Verf kiezen: welke verf hoort bij welke ondergrond

Waar je uit kunt kiezen: de verfsoorten op een rij

Verf kiezen gaat zelden mis op de kleur en bijna altijd op de ondergrond. Een blik dat op hout prima werkt, laat op kunststof binnen een jaar los, en muurverf die binnen jarenlang mooi blijft, bladdert op een gevel binnen twee winters af. Pak je een hele ruimte aan, dan helpt het om eerst de volgorde van plafond naar plinten te bekijken bij schilderen en behangen, want die volgorde bepaalt mede welke verf je waar nodig hebt.

Grofweg zijn er vijf families. Muurverf en latex zijn dispersieverven die met water verdund worden en op steenachtige, zuigende ondergronden thuishoren. Lakverf komt in twee smaken: op waterbasis, ook wel acryl, en op terpentinebasis, ook wel alkyd of synthetisch. Beits trekt het hout in en vormt nauwelijks een film. Grondverf en primer zijn geen verf maar hechting en isolatie. Daarnaast is er een hele rij verven voor één doel, van vloerverf tot roestwerende metaalverf.

De keuze binnen zo'n familie draait om drie dingen: hoeveel slijtage de laag te verduren krijgt, of de ondergrond nog moet kunnen werken en ademen, en hoe glad je het wilt hebben. Een deurpost in een gang krijgt tien keer zoveel handen te verduren als een plafond, en dat zie je terug in de glansgraad die je kiest.

Verfsoort	Waar je hem voor gebruikt	Waar hij niet thuishoort	Waar je op moet letten
Matte muurverf, dispersie	Plafonds en muren waar weinig langs komt	Keuken, badkamer, trapgat met vingers langs de wand	Goedkope matte muurverf is niet veegvast en glimt na afnemen
Latex zijdemat en zijdeglans	Woonkamer, gang, kinderkamer, alles wat afneembaar moet zijn	Zeer ruwe stuc waar glans elke oneffenheid uitvergroot	Zijdeglans laat rolbanen zien, dus in één keer nat in nat doorwerken
Schrobvaste muurverf	Keuken, hal, trapgat, gedeelde ruimtes	Plafonds, want daar betaal je voor niets	Kijk naar de reinigingsklasse op het blik, niet naar het woord op de voorkant
Gevelverf en muurverf voor buiten	Gestuukte gevels, betonwanden, tuinmuren	Binnen, en op een gevel die van binnenuit nat is	Moet dampopen zijn, anders drukt vocht de laag er van achteren af
Watergedragen lak, acryl	Binnendeuren, kozijnen, plinten, meubels, radiatoren	Werkbladen en tafelbladen die krassen krijgen	Vergeelt niet, maar heeft twee weken nodig om echt hard te worden
Alkydlak op terpentinebasis	Buitenwerk, drempels, alles wat hard en glad moet worden	Donkere binnenruimtes met weinig daglicht	Geeft de hoogste glans, maar vergeelt in het donker
Grondverf en primer	Kaal hout, kaal metaal, gladde ondergronden, doorslaande vlekken	Als afwerklaag, want de laag is poreus en vuilgevoelig	Kies de primer op de ondergrond, niet op het merk van de aflak
Transparante beits	Houtwerk waarvan de nerf zichtbaar moet blijven	Ondergronden die al geverfd of gelakt zijn	Vormt geen slijtlaag, dus binnen altijd blanke lak erover
Dekkende beits	Schuttingen, tuinhuizen, boeidelen, gevelbetimmering	Binnenwerk waar je een gladde lak wilt	Bladdert minder dan lak, maar dekt de nerf pas na twee lagen
Blanke lak en vernis	Trappen, tafelbladen, gebeitst houtwerk	Buitenwerk zonder UV-filter	Tweecomponentenlak is veel harder dan een gewone blanke lak
Vloerverf en betonverf	Garagevloer, kelder, berging, schuurvloer	Houten vloeren, die werken te veel voor een harde film	Beton moet droog zijn en eerst een keer ingemeten met folie
Metaalverf en hamerslaglak	Hekwerk, poorten, stalen onderstellen, leidingen	Verzinkt staal zonder de juiste primer	Roest eerst tot op het gezonde metaal weghalen, anders werkt hij door
Speciale verven	Elastische gevelverf, schimmelwerende verf, isolerende verf, magneetverf	Als vervanging van een goede voorbehandeling	Beloftes over luchtzuivering en warmte-isolatie leveren in de praktijk weinig op

Muurverf met een claim op het blik

Op muurverf staan meer beloftes dan eigenschappen. Een deel daarvan is meetbaar en staat als klasse achterop het blik, de rest is verkoop. Reinigbaarheid, glansgraad en dampdoorlaatbaarheid zijn genormeerd, luchtzuivering en warmte-isolatie niet.

Veegvaste muurverf is de laagste trede: je kunt er met een droge doek stof af halen en meer niet. Wrijf je met een natte doek, dan glimt de plek. Afwasbare en schrobvaste muurverf hebben meer bindmiddel en kunnen wel tegen een sopje. Voor een keuken houden wij minimaal een afwasbare kwaliteit aan; de ervaringen met gewone matte muurverf boven een fornuis zijn slecht, want vetaanslag trekt in de poriën en gaat er niet meer uit. Stootvaste muurverf is een dikkere, taaiere variant voor gangen, trapgaten en schoolgebouwen.

Glanzende muurverf binnen kiezen mensen voor een keuken of een badkamer, en dat werkt alleen op strak stucwerk. Glans vergroot elke bobbel uit, zeker met strijklicht langs de wand. Een egaliserende muurverf is dikker dan gewone latex en vult haarscheurtjes en fijne schuurkrassen, maar een egaliserende verf vervangt geen plamuur: hij vult tienden van millimeters, geen gaten.

Luchtzuiverende muurverf belooft formaldehyde af te breken. In een testkamer is dat meetbaar, in een woonkamer met meubels en ramen die opengaan merk je er weinig van. Wij kiezen liever een gewone verf met een lage emissie. Hetzelfde geldt voor isolerende muurverf: die laag is een tiende millimeter dik en dat isoleert niets.

Wat er op het blik staat	Wat het praktisch betekent	Waar je hem voor gebruikt
Veegvaste muurverf	Droog afstoffen kan, nat afnemen laat een glimmende plek achter	Plafonds en slaapkamers
Afwasbare muurverf	Kan tegen een sopje met een zachte doek	Keuken, eetkamer, kinderkamer
Schrobvaste muurverf	Kan tegen borstelen en schoonmaakmiddel	Hal, trapgat, gedeelde ruimtes
Stootvaste muurverf	Dikkere, taaie laag die stoten van meubels opvangt	Gang, trapgat, berging
Glanzende muurverf binnen	Reinigbaar, maar vergroot elke oneffenheid uit	Strak stucwerk in keuken en badkamer
Egaliserende muurverf	Vult haarscheurtjes en fijne structuur, geen gaten	Muren met veel kleine schuurkrassen
Acrylaat muurverf	Dispersie met acrylaat als bindmiddel, taaier dan standaard binnenlatex	Zwaarbelaste wanden binnen, en gevels buiten
Luchtzuiverende verf	Meetbaar in een testkamer, nauwelijks in een woonkamer	Geen reden om er meer voor te betalen
Ademende of dampopen verf	Laat vocht van achteren door de laag ontsnappen	Kelder, oude gevel, kalkpleister
Dampdichte verf	Sluit de muur af en houdt vocht binnen	Alleen waar de muur gegarandeerd droog is
Watervaste verf	Bestand tegen condens en spatwater, niet tegen staand water	Badkamerplafond, wanden buiten de douchehoek
Hittebestendige muurverf voor een schouw	Houdt het uit tot ongeveer honderd graden op de mantel	De schouwmantel, niet de binnenzijde van de haard
Metallic muurverf	Bevat metaaldeeltjes, is glad en dicht	Accentwand, maar metallic muurverf overschilderen vraagt een hechtprimer

