Expansievat vervangen zonder de hele installatie leeg te laten lopen
Een expansievat vervangen is schroefwerk: druk eraf, aftappen tot net onder de aansluiting, oude vat eraf, nieuw vat met teflontape erop en weer vullen. Het werk zelf duurt een uur, de voorbereiding bepaalt of het goed gaat. Stel de voordruk van het nieuwe vat in vóórdat je hem monteert, want vaten komen met te veel lucht uit de doos. Loopt de druk regelmatig op tot het overstortventiel druppelt, reken er dan op dat je die twee samen vervangt.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Waterpomptang en een steeksleutel van 27 of 30, of twee grote bahco's
- Bandenspanningsmeter of een fietspomp met manometer
- Ontluchtingssleuteltje voor de radiatoren
- Tuinslang of vulslang met een 3/4 wartel
- Emmer, dweil en een paar oude handdoeken
- Vuilniszak om het oude vat
- Zaklamp en eventueel een spiegeltje voor de achterkant van de ketel
Materiaal
- Nieuw expansievat in dezelfde inhoud als het oude, rood uitgevoerd voor cv
- Ophangbeugel of console als het oude vat er een had
- Teflontape, de dikke gasvariant of drie tot vier slagen gewone tape
- Eventueel hennep met afdichtpasta bij een beschadigde draad
- Nieuw overstortventiel als de oude blijft druppelen
- Eventueel een automatische ontluchter voor de veiligheidsgroep
Zo weet je of je expansievat vervangen moet worden
Een expansievat vangt de uitzetting van het cv-water op. Achter het membraan zit een luchtkussen dat indrukt als het water warm wordt en weer terugveert als de installatie afkoelt. Wat de druk in je systeem hoort te doen, staat in ons overzicht over het expansievat en de druk in je cv. Zodra dat luchtkussen weg is, gaat de druk bij elke stookbeurt op en neer als een jojo.
Twee klachten wijzen bijna altijd op een dood vat. De eerste is druk die blijft wegzakken, waardoor je om de paar weken bijvult zonder dat je ergens een lekkage ziet. De tweede is precies het omgekeerde: de druk loopt tijdens het stoken op naar drie bar en het overstortventiel begint af te blazen. In beide gevallen is het vat aan vervanging toe.
Waar je niets aan hebt, is op het vat tikken. Een vat dat hol klinkt kan net zo goed verzadigd zijn, want het membraan hangt dan tegen de wand van de luchtkamer aan. De enige betrouwbare beoordeling is de voordruk meten met de installatie drukloos, aangevuld met het gewicht van het vat in je handen.
| Wat je merkt | Wat er waarschijnlijk speelt | Wat je doet |
|---|---|---|
| Druk zakt elke paar weken onder 1 bar, nergens een natte plek | Membraan gescheurd, het vat loopt langzaam vol water | Drukloos maken en de voordruk meten, het vat optillen |
| Druk loopt bij het opwarmen door naar 3 bar | Het vat neemt geen uitzetting meer op | Vat vervangen, daarna beoordelen of het overstort nog goed sluit |
| Er komt water uit het luchtventiel onderop het vat | Membraan is door, water staat in de luchtkamer | Vervangen, dit valt niet te repareren |
| Het vat weegt losgekoppeld meer dan drie kilo | Luchtzijde is volgelopen | Vervangen, meten hoeft dan niet meer |
| Roestrand of vochtstreep op de onderste las | Het vat lekt van buitenaf | Vervangen en de plek eronder controleren op waterschade |
| Overstortventiel blijft druppelen na één keer afblazen | Vuil of beschadiging op de zitting, vaak veroorzaakt door een dood vat | Vat en overstort in dezelfde beurt beoordelen |
| Radiatoren tikken en de ketel geeft wisselende druk | Lucht in het systeem, soms samen met een verzadigd vat | Eerst ontluchten, daarna opnieuw de druk beoordelen |
Voel eerst eens aan de leiding vlak boven het vat terwijl de ketel gestookt heeft. Blijft die opvallend koel terwijl de rest van de aanvoer heet is, dan is er nauwelijks water in en uit het vat gegaan en klopt je vermoeden waarschijnlijk.
De voordruk meten kan alleen zonder druk op de installatie
Onderop elk expansievat zit een ventiel dat lijkt op een fietsventiel. Daar meet je de voordruk mee, met een bandenspanningsmeter of een fietspomp met manometer. Meet je terwijl er anderhalve bar waterdruk in de installatie staat, dan duwt het water het membraan tegen de luchtzijde aan en lees je min of meer de systeemdruk af. Zo'n meting zegt niets over de conditie van het vat.
