Welke plug en welke boor in welke muur?

Wat deze plug- en boorkiezer voor je opzoekt

Kies bovenaan een muursoort, of typ in het zoekveld waar je mee bezig bent. Je krijgt dan de regel met de plug die in dat materiaal grijpt, de boor en de boormaat die erbij horen, en het soort last dat die combinatie draagt. De hulp staat tussen onze andere rekenhulpen en opzoektabellen voor klussen, zodat je hem ook opent vanuit de gids waar je mee bezig bent.

De regels zijn samengesteld uit de montagevoorschriften van plugfabrikanten en uit wat er bij dit werk in de praktijk misgaat. Er zitten twee vaste uitgangspunten in. Het eerste is dat de plug volledig in het dragende materiaal zit en niet half in de stuclaag. Het tweede is dat het boorgat schoon is: een plug die op een laag boormeel rust, komt nooit op zijn volle diepte.

Wat de tabel bewust niet doet, is een aantal kilo's per plug noemen. De draagkracht hangt af van het plugtype, de inbouwdiepte, de afstand tot de rand van de steen en de kwaliteit van de muur. Twee identieke pluggen in twee verschillende wanden kunnen makkelijk een factor drie schelen. De laatste kolom noemt daarom een soort werk; het getal dat je echt nodig hebt staat in de belastingtabel van de fabrikant op de verpakking. Voor gangbare afmetingen van kasten, beugels en rails hebben we een aparte tabel met standaardmaten in huis.

Eerst de muur bepalen, dan pas de plug

Vrijwel elke plug die loslaat, zit in het verkeerde materiaal of is met de verkeerde stand geboord. Klop daarom eerst met je knokkel: klinkt het hol, dan zit je in gipsplaat, in een holle steen of in een voorzetwand. Klinkt het dof en massief, dan zit je in beton, kalkzandsteen, baksteen of gipsblok, en dan moet het proefgat uitsluitsel geven.

Boor dat proefgat met een scherpe steenboor van 3 of 4 mm, op een plek waar straks toch je plug komt, en zonder klopstand. De kleur van het boorstof en de weerstand vertellen je bijna altijd genoeg. Blaas het stof niet weg met je mond maar zuig het op, want het komt anders terug in je ogen.

Boor nooit blind boven of naast een stopcontact of schakelaar. Leidingen lopen daar recht omhoog en horizontaal onder het plafond, en op de hoogtes waarop schakelmateriaal wordt geplaatst kun je aardig rekenen. Wat die gangbare hoogtes zijn, staat bij de standaardhoogte van stopcontacten en schakelaars. Een leidingzoeker helpt, maar geeft in een wand met veel wapening ook vals alarm.

Wat je merkt bij een proefgat van 4 mm	Waar je waarschijnlijk in boort	Wat dat betekent voor boor en plug
Grijs, poederfijn stof en de boor loopt zwaar, ook met klopstand	Beton of een betonnen latei	Steenboor met klopstand of een sds-boorhamer, nylon plug of keilbout
Wit, zanderig stof en het boren gaat gelijkmatig door	Kalkzandsteen	Steenboor zonder klopstand, anders wordt het gat rond geslagen en te ruim
Rood tot bruin stof, harde stukken afgewisseld met zachtere banen	Baksteen met voegen ertussen	Steenboor met klopstand, maar zet de plug in de steen en niet in de voeg
Wit poeder, de boor is er in twee seconden doorheen en draait daarna vrij	Gipsplaat op regelwerk	Houtboor zonder klopstand, hollewandplug of schroeven in de regel
Wit gipsstof, maar de boor houdt over de hele diepte weerstand	Gipsblok of gibo-blok	Houtboor zonder klopstand, gipsblokplug of chemisch anker
Lichtgrijs kruimelig stof, de boor gaat er bijna met handkracht in	Gasbeton	Houtboor zonder klopstand, gasbetonplug of een lange schroef zonder plug
De boor zakt na twee centimeter ineens door en loopt dan leeg	Holle steen of snelbouwsteen	Steenboor zonder klopstand, hollewandplug of chemisch anker met zeefhuls
Eerst een of twee centimeter zacht, daarna hard	Stuc- of pleisterlaag over metselwerk	Doorboren tot in de steen, de plug hoort volledig achter de stuclaag