Watergedragen of op terpentinebasis

De grootste keuze bij lakwerk is die tussen watergedragen acryllak en lak op terpentinebasis. Wat alkydverf precies is en hoe hij uithardt bepaalt meteen de eigenschappen: hij droogt door met zuurstof uit de lucht, wordt daardoor steeds harder, en vergeelt op plekken waar geen daglicht komt. Watergedragen lak droogt doordat het water verdampt en de bindmiddeldeeltjes tegen elkaar aan vloeien, waarna er nog dagen nodig zijn voordat de film echt dicht is.

Dat verschil in uitharding verklaart de klachten die je hoort. Een watergedragen gelakte binnendeur voelt na een dag droog, maar als je hem na twee dagen dichtdrukt tegen een rubber aanslag, plakt hij vast. Een alkydlak is na twee dagen wel hard, maar de kwast moet in terpentine schoon en de geur hangt langer in huis.

Over elkaar heen mag meer dan vaak wordt beweerd. Watergedragen lak over een goed uitgeharde alkyd grondverf is een systeem dat schilders al jaren draaien, mits die grondverf echt droog is en je hem mat schuurt en ontvet. Andersom, alkyd over acryl, kan ook, maar dan moet de acryllaag volledig doorgehard zijn, want anders trekt de alkyd de zachte laag eronder open.

Eigenschap	Alkyd, op terpentinebasis	Acryl, op waterbasis
Verdunnen en gereedschap reinigen	Terpentine of kwastenreiniger	Water, direct na gebruik
Stofdroog	Vier tot zes uur	Een half uur tot een uur
Overschilderbaar	Zestien tot vierentwintig uur	Vier tot zes uur
Volledig doorgehard	Vijf tot zeven dagen, daarna nog jarenlang harder	Zeven tot veertien dagen
Vergeling in donkere ruimtes	Duidelijk zichtbaar bij wit binnen een jaar	Vergeelt niet
Hoogst haalbare glans	Volle bolle hoogglans	Iets vlakker, altijd een spoor structuur
Elasticiteit bij werkend hout	Wordt in de loop van jaren bros	Blijft langer meebewegen
Geur en oplosmiddel in huis	Sterk, dagenlang, goed ventileren nodig	Beperkt, wel ventileren tijdens het drogen
Op verzinkt staal en aluminium	Verzeept op zink, alleen met de juiste primer	Beter geschikt, met een hechtprimer eronder
Gevoeligheid voor kou tijdens het drogen	Droogt traag door, blijft plakken onder tien graden	Vloeit slecht en wordt poederig onder acht graden

Grondverf en primer, en het schuurwerk daarna

Grondverf doet drie dingen tegelijk: hechten op de ondergrond, de zuiging egaliseren en voorkomen dat er iets doorslaat. Welke van die drie je nodig hebt, bepaalt welke primer je koopt. Op kaal hout gaat het om zuiging en hechting, op een gladde keukendeur alleen om hechting, en op een muur met een oude waterkring alleen om isolatie.

Grondverf hoeft niet dekkend te zijn. Hij moet dekkend genoeg zijn dat de aflak niet meer hoeft te vechten tegen de kleur eronder, en dat is iets anders. Ga je van donkerbruin naar wit, dan is één laag witte grondverf plus twee dunne laklagen bijna altijd genoeg. Ga je naar zwart of naar een diep rood, dan bespaar je een hele laklaag door de grondverf grijs of zwart te laten tinten. Voor groen werkt een grijze ondergrond beter dan een witte, omdat groen weinig dekkracht heeft.

Op een bestaande, gezonde verflaag binnen is grondverf vaak niet nodig. Mat schuren, stofvrij maken en ontvetten is dan genoeg, en je kunt direct aflakken. Zodra er kale plekken zijn, zodra de ondergrond zuigt of zodra je van glans naar glans gaat op een gladde plaat, komt de primer er alsnog bij. Bij plaatmateriaal met scherp gezaagde kanten geldt hetzelfde als bij het verven van mdf: de kopse kant zuigt drie keer zoveel als het vlak en heeft een extra laag nodig.

Soort grondverf	Waarvoor je hem gebruikt	Waar je op moet letten
Universele grondverf, all-grund type	Hout, metaal, hard kunststof, veel ondergronden met één blik	Er kan zowel watergedragen als terpentinehoudende lak overheen
Hechtprimer voor gladde ondergronden	Gemelamineerd plaatmateriaal, tegels, geglazuurd aardewerk, pvc	Alleen op een volkomen vetvrije ondergrond, anders hecht de primer zelf niet
Isolerende grondverf	Watervlekken, roet, nicotine, looistoffen uit eiken en red cedar	Twee dunne lagen isoleren beter dan één dikke
Vullende grondverf	Licht beschadigd houtwerk, oude aflakken met schuurkrassen	Vult tot enkele tienden van een millimeter, geen vervanging voor plamuur
Sneldrogende grondverf	Klussen waarbij je dezelfde dag verder wilt, ook buiten	Sneldrogend betekent stofdroog, niet doorgehard, en buiten niet regenvast
Voorstrijkmiddel voor muren	Nieuw stucwerk, gipsplaat, zuigende of poederende ondergrond	Op zeer zuigend werk verdund aanbrengen, anders blijft hij op het oppervlak staan
Roestwerende metaalprimer	Kaal staal, gietijzer, hekwerk, stalen kozijnen	Eerst tot op het gezonde metaal, roest onder de primer werkt door
Kunststofprimer met hechtbrug	Pvc, abs, harde kunststof profielen, rolluiken	Ontvetten met spiritus, niet met terpentine
Getinte grondverf	Zwart, grijs of groen onder dekkende donkere kleuren	Scheelt vaak een volledige aflaklaag
Grondverf en aflak in één blik	Bijwerken op een gezonde, oude verflaag binnen	Niet op kaal hout buiten, daar is de laagopbouw te dun

Droogtijden en het moment voor de tweede laag

Op elk blik staan drie tijden en die betekenen iets anders. Stofdroog wil zeggen dat er geen stof meer in blijft plakken. Overschilderbaar is het moment waarop de volgende laag erop mag zonder dat de laag eronder opnieuw oplost. Doorgehard is het moment waarop de film zijn eindsterkte heeft, en dat duurt bij watergedragen lak één tot twee weken. Meubels die je meteen na het lakken belaadt, houden daar blijvend afdrukken van.