Haal daarom eerst de druk eraf via de aftapkraan of via het overstortventiel in een emmer, tot de manometer op nul staat. Meet dan pas. Zit er beduidend minder lucht in dan de waarde op het typeplaatje, dan is het vat leeggelopen door de jaren heen. Komt er water uit het ventiel, dan is het membraan stuk en hoef je verder niets meer te onderzoeken.
Er is nog een controle die je erbij kunt doen zodra het vat los is. Duw voorzichtig een gladde, botte steel door het ventielgat naar binnen. Stopt hij na vier of vijf centimeter, dan zit het membraan er nog. Zakt hij veel dieper weg, dan is het membraan gescheurd. Gebruik hier geen scherpe schroevendraaier of pen met een punt, want dan maak je een gat in een membraan dat misschien nog goed was.
Weet je niet welke koude vuldruk bij jouw woning hoort, reken dat dan even na met onze hulp voor de juiste cv-druk. De hoogte van de bovenste radiator boven het vat bepaalt de vuldruk en de voordruk die je straks in het nieuwe vat zet.
| Hoogste radiator boven het vat | Voorbeeld | Voordruk vat, koud | Vuldruk installatie, koud |
|---|---|---|---|
| Geen, alles zit lager | Ketel en vat op zolder | 0,5 bar | 0,8 tot 1,0 bar |
| Ongeveer 3 meter | Ketel op de eerste verdieping, radiatoren tot de zolder | 0,8 bar | 1,1 tot 1,2 bar |
| Ongeveer 6 meter | Ketel in de garage of bijkeuken, twee woonlagen erboven | 1,1 bar | 1,4 tot 1,5 bar |
| Ongeveer 9 meter | Vat in de kelder van een huis met drie lagen | 1,4 bar | 1,7 tot 1,8 bar |
| Alleen vloerverwarming, niets erboven | Nieuwbouw met verdeler op de begane grond | 0,5 tot 0,8 bar | 1,0 bar |
Dit is een vuistregel, geen voorschrift. Ketelfabrikanten schrijven soms een andere vuldruk voor, en bij een systeem met een aparte boiler of een lange leidingloop kan de gewenste waarde afwijken. Staat er in je ketelhandleiding of op de sticker in de ketelkast een bereik genoemd, houd dat dan aan.
Welk expansievat je koopt en wat je erbij nodig hebt
Bij het vervangen van een expansievat is de keuze meestal simpel: neem hetzelfde aantal liters als het vat dat eraf komt. Dat staat op het typeplaatje, samen met de maximale werkdruk en de fabrieksvoordruk. Voor een gemiddelde rijwoning zit je op acht tot achttien liter. Ga je een groter vat kopen omdat er radiatoren bij zijn gekomen, dan is een grotere inhoud nooit schadelijk, alleen duurder en zwaarder.
Let op de kleur en de toepassing. Een rood vat is bedoeld voor verwarmingswater, een wit of blauw vat voor drinkwater. Een cv-vat mag nooit op je waterleiding, want het rubber binnenin is niet geschikt voor drinkwater. Andersom kan wel, maar dat is zonde van het geld.
De aansluiting is bij vaten tot vijfentwintig liter vrijwel altijd 3/4 buitendraad. Het nieuwe vat wordt regelmatig zonder ophangbeugel geleverd terwijl het oude er wel een had, dus kijk daar in de winkel even naar. Neem ook een rolletje teflontape mee: drie tot vier slagen in de draadrichting is genoeg. Hennep met pasta werkt ook, maar teflon maakt het losdraaien over tien jaar een stuk makkelijker.
| Inhoud | Waar je die tegenkomt | Gewicht leeg, ongeveer |
|---|---|---|
| 8 liter | Appartement of kleine woning met weinig radiatoren | 2 kilo |
| 12 liter | Rijwoning met acht tot twaalf radiatoren | 3 kilo |
| 18 liter | Ruimere woning, radiatoren plus een deel vloerverwarming | 4 kilo |
| 25 liter | Groot huis of een installatie met veel waterinhoud | 6 kilo |
Weeg het oude vat als het los is. Een leeg vat van twaalf liter voelt als een lege gasfles voor een campinglampje. Tilt het als een emmer water, dan zat de luchtkamer vol en had je de meting eigenlijk niet meer nodig.
