Tocht afdichten: van tochtstrip tot purschuim en compriband

Eerst opsporen waar de tocht vandaan komt

Tocht voelt als één koude stroom, maar de oorzaak zit bijna altijd op een handvol vaste plekken. De kier tussen deur of raam en het kozijn, de naad tussen kozijn en muur, de onderkant van de deur, de brievenbus, het kruipluik. Elke plek vraagt een eigen middel, en daar gaat het meestal mis: één rol tochtband lost geen lekkende stelnaad op, en een lik kit doet niets tegen een klepperende brievenbus. Hoort er meer bij het kozijn zelf, zoals hang- en sluitwerk of houtrot, dan vind je dat in ons overzicht van ramen, deuren en kozijnen.

Opsporen doe je op een winderige dag met een wierookstokje of een kaarsvlam. Ga langzaam langs alle naden en let op waar de rook of de vlam wegtrekt. De rug van een natte hand werkt ook, maar de rook wijst preciezer aan waar het lek zit.

Eén uitzondering: een ventilatierooster is geen tochtlek. Die luchtstroom is bedoeld om vocht af te voeren en blijft open, ook na het afdichten van al het andere.

Waar de kier zit	Wat er werkt
Tussen deur of raam en het kozijn	Tochtstrip of tochtband, type afhankelijk van de kiermaat
Onderkant van de deur	Borstelstrip, dorpelstrip of een tochtstrip op de drempel
Naad tussen kozijn en muur	Binnen acrylaatkit, buiten compriband of overschilderbare kit
Grote gaten en holtes rond het kozijn	Purschuim, daarna afgewerkt met kit of een lat
Brievenbus	Borstelklep in de sleuf en een binnenklep met veer
Sleutelgat en cilinder	Sleutelgatklepje of een espagnoletafdekking
Kruipluik	Zelfklevend celrubber of tochtstrip langs de sponning
Ventilatierooster	Open laten: dit is gewenste ventilatie, geen tochtlek

Welke tochtstrip past bij welke kier

De vraag welke tochtstrip je nodig hebt, beantwoord je met twee gegevens: hoe breed de kier is en of die overal even breed is. Een strip die te dik is houdt de deur uit het slot, een te dunne strip raakt de deur nooit en doet dus niets. Meet daarom eerst, en kies dan pas in de bouwmarkt.

Het aanbod is bij elke bouwmarkt vergelijkbaar, of je de tochtstrip nu bij Hornbach, Gamma of Praxis koopt. Zelfklevende rollen zijn vrijwel altijd schuimband, EPDM-rubber of siliconen. De schuimband is de goedkoopste en de slechtste: na een of twee stookseizoenen is hij platgedrukt en dicht hij niets meer. EPDM en siliconen blijven jaren veerkrachtig en kosten maar een paar euro meer per rol.

Voor buitendeuren en oudere houten kozijnen is een geschroefde aluminium strip met rubber flap de degelijkste keuze. Die verdraagt het dagelijkse dichtslaan beter dan elke plakstrip.

Type	Voor kieren van	Beste plek	Bijzonderheden
Zelfklevende schuimband	1 tot 5 mm	Binnendeuren, tijdelijke afdichting	Goedkoop, maar na een of twee seizoenen platgedrukt
EPDM-band, P- of E-profiel	2 tot 5 mm	Draairamen en deuren met een gelijkmatige kier	Blijft jaren veerkrachtig, hecht goed op schoon hout
Tochtband met V-profiel	1 tot 7 mm	Stompe deuren met ongelijke speling	Vangt wisselende kiermaten op, montagerichting luistert nauw
Zelfklevende siliconenstrip	1 tot 7 mm	Kiepramen, kantelramen en kunststof kozijnen	Hecht ook op gladde en koude profielen
Aluminium strip met rubber flap	3 tot 10 mm	Buitendeuren en oudere houten kozijnen	Schroeven of spijkeren, het rubber is los te vervangen
Borstelstrip	5 tot 25 mm onder de deur	Deuren boven vloerbedekking of een ongelijke vloer	Ook leverbaar als borstel voor de brievenbus
Dorpelstrip of valdorpel	Kier onder de deur op een drempel	Buitendeuren	De valdorpel zakt pas bij het sluiten, de duurste optie
Infreesstrip van siliconenrubber	2 tot 4 mm	Houten binnen- en buitendeuren	Vrijwel onzichtbaar, vraagt een gefreesde groef

Tochtband met V-profiel: de richting bepaalt het resultaat

Een tochtstrip met V-profiel is een gevouwen kunststof of metalen band die als veer werkt: de deur drukt de vouw in en de band veert mee met wisselende kiermaten. Daarom is dit de beste keuze voor stompe deuren waar de speling per zijde verschilt. Bij het aanbrengen van tochtband met een V-profiel komt het op de richting aan, en die staat zelden duidelijk op de verpakking.

