekken altijd terug.

Een deuvelverbinding is voor de meeste klussers de beste ruil tussen sterkte en moeite. Boor met een boor met instelbare aanslagring in de staande kant een gat op tweederde van de deuvellengte. Zet daar een markeertonnetje met een puntje in, druk het andere paneel er precies op de goede plek tegenaan en het tweede gat is exact afgetekend. Dat boor je voor het resterende deel, haaks, en dan lijmen en flink klemmen.

Lamello's, ook wel biscuits genoemd, werken sneller en vergeven meer. Je hebt er wel een lamellofrees voor nodig, en zo'n machine is per dag te huur. Ga je een hele kast maken, dan verdient dat zich terug.

Een hoek in verstek van 45 graden oogt het mooist, want je ziet geen kopse kant. Met een handcirkelzaag krijg je dat zelden strak, en een verstek is op zichzelf een zwakke verbinding: er moeten deuvels, lamello's of een lat achter. Lukt het zagen wel, dan is de tapetruc de makkelijkste manier om te lijmen. Leg de twee delen met de scherpe punten tegen elkaar, plak er tape overheen, klap het open, breng lijm aan en vouw de hoek dicht.

Schroeven in de kopse kant van spaanplaat houden slecht. Gebruik daar confirmatschroeven met een getrapte voorboor, of netter nog kastverbinders met een excenter. Twee meubelpanelen aan elkaar bevestigen kan ook met kant-en-klare verbinders voor meubelpanelen uit het schap, en twee kasten aan elkaar koppelen doe je met kastkoppelbouten door de wangen heen, precies achter een scharnier zodat je ze niet ziet.

Een achterwand van 4 tot 6 mm hardboard of dun MDF is geen afwerking maar constructie. In een sponning gelijmd en geniet houdt hij de kast haaks en voorkomt hij dat het geheel scheluw trekt. Maak je een open kast zonder achterwand, of een boomvormige boekenkast met schuine vakken, dan moeten de verbindingen zelf die stijfheid leveren en zijn deuvels of lamello's het minimum.

Verbinding	Sterkte	Zichtbaar	Wat je ervoor nodig hebt
Recht doorschroeven	Redelijk	Ja, schroefkoppen en vulwerk	Schroeven en een voorboor
Deuvels met lijm	Goed	Nee	Deuvelmal of markeertonnetjes
Lamello's met lijm	Goed	Nee	Lamellofrees, per dag te huur
Verstek met deuvels of lamello's	Goed	Nauwelijks	Verstekzaag of geleiderail en geduld
Verstek alleen gelijmd	Zwak	Nee	Alleen lijm en klemmen, en dat is voor een kast te weinig
Hoekprofielen aan de binnenkant	Goed	Alleen binnenin	Hoekjes en korte schroeven
Lat van dezelfde houtsoort in de hoek	Goed	Ja, maar netjes weg te werken	Lat, lijm en klemmen
Excenterverbinders	Redelijk	Dopje aan de binnenkant	Forstnerboor van 15 mm
Confirmatschroeven	Goed in spaanplaat	Ja	Getrapte voorboor
Kastkoppelbouten	Goed	Achter het scharnier weggewerkt	Boor van 5 mm

De wand bepaalt welke plug en welke schroef je nodig hebt

Voordat je iets ontwerpt dat aan de muur moet hangen, wil je weten wat er in die muur zit. Klop erop: een holle klank betekent gipsplaat of een voorzetwand, een doffe klank betekent steen. Boor daarna op een onopvallende plek een proefgat en kijk naar het stof. Rood is baksteen, wit en zanderig is kalkzandsteen of een gipsblok, grijs en hard is beton.

Bij een gipswand hangt alles af van de regels erachter. Die staan meestal om de 40 of 60 cm hart op hart, en een schroef die 40 mm in zo'n regel zit draagt tientallen kilo's. Een hollewandplug in alleen de gipsplaat is daar niet mee te vergelijken: die houdt een lijstje of een lichte kapstok, geen gevulde kast. Welke plug en welk boortje bij welke ondergrond horen, staat in onze plug- en boorkiezer, ook voor gipsblokken en cellenbeton.

