Luchtvochtigheid in huis van 70 procent: wat je eraan doet
Een luchtvochtigheid in huis van 70 procent is te hoog om lang te laten staan: vanaf ongeveer 65 procent aan een koud oppervlak krijgt schimmel voet aan de grond. Het getal zakt door twee dingen tegelijk te doen, stoken en ventileren, en door de vochtbron aan te pakken die de liters levert. Meet daarom ook in de slaapkamer en achter de kast tegen de buitenmuur, want daar staat de meter meestal tien tot vijftien procent hoger dan in de woonkamer.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Digitale hygrometer, liefst twee of drie zodat je ruimtes kunt vergelijken
- Infraroodthermometer om oppervlaktetemperaturen van muur en glas te meten
- Zaklamp en een schroevendraaier voor het kruipluik
- Vochtmeter met pennen voor hout en stucwerk
- Meetlint voor het bepalen van de roosterlengte
- Trap of keukentrap voor de ventilatieventielen
Materiaal
- Zakje keukenzout en een afsluitbaar plastic zakje om de hygrometer te controleren
- Schone filters of filterdoek voor de mechanische ventilatie
- Isolatiekous voor een afvoerbuis die door een koude ruimte loopt
- Ontvochtiger of bouwdroger, afhankelijk van de ruimte
- Emmer of slang voor de condensafvoer
- Zelfklevende ventilatierooster of schuifrooster voor een kelderraam
Wat 70 procent luchtvochtigheid in huis betekent
Zeventig procent is geen alarmnummer, maar het is wel de waarde waarbij je iets moet gaan doen. Vanaf ongeveer 65 procent aan een oppervlak begint schimmel te groeien, en die grens haal je in een hoek achter de bank makkelijk terwijl je meter midden in de kamer nog netjes 70 aanwijst. Wat er daarna gebeurt en hoe je het herkent, lees je in ons overzicht over vocht en schimmel in huis.
Het getal op je meter is de relatieve luchtvochtigheid: geen hoeveelheid water, maar een percentage van wat lucht van die temperatuur kan vasthouden. Warme lucht houdt veel meer vocht vast dan koude, dus dezelfde hoeveelheid water geeft bij 16 graden een veel hoger percentage dan bij 21 graden.
Daarom zegt één meting in de woonkamer weinig. Een slaapkamer die je niet stookt zit bij dezelfde hoeveelheid vocht in de lucht al snel tien tot vijftien procent hoger. En achter een kast tegen een ongeïsoleerde buitenmuur, waar de lucht nauwelijks beweegt en het oppervlak kouder is, loopt het lokaal richting verzadiging.
De praktische vuistregel die wij aanhouden: tussen 40 en 60 procent zit je goed, tot 65 procent is te overzien, en boven 70 procent gaat het op termijn zichtbaar mis aan de koudste plekken van het huis.
| Gemeten waarde | Wat je merkt | Wat er nodig is |
|---|---|---|
| Onder 30 procent | Droge keel, statische schokken, krimpnaden in hout en parket | Minder hard stoken, ventilatie iets terug, geen ontvochtiger |
| 30 tot 40 procent | Normaal in een strenge vorstperiode met veel ventilatie | Niets doen, dit trekt vanzelf bij als het buiten milder wordt |
| 40 tot 60 procent | Ramen blijven helder, was droogt binnen een dag | Dit is het bereik dat je wilt vasthouden |
| 60 tot 65 procent | Condens in de onderhoek van het raam op koude ochtenden | Ventilatie een stand hoger, was niet meer binnen drogen |
| 65 tot 75 procent | Muffe lucht, beslagen ramen, klamme buitenmuren | Vochtbron opsporen, stoken en ventileren combineren |
| Boven 75 procent | Zwarte stippen in de kitrand, schimmel achter kasten, klam beddengoed | Ontvochtiger erbij en de oorzaak echt uitzoeken |
Beoordeel nooit op één aflezing. Noteer een week lang twee keer per dag de waarde en de temperatuur, 's ochtends voor het opstaan en 's avonds na het koken. Het patroon vertelt je waar het vocht vandaan komt, het losse getal niet.
Meten op de plek waar het misgaat
De meeste mensen hangen hun hygrometer op ooghoogte in de woonkamer, ver van elke koude plek. Dat is de gunstigste plek van het huis en dus de minst informatieve. Zet er een tweede in de slaapkamer en een derde op de plek waar je de klachten ziet, bijvoorbeeld op de vloer in de hoek van de badkamermuur.
Reken op een afwijking. Een hygrometer van tien euro zit er zo vijf procent naast, en twee meters van hetzelfde merk kunnen onderling zeven procent verschillen. Je kunt ze controleren met keukenzout: maak een papje van zout met een paar druppels water, zet dat samen met de meter in een dichtgeknoopte diepvrieszak en lees na acht uur af. De meter hoort dan 75 procent aan te wijzen, en het verschil met die 75 is je afwijking.
Wat er echt toe doet is niet de lucht maar de wand. Met een infraroodthermometer meet je de oppervlaktetemperatuur van glas, buitenmuur en de hoek achter de kast. Wij houden drie graden verschil met de kamerlucht aan als signaal: is de wand kouder dan dat, dan wijst het op een koudebrug of op lucht die er niet langs komt, en condenseert het daar eerder dan elders.