Expansievat vervangen zonder aftappen: wanneer dat kan
Boven op sommige vaten zit een koperen of messing koppeling met een kraantje. Dat is een expansievatafsluiter: draai je hem dicht, dan is het vat afgesloten van de installatie en kun je het eraf schroeven zonder dat de rest leegloopt. Sommige uitvoeringen hebben ook een aftapnippel, zodat je het water uit het vat gericht in een emmer laat lopen.
Er zit een voorbehoud aan. Zo'n afsluiter staat jarenlang in dezelfde stand, en kalk of vuil kan ervoor zorgen dat hij niet meer volledig sluit. Merk je dat er bij het losdraaien water blijft komen in plaats van dat het stopt, dan heb je in een paar tellen een flinke plas. Zet daarom altijd een emmer klaar, houd de vulkraan van je ketel binnen handbereik en werk niet in je eentje boven een pas gelegde vloer.
Zit er geen afsluiter, dan hangt het van de plaats van het vat af hoeveel water je kwijtraakt. Hangt het vat hoog, bijvoorbeeld op zolder boven de ketel, dan tap je alleen af tot het waterniveau net onder de aansluiting van het vat staat. Dat is een fractie van de installatie en de radiatoren beneden blijven gewoon vol. Zit het vat juist onderin, dan loopt bij het losdraaien een groot deel van het systeem mee en kun je net zo goed netjes aftappen op het laagste punt.
Wat je in beide gevallen wint met volledig drukloos maken, is een eerlijke meting van het oude vat. Reken er wel op dat je daarna opnieuw moet lucht uit het vat en de leidingen halen, want vers vulwater brengt altijd lucht mee.
Een vat op zolder, in een kast of boven een afgewerkte vloer
De plek van het vat bepaalt vaak hoe zwaar de klus is. Op een zolder werk je op een luik of een vlizotrap met een vat van twaalf kilo in je armen, en dat is een ander verhaal dan een vat in een ruime bijkeuken. Zorg voor een stabiele opstelling, laat iemand het luik openhouden en til het oude vat niet in één beweging naar beneden.
Doe voordat je de laatste slagen losdraait een vuilniszak om het vat heen. Het restwater dat er nog uit komt loopt dan in de zak in plaats van over de vloer, en je kunt het vat daarna in één keer meenemen. Twee oude handdoeken onder de aansluiting vangen op wat er langs de draad naar buiten loopt.
Houd bij het losdraaien altijd de koppeling of het T-stuk tegen met een tweede sleutel. Doe je dat niet, dan draait de hele leiding mee en trek je verderop een verbinding los, of je knikt een dunne koperen buis. Hang het nieuwe vat daarna in een beugel of op een console. Een vat dat alleen aan zijn eigen draadaansluiting hangt, trekt de koppeling in de loop van jaren scheef, zeker als het na verloop van tijd vol water komt te staan. Meer over de rest van de installatie waar dit onderdeel bij hoort, vind je in ons overzicht over verwarming en de cv-installatie.
Kom niet aan de gasleiding of aan de branderkant van de ketel. Het vervangen van een expansievat, een overstortventiel of een inlaatcombinatie speelt zich volledig af aan de waterzijde. Moet er iets losgekoppeld worden aan de gaskant, dan is dat werk voor een erkende installateur.
Het overstortventiel hoort in dezelfde beurt
Het overstortventiel, ook wel overdrukventiel genoemd, is de veiligheid van je installatie. Loopt de druk boven de ingestelde waarde, meestal drie bar, dan gaat hij open en blaast water af naar de afvoer. Zonder dat ventiel zou de overdruk zich op de zwakste plek in de installatie ontladen.
Die twee onderdelen hangen aan elkaar. Een expansievat dat geen uitzetting meer opneemt, laat de druk bij elke stookbeurt tegen de drie bar oplopen, en dan blaast het overstort telkens af. Na een paar van die keren blijft er een vuiltje op de zitting liggen of raakt de rubberen zitting beschadigd, en vanaf dat moment druppelt hij continu, ook bij een keurige twee bar. Vervang je dan alleen het overstort, dan is het nieuwe exemplaar binnen een maand net zo ver.