Zachte steensoorten vragen om speciale pluggen of om een chemisch anker, want een gewone nylonplug draait zich in gipsblokken en cellenbeton gewoon rond. In holle baksteen speelt iets anders: de plug spreidt in een luchtkamer en grijpt nergens op. Een chemisch anker met een zeefhuls vult die holte en verankert wel.

Aan een verlaagd plafond hang je nooit iets aan de platen zelf. Het profiel en de ophangdraden dragen alleen het plafond. Moet er toch iets aan, dan boor je door tot in de constructie erboven en werk je met een draadstang door het plafond heen, net zoals bij het maken van een verlaagd plafond de ophangpunten worden gemaakt.

Ondergrond	Hoe je hem herkent	Wat erin houdt	Waar de grens ligt
Beton	Grijs boorstof, doffe klank, hamerboor nodig	Slagplug of chemisch anker	Vrijwel alles, mits het anker bij de last past
Kalkzandsteen	Wit en zanderig stof, boort snel weg	Nylonplug, bij zwaar werk een chemisch anker	Zwaar kan, maar boor zonder klopstand
Massieve baksteen	Rood stof	Nylonplug van 8 of 10 mm	Goed, zolang je niet in een voeg boort
Holle baksteen of snelbouwsteen	De boor zakt plotseling door	Hollewandplug of chemisch anker met zeefhuls	Matig, verdeel de last over meer punten
Gipsblok of cellenbeton	Wit, zacht, boort bijna met de hand	Gipsblokplug, spiraalplug of chemisch anker	Licht tot middelzwaar
Gipswand met houten regels	Holle klank, een magneet vindt de schroefrij	Schroef door de plaat, minstens 40 mm in de regel	Zwaar, mits je de regel echt raakt
Gipswand met metalen profielen	Magneet reageert over de volle hoogte	Tuimelplug of hollewandanker	Lichte tot middelzware last
Voorzetwand met isolatie ervoor	Holle klank en veel diepte tot de steen	Lange plug tot in de muur met een afstandsbus	Zwaar mogelijk, maar het is precisiewerk
Houten beschot of schrootjes	Zichtbare naden, klinkt hol	Houtdraadbout in de regel erachter	Alleen aan de regel, nooit aan het schroot
Sandwichpaneel of trespa	Dunne harde huid met een zachte of holle kern	Doorgaande bout met een verdeelplaat erachter	Licht, of hang het aan het frame erachter

Wat je ophangt, en hoeveel het aan de bevestiging trekt

Voor een bevestiging maakt het uit of een last stil hangt of beweegt. Een spiegel van tien kilo hangt stil. Een hangstoel met een volwassene erin trekt bij elke schommel twee tot drie keer het lichaamsgewicht aan het ophangpunt, en dan praat je over honderden kilo's. Dat verschil bepaalt of je aan een plug genoeg hebt of dat je in de constructie moet.

Bewegende lasten horen aan hout of beton, nooit aan een gipsplaat en nooit aan een verlaagd plafond. Boor door de balk heen en zet er een oogbout met een ring en een moer bovenop, dan wordt het hout op druk belast in plaats van dat schroefdraad zich in de vezel moet vasthouden. Diezelfde aanpak staat helemaal uitgewerkt bij het ophangen van een bokszak, en dat is meteen de zwaarste variant die je thuis tegenkomt.

Verdeel een brede of zware last over meer punten. Een lat of strip die je op drie of vier pluggen zet en waar je het voorwerp vervolgens aan hangt, is bijna altijd sterker dan twee losse schroeven, en een stuk makkelijker waterpas te maken.