Het moment van meten doet er evenveel toe. Een slaapkamer waar twee mensen slapen, loopt met de deur dicht in één nacht van 55 naar 75 procent, en die piek zegt meer over je ventilatie dan het daggemiddelde.
Wanneer je meter niet liegt maar wel het verkeerde meet
Wij komen regelmatig situaties tegen waarin de meter tussen de 50 en 60 procent blijft hangen en de ramen toch beslaan. Dat is geen defecte meter. De lucht in het midden van de kamer is dan gewoon warm genoeg, terwijl het glas 's avonds zo ver afkoelt dat de lucht vlak langs de ruit boven de 100 procent uitkomt. Hang de meter een avond op de vensterbank en je ziet het verschil meteen.
Waar de liters vandaan komen
Een huishouden van vier brengt op een gewone dag tussen de tien en vijftien liter water in de lucht. Adem, douchen, koken en wassen hebben elk een redelijk vaste orde van grootte, dus je kunt vrij nauwkeurig nagaan waar jouw liters zitten.
De grootste eenmalige post is bijna altijd de was die binnen te drogen hangt: een volle machine geeft twee tot drie liter af aan de kamer waar het rekje staat, in de maanden waarin de ramen dicht zijn. Een wasdroger van het luchtafvoertype die niet naar buiten afvoert doet ongeveer hetzelfde.
Daarnaast zijn er bronnen die niet uit het huishouden komen maar uit het gebouw. Een natte kruipruimte verdampt water door de vloer heen, nieuw stucwerk of een pas gestorte dekvloer geeft in het eerste jaar honderden liters bouwvocht af, en een lekkende leiding levert onzichtbaar dag en nacht. Die bronnen ventileer je nooit weg, die moeten weg.
| Bron | Ongeveer hoeveel vocht | Wat je eraan doet |
|---|---|---|
| Ademen en transpireren | 1 tot 1,5 liter per persoon per etmaal | Slaapkamerrooster open of de deur op een kier |
| Douchen | 0,5 tot 1 liter per douchebeurt | Afzuiging aan tot een half uur na het douchen, deur dicht |
| Koken en afwassen | 1 tot 2 liter per dag | Deksel op de pan, afzuigkap op stand tijdens en na het koken |
| Was binnen drogen | 2 tot 3 liter per machine | Buiten hangen, of in één ruimte met open raam en deur dicht |
| Wasdroger zonder afvoer naar buiten | 1 tot 2 liter per droogbeurt | Afvoerslang naar buiten, of een condensdroger met waterreservoir |
| Kamerplanten | 0,1 tot 0,5 liter per grote plant per dag | Minder water geven, groepen planten spreiden over het huis |
| Open aquarium van honderd liter | Ongeveer 0,5 liter per dag | Afdekplaat erop |
| Natte kruipruimte | Enkele liters per dag door de vloer | Water weg, folie op de bodem, kruipruimte ventileren |
| Bouwvocht in nieuwbouw of na stucwerk | Honderden liters over het eerste jaar | Extra stoken en ventileren, tijdelijk een bouwdroger |
Een gaskachel of geiser zonder afvoer verdient hier aparte aandacht. Bij het verbranden van aardgas ontstaat waterdamp, ongeveer anderhalve liter per kubieke meter gas. Een open toestel blaast dat vocht plus de verbrandingsgassen de kamer in. Zulke toestellen horen niet meer in een woning: laat dat beoordelen door een erkend installateur en ga er zelf niet aan sleutelen.
Condens op de ramen en het dauwpunt
Condens is geen kwestie van veel of weinig vocht, maar van een oppervlak dat kouder is dan het dauwpunt van de lucht ernaast. Bij 20 graden en 70 procent ligt dat dauwpunt op ongeveer 14 graden. Alles in de kamer dat kouder is dan 14 graden wordt nat, en de rest blijft droog.
Dat verklaart waarom condens meestal 's avonds begint en niet overdag. Zolang de zon op het glas staat en de verwarming doorloopt, blijft de ruit boven het dauwpunt. Wordt het buiten donker en kouder, dan zakt de glastemperatuur eronder en slaat het vocht neer zonder dat er in de kamer iets veranderd is.
Bij vorst buiten komt enkel glas op een avond makkelijk op 5 graden uit, oud dubbel glas op een graad of 10 en HR++ glas rond de 15 graden. Hoe koud een ruit werkelijk wordt, hangt af van de buitentemperatuur, de wind en of er gordijnen voor hangen; met een infraroodthermometer meet je het in een paar seconden. Vandaar dat je in hetzelfde huis met dezelfde luchtvochtigheid het ene raam ziet beslaan en het andere niet.