De regel: monteer de band met de dichte, gevouwen kant in de richting waarin de deur beweegt bij het sluiten. De deur glijdt dan over de vouw heen en drukt hem in. Zit de open kant die richting op, dan schuift de deurrand bij elke sluiting ín het profiel, wringt het open en trekt de band binnen een seizoen los. Aan de scharnierzijde is dit het meest kritisch, omdat de deur daar langs de band schuift in plaats van er recht op te drukken. Aan de bovenkant maakt de richting weinig uit.

De windrichting speelt geen rol. De deur drukt het profiel zelf dicht, dus of de wind de V in- of uitblaast is niet van belang. Plak op een ontvette ondergrond, verwerk de band op kamertemperatuur en rek hem tijdens het plakken niet op, anders krimpt hij later terug en staan de hoeken open.

Een tochtstrip vervangen, spijkeren of infrezen bij oudere deuren en ramen

Een tochtstrip vervangen gebeurt minder vaak dan nodig is: rubber verhardt in tien tot vijftien jaar en een verharde strip dicht niets meer. Test het met je duim. Veert het rubber niet meer terug, dan is de strip op, hoe netjes hij er ook uitziet.

Een aluminium tochtstrip vervangen betekent meestal alleen nieuw rubber, en anders een nieuwe strip op dezelfde plek. Schroef de oude strip los, gebruik de gaatjes als mal voor de nieuwe en zet hem vast met rvs schroefjes. Een tochtstrip spijkeren kan ook, met rvs spijkertjes om de 20 tot 25 centimeter, maar schroeven maakt naderhand bijstellen mogelijk: eerst losjes vastzetten, de deur sluiten, de strip tegen de deur aanschuiven en dan pas aandraaien.

Een tochtstrip infrezen is de onzichtbare oplossing voor houten deuren. Met een bovenfrees met parallelgeleider frees je een groef van zo'n drie millimeter in de sponning of in de deurrand, en daarin druk je een siliconenrubber infreesprofiel. Werk in één doorgaande beweging en fris de hoeken met een beitel bij. Wie geen bovenfrees heeft, laat dit doen: het profiel is goedkoop, de groef is het werk.

Compriband voor de naad tussen kozijn en muur

Compriband is geïmpregneerd schuimband dat samengeperst op een rol zit en na het aanbrengen langzaam uitzet tot het de naad vult. Het is de nette afdichting voor de stelnaad tussen kozijn en muur aan de buitenkant: slagregendicht, maar dampopen, zodat vocht uit de constructie weg kan. Kit sluit die naad ook, maar compriband beweegt soepeler mee met het werken van het kozijn.

Bij compriband vervangen peuter je de oude, verdroogde band met een schroevendraaier of haakmes uit de naad en borstel je de naad schoon. Meet daarna de naadbreedte en kies een band waarvan het werkgebied om je maat heen valt: een band voor naden van 5 tot 10 millimeter blijft in een naad van 15 millimeter los zitten. Druk de band iets terugliggend in de naad, dan vangt de rand nog wat schaduwwerking en zie je hem nauwelijks.

Zet de band niet uit, dan ligt dat bijna altijd aan de kou of aan de rol zelf. Onder de tien graden duurt het uitzetten dagen in plaats van uren, en dat is normaal: leg een koude rol een nacht op de verwarming voordat je hem verwerkt.

Welke purschuim gebruik je waarvoor

Purschuim hoort in dit rijtje thuis voor één taak: grote gaten en holtes vullen die te breed zijn voor kit, zoals de ruimte rond een nieuw gesteld kozijn, een leidingdoorvoer of grote gaten in een muur. Kieren dichten met pur heeft pas zin vanaf zo'n vijf millimeter; smaller is werk voor kit, want daar komt het schuim niet in.

Wat pur niet is: een waterdichting. Uitgehard schuim heeft deels open cellen en zuigt water op als een spons, dus een lekkende naad spuit je er niet mee dicht. Waar pur wel en niet tegen water kan, staat tot in detail in onze gids over de waterdichtheid van purschuim. Volledig dampdicht is pur evenmin: het remt damp flink, maar in een constructie waar een dampscherm is voorgeschreven vervangt een laag schuim dat scherm niet.

Reken op flinke uitzetting. Een bouwmarktbus zet tijdens en na het spuiten nog twee tot drie keer uit, dus vul een holte voor hoogstens de helft tot driekwart. Voor het isoleren van een vloer boven de kruipruimte gelden eigen afwegingen, die behandelen we apart bij vloerisolatie met pur.

Soort	Waarvoor	Uitzetting	Waar je op let
Bus met rietje	Eén klein gat, eenmalig gebruik	Groot, twee tot drie keer	Aangebroken bus is na een dag onbruikbaar, het rietje hardt dicht
Pistoolpur	Meerdere naden en kozijnen, doseerbaar werk	Beperkter en beter te sturen	Bus blijft op het pistool weken bruikbaar
Laagexpansieschuim voor kozijnen	Kozijnen stellen en aanwerken	Weinig, bouwt weinig druk op	Drukt het kozijn niet krom, iets duurder per bus
2-componenten pur	Snel werk, hardere vulling	Nauwelijks na-expansie	Na activeren binnen een kwartier verwerken
Brandwerende pur	Doorvoeren met een brandwerendheidseis	Als gewone pistoolpur	Brandwerend in een geteste constructie, niet hittebestendig
Purlijm of lijmschuim	Piepschuim lijmen met pur, isolatieplaten, cellenbeton	Vrijwel geen	Lijmt, maar vult geen brede naden

Een bus pur verwerken: schudden, bevochtigen en op z'n kop houden

Purschuim hardt uit door vocht uit de lucht. Wie de bus niet schudt en de ondergrond droog laat, krijgt bros schuim vol grote bellen in plaats van een vaste, fijne celstructuur.