Van plugmaat naar boormaat naar schroef

Bij een gewone spreidplug is de boormaat gelijk aan de plugdiameter. Een plug van 8 mm vraagt een steenboor van 8 mm, niet van 7 en niet van 7,5. Kleiner boren voor extra grip is een hardnekkig misverstand: de plug gaat scheef of beschadigd naar binnen, de spreidzone kan niet meer bewegen en dan houdt hij juist minder.

Boor het gat 10 tot 15 mm dieper dan de plug lang is. In die extra ruimte valt het boormeel dat je er niet uit krijgt, en daar kan de punt van de schroef doorschieten. Zit de plug niet volledig verzonken, dan drukt de kraag tegen de stuclaag en scheurt die weg zodra je aandraait.

De schroef bepaalt hoeveel de plug spreidt. Te dun en er gebeurt niets, te dik en je scheurt de plug open. De schroeflengte tel je op: de lengte van de plug, plus de dikte van wat je ophangt, plus ongeveer 5 mm. Slagpluggen of nagelpluggen werken volgens dezelfde regel, alleen sla je daar de schroef met een hamer in; boor daarbij het gat door het te bevestigen deel heen, zodat plug en gat precies in lijn liggen.

Plug	Boor	Boordiepte	Schroefdiameter	Waar je deze maat voor gebruikt
5 mm	5 mm steenboor	ongeveer 35 mm	3,0 tot 4,0 mm	Kabelclips, lichte lijstjes, opbouwdozen
6 mm	6 mm steenboor	ongeveer 45 mm	3,5 tot 5,0 mm	Schilderijen, gordijnrails, lichte wandplanken
8 mm	8 mm steenboor	ongeveer 55 mm	4,5 tot 6,0 mm	Keukenkastjes, wandbeugels, wastafels
10 mm	10 mm steenboor	ongeveer 70 mm	6,0 tot 8,0 mm	Zware kasten, boilers, houtdraadbouten
12 mm	12 mm steenboor	ongeveer 80 mm	8,0 tot 10 mm	Consoles, zonwering, zware wandbeugels
14 mm	14 mm steenboor	ongeveer 95 mm	10 tot 12 mm	Zwaar hangwerk, meestal beter met een chemisch anker
Slagplug 6 x 40	6 mm steenboor	ongeveer 55 mm	meegeleverde nagelschroef	Latten, kabelgoten, profielen op steen
Slagplug 8 x 60	8 mm steenboor	ongeveer 75 mm	meegeleverde nagelschroef	Regelwerk en voorzetwanden op steen

Keilbouten en doorsteekankers: dezelfde naam, een ander gat

Bij keilbouten gaat het regelmatig mis, en dat komt doordat er twee verschillende ankers zo genoemd worden. De klassieke keilbout is een bout met een moer en een gespleten stalen huls eromheen. Die huls is dikker dan de bout, dus het gat is fors ruimer dan de draadmaat. Een keilbout M8 vraagt daarom meestal een gat van 12 mm.

Het tweede type is het doorsteekanker, ook wel segmentanker genoemd. Dat is één stuk staal met een klemring achterop, en daar is de boormaat wél gelijk aan de draadmaat: M8 gaat in een gat van 8 mm. Je boort dwars door het te bevestigen onderdeel heen, tikt het anker erin en draait de moer aan tot de ring achterin klemt.

Beide typen horen in massief materiaal: beton, massieve baksteen of een betonlatei. In gipsblok, gasbeton of holle steen breekt de huls het materiaal om zich heen weg en zit het anker binnen een dag los. Boor bij beide ankers de volle diepte, blaas of zuig het gat schoon en houd minstens tien centimeter afstand tot de rand van de constructie.