De tijden op het blik gelden bij twintig graden en een normale luchtvochtigheid. Bij tien graden verdubbelen ze ongeveer, en boven de tachtig procent luchtvochtigheid komen ze helemaal stil te liggen. Buiten betekent dat: 's avonds op tijd stoppen, want zodra de temperatuur onder het dauwpunt zakt, slaat er vocht neer op verse lak en krijg je een doffe, melkachtige waas. In de volle zon schilderen is net zo verkeerd, want dan droogt de bovenkant dicht terwijl het oplosmiddel eronder nog weg moet, en dat geeft blazen.

Een tweede laag te vroeg zetten is de meest gemaakte tijdsfout. Als de eerste laag vanbinnen nog niet droog is, sluit de tweede laag hem af en slaat het geheel dof neer of gaat het blazen vertonen. Wachten is dan sneller dan overdoen. In onze tabel met droogtijden per product zie je per verfsoort waar je aan toe bent.

Op veel blikken staat de overschilderbaarheid als de tijd waarna de 2e laag mag. Neem dat als minimum en niet als richttijd. Twijfel je, druk dan met je duimnagel in een onopvallende hoek: blijft er een afdruk staan, dan is de laag nog te zacht voor de volgende.

Product	Stofdroog	Overschilderbaar	Volledig doorgehard
Alkyd grondverf	4 tot 6 uur	16 tot 24 uur	5 tot 7 dagen
Alkyd aflak	4 tot 8 uur	24 uur	7 dagen, daarna nog jaren narijpend
Watergedragen grondverf en primer	30 tot 60 minuten	4 tot 6 uur	7 dagen
Watergedragen aflak	30 tot 60 minuten	4 tot 6 uur	10 tot 14 dagen
Sneldrogende grondverf	20 tot 40 minuten	2 tot 4 uur	5 dagen
Muurverf en latex	30 minuten	2 tot 4 uur	3 tot 7 dagen
Voorstrijkmiddel op muren	1 uur	4 tot 12 uur	1 dag
Watergedragen beits	1 uur, na 2 uur regenvast	4 tot 6 uur	3 tot 5 dagen
Beits op terpentinebasis	4 tot 8 uur	24 uur	7 dagen
Blanke tweecomponentenlak	1 tot 2 uur	4 tot 6 uur	7 dagen, pas dan belastbaar
Vloerverf en betonverf	2 tot 4 uur	12 tot 24 uur	7 dagen voor je er met meubels op mag

Welk systeem past bij welk hout en plaatmateriaal

Hout is de dankbaarste ondergrond die er is, mits je weet wat voor hout het is. Vuren en grenen zuigen ongelijk en hebben harsgangen die je met wat thinner uitdiept en daarna isoleert. Eiken bevat looizuur dat door een watergedragen laag heen kan slaan als bruine vlekken, en dat los je op met een isolerende grondverf en niet met een extra laag lak. Bij hardhout zoals meranti en merbau slaat de kleurstof zelfs actief door, en daar is een terpentinehoudende grondverf de veiligste keuze.

Een eiken keuken of een eiken kast verven kan prima, maar de open nerf blijft zichtbaar tenzij je hem vult. Ontvetten is bij keukenfronten stap één en niet stap drie, want er zit jaren kookvet op. Daarna mat schuren, een hechtprimer, en twee dunne laklagen. Wil je het glad hebben, dan gaat er na de eerste primerlaag een dunne laag plamuur overheen die je met korrel 180 vlak schuurt.

Plaatmateriaal vraagt vooral aandacht voor de kanten. Spaanplaat, underlayment en osb zuigen aan de kopse kant enorm, en daar zie je later precies de grens tussen wel en niet genoeg grondverf. Geplastificeerd of gemelamineerd plaatwerk is glad en dicht, en dat vraagt om een hechtprimer. Dezelfde aanpak geldt bij het overschilderen van laminaat, waar de slijtlaag pas iets aanneemt nadat je hem mat hebt geschuurd en ontvet.

Bij losse platen en deurtjes speelt nog iets anders. Verf je maar één kant, dan neemt die kant geen vocht meer op en de andere kant wel, waardoor het paneel gaat trekken. Een spaanplaat schuifdeurtje op zolder dat aan één zijde is gelakt, staat binnen een seizoen krom. Zet daarom altijd ook de achterkant in de grondverf, ook als niemand hem ziet.

Ondergrond	Voorbehandeling	Verfsysteem dat werkt
Kaal vuren en grenen	Schuren met korrel 120, harsgangen uitdiepen met thinner, knoesten isoleren	Isolerende grondverf, plamuren, opnieuw gronden, twee laklagen
Eiken keuken, eiken kast, eiken meubels	Grondig ontvetten, mat schuren met korrel 180	Hechtprimer met isolerende werking, twee dunne watergedragen laklagen
Meranti, merbau en ander hardhout	Ontvetten met thinner, volledig mat schuren	Terpentinehoudende isolerende grondverf, dan aflak naar keuze
Beukenhout	Fijn schuren met korrel 180 tot 240, stofvrij	Zuigt gelijkmatig, dus gewone grondverf en aflak, of beitsen met voorbehandeling
Mahoniehout	Mat schuren, stof uit de poriën blazen	Isolerende grondverf, want de rode kleurstof slaat door in wit
Red cedar	Vergrijsde laag wegnemen, goed laten drogen	Isolerende primer of juist een dekkende beits, dekkende lak bladdert hier snel
Geolied hout	Olie eraf met een ontvetter en schuren, tot het water niet meer afparelt	Hechtprimer, daarna lak, en eerst een proefstuk op een onopvallende plek
Gebeitst hout binnen	Reinigen en volledig mat schuren, poederende beits helemaal weg	Grondverf over de matte beits, dan twee laklagen
Bestaande, gezonde verflaag	Mat schuren met korrel 240, ontvetten, stofvrij	Direct aflakken, grondverf alleen op de kale plekken
Mdf	Kopse kanten dubbel gronden of afdichten	Watergedragen mdf-primer, tussenschuren, twee laklagen
Onbehandeld spaanplaat	Schuren, kopse kanten plamuren of kantenband opstrijken	Eerste laag grondverf verdund, schuren, tweede laag gronden, dan aflakken
Geplastificeerd of gemelamineerd spaanplaat	Ontvetten en mat schuren met korrel 240	Hechtprimer, daarna aflak, geen gewone grondverf
Groen vochtwerend spaanplaat	Schuren en stofvrij maken	Isolerende grondverf, anders schemert de groene tint door wit heen
Meubelpaneel en gelamineerd plaatwerk	Ontvetten, mat schuren, randen controleren op loszittende folie	Hechtprimer en watergedragen lak
Multiplex en betonplex	Betonplex mat schuren tot de glans weg is, kanten dicht zetten	Hechtprimer, dan lak, of muurverf op multiplex binnen
Underlayment en osb	Schuren, stof afzuigen	Isolerende primer tegen doorslaande houtstoffen, daarna vloer- of muurverf
Hardboard en zachtboard	Hardboard licht opruwen, zachtboard alleen stofvrij	Hardboard hechtprimer, zachtboard een verdunde grondlaag of muurverf
Fineer	Heel voorzichtig schuren, de laag is soms nog geen millimeter	Beits en blanke lak, of dunne lagen lak zonder doorschuren
Kurk	Alleen ontstoffen, niet schuren	Verdunde muurverf in twee lagen, de structuur blijft zichtbaar
Bamboe	Ontvetten met wasbenzine, want de buitenlaag is wasachtig	Hechtprimer en watergedragen lak

Krasvaste afwerking voor bladen en meubels

Voor een tafelblad, een bureaublad of een keukenblad is de vraag niet welke kleur maar welke slijtlaag. Een aflak blijft een verflaag: na twee weken is hij hard genoeg voor handen en stof, niet voor borden, laptops en schuivende stoelpoten. Krasvaste verf, krasbestendige verf en krasvrije verf zijn dezelfde belofte met drie namen, en geen van die producten haalt in één laag wat een harde toplaag wel haalt.

