Hoeveel beton, zand en cement heb je nodig?

Wat de rekenhulp met je maten doet

De eerste stap is puur volume: lengte maal breedte maal de dikte die je in centimeters invult. Een plaat van 3 bij 2 meter en 12 centimeter dik komt zo uit op 0,72 kuub. Alle regels eronder zijn omrekeningen van dat ene getal, dus een fout in de dikte werkt overal in door.

Daarna hangt de rekenhulp aan de gekozen betonkwaliteit een vaste receptuur per kuub. Bij C20/25 rekent hij met 300 kilo cement, 0,72 m3 zand en 0,83 m3 grind. Het cement wordt omgezet naar hele zakken van 25 kilo, het volume naar kruiwagens van 65 liter en naar zakken snelbeton van 25 kilo. Dezelfde volgorde zit achter de andere rekentools en opzoekhulpen op deze site: eerst het volume of het oppervlak, dan pas de verpakkingen waarin je het koopt.

Twee dingen worden bewust naar boven afgerond. Zakken en kruiwagens zijn hele eenheden, dus 11,3 zakken cement wordt 12 zakken. De regel met tien procent marge staat er los onder, zodat je zelf kiest of je die meebestelt. Bij beton dat je in één keer moet storten neem je die marge altijd mee, want een halve kuub tekort halverwege een vloer kun je niet meer goedmaken.

Van kuub naar kruiwagens, emmers en zakken

De vraag hoeveel kruiwagens 1 kuub zand is, komt bijna altijd van iemand die een lading op de stoep heeft liggen en wil weten hoe lang hij bezig is. Rekenkundig is het simpel: een bouwkruiwagen gaat op 65 liter, dus een kuub is zestien kruiwagens. Zo rekent de calculator het ook.

In de praktijk klopt dat getal niet, en dat komt door het gewicht. Een kuub droog ophoogzand weegt rond de 1.400 kilo, vochtig metselzand 1.600 tot 1.700 kilo. Een kruiwagen tot de rand vol zand weegt dan ruim honderd kilo en dat duw je geen vijftien keer over een tuinpad. Wie zand verplaatst, vult tot ongeveer driekwart en zit dan op twintig tot vijfentwintig kruiwagens per kuub. Voor 1 kuub grond geldt hetzelfde, met als verschil dat natte kleigrond nog zwaarder is: reken daar op 1.500 tot 1.800 kilo per kuub.

Voor beton ligt het anders, want daar bepaalt niet je rug maar de verwerkingstijd hoeveel je per keer haalt. Een kuub beton weegt rond de 2.300 kilo, dus een volle kruiwagen beton is bijna 150 kilo en rijdt zwaar over een plank. Vul die daarom op ongeveer de helft en rijd vaker.

Waarin je het verplaatst	Inhoud	Aantal per kuub	Waar je op moet letten
Bouwkruiwagen, gangbare maat	65 liter	16 kruiwagens	Hiermee rekent de calculator
Kleine tuinkruiwagen	60 liter	17 kruiwagens	Smalle bak, past wel door een poortje van 70 cm
Grote bouwkruiwagen	85 liter	12 kruiwagens	Alleen te duwen over een vlakke, verharde route
Kruiwagen zand, realistisch gevuld	45 tot 55 liter	20 tot 25 kruiwagens	Vol geladen weegt hij ruim 100 kg
Bouwemmer	12 liter	84 emmers	Voor het laatste stuk of voor werk op hoogte
Betonmolen met trommel van 130 liter	55 tot 65 liter specie per gang	15 tot 18 gangen	De trommelinhoud is bijna twee keer de nuttige inhoud
Zak snelbeton van 25 kg	Ongeveer 12 liter beton	84 zakken	Gerekend op 2.100 kg per m3, zoals in de uitkomst staat
Zak cement van 25 kg	25 kg poeder	10 tot 15 zakken	Het aantal hangt af van de betonkwaliteit
Betonwagen van de centrale	8 tot 10 m3	Vanaf ongeveer 1,5 kuub het overwegen waard	Onder de 3 m3 rekenen leveranciers meestal een toeslag

De mengverhouding achter de drie betonkwaliteiten

De keuze tussen C12/15, C20/25 en C30/37 verandert alleen de hoeveelheid cement per kuub, en daarmee de sterkte. Het volume beton blijft gelijk, want zand en grind schuiven mee: meer cement betekent iets minder zand en grind in dezelfde kuub. Daarom zie je bij C30/37 zowel meer zakken cement als een iets lager zandvolume.