Zit het vocht tussen de twee glasplaten, dan is het een ander verhaal: dan is de randafdichting van de ruit lek en helpt ventileren niets meer. Een vensterbank die steeds nat is, trekt op den duur ook kleine vliegjes rond het raam aan, die op nat hout en vochtige potgrond afkomen.
| Luchtvochtigheid bij 20 graden | Dauwpunt | Wat er bij die waarde beslaat |
|---|---|---|
| 40 procent | Ongeveer 6 graden | Vrijwel niets, hooguit een koude buitendeur |
| 50 procent | Ongeveer 9 graden | Enkel glas op een vriesnacht |
| 60 procent | Ongeveer 12 graden | Enkel glas en oud dubbel glas |
| 65 procent | Ongeveer 13 graden | Oud dubbel glas, koude hoeken achter een kast |
| 70 procent | Ongeveer 14,5 graden | Ook HR-glas, de onderrand van kozijnen, koudebruggen |
| 80 procent | Ongeveer 16,5 graden | Bijna elke buitenmuur, ook geïsoleerd |
Gordijnen die tot op de vensterbank hangen maken het erger, niet beter. De ruit koelt achter het gordijn verder af doordat er geen warme kamerlucht meer langs komt. Laat gordijnen vrij hangen boven een radiator of zet ze 's ochtends vroeg open zodat het glas weer opwarmt.
Luchtvochtigheid in huis in de winter: stoken en ventileren horen bij elkaar
In de winter lijkt de oplossing tegenstrijdig. Je laat koude buitenlucht binnen die zelf 85 of 90 procent vochtig is, en toch daalt daarmee de luchtvochtigheid in huis. Die koude lucht bevat in absolute zin namelijk bijna niets: zodra hij binnen opwarmt tot 20 graden, zakt het percentage naar een fractie van wat het buiten was.
Buitenlucht van 0 graden met 90 procent wordt binnen bij 20 graden ongeveer 23 procent. Diezelfde 90 procent bij 15 graden buiten levert binnen nog altijd 66 procent op. Ventileren werkt in de winter dus uitstekend en in het najaar veel minder, en dat verschil zit hem volledig in de buitentemperatuur.
De voorwaarde is wel dat je blijft stoken. Ventileren zonder verwarmen koelt de wanden af, en dan zakt de relatieve vochtigheid aan het oppervlak niet maar stijgt hij juist. Een slaapkamer die je de hele winter op 12 graden houdt met het raam op een kier is het klassieke recept voor schimmel achter het bed. Hoe je die wanden warmer houdt zonder de rekening te verdubbelen, staat bij isolatie en ventilatie in huis.
Kort en krachtig luchten werkt daarom beter dan de hele dag een kier. Zet twee ramen aan weerszijden van het huis vijf tot tien minuten wijd open: de lucht is dan ververst terwijl de muren en meubels hun warmte houden.
| Buitentemperatuur bij 90 procent luchtvochtigheid | Binnen na opwarmen tot 20 graden | Levert ventileren iets op? |
|---|---|---|
| Min 5 graden | Ongeveer 15 procent | Ja, zeer sterk drogend |
| 0 graden | Ongeveer 23 procent | Ja, sterk drogend |
| 5 graden | Ongeveer 34 procent | Ja, duidelijk drogend |
| 10 graden | Ongeveer 47 procent | Ja, merkbaar |
| 15 graden | Ongeveer 66 procent | Nauwelijks bij een waarde rond 70 |
| 20 graden | Ongeveer 90 procent | Nee, dit maakt het slechter |
Waarom de luchtvochtigheid in huis bij regen en op zwoele zomerdagen oploopt
Op een zwoele regendag gaat die vlieger niet op. De buitenlucht is dan bijna even warm als de binnenlucht en zit vol water, dus alles wat je binnenlaat komt er als vocht bij. Dat je meter na een middag met open ramen op 70 staat terwijl je stond te ventileren, is dan logisch.
Wij houden daarom deze vuistregel aan: is het buiten warmer dan binnen en regent het, dan gaan ramen en roosters op de laagste stand die je ventilatiebehoefte nog dekt. Luchten doe je op zulke dagen vroeg in de ochtend, wanneer het buiten op zijn koelst is. Douchen en koken blijven wel afgezogen worden, want die damp moet er hoe dan ook uit.
In een kelder of een halfverdiepte bergruimte kan zomerventilatie ronduit averechts werken. De wanden daar zijn zomer en winter een graad of 14, dus warme, vochtige zomerlucht condenseert er direct tegenaan. De kelder wordt natter van het ventileren. In zo'n ruimte werk je in de zomer met een ontvochtiger en houd je het raam juist dicht, en in de winter is ventileren wel weer zinvol.
Datzelfde geldt voor een onverwarmde stenen schuur of garage. Isoleren zonder te verwarmen helpt daar maar half: de ruimte blijft na een koude periode langer koud, en op de eerste warme, vochtige dag daarna slaat het vocht neer op alles wat koud is gebleven.
Een meterkast of een dichte bergkast ventileren met buitenlucht heeft geen zin. Er komt in zo'n kast zelf nauwelijks vocht vrij, en de lucht die je binnenlaat kan tegen een koude buitenmuur alsnog condenseren. Zit er vocht in zo'n kast, dan komt het van de muur of van beneden en is dat het punt waar je moet zoeken.
Ventilatie die genoeg lucht verzet
Bijna elke woning heeft ventilatie, maar lang niet elke woning ventileert. Dichtgeschilderde roosters, een ventiel dat iemand ooit dichtdraaide omdat het tochtte, een box waarvan het filter drie jaar niet vervangen is: dat kijk je na voordat je een ontvochtiger koopt.