Een eettafel zwart verven doe je daarom in drie stappen: hechtprimer, twee dunne lagen dekkende lak of acrylverf in de kleur, en daarna twee lagen tweecomponenten blanke lak. Die laatste laag is het verschil tussen een blad dat na een maand vol krassen zit en een blad dat jaren meegaat. Blanke lak over acrylverf kan zonder problemen, mits de kleurlaag volledig is doorgehard, en dat duurt bij watergedragen verf zeker een week. Een acrylverf met polyurethaan erin is taaier dan een gewone acryllak en is als krasvaste verf voor binnen de eenvoudigste keuze in één product.

Een keukenblad verven kan, maar reken op onderhoud. Op kunststof of hpl gaat er eerst een hechtprimer op en daarna een tweecomponenten epoxy of polyurethaanlak. Een gewone lak wordt bij de spoelbak zacht. Graniet en composiet laten zich veel slechter verven, want het oppervlak is dicht en gepolijst. Bij een graniet keukenblad is opnieuw laten polijsten of een blad vervangen vaak verstandiger dan verf.

Een beschermlaag over verf is niet overal zinvol. Op een muur werkt een beschermlaag alleen als je een matte muurverf achteraf afneembaar wilt maken, en dan verandert de glans zichtbaar. Kies liever meteen een muurverf in de juiste reinigingsklasse dan achteraf een laag over de muurverf te zetten.

Wat je wilt afwerken	Opbouw die het houdt	Wat je beter niet doet
Eettafel of salontafel	Hechtprimer, kleurlaag, twee lagen tweecomponenten blanke lak	Alleen een aflak, die krast binnen een maand
Bureaublad	Grondverf, kleurlaag, blanke lak met polyurethaan	Matte lak, want daar poets je glimmende plekken in
Keukenblad van kunststof of hpl	Hechtprimer en tweecomponenten epoxy of polyurethaan	Gewone acryllak rond de spoelbak
Graniet of composiet keukenblad	Matteren, hechtprimer, tweecomponenten lak, beperkte levensduur accepteren	Verf op een gepolijst blad zonder matteren
Glazen tafelblad of glazen deur	Glasverf of folie aan de onderzijde, of laten zeefdrukken	Gewone lak op glas, die krast er met een nagel af
Vensterbank binnen	Hechtprimer, kleurlaag, en bij krasvaste verf zwart een blanke lak erover	Lak op een bank waar plantenpotten met water op staan
Traptreden	Trapverf of tweecomponenten vloerlak	Gewone aflak, die op de looplijn doorslijt

Meubels, lijsten en spullen die je een kleur wilt geven

Losse spullen verven mislukt zelden op de verf en bijna altijd op de voorbehandeling of op de verwachting. Een gladde, dichte ondergrond heeft een hechtprimer nodig, een poreuze ondergrond een verdunde eerste laag, en textiel laat zich niet echt verven.

Een piano verven kan, en het resultaat hangt af van wat erop zit. Oudere piano's hebben een polyesterlak of een geschuurde schellak, allebei glad en hard. Ontvetten, volledig mat schuren met korrel 240, een hechtprimer en daarna spuiten in dunne lagen geeft het strakste beeld; met een kwast houd je op zo'n groot vlak structuur. Een piano laten verven kost al gauw meer dan het instrument waard is, want het demonteren van klavier en mechaniek is het meeste werk.

Een rieten stoel verven of wicker verven gaat het beste met een spuitbus of een verfspuit. Met een kwast krijg je de verf niet tussen het vlechtwerk en loopt hij aan de onderkant in dikke druppels weg. Eerst ontstoffen met een borstel en de stofzuiger, daarna twee tot drie zeer dunne lagen. Een boxspring verven raden we af: stoffen bekleding wordt hard en vlekkerig van verf en meubelspray houdt geen slijtage. Een nieuwe hoes is daar de eerlijkere oplossing.

Lijstwerk is dankbaar. Een spiegellijst verven, een schilderijlijst verven of alleen de spiegelrand bijwerken lukt met een klein blikje lak en een kwast van twee centimeter. Plak het glas rondom af met schilderstape en zet met een mesje een krasje langs de rand, zodat je de tape na het drogen strak lostrekt. Verf die op het glas komt, haal je er na uitharden met een glasschraper af, plat gehouden en in één richting.

Trap, deuren, kozijnen en plinten binnenshuis

Binnenwerk krijgt de meeste vragen, want daar zie je het resultaat elke dag. Voor een trap geldt dat gewone lakverf te zacht is: een trap krijgt punthakken, hondennagels en zand van buiten te verduren. Trapverf of een tweecomponenten vloerlak houdt dat wel. Een open trap verf je in twee gangen, om en om, zodat je hem kunt blijven gebruiken, en je begint met de stootborden. Een trap in twee kleuren, met donkere treden en witte stootborden, kiezen mensen om de stijl. Er zit ook een praktische kant aan: op donkere treden zie je slijtage het snelst. Voor het bewerkelijke deel van zo'n klus staat alles bij het schilderen van een trapleuning.

Deuren en kozijnen vragen om een keuze in glansgraad. Matte lak op binnendeuren ziet er rustig uit, maar hij is minder reinigbaar en vingerafdrukken rond de kruk blijven zichtbaar. Zijdeglans is de veilige middenweg en dat geldt zeker bij zwarte kozijnen: mat zwart toont stof, vingers en elke veeg, terwijl zijdeglans zwart je kunt afnemen. Opdekdeuren lak je in de volgorde kanten, sponning, dan het vlak, zodat je nooit met natte lak tegen een droge rand aan komt.

Over de volgorde in een kamer bestaat verwarring. Wij houden aan: eerst het plafond, dan het lakwerk van kozijnen, deuren en plinten, en de muren als laatste. Met muurverf snijd je namelijk een strakkere lijn langs een gelakt kozijn dan andersom, en spatten muurverf haal je van gelakt hout gewoon af. Kozijnen in dezelfde kleur als de muur geven een rustig beeld, maar houd er rekening mee dat dezelfde kleurcode in mat op de muur en in zijdeglans op het kozijn merkbaar donkerder oogt op het hout.

Plinten schilderen mensen graag mee met de muurverf omdat het scheelt in blikken. Dat gaat mis: muurverf op hout is niet afneembaar, blijft licht kleverig en slijt aan de bovenkant weg door de stofzuiger. Wanneer dat wel kan en wanneer niet, staat bij muurverf op hout gebruiken. De kleur van de plint volgt in de regel het kozijn, en bij een gekleurde muur oogt een plint in de kozijnkleur rustiger dan een plint in de muurkleur.