Wat je ophangt	Waar je op moet rekenen	Bevestiging die past
Kapstok met jassen, ook blind opgehangen	15 tot 30 kg, die aan de onderkant naar buiten trekt	Lat over minstens drie pluggen, haken rond 170 cm; blind met een Franse lat of sleutelgatplaatjes
Klok, licht of zwaar	1 tot 5 kg, bij een staande klok meer	Eén plug, bij zwaar twee punten en in gipsplaat een tuimelplug
Spiegel aan een gipswand	5 tot 30 kg	Spiegelklemmen op een lat die op de regels zit
Vloerkleed aan de muur	5 tot 20 kg over de volle breedte	Klittenband op een lat, zodat de bovenrand niet uitzakt
Glasplaat	10 tot 25 kg	Glasplaatdragers met rubber inlage, gaten vooraf laten boren
Plaat of paneel aan de muur	5 tot 20 kg	Franse lat over de hele breedte, dan hangt de plaat ook vlak
Dvd- of cd-wandrek	Ongeveer 15 kg per strekkende meter	Bevestiging om de 40 cm, in een gipswand alleen in de regels
Tv aan een houten wand	15 tot 40 kg, met een hefboom naar voren	Houtdraadbouten van 8 mm door het beschot in twee regels
Beamer aan het plafond	3 tot 8 kg, plus trilling	Draadeind in een balk, niet in een plafondplaat
Projectiescherm of een scherm bij een beamer	5 tot 15 kg over een lange overspanning	Twee beugels in de regels of in beton, stellen via slobgaten
Kroonluchter	5 tot 20 kg	Plafondhaak in de balk, in beton een chemisch anker
Snoerpendel met een peertje	Licht, maar er wordt aan getrokken	Plafondplug met trekontlasting, spanning eraf voor je begint
Hangmat of hangstoel aan muur of plafond	Twee tot drie keer het lichaamsgewicht	Doorgaande oogbout door een balk, met ring en moer
Pull-up bar	Drie tot vijf keer het lichaamsgewicht bij een zwaai	In een balk of in beton, en jaarlijks nalopen
Schommel of schommelstoel zonder haken in de balk	Dynamisch, met hoge pieken	Doorgaande bout met oogplaat, of een beugel om de balk heen
Dartbord met achterwand	10 kg, plus pijlen die ernaast belanden	Achterwand van 18 mm plaat op de regels, bord in het midden
Klapstoelen of tuinstoelen in de schuur	3 tot 8 kg per stuk	Lat met haken, geschroefd in de regels of in steen
Vogelkooi	5 tot 15 kg, en hij slingert	Haak in een balk, niet in een plafondplaat
Waslijn	30 tot 80 kg trek in de lijn	Oogbout met chemisch anker en een spanschroef ernaast
Prikkabel	Licht, maar de wind trekt er hard aan	Staalkabel met spanschroef ernaast, kabel met wat doorhang
Spirobuis of pvc-afvoerbuis	5 tot 15 kg per meter, gevuld meer	Beugels om de 1 tot 1,5 m, met rubber inlage tegen contactgeluid
Beugels van een radiator	30 tot 60 kg als hij gevuld is	Consoles op de vaste hart-op-hartmaat, in steen of in de regels
Vlaggenstokhouder	Klein gewicht, groot moment door de wind	Doorgaande bouten of chemisch anker in massief metselwerk
Dakkoffer aan het garageplafond	15 tot 25 kg	Takelset over twee balken, met een frame van latten ertussen
Plank op of boven de verwarming	Licht, maar de warmte trekt hout krom	Multiplex of een verlijmd paneel, minstens 10 cm vrij boven de radiator
Plank onder een keukenkastje	Licht, en de bevestiging mag niet in het zicht	L-profielen die je van binnenuit door de bodem schroeft

Zware kasten en keukenkastjes aan de muur

Een gevulde bovenkast in de keuken weegt met inhoud al gauw veertig kilo, en dat hangt aan twee ophangbeugels. Die beugels zitten vaak zo'n 80 cm uit elkaar, terwijl de regels achter een gipswand om de 40 of 60 cm staan. Vallen die maten niet samen, dan kun je de kast dus niet zomaar aan het beslag hangen.

De uitweg is dan een doorgaande lat of een metalen ophangrail over de hele wand waar de kastjes komen, vastgeschroefd op elke regel die je tegenkomt. In de zijpanelen van de kastjes zaag je met een decoupeerzaag een uitsparing ter dikte van die lat, zodat de kastjes toch strak tegen de wand komen. Houd de lat aan het uiteinde net binnen het laatste kastje, dan steekt er niets uit.