Reken je met emmers in plaats van met kilo's, dan is de vuistregel voor de mengverhouding beton met grind en zand: één deel cement, twee delen zand en drie delen grind geeft een stevig mengsel rond C30/37. Voor een gewone vloer of poer is één deel cement op tweeënhalf zand en drieënhalf grind genoeg. Neem die verhoudingen als richtlijn en niet als voorschrift, want de korrelopbouw van je zand telt mee. Voor een mengsel zonder grind, zoals metselspecie, kijk je bij het aanmaken van specie.

Water is het getal dat mensen vergeten. Reken op ongeveer de helft van het cementgewicht aan water, dus rond de 150 liter per kuub bij C20/25. Nat zand brengt daar al snel dertig liter van mee, dus houd bij het mengen de laatste emmers achter de hand in plaats van alles ineens erin te gooien. Te veel water is de meest voorkomende reden dat beton na een jaar afzandt.

Betonkwaliteit	Cement per m3	Zakken van 25 kg per m3	Zand en grind per m3	Vuistregel in emmers	Waarvoor je hem gebruikt
C12/15 (vulbeton)	250 kg	10 zakken	0,75 m3 zand en 0,85 m3 grind	1 : 3 : 4	Vullen, aanvullen, werkvloer onder een echte vloer
C20/25 (vloer en poeren)	300 kg	12 zakken	0,72 m3 zand en 0,83 m3 grind	1 : 2,5 : 3,5	Vloerplaat, terras, paalgaten, poeren
C30/37 (constructief)	360 kg	15 zakken	0,68 m3 zand en 0,80 m3 grind	1 : 2 : 3	Gewapend werk, dragende delen, zwaar belast buitenwerk

Zandcement en een dekvloer reken je per vierkante meter

Een dekvloer is geen beton: er zit geen grind in, alleen scherp zand en cement. De calculator werkt er toch prima voor, want het volume reken je precies hetzelfde uit. Alleen de regels over grind en betonkwaliteit sla je over en je gebruikt de kuub als basis voor je zandcement.

De gangbare mengverhouding voor een cementdekvloer is één deel cement op vier tot vijf delen zand. Dat komt neer op 300 tot 350 kilo cement per m3, oftewel twaalf tot veertien zakken van 25 kilo. Wie liever weet hoeveel cement per m2 vloer erin gaat, deelt dat door de dikte: bij 5 centimeter is dat ongeveer 16 kilo cement per vierkante meter, ruim een halve zak. Koop je kant-en-klare zandcement in zakken, dan levert een zak van 25 kilo ongeveer 12 liter vloer op, en heb je er vier per vierkante meter nodig bij die 5 centimeter. Voor een hele kuub zijn dat tachtig zakken, en op dat punt is los zand met cement bijna altijd goedkoper. Hoe je zo'n vloer vervolgens vlak krijgt, staat bij het storten van een betonvloer.

De dikte kies je niet vrij. Een zwevende dekvloer op folie of isolatie wil minstens 50 millimeter zijn, hechtend op een ruwe betonvloer mag 40 millimeter, en boven vloerverwarmingsbuizen houd je minstens 35 millimeter dekking aan, wat in de praktijk op 65 tot 70 millimeter totaal uitkomt.