Kleurnaam die je tegenkomt	RAL-code	Waar je hem vooral ziet
Zuiver wit	RAL 9010	Kozijnen, deuren en plinten in bijna elke nieuwbouwwoning
Crèmewit, ook wel magnolia genoemd	RAL 9001	Ouder binnenwerk, warmer wit dan 9010
Signaalwit	RAL 9003	Het koelste wit, vaak in strak modern werk
Verkeerswit	RAL 9016	Kunststof kozijnen en profielen
Grijswit	RAL 9002	Plafonds en binnenwanden in bedrijfsruimtes
Gitzwart	RAL 9005	Zwarte kozijnen, stalen deuren, hekwerk
Grafietzwart	RAL 9011	Iets zachter zwart dan 9005, veel op binnenkozijnen
Zwartblauw	RAL 5004	De klassieke donkere voordeurkleur
Grijsblauw en blauwgrijs	RAL 5008 en RAL 7031	Kozijnen en luiken, afhankelijk van hoe grijs je het wilt
Oud Hollands groen	Meestal benaderd met RAL 6009 of RAL 6005	Monumentale kozijnen, luiken, tuindeuren
Bentheimer geel	Geen vaste RAL-code, laten mengen op kleurstaal	De zandsteentint van oude gevels en kozijnen

Op metaal, kunststof en steen bepaalt de primer het resultaat

Op metaal is de vraag niet welke verf maar welke primer. Kaal staal en gietijzer roesten door onder elke laag als je de roest niet tot op het gezonde metaal wegneemt, en daar helpt geen enkele verf tegen. Verzinkt staal is het tegenovergestelde probleem: het zink is gezond, maar alkydlak verzeept erop en laat na een seizoen los. Op zink, en dus op een verzinkte regenpijp of dakgoot, hoort een hechtprimer met een watergedragen lak erop.

Stalen binnenkozijnen zwart maken is een klus die vaker misgaat op de primer dan op de lak. Onbeschadigde, geverfde kozijnen kun je mat schuren en direct met een acryllak afwerken, maar met een universele primer eronder hecht het merkbaar beter, zeker omdat er meestal nog een oude alkydlaag op zit. Zijn ze beschadigd of kaal, dan eerst een roestwerende metaalprimer. De aflak hoeft geen speciale metaalverf te zijn: over een goede primer kun je gewoon de acryllak gebruiken die je ook op je deuren zet. Bij lichte metalen speelt de hechting nog scherper, en dat werkt hetzelfde als bij aluminium schilderen, waar ontvetten en een hechtprimer alles bepalen.

Steenachtige ondergronden buiten hebben één gezamenlijke eis: de laag moet damp doorlaten. Een stenen vensterbank verven binnen kan met een goede hechtprimer en lak, maar dezelfde stenen vensterbank buiten verven vraagt een dampopen betonverf, anders drukt het vocht dat vanuit de muur komt de verf er weer af. Natuursteen verven raden we alleen aan als het echt moet, en dan met een mineraalverf op silicaatbasis die met de steen verbindt in plaats van erop te liggen. Bij natuursteen verf op kunstharsbasis zie je vrijwel altijd binnen een paar jaar schilfers.

Ondergrond	Voorbehandeling	Verfsysteem dat werkt	Waar het misgaat
Stalen kozijn, staal binnen	Ontvetten, mat schuren, roest tot op het metaal weg	Universele of roestwerende primer, acryllak naar keuze	Aflakken over roestpitjes, die werken door de laag heen
Gietijzer en smeedijzer	Borstelen met een staalborstel, ontvetten	Roestwerende primer, hamerslaglak of metaalverf	Verf in plaats van roestomvormer op diep aangetast ijzer
Verzinkt staal, regenpijp, dakgoot	Reinigen met ammoniakwater, licht mat maken	Hechtprimer voor zink en watergedragen lak	Alkydlak direct op zink, die verzeept en laat los
Aluminium	Ontvetten met spiritus, matteren	Hechtprimer en acryllak	Schuren met te grof papier, waardoor de oxidehuid openligt
Gepoedercoat hekwerk	Reinigen, mat schuren met korrel 240	Hechtprimer, daarna lak	Direct overlakken van een gladde, gezonde poedercoating
Leidingen en radiatoren	Ontvetten, roest weghalen, koud laten worden	Hittebestendige of gewone acryllak op een metaalprimer	Schilderen terwijl de leiding warm is, dan blaast de laag op
Pvc en pvc buis	Ontvetten met spiritus, licht opruwen	Kunststofprimer met hechtbrug, daarna acryllak	Donkere kleuren buiten, waardoor de buis in de zon vervormt
Rolluik van kunststof of aluminium	Uit elkaar denken: alleen het zichtvlak, niet de overlap	Hechtprimer en dunne lagen acryllak	Verf in de overlap, waarna de lamellen vastlopen
Trespa, keralit en kunststof gevelplaat	Reinigen, ontvetten, mat schuren	Hechtprimer en gevelverf voor kunststof	De fabrieksgarantie vervalt zodra je gaat schilderen
Golfplaat en dakplaten	Mos en vuil eraf, laten drogen	Speciale dakverf of tweecomponenten coating	Verven van vezelcement zonder te weten of er asbest in zit
Damwand en beschoeiing van staal	Ontroesten, ontvetten	Roestwerende primer en teerepoxy of tweecomponenten coating	Gewone metaalverf op een deel dat onder water staat
Composiet vlonderplank	Reinigen en ruw laten drogen	Alleen speciale composietverf, en dan nog met beperkte levensduur	Gewone beits of lak, die trekt binnen een jaar los
Betonvloer in garage of kelder	Ontvetten, ontstoffen, vochttest met folie	Vloerprimer en betonverf of tweecomponenten vloercoating	Verven op een vloer die van onderaf optrekt
Betonvloer in de woonkamer	Egaliseren en volledig ontstoffen	Tweecomponenten polyurethaanlak in dunne lagen	Gewone betonverf, die op looppaden binnen een jaar slijt
Beton ciré	Ontvetten, coating mat schuren	Hechtprimer en muurverf of lak, afhankelijk van de plek	Direct verven op de afsluitende coating
Stenen vensterbank binnen	Ontvetten, mat schuren	Hechtprimer en watergedragen lak	Lak op een dorpel waar veel vocht op blijft staan
Stenen vensterbank en dorpel buiten	Reinigen, laten drogen, losse delen weg	Dampopen betonverf of steenverf	Een dichte laklaag, waardoor vorst de verf eraf drukt
Natuursteen en hardsteen	Reinigen, niet schuren	Mineraalverf op silicaatbasis, of niets doen	Kunstharsverf, die als schilfers loslaat
Geglazuurde bloempot	Ontvetten, glazuur mat schuren	Hechtprimer en buitenlak of betonverf	Verven aan de binnenkant, want daar staat altijd vocht
Badkuip en emaille	Ontvetten, matteren met fijn schuurpapier	Tweecomponenten badkuipverf	Gewone lak, die in warm water zacht wordt
Speelplaats, schoolplein, asfalt	Reinigen en laten drogen	Speelplaatsverf op basis van vloercoating, stroef ingestrooid	Muurverf, die na één regenbui vervaagt
Balkonvloer	Reinigen, scheuren dichten	Elastische balkoncoating met een afdichtlaag	Harde betonverf op een vloer die uitzet en krimpt
Chroom en verchroomde delen	Ontvetten, matteren met schuurvlies	Hechtprimer voor gladde metalen, daarna lak	Chroom verven zonder matteren, de lak komt er in vellen af
Koperen leiding en messing	Ontvetten met spiritus, licht matteren	Hechtprimer, daarna lak	Verf op een koperen leiding die warm wordt
IJzeren kozijnen en stalen ramen	Ontroesten tot op het metaal	Roestwerende primer en acryllak	Roestplekken bijwerken zonder eerst te ontvetten
Schuifpui van aluminium	Ontvetten en matteren	Hechtprimer en acryllak	De binnenkant van een schuifpui verven zonder de rubbers af te plakken
Granieten of granito vloer	Matteren	Epoxyprimer en tweecomponenten vloercoating	Gewone vloerverf op een gepolijste vloer
Cementdekvloer en anhydrietvloer	Schuren en stofvrij maken	Primer voor zandcement of een speciale anhydrietprimer	Watergedragen primer op een anhydrietvloer, die reageert met het gips
Marmeren vensterbank	Matteren	Hechtprimer en tweecomponenten lak	Marmer verven en verwachten dat het krasvast blijft