Wil je een gewone bout met metrische draad vastzetten in staal, dan boor je een tapgat en snijd je draad. Hoe dat per maat gaat, staat bij voorboren voor M8-draad en bij voorboren voor M10-draad.

Bevestiging	Maat	Boormaat	Boordiepte
Keilbout met stalen huls	M6	10 mm	ankerlengte plus 10 mm
Keilbout met stalen huls	M8	12 mm	ankerlengte plus 10 mm
Keilbout met stalen huls	M10	15 mm	ankerlengte plus 10 mm
Keilbout met stalen huls	M12	18 mm	ankerlengte plus 15 mm
Doorsteekanker	M6	6 mm	volle ankerlengte
Doorsteekanker	M8	8 mm	volle ankerlengte
Doorsteekanker	M10	10 mm	volle ankerlengte
Doorsteekanker	M12	12 mm	volle ankerlengte
Tapgat in staal voor M6	M6	5,0 mm tapgat, 6,5 mm doorlopend	materiaaldikte
Tapgat in staal voor M8	M8	6,8 mm tapgat, 9,0 mm doorlopend	materiaaldikte
Tapgat in staal voor M10	M10	8,5 mm tapgat, 11,0 mm doorlopend	materiaaldikte
Tapgat in staal voor M12	M12	10,2 mm tapgat, 13,5 mm doorlopend	materiaaldikte

Houtdraadbouten, houtschroeven en boren in hardhout

Een houtdraadbout heeft een grove houtdraad met een zeskante kop, en die draad grijpt wel in een kunststof plug. Dat is het verschil met een gewone bout: daarvoor heb je een anker nodig. De plug bij een houtdraadbout is twee maten groter dan de draadmaat, dus 8 mm gaat in een plug van 10 mm en 10 mm in een plug van 12 mm. In zachtere steen ga je nog een maat omhoog en gebruik je een langere plug.

Draai een houtdraadbout altijd met een steeksleutel of dop aan, nooit met een slagmoeraanzetter. Dat gereedschap heeft zoveel koppel dat je de plug in de muur meedraait voordat je het merkt, en dan is het gat rond en waardeloos.

In hout heb je helemaal geen plug nodig; een houtschroef grijpt zelf. Voorboren doe je in zacht hout op ongeveer zeventig procent van de kerndiameter van de schroef, en in hardhout op de volle kerndiameter. Sla dat over in eiken, merbau of azobé en de kop draait eraf of het hout splijt over de nerf. Meer over toerental, boortype en het afvoeren van spanen lees je bij boren in hardhout zonder de boor te verbranden. Voor hardhout kies je een scherpe hss-boor of een houtspiraalboor met centerpunt, een laag toerental en geen klopstand, en je trekt de boor elke centimeter even terug.

Een uitzondering is de kopse kant van spaanplaat of mdf. Daar houdt een schroef slecht en helpt een kunststof plug ook niet. Boor dan een gat van 8 of 10 mm, lijm er een houten deuvel in en schroef daarna in het hout van die deuvel.

Bevestiging	Plug in steen	Voorboren in zacht hout	Voorboren in hardhout
Houtschroef 4 mm	6 mm	2,5 mm	3,0 mm
Houtschroef 5 mm	8 mm	3,0 mm	3,5 mm
Houtschroef 6 mm	8 of 10 mm	3,5 mm	4,5 mm
Houtdraadbout M6 (6 mm draad)	8 mm, in zachte steen 10 mm	4,0 mm	4,5 mm
Houtdraadbout M8 (8 mm draad)	10 mm, in zachte steen 12 mm	5,0 mm	6,0 mm
Houtdraadbout M10 (10 mm draad)	12 mm, in zachte steen 14 mm	6,5 mm	7,5 mm
Houtdraadbout M12 (12 mm draad)	14 mm	8,0 mm	9,0 mm

Zachte muren: gipsblokken, gasbeton en poreuze steen

Een gipsblok is massief, maar het is gips en dus zacht. Zet je de klopstand aan, dan hak je in plaats van een rond gat een kratertje uit waarin geen enkele plug meer grijpt. Boor er daarom met een houtboor in, langzaam en zonder slag, en houd de machine recht. Hoe zo'n wand is opgebouwd en wat hij aankan, staat bij een wand van gipsblokken; de merkvariant kom je vaak tegen als gibo-blokken.