Dikte van de dekvloer	Volume per m2	Cement per m2 bij 1 op 5	Zakken zandcement van 25 kg per m2	Waar deze dikte bij hoort
40 mm, hechtend	0,04 m3	13 kg	3 zakken	Op een schone, opgeruwde betonvloer
50 mm, zwevend op folie	0,05 m3	16 kg	4 zakken	De standaardvloer in een woning
60 mm	0,06 m3	20 kg	5 zakken	Zwaardere belasting of een oneffen ondergrond
70 mm, over vloerverwarming	0,07 m3	23 kg	6 zakken	Minstens 35 mm dekking boven de buis
Per hele m3 dekvloer	1 m3	300 tot 350 kg (12 tot 14 zakken)	80 zakken	Vanaf deze hoeveelheid koop je los zand en cement

Beton op een broodjesvloer, zwaluwstaartplaten of een Lewisplaat

Bij een druklaag op een bestaande vloerconstructie is de dikte die je invult nooit gelijk aan de dikte die je meet. Er verdwijnt beton in de ruimte tussen de elementen, in de profielen van een staalplaat en in de naden langs de randen. Wie de netto laagdikte invult, komt structureel te kort.

Bij een broodjesvloer met balken en isolatiebroodjes is de druklaag meestal 50 millimeter, maar tussen de balken en de broodjes loopt beton weg. Reken daarom met 60 tot 80 liter per vierkante meter en vul in de calculator 7 centimeter in over het hele vloeroppervlak. Zitten er betonnen broodjes in in plaats van EPS, dan is de opbouw vergelijkbaar, alleen weegt de vloer meer. Bij een ps-combinatievloer is de werkwijze hetzelfde.

Zwaluwstaartplaten en een Lewisplaat vragen minstens 40 tot 50 millimeter beton boven het profiel. Het profiel zelf is 16 millimeter hoog en loopt ongeveer half vol, dus tel daar 8 millimeter bij op. Vul 6 centimeter in en je zit goed. Let bij die vloeren wel op het gewicht: 6 centimeter beton weegt rond de 140 kilo per vierkante meter, en dat moeten de balken dragen. Wat dat voor een houten vloer betekent, staat bij beton op een houten vloer.

Vloertype	Laag boven de constructie	Reken met per m2	Wat je in de calculator invult
Broodjesvloer met balken en EPS-broodjes	50 mm druklaag	0,06 tot 0,08 m3	Dikte 7 cm over het hele oppervlak
Broodjesvloer met betonnen broodjes	50 tot 70 mm	0,07 tot 0,09 m3	Dikte 8 cm
Zwaluwstaartplaten op houten balken	50 mm boven de plaat	0,055 tot 0,065 m3	Dikte 6 cm
Lewisplaat met profiel van 16 mm	40 tot 50 mm boven het profiel	0,05 tot 0,06 m3	Dikte 6 cm
Ter plaatse gestorte vloerplaat op zand	100 tot 200 mm	0,10 tot 0,20 m3	De werkelijke dikte plus de marge van 10 procent
Terrasplaat op een zandbed	80 tot 120 mm	0,08 tot 0,12 m3	De werkelijke dikte, en meten op meerdere punten

Stenen per m2 en wat een metselaar op een dag legt

Metselwerk reken je niet in kuub maar in stuks, en het aantal stenen dat in een m2 gaat hangt volledig af van het formaat. Waalformaat, de gewone Nederlandse gevelsteen van 210 bij 100 bij 50 millimeter, komt met een voeg van 10 millimeter uit op een laagmaat van 62,5 millimeter. Dat zijn zestien lagen per meter hoogte en 72 stenen per vierkante meter halfsteens. Een steens muur is precies het dubbele.

De vraag hoeveel stenen een metselaar per dag legt, heeft geen enkel getal als antwoord. Op recht werk zonder onderbrekingen komt een vakman op 400 tot 600 stenen. Met veel hoeken, lateien en passtukken zakt dat naar 250 tot 350. Wie het voor het eerst zelf doet, is de eerste dag blij met honderd tot tweehonderd stenen en dat is geen slecht resultaat. Belangrijker dan het aantal is de hoogte: meer dan ongeveer anderhalve meter per dag opmetselen drukt de onderste lagen uit en trekt je muur uit het lood. Hoe je zo'n muur opzet lees je bij het metselen van een muur.