Bij mechanische afzuiging kun je met een velletje keukenpapier controleren of er echt iets gebeurt. Houd het tegen het ventiel in badkamer, keuken en toilet. Bij een box die zijn debiet haalt, blijft het vel op de hoogste stand plakken. Valt het eraf, dan zit de box vol stof, staat het ventiel te ver dicht of is er een slang losgeschoten. Maak het ventiel los, tel het aantal slagen waarmee het dichtgedraaid zat en maak het schoon in de gootsteen.
Toevoer telt net zo zwaar als afvoer. Een afzuigbox kan alleen lucht wegzuigen als er ergens lucht binnenkomt, dus moeten de roosters in woonkamer en slaapkamers open staan. Een binnendeur die strak op een dorpel sluit maakt van de slaapkamer 's nachts een gesloten doos; een spleet van een centimeter eronder volstaat meestal.
Loopt de afvoerbuis van een afzuigkap of ventilator door een koude zolder of een onverwarmde vliering, isoleer die dan. Onbeklede buis daar koelt de vochtige lucht af, het condens loopt terug de kap in en gaat na een tijdje muf ruiken. Die geur wordt vaak verward met rioollucht uit een drooggevallen sifon, waar je aan het verschil in geur en aan het moment van opkomen ziet welke van de twee je te pakken hebt.
Balansventilatie en warmteterugwinning
Bij een wtw-unit is de kwaliteit van het kanaalwerk bepalend. Kanalen die door een kruipruimte of een koude zolder lopen koelen de lucht onderweg af, waardoor de relatieve vochtigheid in de buis stijgt en er condens ontstaat op plekken die je nooit ziet. Isoleer die trajecten en zorg dat er een condensafvoer met sifon op de unit zit die niet is drooggevallen. Wij vervangen de filters twee keer per jaar, omdat een vervuild filter het debiet flink terugbrengt zonder dat de unit anders gaat klinken. Welk interval de fabrikant voorschrijft en welk filtertype erin hoort, staat in de handleiding van de unit.
Ontvochtiger, bouwdroger en wat er niet werkt
Een ontvochtiger lost de oorzaak niet op, maar hij is de snelste manier om van 75 naar 55 procent te komen terwijl je de oorzaak nog aan het uitzoeken bent. Reken voor een gemiddelde woonkamer op een apparaat dat tien tot twintig liter per etmaal aankan; kleinere apparaatjes met een peltier-element halen een liter of minder en zijn hooguit iets voor een kledingkast. De liters op de doos zijn gemeten in warme, vochtige lucht, dus in een kamer van 20 graden en 60 procent haalt hetzelfde apparaat een stuk minder. Bij welke temperatuur en luchtvochtigheid die capaciteit is bepaald, staat in het typeblad of de handleiding.
Het type doet ertoe. Een compressorontvochtiger werkt goed bij kamertemperatuur, maar onder een graad of 15 loopt hij terug omdat de verdamper aanvriest. Hoe ver hij terugloopt, verschilt per model en hangt ervan af of er een ontdooicyclus in zit; de laagste werktemperatuur staat in de specificaties. In een koude kelder, kruipruimte of garage kies je daarom een adsorptieontvochtiger, die bij lage temperaturen wel zijn capaciteit haalt. Zet het apparaat midden in de ruimte met de deuren dicht, anders ontvochtig je het hele huis een beetje in plaats van die ruimte goed.
Een bouwdroger huur je voor bouwvocht of na een lekkage. Laat hem draaien met de ramen dicht en leid het condens af naar een afvoer, want een reservoir van vijf liter is bij dat werk binnen een halve dag vol. Bakjes met vochtvreterzout, schaaltjes zout op de vensterbank en brandende kaarsen doen in een normale kamer merkbaar niets: die pakken hooguit een paar deciliter per week, tegenover de liters die een huishouden per dag produceert.
Bromt een ontvochtiger of een ventilatorbox wel maar draait de motor niet aan, dan is meestal de aanloopcondensator op. Dat is met een multimeter te controleren, en hoe je dat doet staat bij het doormeten van een condensator. Een nieuwe condensator van een paar euro scheelt dan een heel apparaat.
| Ruimte | Welk apparaat | Capaciteit | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Woonkamer van 40 vierkante meter | Compressorontvochtiger | 10 tot 20 liter per etmaal | Geluidsniveau, hij staat in de leefruimte |
| Slaapkamer | Compressorontvochtiger, klein model | 10 liter per etmaal | Nachtstand, anders wordt hij 's nachts hinderlijk |
| Kelder van 10 tot 12 graden | Adsorptieontvochtiger | 6 tot 10 liter per etmaal | Compressormodel werkt hier slecht |
| Garage of stenen schuur | Adsorptieontvochtiger | 6 tot 10 liter per etmaal | Vaste condensafvoer, het reservoir loopt vol |
| Kledingkast of instrumentkoffer | Bakje met vochtvreter of silicagel | Enkele deciliters per week | Alleen zinvol in een kleine afgesloten ruimte |
| Nieuwbouw of na lekkage | Gehuurde bouwdroger | 20 tot 50 liter per etmaal | Ramen dicht, condens naar een afvoer leiden |
Als de 70 procent blijft staan ondanks ventileren
Ventileer je een week netjes, droog je de was buiten en zit het getal nog steeds rond de 70, dan levert het gebouw zelf het vocht aan. Wij lopen dan vijf oorzaken na, in deze volgorde.