Vervangen gaat hetzelfde als bij het vat: installatie drukloos, ventiel eraf draaien, de draad van het nieuwe ventiel inpakken met drie tot vier slagen teflontape en weer vastdraaien. Draai het ventiel zo dat de afblaasopening naar beneden wijst en op een zichtbare afvoer of trechter uitkomt. Een afblaasleiding die dichtgestopt of omhoog gericht is, maakt de veiligheid onbruikbaar.
| Onderdeel | Waar het voor dient | Wanneer je het meeneemt |
|---|---|---|
| Expansievat | Vangt de uitzetting van het opgewarmde cv-water op | Bij drukverlies, bij druk die oploopt, of preventief na tien tot vijftien jaar |
| Overstortventiel | Blaast af bij overdruk, meestal ingesteld op 3 bar | Als hij blijft druppelen of ooit bij te hoge druk heeft afgeblazen |
| Automatische ontluchter | Laat lucht uit het hoogste punt van de groep ontsnappen | Als hij nat is aan de bovenkant of vastzit, of nu de installatie toch leeg is |
| Manometer | Geeft de waterdruk aan bij ketels zonder display | Als de naald blijft hangen of niet meer op nul terugvalt |
| Vul- en aftapkraan | Water bijvullen en gericht aftappen | Als hij niet meer dicht gaat of het slangpilaartje beschadigd is |
| Inlaatcombinatie | Beveiligt een boiler tegen overdruk en terugstroming | Als hij lekt, blijft druppelen of niet meer opent bij testen |
Een overstort dat lekt is een signaal, geen defect op zichzelf. Zoek eerst uit waarom de druk opliep. Blijft de bijvulkraan per ongeluk openstaan, dan loopt de druk door tot de leidingdruk en blaast het ventiel af zoals het hoort. Vervang je alleen het ventiel en laat je de oorzaak zitten, dan koop je binnenkort opnieuw.
Inlaatcombinatie vervangen bij een boiler of een cv-installatie
Een inlaatcombinatie zit op de koudwatertoevoer van een boiler en bundelt drie functies: een afsluiter, een terugstroombeveiliging en een overstort dat afblaast als het water in de boiler te veel uitzet. Hij lekt vaak als eerste, meestal doordat de zitting vervuild raakt met kalk. Wat er precies in zit en hoe je hem test, staat op onze pagina over de inlaatcombinatie van de boiler.
De grootste vraag bij deze klus is of je tachtig liter boilerwater over de vloer krijgt. Dat valt mee, mits je in de goede volgorde werkt. Schakel de boiler eerst elektrisch uit, want een boiler die opwarmt terwijl er geen water in zit gaat kapot. Draai daarna de hoofdkraan of de afsluiter in de koudwaterleiding dicht en zet een warmwaterkraan open tot er niets meer uit komt. Dan is de druk eraf. Draai die kraan daarna weer dicht.
Op dat moment kun je de inlaatcombinatie eruit halen. Het water blijft in de boiler hangen omdat er geen lucht bij kan, precies zoals water in een rietje blijft zitten als je je vinger op de bovenkant houdt. Je vangt hooguit een halve emmer op. Voorwaarde is wel dat niemand in huis intussen een warmwaterkraan opendraait, want dan laat je lucht toe en loopt de boiler alsnog leeg. Zeg het dus even tegen de rest van het huis of hang een briefje op de kraan.
Wil je het zekere voor het onzekere nemen, dan tap je de boiler af via het overstort van de inlaatcombinatie met een warmwaterkraan open. Dat kost tijd, tachtig liter warm water en een slang naar een afvoer. In een appartement met een houten vloer is dat de veiligere route. Het losdraaien van de knel- of schroefkoppelingen zelf gaat net als bij het vervangen van een kraan: tegenhouden met een tweede sleutel, zodat je de leiding niet verdraait.
Een boiler die leegloopt, loopt niet rustig leeg. Bij een boiler onder druk komt het water er met kracht uit zodra er lucht bij kan. Werk daarom nooit boven een lager gelegen woning zonder emmers, dweilen en een afgedekte vloer.
Vullen, ontluchten en de eerste dagen erna
Bij het vullen gaat het alsnog het vaakst mis. Sluit de vulslang aan, spoel hem even door zodat je geen lucht mee naar binnen duwt en vul langzaam. Snel vullen jaagt lucht de radiatoren in en dan ben je een avond langer bezig.
Had je de stekker van de ketel eruit gehaald, dan hangt het van je ketel af wanneer die er weer in mag. Heeft de ketel een losse manometer, dan kun je op druk vullen met de stekker eruit. Lees je de druk van een display af, dan moet de stekker er tijdens het vullen in, maar zet de ketel niet aan het stoken zolang er nog lucht in zit.
Ontlucht daarna van laag naar hoog, met de bovenste radiator als laatste. Vergeet de ontluchtingsnippel bovenin de ketel niet, meestal op de leiding boven de pomp. Daar past hetzelfde sleuteltje op als op je radiatoren. Zit daar lucht, dan draait de pomp deels droog en dat hoor je aan een zwaar, traag geluid. Corrigeer daarna de druk, want elke ontluchtingsbeurt laat hem zakken.