Buitenwerk: gevel, schutting en wat er in de tuin staat

Buiten tellen twee dingen: de laag moet vocht van achteren doorlaten en tegen UV kunnen. Bijna alles wat binnen prima werkt en buiten mislukt, valt op die twee terug. Voor houtwerk betekent dat een dekkende beits of een laksysteem met een grondverf uit dezelfde lijn, voor steen een dampopen gevel- of betonverf.

Een gevel verven vraagt om nadenken voordat je begint. Bij schoonmetselwerk moet de baksteen zijn vocht kwijt kunnen; een dichte laag houdt dat vocht vast en dan drukt vorst de verf er in schilfers af. Wil je bakstenen alleen van tint veranderen zonder de structuur te verliezen, dan is een transparante minerale sluierverf of een kalkslem de manier en geen gewone gevelverf. Een aanbouw in een andere kleur steen laat zich zo verzachten zonder dat je het hele huis dichtsmeert. Bij een monument of een beschermd stadsgezicht heb je een vergunning nodig, en bij een vereniging van eigenaren is toestemming vooraf de normale route.

Beton buiten is dankbaar mits het droog is. Betonpalen van een schutting verven doe je met een dampopen betonverf of een minerale verf, na ontvetten en na het wegborstelen van cementsluier. Datzelfde geldt voor een betonnen bbq, voor een betonnen vensterbank buiten verven, voor de onderkant van een balkon en voor de muur onder een overkapping. Zit er betonrot in, dan komt er eerst reparatiemortel op met een corrosiewerende primer op het wapeningsstaal, want verf houdt roestend staal niet tegen.

Tuinhout is een kwestie van onderhoudsritme. Rabatdelen verven of rabatdelen beitsen scheelt vooral in hoe je later bijwerkt: een dekkende beits slijt geleidelijk, lak laat in schilfers los. Potdeksel in zwart wordt veel gevraagd, en zwarte verf voor potdekselplanken voer je het beste uit als dekkende zwarte buitenbeits, want een potdeksel werkt sterk en donkere lak scheurt daarop. Een picknicktafel beitsen of lakken is dezelfde afweging, en op een blad waar mensen aan eten heeft olie of een dekkende beits onze voorkeur boven lak.

Wat je buiten wilt verven	Systeem dat het houdt	Wat er misgaat
Stalen sectionaal- of kanteldeur van een garage	Ontvetten, roestwerende primer, watergedragen aflak in dunne lagen	Garagedeur verf aanbrengen in de volle zon, dan trekt de laag te snel dicht
Kunststof garagedeur	Ontvetten met spiritus, hechtprimer, lichte kleur aanhouden	Donkere kleuren, waardoor het paneel opwarmt en kromtrekt
Rabatdelen en gevelbetimmering	Twee lagen dekkende buitenbeits, kopse kanten dubbel	Dekkende lak op werkend hout
Potdekselplanken in zwart	Zwarte dekkende buitenbeits, elke plank rondom voorbehandeld	Zwarte lak, die op de overlap scheurt
Betonpalen van een schutting	Reinigen, cementsluier weg, dampopen betonverf	Een dichte laklaag, die vorst er weer af drukt
Betonnen bbq of betonnen plantenbak	Ontvetten, betonprimer, dampopen betonverf	Verf op het deel waar het vuur tegenaan komt
Plantenbak van fiberclay of polystyreen	Reinigen, watergedragen hechtprimer, acrylverf	Terpentinehoudende verf op polystyreen, die lost het schuim op
Cellenbeton en gasbeton	Stofvrij maken, minerale primer, dampopen gevelverf	Een dichte kunstharsverf, die de poriën afsluit
Composiet planken en vlonders	Alleen speciale composietverf, met een beperkte levensduur	Beits of lak, die binnen een jaar loslaat
Raamdorpel en betonnen dorpels	Reinigen, dampopen betonverf of steenverf	Raamdorpels verven met een dichte lak, waar vorst onder komt
Muur onder een overkapping	Gevelverf, ook al staat de muur droog	Binnenlatex, die na één winter uitbloeit
Onderkant van een balkon	Elastische, dampopen gevelverf	Schilderen voordat de betonreparatie klaar is
Schoonmetselwerk en bakstenen	Minerale sluierverf of kalkslem als je de structuur wilt houden	Kunstharsverf, die de steen afsluit
Zandstenen schouw of natuursteen buiten	Silicaatverf, of niets doen	Muurverf, die er als schilfers weer afkomt
Pallets en pallethout	Borstelen, schuren, watergedragen buitenbeits	Pallet verven buiten zonder de kopse kanten mee te nemen
Picknicktafel	Hardhoutolie of dekkende buitenbeits	Blanke lak, die op een buitentafel binnen een seizoen barst

Beitsen, lakken of allebei

Beits is geen dunne verf maar een middel dat in het hout trekt. Er zit weinig pigment in, en juist daarom laat hij de nerf zien. Dat weinige pigment is ook het probleem: buiten verpoedert een transparante beits onder invloed van UV, en op zo'n verpoederde laag hecht geen enkele dekkende verf. Binnen speelt dat veel minder, maar ook daar vormt beits geen slijtlaag. Een gebeitste trap zonder blanke lak erover is binnen een half jaar op de looplijn kaal.

Over beits heen schilderen kan, mits je de laag volledig mat schuurt. Zit er nog glans, dan zit er nog vernis of lak op en dan hecht je nieuwe grondverf op iets glads. Poedert het onder je vingertoppen na het reinigen, dan moet de beits eraf tot op het hout. Andersom werkt niet: beits over verf blijft op de laag liggen zonder in te trekken, want er is geen hout meer om in te trekken.

Voor buitenwerk is de keuze tussen dekkende beits en lak vooral een onderhoudskeuze. Een dekkende beits vormt een dunnere, dampopener film die niet in grote schilfers loslaat maar geleidelijk slijt, waardoor je hem kunt bijwerken zonder alles af te bijten. Lak geeft een gladdere en hardere laag die er langer perfect uitziet, maar als hij eenmaal loslaat, moet hij er in zijn geheel af.