De eerste is de kruipruimte. Til het luik op en kijk met een zaklamp: staat er water, of is de bodem donker en glimmend, dan verdampt daar dag en nacht vocht door de vloer heen. Een pe-folie over de bodem plus open kruipruimteroosters aan twee gevels lost dat in veel gevallen op.
De tweede is een lekkage die je niet ziet: een druppelende koppeling in een leidingkoker, een afvoer die achter het tegelwerk lekt of een dakdoorvoer die water doorlaat. De derde is optrekkend vocht in de onderste meter van een oude buitenmuur, te herkennen aan een horizontale, wat zoutige rand op ongeveer een halve meter hoogte.
De vierde is doorslag door de gevel na slagregen op het westen, en de vijfde is een koudebrug die na spouwisolatie of nieuwe kozijnen is ontstaan. Een huis dat luchtdichter is gemaakt zonder dat de ventilatie is meegegroeid, gaat vrijwel altijd omhoog in luchtvochtigheid. Reken met de Rc-calculator uit hoeveel isolatie een wand nodig heeft voordat je daar een voorzetwand tegenaan zet, want een dun plaatje op een koude muur verplaatst het condensvlak alleen maar naar achteren.
Zie je al pluizige of poederige aanslag op het metselwerk, kijk dan bij witte aanslag en schimmel op een muur: daar staat hoe je zoutuitbloei van echte schimmel onderscheidt, want die twee vragen om een heel andere aanpak.
Ga niet zomaar de kruipruimte in. In een kruipruimte met stilstaand water kan zuurstofgebrek of rioolgas voorkomen, en de ruimte is laag en slecht te verlaten. Kijk vanaf het luik met een lamp, zorg dat er iemand anders in huis is, en laat het werk over aan een gespecialiseerd bedrijf als je er echt in moet.
Zo krijg je 70 procent omlaag naar een normale waarde
Werk deze volgorde af voordat je geld uitgeeft aan apparatuur, want de eerste drie stappen kosten niets.
-
Meet een week lang op drie plekken
Leg een hygrometer in de woonkamer, een in de slaapkamer en een op de plek waar je de klachten ziet. Noteer twee keer per dag de waarde en de temperatuur. Zonder dat patroon weet je straks niet of een maatregel geholpen heeft of dat het buiten gewoon kouder werd.
-
Haal de grootste vochtbron eruit
Kijk waar de dagelijkse liters zitten. Was die binnen hangt, een droger die zijn lucht in de bijkeuken blaast, of langdurig douchen met de deur open zijn de posten die het snelst iets opleveren. Eén maatregel per keer, anders weet je niet welke werkte.
-
Controleer of je ventilatie echt lucht verzet
Houd een velletje keukenpapier tegen elk afzuigventiel op de hoogste stand. Blijft het niet hangen, maak dan het ventiel en het filter van de box schoon. Zet daarna de toevoerroosters in woonkamer en slaapkamers open, want zonder toevoer kan de afzuiging niets wegzuigen.
-
Stook en lucht in dezelfde week
Houd de woonkamer op een vaste temperatuur en zet twee keer per dag twee ramen aan weerszijden vijf tot tien minuten wijd open. Doe dit bij voorkeur wanneer het buiten kouder is dan binnen. Slaapkamers laat je niet onder de 15 graden zakken, ook niet als je ze niet gebruikt.
-
Meet de koude oppervlakken op
Ga met een infraroodthermometer langs glas, buitenmuren en de hoeken achter kasten. Vergelijk die waarden met het dauwpunt uit de tabel. Elk oppervlak dat kouder is dan het dauwpunt wordt nat, en dat is de plek waar je isolatie of luchtcirculatie moet verbeteren.
-
Zet tijdelijk een ontvochtiger neer
Blijft het boven de 65 procent, plaats dan een ontvochtiger met de deuren van die ruimte dicht. In een kelder of garage kies je een adsorptiemodel, want een compressormodel doet onder de 15 graden weinig. Zie dit als overbrugging, niet als de oplossing.
-
Zoek de bouwkundige oorzaak op
Zakt het getal nog steeds niet, kijk dan bij de kruipruimte, de leidingen en de gevel. Een natte kruipruimte, een verborgen lekkage of doorslag na slagregen levert vocht aan dat je met ventileren nooit inhaalt. Meet ook het vochtgehalte van hout en stucwerk met een pennenmeter.
Rc-calculator
Stapel de lagen van je vloer, muur of dak en zie welke Rc-waarde je haalt met welke diktes. Open de volledige rc-calculator
Nalopen voordat je concludeert dat het huis te vochtig is
Uit de praktijk
Condens op de ramen terwijl de meter 55 procent aanwees
In een woning liepen alle ruimtes behalve de keuken en de bijkeuken vol condens aan de binnenkant van de dubbele beglazing. In de woonkamer was het zo erg dat je op het glas kon schrijven. De hygrometer aan de wand hield het al weken op 50 tot 60 procent, met een uitschieter naar 65 na het koken. Het vreemde was dat er overdag niets te zien was en dat het pas 's avonds begon.