Schud de bus vooraf dus vijftien tot twintig keer en nevel de ondergrond nat met een plantenspuit. Vul diepe holtes, zoals de ruimte achter een kozijn, in lagen: laat elke laag opschuimen en bevochtig tussen de lagen opnieuw.

Purschuim rechtop gebruiken werkt niet, en dat is geen gebrek van de bus. Het ventiel moet omlaag wijzen, omdat het drijfgas boven op de inhoud drijft. Houd je de pur bus rechtop, dan blaas je alleen het drijfgas eruit en houd je een halfvolle bus over die niets meer spuit. Purschuim boven je hoofd aanbrengen is daarom lastig met een losse bus; met een pistool gaat het wel, omdat de bus daar op z'n kop bovenop staat. Draag daarbij een bril, want vallende druppels vers schuim krijg je nergens meer af.

Draag altijd handschoenen. Verse pur op je vel wrijf je niet uit maar dep je direct weg, en wat er toch blijft zitten pak je aan zoals beschreven bij pur van je handen krijgen. Op kleding is verse pur soms nog met aceton te redden, uitgehard vrijwel nooit.

Moment	Bij 20 graden	Bij 5 graden
Kleefvrij aan het oppervlak	10 tot 20 minuten	30 tot 60 minuten
Snijdbaar	Na 1 tot 2 uur	Na 4 tot 8 uur
Volledig uitgehard en belastbaar	12 tot 24 uur	Tot enkele dagen

Purschuim afsnijden en afwerken langs kozijn en muur

Een purnaad rond een kozijn is pas dicht als het schuim is bijgesneden en afgewerkt. Wacht met pur snijden tot het schuim door en door hard is, bij kamertemperatuur minstens een paar uur en het liefst tot de volgende dag. In halfzacht schuim smeert een mes en trek je het schuim uit de naad.

Voor het pur afsnijden zelf werkt een lang, flexibel mes het best: een broodmes of een afbreekmes met volledig uitgeschoven lemmet, dat je vlak langs het kozijn of de muur laat lopen. Snijd niet gelijk met het oppervlak, maar een paar millimeter dieper. Purschuim afwerken hoort er namelijk altijd bij, en die verdiepte snede geeft ruimte voor een laag acrylaatkit, stucmortel of een afdeklat.

Kaal schuim buiten laten zitten is geen optie. Het snijvlak bestaat uit open cellen die water opzuigen, en zonlicht breekt het schuim af: buiten verkleurt het eerst geel, dan bruin, en na een paar jaar verkruimelt het.

Het pur wegsnijden op een muur die daarna gestuukt of geschilderd wordt, doe je iets ruimer, zodat de afwerklaag overal dekt. Restjes die vlak op de muur achterblijven schuur je weg met grof schuurpapier; dat gaat sneller dan snijden en volgt de structuur van de muur.

De brievenbus: dichtmaken, afdichten of repareren

De brievenbus is in veel voordeuren het grootste tochtgat van het huis. Voor brievenbus afdichten zonder de bus op te geven zijn er twee onderdelen die samen het werk doen: een borstel in de sleuf en een binnenklep die met een veer dichtvalt. Beide zijn los te koop en in een kwartier te monteren. Tochtwering voor de brievenbus zelf maken kan ook: schroef aan de binnenzijde een klepje van 4 millimeter multiplex boven de sleuf, scharnierend aan de bovenkant, zodat de post het omhoog duwt en het daarna terugvalt.

Een klepperende brievenbus bij wind wijst bijna altijd op een uitgezakte of gebroken veer. De veer van de brievenbus vervangen is klein werk: klep aan de binnenzijde losschroeven, de oude veer uit de scharnierpen wippen en een nieuwe om de pen leggen met de beentjes onder spanning. Is de veer van de brievenbus kapot en niet los verkrijgbaar, vervang dan de hele klep; die kost een paar euro meer dan een veer.

Voor brievenbus dichtmaken in een deur, bijvoorbeeld omdat de post al ergens anders binnenkomt, lijm je een passend stuk hout in de sleuf. Laat het bewust een paar millimeter terugliggen: een strak inlegstuk met een schaduwrandje oogt netter dan een dichtgeplamuurde vlek die bij strijklicht toch zichtbaar blijft. Bij vette houtsoorten zoals merbau ontvet je de lijmvlakken eerst, anders pakt de lijm niet.

Veelgestelde vragen