Zit er achter de gipsplaat nog metselwerk, dan is een lange plug tot in de steen een goed alternatief, met een afstandsbus tussen gips en muur. Zonder zo'n bus trek je bij het aandraaien de gipsplaat naar binnen en scheurt de afwerking. Bij een gestructureerde wand komt daar nog iets bij: tegen een wand met spachtelputz sluit een rail of een kastzijkant nergens aan, dus die structuur haal je eerst weg over de breedte van de kast.

Bij een kast die op de vloer staat, zoals een Kallax of een andere vakkenkast, gaat het niet om dragen maar om kantelen. Het meegeleverde beslag is daar precies voor bedoeld. Een kind dat zich aan de onderste vakken optrekt, trekt zo'n kast anders zo naar voren. Loopt er een hoge plint langs de muur, dan zaag je niet de plint weg maar zet je een houten blokje ter dikte van die plint achter het beslag. Boor het gat in dat blokje ruimer dan de schroef, want het blokje is een afstandhouder en hoeft zelf niets te dragen. Neem schroeven van 5 bij 40 tot 5 bij 50 mm en tel de dikte van het blokje daarbij op.

Zagen in het zijpaneel van zo'n kast is zelden een goed idee: het materiaal lijkt meer op karton dan op hout en breekt uit bij de zaagsnede. Test na montage door zelf even aan de kast te hangen, dat zegt meer dan wat er op de doos staat. Loopt er een schroefgat mis, dan is de muur weer glad maken een klus van een uur.

Planken tussen twee muren, blind ophangen en zonder boren

Een plank tussen 2 muren bevestigen is eenvoudiger dan het lijkt, want een plank die aan drie zijden opligt is veel sterker dan een plank op twee dragers. In een nis van 70 cm breed en 30 cm diep kun je daarom met dun materiaal toe. Schroef latten van 20 bij 30 mm op beide zijmuren en op de achterwand, leg de plank erop en zet hem met een paar schroefjes vast. Wil je de latten niet zien, houd ze dan een centimeter korter dan de plank diep is en verf ze in de kleur van de muur.

Wil je een hele kast tussen twee muren maken, dan geldt diezelfde meting op drie hoogtes. Maak de kast een centimeter smaller dan de kleinste maat die je vindt en dek de naad af met een stellat, anders klemt hij bovenin en staat hij onderin scheef.

Voor een echt zwevende plank bestaan blinde plankdragers: een plaat met twee of drie stalen pennen die je in de muur schroeft, met gaten in de kopse kant van de plank. Die gaten moeten haaks en op exact de goede afstand, dus boor met een mal of een boorgeleider. Reken op een plankdikte vanaf 30 mm en op pennen die minstens tweederde van de plankdiepte insteken. Een zware plank aan de muur bevestigen vraagt hier om een massieve ondergrond: in een gipswand haalt zo'n drager zijn sterkte alleen uit de regel erachter, nergens anders uit.

Mag je niet boren, bijvoorbeeld in een huurwoning, dan is een staande constructie de enige betrouwbare route. Twee plankenladders langs de zijkanten met de planken ertussen werkt in een nis prima, en een kant-en-klare stellingkast doet hetzelfde. Dubbelzijdige montagetape lijkt aantrekkelijk, maar je weet nooit waar je op plakt: op behang, op een stoffig of vettig oppervlak of op een dun verflaagje hecht de tape niet, en anders komt de ondergrond mee naar beneden. Voor een lijstje kan het, voor een plank met spullen erop niet.

Overleggen met de verhuurder is vaak sneller dan alle omwegen. In veel gevallen mag je gewoon boren als je bij vertrek de gaten dichtmaakt. Een plank aan een schuine wand bevestigen gaat trouwens niet met een gewone drager: schroef daar een lat langs de schuinte en leg de plank daarop, of maak een driehoekig steunschot dat de hoek volgt.