De meter had gelijk, hij hing alleen op de verkeerde plek. Een tweede meter op de vensterbank gaf 's avonds ruim 80 procent aan, terwijl de ruit met de infraroodthermometer op 11 graden zat. Bij 20 graden en 60 procent ligt het dauwpunt op 12 graden, dus die ruit was simpelweg te koud. Overdag hield de zon en de doorlopende verwarming het glas net boven die grens, en na zonsondergang zakte hij eronder.
Wat hier werkte: de gordijnen niet meer tot op de vensterbank laten hangen, zodat er warme lucht langs het glas kon. Daarbij 's avonds na het koken tien minuten dwars luchten, en de was buiten drogen in plaats van op het rek in de woonkamer. Binnen twee weken bleven de ramen 's avonds helder. De keuken en bijkeuken hadden nooit last gehad, simpelweg omdat daar mechanisch werd afgezogen.
Een afzuigkap die muf bleef ruiken
Een afzuigkap in de keuken bleef stinken, ook na het schoonmaken van de filters en het vetvangbakje. De geur kwam terug zodra de kap een dag niet gebruikt was. Vervangen van de kap zou een dure gok zijn geweest, dus eerst is de buis nagelopen.
Die buis liep door het plafond naar een onverwarmde vliering en was over ruim vier meter onbekleed. De vochtige kooklucht koelde daar af tot ver onder het dauwpunt, sloeg neer tegen de binnenwand van de buis en liep als condens terug richting de kap. In combinatie met een luchtvochtigheid in huis die al rond de 70 procent lag, kreeg dat vocht nooit de kans om te drogen, en in dat vet-en-vochtmengsel gaat het snel ruiken.
De oplossing bestond uit drie dingen. Een isolatiekous over het hele koude traject, de kap tien minuten laten doordraaien na het koken zodat de buis droogblaast, en een terugslagklep zodat er 's nachts geen koude buitenlucht terug de buis in trok. Daarna was de geur weg en bleef die weg.
Een kelder die natter werd van het ventileren
Een kelder onder een jaren dertig woning voelde in de zomer klam aan, met vochtplekken op de wanden en muffe lucht in de aangrenzende meterkast. De bewoner had er een raampje opengezet en later zelfs een ventilator voor gezet om te ventileren, en de klachten werden alleen maar erger.
De verklaring zat in de temperatuur. De kelderwanden waren zomer en winter een graad of 14, terwijl de buitenlucht op zulke dagen 24 graden en 75 procent was. Die lucht heeft een dauwpunt van rond de 19 graden, dus alles wat er binnenkwam condenseerde meteen tegen de koude wand. Het ventileren voerde geen vocht af maar bracht het aan.
Wat de omslag bracht: in de zomer het raam dicht en een adsorptieontvochtiger met een vaste condensafvoer in de kelder, en in de winter juist wel ventileren omdat de buitenlucht dan droog is. De meterkast is met rust gelaten, want daar kwam geen vocht vrij en ventileren met buitenlucht had daar alleen maar meer condens gegeven. De vochtplek in de hoek bleek achteraf een ongeïsoleerde buitenmuur boven maaiveld.
Een schuur die na het isoleren juist ging zweten
Een stenen schuur waar gereedschap in stond, was geïsoleerd om roestvorming tegen te gaan. In het voorjaar daarna stond het gereedschap juist vaker onder een laagje condens dan ervoor. Er was niets fout gegaan bij de isolatie zelf.
Wat er gebeurde: de geïsoleerde schuur nam de buitentemperatuur veel trager over. Na een koude periode bleven de stenen vloer, de werkbank en het gereedschap dagenlang op een graad of 6, terwijl de eerste warme voorjaarsdag lucht van 16 graden en 80 procent naar binnen bracht. Die lucht koelde tegen het koude staal af en gaf zijn vocht af, precies op de plek waar je het niet wilt.
Isoleren doet in zo'n ruimte pas wat het moet doen als er een beetje verwarming bij komt, al is het maar een vorstvrijstand die de massa net boven de buitentemperatuur houdt. Als tussenoplossing werkte hier een goed sluitende gereedschapstrolley op de werkbank: daarin blijft de lucht rond het staal droog omdat de vochtige voorjaarslucht er niet bij kan.
Veelgemaakte fouten
Alleen in de woonkamer meten
De woonkamer is de warmste en best geventileerde ruimte van het huis, dus de meter geeft daar de gunstigste waarde. De schimmel zit in de slaapkamer en achter de kast tegen de buitenmuur, waar het vijf graden kouder is en de lucht stilstaat. Meet daar, dan meet je het echte probleem.
De verwarming in slaapkamers helemaal uitzetten
Een onverwarmde slaapkamer met een raampje op een kier lijkt zuinig, maar de wanden worden zo koud dat de relatieve vochtigheid aan het oppervlak richting honderd procent gaat. Houd elke ruimte minimaal op een graad of 15 en ventileer, in plaats van te kiezen tussen stoken en luchten.