Voor de specie geldt een eenvoudige vuistregel: ongeveer 25 liter per vierkante meter halfsteens waalformaat, oftewel twee zakken droge metselmortel van 25 kilo. Bij lijmwerk met kalkzandsteen of cellenbeton zakt dat naar een paar liter lijm per vierkante meter.

Formaat	Maat in mm	Stenen per m2 halfsteens	Specie of lijm per m2
Waalformaat	210 x 100 x 50	72 stenen	Ongeveer 25 liter specie
Vechtformaat	210 x 100 x 40	86 stenen	Ongeveer 28 liter specie
Amstelformaat	210 x 100 x 45	79 stenen	Ongeveer 26 liter specie
Dikformaat	210 x 100 x 65	58 stenen	Ongeveer 22 liter specie
Kalkzandsteen lijmblok	297 x 198 x 100	17 blokken	4 tot 6 liter lijm
Cellenbetonblok	600 x 250 x 100	7 blokken	4 tot 5 liter lijm

Wanneer je van de uitkomst afwijkt

De uitkomst gaat uit van een strak omsloten volume met vlakke wanden. Stort je op een zandbodem, dan zakt de eerste laag beton in de ondergrond en is de bodem van je sleuf nooit zo vlak als op tekening. Bij het maken van een fundering zien we regelmatig dat er tien tot vijftien procent meer in gaat dan gerekend, simpelweg omdat de sleufwand is ingekalfd.

Ook de manier van verwerken telt mee. Bij stampbeton gebruik je nauwelijks water en verdicht je in lagen, waardoor je juist iets minder volume nodig hebt dan bij vloeibaar beton. Bij een reparatie waar het beton niet mag krimpen kies je geen zelfgemengd mengsel maar krimpvrije mortel, en dan bepaalt de verpakking het verbruik en niet deze rekenhulp.

Voor de bestelvorm is er een omslagpunt. Tot ongeveer een halve kuub is zakken snelbeton het snelst. Tussen een halve en anderhalve kuub loont het om los zand, grind en cement te halen en zelf te mengen. Daarboven wordt een betonwagen aantrekkelijk, want zelf mengen betekent dan vijftien tot twintig molens draaien terwijl het eerste beton al aan het binden is. Vraag bij bestellen naar de minimumafname, want onder de drie kuub rekenen veel leveranciers een toeslag voor kleine hoeveelheden.

Fouten die we bij het narekenen het vaakst tegenkomen

De dikte in meters invullen. Het veld vraagt centimeters. Wie 0,12 invult in plaats van 12, ziet 0,0072 kuub verschijnen en denkt dat hij met vier zakken snelbeton klaar is. Het omgekeerde komt ook voor: 60 invullen voor een sleuf van 60 centimeter is goed, 6 invullen voor 6 centimeter dekvloer ook, maar 600 voor 6 meter is nergens goed voor.

Cement en snelbeton bij elkaar optellen. De uitkomst geeft twee routes naar dezelfde kuub. Of je koopt cement, zand en grind en mengt zelf, of je koopt kant-en-klare zakken snelbeton. Beide bestellen levert een dubbele lading op.

Zand en grind optellen tot meer dan een kuub. Bij C20/25 staat er 0,72 kuub zand en 0,83 kuub grind, samen 1,55 kuub voor één kuub beton. Dat klopt: los materiaal zit vol lucht, en het cement en het water vullen die holtes op tijdens het mengen.

De marge weglaten omdat het maar tien procent is. Bij een vloer van 4 kuub is dat 0,4 kuub, en dat is precies de hoeveelheid die je mist als de bodem twee centimeter dieper blijkt te liggen dan gedacht.

Kruiwagens tellen alsof ze vol gaan. De zestien kruiwagens per kuub kloppen op papier. Plan je dagdeel op twintig tot vijfentwintig ritten, dan houd je het vol zonder halverwege te stoppen met een kuip beton die aan het binden is. Diezelfde denkfout zit in het rekenen met zakken lijm bij tegelwerk, waarvoor je beter de tegelcalculator gebruikt.

Veelgestelde vragen