Stellingkasten en schappen in de schuur

Voor opslag in een schuur of garage zijn er twee routes. Houten staanders met dwarsregels waar de schappen op liggen, of een systeem van wandrails met inhaakbare steunen. Dat railsysteem kost per meter iets meer, maar de steunen zijn per ongeveer vijf centimeter in hoogte te verzetten en dat is de reden dat het in de praktijk vaak wint. Een houten stellingkast heeft weer als voordeel dat je hem los kunt zetten en later kunt verplaatsen.

De schroeven waarmee je de rails vastzet moeten met kop en al in de rail verdwijnen. Steekt een kop uit, dan drukken de steunen daartegen en staan ze niet meer vlak. In steen werkt 4 bij 50 of 5 bij 50 mm met een bijpassende plug; zit er een dikke stuclaag op, neem dan een centimeter langer, want de schroef moet minstens 40 mm in het dragende materiaal zitten.

Voor de schappen zelf geldt de overspanningsregel onverkort. Een schap van 60 bij 300 cm uit 18 mm OSB gaat over de volle lengte hangen. Verdeel die breedte over vijf of zes staanders en het probleem is weg.

Underlayment zakt bij gelijke dikte minder snel door dan OSB en kost bijna hetzelfde. Geplastificeerd spaanplaat is prettig als er verfblikken en potten op komen, omdat je het schoon veegt en spullen er makkelijk overheen schuiven.

Onbehandeld plaatmateriaal kan in een onverwarmde schuur prima, zolang het niet nat wordt en niet op de vloer staat. De kopse kanten zuigen vocht op, dus houd het laagste schap minstens tien centimeter vrij van de vloer. De onderste plank van een tuinhuis beschermen gaat op dezelfde manier: die zet je op een vochtwerende laag en houd je vrij van de grond, anders is dat de plank die als eerste rot. Staat het tuinhuis er nog niet, dan begint dat werk bij een vlakke fundering maken.

Een stelling is meteen de plek om aan je werkplek te denken. Een vast blad op werkhoogte met de schappen erboven werkt prettiger dan losse planken, en zelf een werkbank maken hoort in diezelfde hoek thuis.

Bureaubladen en tafelbladen die niet doorzakken

Een blad aan de muur zonder poten oogt licht, maar de bevestiging moet juist zwaarder zijn dan bij een blad op poten. Alle kracht komt op een korte hefboom in de wand terecht, en zodra iemand op de rand leunt of gaat zitten is dat een veelvoud van het gewicht van het blad zelf. Gewone plankdragers uit de bouwmarkt zijn daar te licht voor, ook als je er alleen een bureaublad aan de muur mee wilt bevestigen.

Bij een lang blad, bijvoorbeeld over de volle lengte van een kamer, is een doorlopende stalen koker van muur tot muur de constructie die het doet. Om het blad maak je een opdikrand van dezelfde hoogte, waardoor de koker uit het zicht verdwijnt. Een tussenvariant is een balk op de muur waar het blad op rust, met aan de voorzijde links en rechts een kabel of ketting schuin omhoog naar de wand. Hoe je zoiets opbouwt en bevestigt, staat helemaal uitgewerkt bij een zwevend bureau maken.

Kies het hout met zorg als er geschreven en getypt wordt. Steigerhout is ruw en zacht: onder een toetsenbord zie je binnen weken slijtplekken op de plaatsen waar handen steunen. Geschaafd, goed droog hout met een stevige laklaag houdt dat veel langer vol.

Laat het hout een week binnen acclimatiseren voordat je verlijmt. Leg bij massieve delen het hart om en om, zodat de krommingen elkaar opheffen, en maak in de lange naden een veer en groef of losse veren. Dan blijft het blad vlak terwijl het hout werkt.

Voor een tafelblad geldt dezelfde redenering. Verstevigen doe je met een raamwerk van latten onder het blad of met een opdikrand rondom, niet door er dikker plaatmateriaal van te maken. Een tafelblad aan de muur bevestigen gaat met dezelfde beugels als bij een bureaublad, en zo'n muurbevestiging heeft ook dezelfde tegendruk nodig.