Op een warme regendag alle ramen openzetten
Ventileren helpt alleen wanneer de buitenlucht na opwarmen droger is dan de binnenlucht. Is het buiten 18 graden en regenachtig, dan haal je vocht binnen in plaats van weg. Lucht op zulke dagen vroeg in de ochtend en houd het verder bij de basisventilatie.
De roosters dichtdraaien omdat het tocht
Met de tocht draai je ook de aanvoer dicht waarmee de afzuiging moet werken. De box zuigt daarna vooral aan kieren en presteert een fractie van waar hij voor gemaakt is. Los tocht op met de plaatsing van de zitplek of met een zelfregelend rooster, niet door de toevoer af te sluiten.
Vochtvreterbakjes neerzetten in een woonkamer
Zo'n bakje haalt in een week een paar deciliter uit de lucht, terwijl een huishouden van vier per dag tien tot vijftien liter produceert. In een kledingkast of een instrumentkoffer heeft het zin, in een kamer van veertig vierkante meter is het een druppel op een gloeiende plaat.
Een voorzetwand tegen een koude, vochtige muur zetten
Een plaat isolatie tegen een muur die al nat is, verplaatst het condensvlak naar de achterkant van die plaat. Daar zie je niets meer, terwijl de schimmel gewoon doorgroeit. Zoek eerst uit waarom de muur nat is en reken daarna uit hoeveel isolatie je nodig hebt om het oppervlak boven het dauwpunt te houden.
De symptomen bestrijden en de bron laten zitten
Een ontvochtiger die dag en nacht draait houdt de waarde laag, maar een natte kruipruimte of een lekkende leiding blijft ondertussen leveren. Zodra het apparaat uitgaat, staat het getal binnen een dag weer op 70. Gebruik de ontvochtiger als overbrugging en blijf ondertussen zoeken.
Denken dat condens op de ruit aan het glas ligt
Condens aan de binnenzijde van de ruit betekent niet dat de beglazing kapot is. Zit het vocht tussen de twee glasplaten, dan is de randafdichting lek en moet de ruit vervangen worden. Zit het aan de kamerzijde, dan is het glas gewoon kouder dan het dauwpunt en gaat het over vocht en ventilatie.
Veelgestelde vragen
Is een luchtvochtigheid in huis van 70 procent te hoog?
Ja, als hij daar dagen achtereen blijft staan. Kortstondig 70 procent na het douchen of koken is normaal en zakt binnen een uur weer weg. Blijft de waarde 70, dan zit je aan de oppervlakken in de koudste hoeken van het huis al boven de 80 procent, en daar krijgt schimmel het naar zijn zin. Streef naar 40 tot 60 procent en gebruik 65 procent als grens waarboven je actie onderneemt.
Hoe hoog mag de luchtvochtigheid in huis in de winter zijn?
In de winter mag je best lager uitkomen dan in de zomer, want de buitenlucht is dan droog. Tussen de 40 en 55 procent is bij vriezend weer een prima waarde, en 35 procent tijdens een strenge vorstperiode is geen probleem. Kom je in de winter boven de 60 procent uit, dan produceer je meer vocht dan je ventilatie afvoert. Dat is precies het seizoen waarin condens op ramen en schimmel achter kasten ontstaan, want de oppervlakken zijn dan het koudst.
Waarom stijgt de luchtvochtigheid in huis bij regen?
Bij regen is de buitenlucht verzadigd en vaak bijna even warm als de binnenlucht. Alles wat via ramen en roosters binnenkomt, brengt dan water mee in plaats van dat het vocht afvoert. Ventileren werkt alleen als de buitenlucht na opwarmen droger wordt, en dat gebeurt bij een verschil van tien graden of meer. Op een warme regendag houd je de basisventilatie aan, zet je de afzuiging bij douchen en koken op de hoogste stand, en lucht je vroeg in de ochtend als het buiten op zijn koelst is.
Waarom beslaan mijn ramen 's avonds wel en overdag niet?
Omdat de glastemperatuur na zonsondergang onder het dauwpunt zakt, terwijl er in de kamer verder niets verandert. Overdag houdt de zon plus de doorlopende verwarming de ruit net boven die grens. Bij 20 graden en 60 procent ligt het dauwpunt op 12 graden: is je ruit 11 graden, dan slaat het vocht neer. Meet de glastemperatuur met een infraroodthermometer en vergelijk die met de dauwpunttabel, dan weet je meteen hoeveel je met de luchtvochtigheid omlaag moet.
Helpt ventileren in de winter wel als het buiten 90 procent vochtig is?
Ja, en juist heel goed. Die 90 procent geldt voor koude lucht die in absolute zin bijna niets bevat. Zodra buitenlucht van 0 graden binnen opwarmt tot 20 graden, zakt het percentage naar ongeveer 23. Je vervangt dus lucht die op 70 procent blijft door lucht die na opwarmen op een kwart daarvan uitkomt. Voorwaarde is wel dat je blijft stoken: zonder verwarming koelen de wanden af en schiet je er niets mee op.