Welke pluggen voor gipsblokken werken, hangt af van het gewicht. Voor een schilderij of een lichte plank volstaat een universele plug van 6 of 8 mm die in het gat een knoop legt in plaats van alleen te spreiden. Voor een keukenkast of een wastafel gaat de voorkeur naar een gipsblokplug met een lange spreidzone, verdeeld over meer punten dan je in beton zou gebruiken. Wordt het echt zwaar, dan is een chemisch anker met injectiemortel de betrouwbaarste weg: de mortel vult de poriën en de last komt over de hele gatwand.

Een hangend toilet, een boiler of een bokszak hoort niet aan een gipsblok. Zulke lasten hebben een frame nodig dat naar de vloer of naar een dragende wand doorgaat. Bij een dynamische last speelt daar nog iets bovenop mee, want die trekt met stoten in plaats van constant; wat dat vraagt lees je bij het ophangen van een bokszak.

Gasbeton gedraagt zich vergelijkbaar maar is nog lichter. Daar werkt een gasbetonplug met een grove buitendraad, of een lange spaanplaatschroef die je zonder plug rechtstreeks indraait. Oude baksteen met kalkmortel en poreuze snelbouwsteen zijn het lastigst: het gat wordt tijdens het boren vanzelf ruimer dan je boor. Ga daar een plugmaat omhoog, kies een langere plug, en pak bij twijfel het chemisch anker met een zeefhuls.

Gipsplaat, holle wanden en plafonds

Bij een gipsplaten wand is de eerste vraag niet welke plug, maar of je de regel kunt raken. Een schroef in het houten of metalen regelwerk draagt meer dan welke hollewandplug ook. Regels staan meestal op 40 of 60 cm hart op hart, en met een simpele magneet vind je de schroefkoppen die het regelwerk verraden. Hoeveel de plaat zelf aankan, hangt sterk af van de dikte en van het aantal lagen; dat verschil staat uitgelegd bij de dikte van gipsplaat.

Welke boor voor gipsplaat je pakt is minder kritisch dan de stand van de machine. Een houtboor of een gewone hss-boor geeft het netste gat, een steenboor werkt ook maar scheurt sneller de kartonlaag. De klopstand blijft uit, altijd. Datzelfde geldt voor een gipswand met een voorzetlaag: druk niet, laat de boor het werk doen en stop zodra je erdoorheen bent.

Boor je in een plafond, kijk dan eerst wat er boven zit. Een betonnen plafond vraagt een sds-boorhamer en een nylon plug of keilbout. Een gipsplaten plafond hangt aan regelwerk, en daar wil je vrijwel altijd in schroeven in plaats van in de plaat hangen; hoe dat regelwerk loopt staat bij regelwerk voor gipsplaten aan het plafond. Voor een armatuur aan een verlaagd plafond geldt hetzelfde, zie een lamp ophangen aan het plafond. Steek een papieren bekertje over de boor als stofvanger, dan houd je het gipsstof uit je ogen.

Voor gordijnrails geldt een aparte overweging. De rail zelf weegt niets, maar de gordijnen hangen er aan de voorkant aan en dat werkt als hefboom die de bovenkant van elke plug naar buiten trekt. Zet daarom steunen om de 50 tot 60 cm en niet alleen bij de uiteinden. Boven een kozijn zit vaak een betonlatei of een stalen latei: bij staal boor je met een metaalboor en gebruik je zelfborende schroeven, bij beton een steenboor van 6 mm met een nylon plug.