Onder een schuine wand meet je niet bij de muur maar op de plek waar je hoofd zit. Reken op minstens 60 cm vrije hoogte boven het blad ter hoogte van je stoel, en zet juist de lades en de kasten in het lage deel.

Maat	Vuistregel	Waarom
Werkhoogte bureau	72 tot 75 cm	Past bij een gewone bureaustoel
Diepte bureaublad	60 tot 80 cm	80 cm zodra er een grote monitor op komt
Dikte blad op poten of frame	18 tot 25 mm	Het frame draagt, het blad overbrugt alleen
Dikte vrijdragend blad	27 tot 40 mm	Het blad moet zichzelf en de belasting dragen
Bureaublad van 300 cm	Steun in het midden of een stalen koker	Zonder tussensteun zakt elk blad op die lengte door
Beenruimte	Minimaal 60 cm breed en 65 cm hoog	Anders zit je met je knieën tegen de lade
Uitschuifbaar toetsenbordblad	7 tot 9 cm onder het blad	Je polsen komen anders te hoog
Zithoogte van een vaste bank	42 tot 46 cm	Sluit aan op een tv-meubel van dezelfde hoogte
Vrije hoogte onder een schuine wand	60 cm boven het blad bij je stoel	Anders stoot je je hoofd bij het opstaan
Bureau verhogen	Verhoogblokken of verstelbare voeten van 5 tot 15 cm	De stoel blijft de basis, het blad volgt

Uitschuifbare planken, lades, roldeuren en kasten op wielen

Achter in een diepe of smalle nis kom je met je handen niet meer bij je spullen. Een koffiezetapparaat achterin een nis van 30 cm breed en 70 cm diep vul je niet zonder een plank die naar voren schuift. Zo'n plank maken is niet ingewikkeld: kogelgeleiders aan beide zijden en een lat onder de plank als die niet tegen de zijwand aan kan.

Bij het opmeten gaat het meestal mis. Kogelgeleiders vragen per zijde 12,7 mm ruimte, dus de plank wordt precies 25,4 mm smaller dan de binnenmaat van de kast. Rails voor een uittrekbare plank bestaan in lengtes per 50 mm en in klassen van ongeveer 25, 35 en 45 kg. Voor een uittrekbare plank in de keuken of onder een printer neem je de zwaarste klasse en een volledig uittrekbare geleider, anders kun je nog steeds niet bij de achterkant.

Monteer beide geleiders op precies dezelfde hoogte. Een afstandsblokje dat je onder de geleider houdt terwijl je schroeft, is nauwkeuriger dan meten vanaf de bodem, want die bodem is zelden zuiver. Voor een lade onder een bureau of onder een plank verandert er niets aan die methode, je maakt er alleen een bak omheen.

Een roldeur voor een kast, ook wel een tambourdeur, loopt in een gefreesde groef in beide zijwangen. Achter in de kast heeft de bocht ruimte nodig, meestal een centimeter of tien, en die ruimte gaat af van je opbergdiepte. Reken daar bij het ontwerp op, want achteraf valt er niets meer aan te doen.

In een kledingkast is de roede het onderdeel dat het snelst tegenvalt. Een buis van 25 mm over meer dan een meter buigt door onder winterjassen, dus zet er een tussensteun in of kies een zwaardere buis. Voor het hanggedeelte reken je 100 cm hoogte voor overhemden en 150 tot 170 cm voor jassen en jurken, bij een kastdiepte van 60 cm.

Zelf een badmeubel maken voor een natte ruimte

Een badmeubel zelf bouwen is goed te doen, en de basis is vaak een paar keukenkastjes zonder front met een eigen blad erop. De valkuil zit in het materiaal en in de afwerking, niet in de constructie. Gewoon MDF zwelt op zodra er water in trekt, en dat gebeurt via de kopse kanten en de onderkant, niet via het gelakte bovenvlak.

Neem daarom watervast verlijmd multiplex of watervast MDF, dat in de bouwmarkt meestal maar tot 18 mm dik ligt. Wil je een dikker blad, dan maak je de rand op met een opdikrand. Lak alle zijden, inclusief de onderkant, de achterkant en elk zaagvlak dat je later maakt voor een kraangat of een sifon.