Bij hardhout ligt het anders. Bankirai en vergelijkbare tropische soorten zitten vol natuurlijke olie en looistof, waardoor een filmvormende beits er nauwelijks op blijft zitten. Reinig zo'n terras of trapje met hardhoutreiniger en werk daarna met hardhoutolie in plaats van met beits. Een nieuwe schutting van geïmpregneerd vurenhout hoef je niet te schuren voordat je hem beitst, maar hij moet wel droog en ontgroend zijn, en dat kost bij vers geïmpregneerd hout een aantal maanden.

Wat je wilt bereiken	Wat je gebruikt	Waarom dat de goede keuze is
Nerf zichtbaar houden binnen	Transparante beits met blanke lak erover	De beits geeft kleur, de lak geeft de slijtvastheid
Trap die dagelijks belopen wordt	Beits of kleurlak met tweecomponenten blanke lak	Een gewone blanke lak slijt op de looplijn binnen een jaar door
Vloer een andere houttint geven	Vloerbeits en daarna tweecomponenten vloerlak	Beits alleen laat elke natte voet als vlek achter
Schutting of tuinhuis	Dekkende of halftransparante buitenbeits	Slijt geleidelijk, dus bijwerken kan zonder afbijten
Hardhouten terras of vlonder	Hardhoutolie, geen beits	De olie in het hout duwt elke filmvormende laag eraf
Gebeitst binnenwerk wit maken	Volledig mat schuren, grondverf, twee laklagen	Op een matte ondergrond hecht de grondverf, op glans niet
Beits in een eigen kleur	Beitsen van hetzelfde merk en type onderling mengen	Verschillende bindmiddelen mengen geeft vlekken en slechte droging
Beits spuiten	Watergedragen beits, licht verdund volgens het blik	Spuiten geeft een gelijkmatiger opname dan kwasten op grote vlakken

Kwast, roller of spuit, en hoe je vloeiing krijgt

Het gereedschap bepaalt hoe de laag eruitziet, en bij watergedragen lak nog sterker dan bij alkyd. Watergedragen verf bestaat uit bindmiddeldeeltjes die in water zweven en pas aan elkaar vloeien als dat water weg is. Hoe beter die deeltjes verdeeld zijn, hoe minder structuur je overhoudt. Roer een blik watergedragen lak daarom aan het begin door, en herhaal dat een paar keer tijdens de klus.

Voor sinaasappelhuid, die fijne korrelstructuur die op glanzend werk zo opvalt, is het rollertype maar één factor. Een microvezelroller rolt fijner uit dan een viltroller en geeft daarmee vaak een gladder resultaat, maar temperatuur, luchtvochtigheid en de viscositeit van de verf wegen zwaarder. Bij watergedragen lak is enige structuur niet volledig weg te krijgen, en de volle bolle glans van een hoogglans alkyd haal je er niet mee.

Het laatste restje uit een blik dat al een paar klussen open is geweest, gedraagt zich anders dan verse verf. Er is water uit verdampt, de verf is dikker geworden en vloeit slechter uit. Roer hem goed door, verdun hooguit een paar procent volgens het blik en zeef hem door een verfzeef of een oude nylon panty. Zeven kost twee minuten en haalt alle velletjes en ingedroogde korrels eruit die anders als streep in je deur eindigen.

Voor grote vlakken en voor deuren is spuiten de manier om structuur helemaal te vermijden. Daarvoor moet de verf naar de juiste viscositeit verdund worden, wat je meet met een uitloopbeker in plaats van op gevoel. Hoeveel je verdunt en welke nozzle daarbij hoort, staat bij verf spuiten in huis. Hoeveel verf je überhaupt nodig hebt voor je vlakken reken je uit met onze rekenhulp voor verfhoeveelheden.

Gereedschap	Waar je hem voor gebruikt	Wat je terugziet in het resultaat
Platte lakkwast met kunststof haar	Watergedragen lak op kozijnen en deuren	Fijne kwaststrepen die tijdens het drogen grotendeels wegvloeien
Platte lakkwast met natuurhaar	Alkydlak en beits	De gladste laag, mits je nat in nat blijft doorwerken
Blokkwast	Snijden langs plafond en kozijn, grondwerk	Veel verf per haal, minder controle op de laatste centimeter
Ronde kwast	Beitsen van schuttingen en profielwerk	Duwt de beits in de nerf, wat de opname gelijkmatiger maakt
Viltroller van 10 cm	Deuren, kasten, vlak lakwerk	Nette laag met een lichte structuur, goede laagdikte
Microvezel lakroller	Watergedragen lak op vlakke delen	Fijner uitgerold, minder sinaasappelhuid, wat pluizig bij goedkope exemplaren
Fijnmazige schuimroller	Kleine deurtjes en plaatwerk	Zeer glad, maar slaat luchtbelletjes in als je te snel rolt
Muurroller met korte pool	Gladde muren en plafonds	Weinig spat, weinig structuur
Muurroller met lange pool	Ruw stucwerk, spachtelputz, betonsteen	Komt in de diepte, geeft wel een grovere structuur
Verfspuit, hvlp of airless	Deuren, kasten, radiatoren, grote vlakken	Structuurloos, mits de verf op de juiste viscositeit verdund is
Verfroller met polyamidepool	Watergedragen verf op muren en plafonds	Neemt veel verf op, spat weinig en pluist niet zoals een goedkope schuimroller
Airless verfspuit	Latexspuiten van hele ruimtes en grondwerk buiten	Grote opbrengst, maar het afplakken kost meer tijd dan het spuiten

Terpentine, wasbenzine, thinner en aceton: welke pak je waarvoor

Deze vier flessen staan bij iedereen in de schuur en worden voortdurend door elkaar gehaald, terwijl ze totaal verschillend werken. Terpentine is de verdunner voor alkydverf en het middel om verse verfvlekken en kwasten mee schoon te maken. Het is van de vier het minst agressief, maar het is licht vettig van zichzelf en daarom juist niet geschikt om mee te ontvetten.

Wasbenzine is wel volkomen vetvrij en verdampt zonder rest. Daarmee ontvet je een oppervlak voordat je gaat lijmen of schilderen, en je haalt er vetvlekken uit textiel mee. Grote vlakken doe je er niet mee, want het is zeer brandbaar. Thinner is het zwaarste middel: hij lost veel kunststoffen op, tast de huid aan en bevat tolueen. Aceton zit daar tussenin en is berucht omdat hij kunststof mat en ruw maakt, wat je op een kunststof kozijn nooit meer wegpoetst.

Voor alle vier geldt hetzelfde: huidcontact vermijden, niet langdurig inademen, tijdens en na het werk ventileren, en opletten met vonken. Het hoeft geen open vuur te zijn: de vonk van een lichtschakelaar of van metaal dat op steen valt is al genoeg. Zet lege doeken en kwasten daarom nooit in een emmer bij elkaar in een afgesloten ruimte.