Bevestiging in een holle wand	Boormaat	Wat één punt ongeveer draagt	Waar hij goed in is
Kunststof spiraalanker om in te draaien	geen voorboren of 6 mm	tot ongeveer 5 kg	Lijstjes en haakjes, in enkele seconden geplaatst
Kunststof gipsplaatanker met vleugels	10 mm	tot ongeveer 8 kg	Lichte kastjes en wandhouders
Metalen hollewandplug M4	8 mm	tot ongeveer 10 kg	Spiegels, blijft zitten als je de schroef eruit haalt
Metalen hollewandplug M5	10 mm	tot ongeveer 15 kg	Keukenkastjes op een dubbel beplate wand
Metalen hollewandplug M6	12 mm	tot ongeveer 20 kg	Wandbeugels en zwaardere consoles
Tuimelplug of klapanker M6	14 mm	hoge trekbelasting, plaat is de zwakke schakel	Plafonds en holle ruimtes achter de plaat
Schroef rechtstreeks in de regel	3 mm voorboren in hout	meer dan elke plug in de plaat	Alles wat zwaarder is dan een lijstje

Welke boormachine, welke boor en welke gatenmaat

Welke boormachine voor muur je nodig hebt, volgt uit de hardheid van het materiaal. Een accuschroefboormachine komt door hout, gipsplaat, gipsblok en gasbeton. Voor baksteen en kalkzandsteen wil je een klopboormachine, die met hoge frequentie en weinig energie tikt. In gewapend beton schiet dat tekort: daar sla je met een klopboor je boren stuk, terwijl een sds-plus boorhamer van twee kilo er pneumatisch doorheen gaat. Zo'n hamer huren voor een dag kost minder dan de boren die je anders opoffert.

Het boortype telt net zo zwaar. Een steenboor heeft een hardmetalen punt die het materiaal verbrijzelt, een houtspiraalboor heeft een centerpunt die het gat netjes aansnijdt, en een hss-metaalboor snijdt spanen. Boor je met een versleten steenboor, dan wordt het gat kegelvormig in plaats van cilindrisch en spreidt de plug maar over een deel van zijn lengte.

Voor een inbouwdoos werk je niet met een gewone boor maar met een gatenzaag of een dozenboor. In gipsplaat en andere holle wanden is de boormaat inbouwdoos 68 mm, en de doos klemt zich daarna met veren achter de plaat. In steen en beton gebruik je een dozenboor van 82 mm, want daar zet je de doos in gips en heb je ruimte om hem recht te stellen. Boor ongeveer 55 tot 60 mm diep en houd bij twee of meer dozen naast elkaar 71 mm hart op hart aan. Bij een plafonddoos gelden andere eisen aan de bevestiging, zie een inbouwdoos in het plafond en de centraaldoos boven een armatuur.

Twee gewoontes schelen veel mislukte gaten. Zuig het boorgat uit met een stofzuigermondje voordat de plug erin gaat, en zet met tape een dieptemarkering op je boor als je machine geen aanslag heeft. Een gat dat vijf millimeter te ondiep is, laat de plug net uitsteken, en dan trekt de schroef bij het aandraaien de hele plug naar buiten.

Machine	Waar hij voor bedoeld is	Waar hij tekortschiet
Accuschroefboormachine	Hout, gipsplaat, gipsblok, gasbeton, kunststof	Beton en harde baksteen, de boor loopt heet en wordt bot
Klopboormachine op netstroom	Baksteen, kalkzandsteen, dunne betonvloeren	Gewapend beton en gaten boven ongeveer 12 mm
Accuklopboormachine	Losse gaten in metselwerk, werk zonder stopcontact in de buurt	Doorlopend werk in beton, de accu is eerder leeg dan het gat klaar
Sds-plus boorhamer van twee kilo	Beton, betonlatei, gaten tot 16 mm, dozenboren tot 82 mm	Gipsblok en gasbeton, hij slaat het gat daar veel te ruim
Boorhamer met beitelstand	Sleuven hakken en doorvoeren maken in beton	Fijn werk, en niet te gebruiken in een dragende wand zonder overleg

Veelgestelde vragen