Hoeveel vocht produceert een huishouden per dag?
Reken op tien tot vijftien liter voor een gezin van vier. Adem en transpiratie leveren per persoon anderhalve liter per etmaal, douchen een halve tot een hele liter per beurt, koken en afwassen samen een tot twee liter. De uitschieter is was die binnen droogt: twee tot drie liter per machine, precies in het seizoen waarin de ramen dicht zijn. Een natte kruipruimte of vers bouwvocht komt daar nog bovenop en is niet weg te ventileren.
Werkt een ontvochtiger in een koude kelder of garage?
Een gewone compressorontvochtiger niet goed. Onder een graad of 15 bevriest de verdamper en zakt de opbrengst in elkaar. Voor een kelder, kruipruimte, garage of stenen schuur neem je een adsorptieontvochtiger, die met een droogwiel werkt en juist bij lage temperaturen zijn capaciteit haalt. Zet hem midden in de ruimte met de deuren dicht en leid het condens naar een afvoer, want een reservoir loopt in dat soort ruimtes snel vol.
Waarom wordt mijn kelder natter als ik ga ventileren?
Kelderwanden houden het hele jaar ongeveer 14 graden vast. Warme zomerlucht met 70 of 80 procent heeft een dauwpunt van rond de 19 graden, dus die lucht condenseert direct tegen de koude wand zodra je het raam opent. Je brengt zo letterlijk water naar binnen. In de zomer houd je een kelder dicht en zet je er een ontvochtiger neer; in de winter, als de buitenlucht droog en koud is, is ventileren daar wel zinvol.
Hoe controleer ik of mijn hygrometer klopt?
Met keukenzout. Maak in een dopje een papje van zout met een paar druppels water, zet dat samen met de meter in een dichtgeknoopte diepvrieszak en wacht acht tot twaalf uur bij kamertemperatuur. Boven een verzadigde zoutoplossing hoort de luchtvochtigheid op 75 procent te staan. Wijst je meter 68 aan, dan telt hij er structureel zeven bij op. Goedkope meters zitten er vaak vijf procent naast, en zo'n verschil bepaalt of ingrijpen nodig is.
Kan spouwisolatie de luchtvochtigheid in huis verhogen?
Indirect wel. Isoleren en kierdichten maken een woning luchtdichter, en als de ventilatie niet meegroeit blijft het vocht binnen dat vroeger via kieren verdween. Veel mensen zien de waarde stijgen na nieuwe kozijnen of na het na-isoleren van de spouw. De isolatie zelf is niet het probleem: de wanden worden er juist warmer van, wat condens tegengaat. Zorg dan wel voor toevoerroosters en een afzuiging die zijn debiet haalt.
Moet ik de slaapkamerdeur open of dicht houden 's nachts?
Met de deur dicht en zonder rooster loopt een slaapkamer waar twee mensen slapen in één nacht van 55 naar 75 procent, en dat slaat neer op het koudste stuk buitenmuur. Er moet dus lucht bij kunnen: een rooster boven het raam, een klepraam op een kier of een spleet van een centimeter onder de deur. Wil je de deur dicht houden om geluid of warmte, zorg dan dat de toevoer via het rooster geregeld is.
Wat doe ik met de luchtvochtigheid in een nieuwbouwwoning?
In het eerste jaar geeft een nieuwe woning honderden liters bouwvocht af uit beton, dekvloeren en stucwerk. Waarden van 70 procent zijn dan gewoon, ook als je alles goed doet. Stook wat hoger dan je gewend bent, ventileer stevig door en zet zo nodig een gehuurde bouwdroger neer met de ramen dicht. Leg in dat eerste jaar geen dampdichte vloerafwerking en zet geen kasten strak tegen buitenmuren, want dat sluit het vocht in.
Wanneer je beter een vakman belt
Meten, ventileren en een ontvochtiger neerzetten doe je prima zelf. In een paar situaties houdt dat op.
Bij een open gastoestel of een geiser zonder afvoer in een woonruimte houdt het zelf sleutelen op. Zulke toestellen brengen verbrandingsgassen en waterdamp in de kamer, en beoordelen of ze mogen blijven hangen is werk voor een erkend installateur.
Bij een kruipruimte met stilstaand water ga je er niet zelf in. De ruimte is laag, slecht te verlaten en er kan zuurstofgebrek of rioolgas voorkomen. Kijken vanaf het luik met een lamp mag, het bodemwerk laat je doen door een bedrijf dat daarvoor is uitgerust.
Bij schimmel over meer dan ongeveer een halve vierkante meter, of bij schimmel in een woning waar iemand met astma of een longaandoening woont, is professionele sanering verstandiger dan zelf poetsen. Datzelfde geldt als het vocht van boven komt: dakwerk en gevelwerk op hoogte is voor een dakdekker met de juiste beveiliging, niet voor een ladder in het weekend.
Krijg je de oorzaak na alle maatregelen niet te pakken, dan brengt een vochtonderzoek met een vochtmeter en een warmtebeeldcamera in een ochtend in kaart wat jij met een hygrometer maanden zoekt. Vraag daarbij om een meetrapport en niet alleen om een offerte voor een behandeling.