Middel	Waar het voor is	Waar het niet voor is	Waar je op moet letten
Terpentine	Alkydverf verdunnen, kwasten reinigen, verse verfvlekken	Ontvetten, en kunststof schoonmaken	Laat een lichte vettige film achter, dus daarna naspoelen
Wasbenzine	Ontvetten, vetvlekken uit kleding, ondergrond voor lijmen	Verf verdunnen	Zeer brandbaar, alleen kleine hoeveelheden en met een raam open
Thinner	Contactlijm, harsgangen in hout uitdiepen, hardhout ontvetten	Kunststof, pvc, kunststof kozijnen	Bevat tolueen, damp is schadelijk, gebruik handschoenen
Aceton	Kleine hoeveelheden verf en lijm oplossen, nagellak van glas	Alles wat van kunststof of gelakt is en mooi moet blijven	Verdampt razendsnel, uiterst brandbaar
Kwastenreiniger	Ingedroogde alkydkwasten losweken	Watergedragen verf, die spoel je met water	Kwast een etmaal laten staan tot boven het haar
Spiritus	Ontvetten van kunststof en glas, laatste reiniging	Uitgeharde verf verwijderen	Prima voorbereiding vlak voor het schilderen
Ammoniak in water	Vet en nicotine van muren en houtwerk	Aluminium en zink, die worden aangetast	Nooit mengen met chloor, en altijd naspoelen
Rauwe lijnolie	Kwasten in bewaren tussen twee klussen door	Als reiniger of verdunner	Doeken met lijnolie kunnen spontaan ontbranden, uitgespreid laten drogen

Oude verf en beits weghalen

Oude verf weghalen kost meestal meer tijd dan het opnieuw aanbrengen. Kies daarom per ondergrond de goede methode in plaats van overal met schuurpapier te beginnen. Grofweg zijn er vier manieren: chemisch met afbijt, met warmte van een verfafbrander of infraroodstripper, mechanisch met schuren of stralen, en bij kleine metalen onderdelen door ze uit te koken.

Verf van glas verwijderen gaat het snelst met een glasschraper met een vers mesje, maar dat werkt alleen op vlak glas. Bij gebobbeld of geribbeld matglas komt zo'n krabber nergens en is afbijt de manier: rondom afplakken, met een kwastje op de verfplekken stippen en laten inwerken. Een keurige rand krijg je door met een scherp mes eerst een krasje langs de verfrand te zetten, zodat de afbijt daar stopt. Kun je de ruit eruit halen, dan is weken in een bak met soda en daarna afborstelen de minst risicovolle methode voor oude, opgedroogde verfspatten.

Verf verwijderen van metaal is bij vastzittende delen een ander verhaal dan bij losse. Een espagnolet, scharnieren, gehengen of een deurkruk schroef je eraf en behandel je apart, want dan hoef je het hout eromheen niet vol te smeren met afbijt. Kleine onderdelen kun je in een oude pan met water uitkoken tot de verf loslaat, waarna je ze afveegt met een schuursponsje. Doe dat buiten of met de afzuigkap aan, gebruik een pan die je nooit meer voor eten gebruikt, en doe het niet bij verf die lood kan bevatten.

Waar de verf op zit	Wat het beste werkt	Wat je juist niet doet
Vlak glas en ruiten	Glasschraper met vers mesje, plat gehouden	Schuren met een machine, elke uitschieter blijft zichtbaar
Gebobbeld of geribbeld matglas	Afplakken, afbijt stippen, insnede langs de rand	Krabben, want het mes raakt de holtes niet
Scharnieren, espagnolet, deurkruk	Losschroeven en uitkoken in een oude pan, of afbijt	Afbijt aanbrengen terwijl het onderdeel op het hout zit
Staal en ijzer	Afbijt in meerdere gangen, of laten stralen	Alleen schuren, in de hoeken blijft alles zitten
Aluminium en zink	Afbijt die geschikt is voor lichte metalen	Een verfafbrander, het metaal zet te snel uit
Kunststof kozijn en pvc	Voorzichtig schrapen met kunststof, daarna spiritus	Aceton, thinner of een verfbrander
Pvc-vloer en vinyl	Warm water met zeep, kunststof schraper	Oplosmiddelen, die tasten de toplaag aan
Houten trap en binnendeuren	Infraroodstripper of afbijt, daarna schuren	Droog schuren zonder afzuiging bij oude verflagen
Houtwerk buiten	Verfafbrander op stand laag, in beweging blijven	Blijven branden op één plek, dan schroeit het hout
Beits uit hout	Afbijt voor beits, daarna schuren met korrel 120	Alleen schuren, de beits zit tot in de poriën
Latex van een muur	Inweken met warm water en behangafweekmiddel, dan schrapen	Droog schrapen, dan komt het stucwerk mee
Beton en steen	Afbijt op gelbasis of frezen, daarna hogedruk	Zandstralen zonder afscherming van de omgeving
Rubber en soepele kunststof	Voorzichtig met een kunststof schraper	Elk oplosmiddel, rubber zwelt op en scheurt
Uitgeharde pur en purschuim	Vlak wegsnijden met een mesje, de rest wegschuren	Pur verwijderen met terpentine, uitgeharde pur lost daar niet in op
Kunststof bumper en autodelen	Milde kunststofverdunner of bumperreiniger, eerst testen achter de wielkast	Afbijt, die tast het kunststof zelf aan
Kleurpotlood en vetkrijt op een muur	Melamineschuurspons, daarna een isolerende grondverf op de plek	Overschilderen zonder isoleren, want de schaduw komt terug

Verf die niet hecht, bladdert of visogen geeft

Bijna elk verfprobleem is terug te leiden tot één van vier oorzaken: vet op de ondergrond, vocht onder de laag, te dik aangebracht, of te vroeg over de vorige laag. Als je weet welke van de vier het is, weet je ook wat je moet doen.

Visogen zijn kleine ronde kratertjes waarin de verf zich terugtrekt van de ondergrond. Dat is bijna altijd siliconenbesmetting: een siliconenkitrand vlakbij, een spuitbus met siliconenspray die in de ruimte gebruikt is, of een doek die eerder voor iets anders is gebruikt. Silicone verlaagt de oppervlaktespanning zo sterk dat verf er letterlijk vanaf kruipt. Het vervelende is dat het zich verplaatst: één besmette kwast maakt de rest van het blik onbruikbaar. Bij glaswerk is dit de reden dat je nooit siliconenkit als afdichting bij een te schilderen kozijn gebruikt, maar een overschilderbare beglazingskit.

Verf die afbladdert in schilfers heeft in de regel vocht van achteren. Op een gevel is dat optrekkend of doorslaand vocht, op een kozijn een naad die niet dicht is, en op een badkamerplafond condens. Schuren en overschilderen lost dat niet op, want de nieuwe laag krijgt hetzelfde te verduren. Zoek eerst waar het vocht binnenkomt. Blaast de verf op in grote blazen zonder dat er vocht is, dan zat er nog oplosmiddel in de laag eronder toen je overschilderde, of stond het werk in de volle zon.

Hardnekkiger is verf die niet doorhardt. Te dik aangebracht blijft alkydlak maandenlang zacht, want de zuurstof komt niet diep genoeg. Watergedragen verf die te dik zit, scheurt juist in een craquelépatroon. Twee dunne lagen zijn in beide gevallen sneller klaar dan één dikke, en op muren geldt precies hetzelfde. Vergeelt je witte lak in een gang zonder ramen of is een hoogglans witte keuken geel geworden, dan is dat geen vuil maar de alkyd zelf. Wat wel wit blijft en waarom, staat bij de keuze tussen de twee standaardwitten.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Veelgestelde vragen