Tegelen: zetten, voegen en waterdicht afkitten

Eerst bepalen in welke laag je probleem zit

Tegelwerk is opgebouwd uit drie lagen. Onderin zit de ondergrond, met in natte ruimtes een waterdichte afwerking. Daarop liggen de tegels in de lijm, en als laatste komt de afwerking: voegsel tussen de tegels en kit in de hoeken. Vrijwel elk probleem is terug te voeren op één van die lagen, en per laag verschilt de oplossing.

Een hol klinkende of losse tegel wijst op de lijmlaag of de ondergrond, en dan zit je bij tegels zetten. Uitgebrokkelde of vlekkerige voegen horen bij het voegwerk. Een zwarte of loslatende rand in de douchehoek is een kitprobleem, en daarvoor is er ons overzicht over kitten en kitranden.

Lekkage is de lastigste categorie. Water dat een verdieping lager zichtbaar wordt, komt zelden door de tegel zelf, want tegels en voegen zijn niet waterdicht. Het gaat dan om de waterdichte laag onder het tegelwerk, of om het ontbreken daarvan.

De volgorde als je een hele ruimte aanpakt

Bij een complete badkamer of keuken is de volgorde geen kwestie van smaak. Elke laag heeft de vorige nodig, en wie een stap overslaat merkt dat pas als de tegels er al op zitten. De grote lijn: eerst de ondergrond vlak en draagkrachtig maken, dan waterdicht maken waar water komt, dan de wanden, dan de vloer, en als laatste voegen en kitten.

Wanden gaan voor de vloer, om twee redenen. Je laat de onderste rij wandtegels eerst open, zodat de vloertegels er later netjes onder doorlopen en de wand op de vloer lijkt te rusten. En je loopt tijdens het wandwerk niet over een vers gelegde vloer.

Tussen de stappen zitten wachttijden die je niet kunt inkorten. Tegellijm wil doorgaans een dag drogen voordat je mag voegen, en voegsel moet aangetrokken zijn voordat de kit erin gaat. De droogtijden per materiaal staan bij elkaar in onze naslagtabel, ook die van acrylaatkit en voegsel.

Voeg of kit: per plek verschilt wat er in de naad hoort

Het vaste patroon: alles wat star is voeg je, alles wat beweegt kit je. Tussen twee tegels op hetzelfde vlak zit voegsel, want die tegels bewegen niet ten opzichte van elkaar. In een binnenhoek komen twee vlakken samen die elk hun eigen kant op werken, en daar hoort een elastische kitvoeg. Voegsel in zo'n hoek scheurt binnen een jaar.

Op grotere vloeren komt daar de dilatatievoeg bij: een doorlopende veerkrachtige voeg die de vloer in velden verdeelt, zodat het werken van de dekvloer niet in de tegels trekt. Wanneer die nodig is en hoe je hem afwerkt, staat bij voegen, voegsel en dilatatievoegen.

Welke kit waar hoort verschilt per plek: sanitairkit met schimmelwerende werking in de natte hoek, overschilderbare acrylaatkit langs een kozijn binnen, en op natuursteen een siliconenvrije variant, omdat de olie uit gewone siliconenkit vlekken in de steen trekt. Onze kitkiezer geeft per situatie de juiste soort.

Waterdicht maken gebeurt voordat de eerste tegel hangt

Tegels, voegen en de meeste lijmen zijn niet waterdicht. Douchewater trekt langzaam door de voeg heen en komt in de laag eronder terecht. In een gemetselde of betonnen wand is dat zelden een ramp, maar op gipsplaat of hout betekent het rot en schimmel binnen een paar jaar.

Daarom gaat er in natte zones eerst een afdichting op de ondergrond: smeerbare vloeibare folie op de vlakken, kimband in de hoeken en manchetten om de leidingdoorvoeren. Op vloeren die kunnen werken, zoals een houten verdiepingsvloer of een jonge dekvloer, komt daar een ontkoppelingsmat bij die de spanning tussen vloer en tegel opvangt. Wat je waar gebruikt en hoe de lagen overlappen, lees je bij het waterdicht maken van de ondergrond.

Achteraf valt hier weinig aan te herstellen zonder tegels te verwijderen. Twijfel je of de afdichting goed zit, beantwoord die vraag dan vóór het tegelen, niet erna.

Tegels bestellen: aantallen, partijen en reserve

Reken nooit alleen de kale vierkante meters. Elke rand, hoek, nis en leidingdoorvoer vraagt een gesneden tegel, en niet elke snede lukt in één keer. Bij recht leggen houden wij tien procent extra aan voor snijverlies, bij diagonaal leggen of visgraat eerder vijftien. Met de tegelcalculator reken je per tegelmaat en legpatroon uit hoeveel dozen je nodig hebt.

Bestel die marge meteen mee, niet later. Tegels worden in partijen gebakken en tussen twee partijen zit bijna altijd een licht kleur- of maatverschil. Op de doos staat een badge- of tintnummer: controleer bij levering of alle dozen hetzelfde nummer dragen. Later bijbestellen betekent vrijwel zeker een afwijkende tint, en die ene rij valt op.

Bewaar na de klus een paar hele tegels. Moet er ooit één vervangen worden na een boorgat op de verkeerde plek of een gevallen pan, dan heb je een exemplaar uit dezelfde partij liggen. Meng tijdens het leggen tegels uit verschillende dozen door elkaar, dan verdelen kleine tintverschillen zich onzichtbaar over het vlak.

Opknappen zonder alles te slopen

Een gedateerde badkamer of keuken betekent niet automatisch slopen. Zitten de oude tegels vlak en vast, dan kun je er in veel gevallen overheen werken: opnieuw betegelen op de oude wand, of een naadloze afwerking zoals beton cire over de tegels heen. Hoe je over bestaande tegels heen tegelt of er beton cire op aanbrengt heeft zijn eigen voorwaarden, en de eerste is altijd dezelfde: elke hol klinkende tegel moet eruit en het gat wordt gevuld.

Houd rekening met de opbouwhoogte. Een extra laag tegels plus lijm kost al gauw een centimeter, en dat merk je bij deuren, dorpels, stopcontacten en de aansluiting op het kozijn. Bij een vloer komt daar de vraag bij of de constructie het extra gewicht draagt.

Sloop je toch, reken dan op meer werk onder de tegels dan erop. Oude lijmlagen en uitvlaklagen komen zelden netjes mee, en de wand of vloer moet daarna opnieuw vlak gemaakt worden voordat er iets nieuws op kan.

Kitranden en voegen zijn onderhoud, tegels niet

Een tegel gaat tientallen jaren mee, maar de afwerking eromheen niet. Een kitrand in een douche is na een jaar of vijf tot tien op: verkleurd, hard geworden of losgelaten aan de randen. Dat is geen teken van slecht werk, sanitairkit is gewoon een onderdeel met een beperkte levensduur.

Vervangen is goed zelf te doen, en het meeste werk zit niet in het nieuwe randje maar in het weghalen van het oude. Bij het vervangen van een kitrand lees je hoe je oude kit verwijdert zonder krassen op de tegels, en waarom nieuwe kit over oude kit heen altijd misgaat.

Voegen slijten trager, maar ook die zijn te herstellen. Een uitgebrokkelde of blijvend vlekkerige voeg slijp je uit en voeg je opnieuw, zonder dat er een tegel van de wand hoeft. Wacht daar niet te lang mee: door een open voeg in een natte zone trekt water de constructie in, en dan ben je verder van huis.