Een tweecomponentenlak of een parketlak houdt jaren stand. De eerste laag zet je dun aan zodat het materiaal verzadigd raakt, daarna licht schuren en nog twee lagen.

Houd het meubel vrij van de vloer. De meeste vochtproblemen ontstaan onderaan en achteraan, waar het meubel de vloer en de wand raakt en vocht via capillaire werking omhoog trekt. Een zwevend meubel of een terugliggende plint scheelt daar meer dan welke laklaag ook. Reken vooraf eerlijk door of zelf maken loont: kant-en-klare meubels van merken als Saniclass zijn vaak goedkoper zodra je het lakwerk meetelt, en zelf maken wint pas echt als de maat niet standaard is.

Een waskom op een houten plank zet je niet vast met montagekit. De juiste manier is de kom rondom afkitten met sanitairkit: dan staat hij vast en kan er geen water of vuil onder komen. Wil je hem tijdens het uitharden gefixeerd hebben, dan kan een hi-tack kitlijm in een paar klodders onder de rand, maar de afdichting rondom doet het werk. Hang je een wasbak aan de muur zonder meubel eronder, dan hangt het hele gewicht aan draadeinden in de wand. Voor een urinoir geldt hetzelfde. Daarvoor heb je massief metselwerk nodig, of een voorzetwand met een dwarsregel op de goede hoogte.

Plug- en boorkiezer

Kies je muursoort en het gewicht dat eraan moet hangen, en zie welke plug, schroef en boormaat je nodig hebt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Muursoort Alle Beton Kalkzandsteen Baksteen Gipsplaat Gasbeton Gipsblok Holle steen Hout

Muursoort	Zo herken je hem	Plug die past	Boor en maat	Wat je eraan kunt hangen
Beton	Grijs, keihard, boorstof is grijs en fijn, de boor loopt zwaar	Nylon plug of, bij zwaar werk, een keilbout	Steenboor met hamerfunctie, 6, 8 of 10 mm	Alles, ook een hangend toilet of een boiler, mits de plug diep genoeg zit
Kalkzandsteen	Lichtgrijs tot wit, glad breukvlak, boorstof is wit en zanderig	Nylon plug, boren zonder klopstand	Steenboor zonder hamerfunctie, 6 of 8 mm	Keukenkasten, wastafels, radiatoren
Baksteen	Rood tot bruin, boorstof is rood, harder dan voeg	Nylon plug, altijd in de steen en niet in de voeg	Steenboor met hamerfunctie, 6 of 8 mm	Zware kasten en wandbeugels, mits je de steen raakt en niet de voeg
Gipsplaat	Klinkt hol, boort weg als boter, boorstof is wit poeder	Hollewandplug met vleugels, tuimelplug of gipsplaatanker	Houtboor of steenboor, maat volgens de plug	Schilderij, spiegel en lichte kast tot ongeveer 10 kg per plug
Gasbeton	Lichtgrijs, heel licht van gewicht, kruimelt makkelijk	Speciale gasbetonplug of een lange schroef zonder plug	Houtboor, geen hamerfunctie, plug bepaalt de maat	Lichte tot middelzware last, verdeel over meer punten
Gipsblok	Wit tot lichtgeel, zacht, boorstof is wit gips	Gipsblokplug of chemisch anker bij zwaar werk	Houtboor zonder klopstand	Middelzware last, geen hangend toilet zonder voorzetframe
Holle steen	Klinkt hol, de boor zakt ineens door in de holte	Hollewandplug of chemisch anker met zeefhuls	Steenboor zonder hamerfunctie zodat de wand niet uitbreekt	Middelzwaar, met een chemisch anker ook zwaar
Hout	Herkenbaar, boorstof is krullend	Geen plug nodig, houtschroef volstaat	Houtboor, voorboren op ongeveer 70 procent van de schroefkerndiameter	Alles, mits je in het hart van de regel schroeft

Veelgestelde vragen