Reken erop dat je de eerste week nog een paar keer moet ontluchten en bijvullen. Geeft de ketel intussen een foutcode, zoek die dan op in onze lijst met storingscodes per merk voordat je gaat sleutelen. Blijft de ketel kort draaien en dan afslaan terwijl de druk klopt, dan zit er nog lucht in het systeem. Soms speelt er iets in de regeling, bijvoorbeeld bij een pas vervangen thermostaat.
Zet na het vullen een streepje met een watervaste stift bij de druk die je hebt ingesteld, direct op het manometerglas. Een week later zie je in één oogopslag of de druk gezakt is, zonder dat je hoeft te onthouden waar hij stond.
Zo vervang je het expansievat stap voor stap
Deze volgorde werkt voor een los vat aan de cv-installatie, met of zonder afsluiter erboven.
-
Zet de ketel uit en laat de installatie afkoelen
Schakel de ketel uit en haal de stekker eruit, zodat de pomp niet aanslaat terwijl je aftapt. Wacht tot het water lauw is. Warm cv-water zet uit, staat onder hogere druk en spuit harder naar buiten dan je verwacht.
-
Haal de druk eraf en tap gericht af
Sluit de vulkraan en laat het water weglopen via de aftapkraan op het laagste punt, of via het overstortventiel in een emmer. Hangt het vat hoog, dan tap je alleen af tot het niveau net onder de aansluiting van het vat staat. De manometer moet op nul staan voordat je verder gaat.
-
Meet de voordruk van het oude vat
Draai het dopje van het ventiel onderop het vat en zet er een bandenspanningsmeter op. Nu de installatie drukloos is, geeft die meting een eerlijk beeld. Komt er water uit het ventiel of is de druk ver onder de waarde op het typeplaatje, dan heb je je diagnose zwart op wit.
-
Stel het nieuwe vat in voordat je het monteert
Nieuwe vaten komen meestal met anderhalve tot twee bar fabrieksdruk uit de doos, en dat is voor de meeste woningen te hoog. Laat lucht af tot de voordruk die bij jouw installatie hoort, met het vat nog los en dus drukloos aan de waterkant. Achteraf instellen terwijl het vat gevuld is, gaat niet goed.
-
Draai het oude vat eraf
Zet een tweede sleutel op de koppeling of het T-stuk om tegen te houden, anders verdraai je de leiding. Doe een vuilniszak om het vat zodra het draaibaar is en vang het restwater op. Til het vat met twee handen weg, want een verzadigd vat kan met water erin zo'n achttien kilo wegen.
-
Monteer het nieuwe vat
Wikkel drie tot vier slagen teflontape in de draadrichting om de buitendraad en draai het vat handvast aan, daarna nog een halve tot hele slag met de sleutel. Houd ook nu tegen met de tweede sleutel. Hang het vat in de beugel of op de console in plaats van het aan de leiding te laten hangen.
-
Vul de installatie langzaam op druk
Sluit de vulslang aan, spoel hem door en vul rustig tot de koude vuldruk die bij jouw woning hoort. Loop tijdens het vullen langs de aansluiting van het vat en langs het overstort om te zien of alles droog blijft. Een druppel bij de draad betekent losdraaien, opnieuw inpakken en nog eens proberen.
-
Ontlucht en controleer de druk opnieuw
Ontlucht de radiatoren van laag naar hoog en neem de ontluchtingsnippel boven de pomp in de ketel mee. Vul daarna bij tot de juiste druk en zet de ketel weer aan. Blijf de eerste week af en toe kijken: zakt de druk nog steeds elke week weg, dan lekt er ergens iets anders.
Storingzoeker
Kies het merk, vul de code in en zie wat er aan de hand is, wat je zelf kunt doen en wanneer je moet bellen. Bekijk alle gegevens
| Merk | Code | Wat er aan de hand is | Wat je zelf kunt doen | Bellen of niet |
|---|---|---|---|---|
| Intergas | 1 | De ketel wordt te warm, de aanvoertemperatuur loopt te hoog op | Controleer de waterdruk en ontlucht de radiatoren. Te weinig water of lucht in de installatie is de gewone oorzaak. | Blijft hij terugkomen: monteur |
| Intergas | 2 | Storing in de aanvoer- of retoursensor | Reset de ketel een keer. Herhaalt de code zich, dan is de sensor of de bedrading het probleem. | Monteur |
| Intergas | 3 | De maximaalthermostaat heeft ingegrepen | Controleer druk en doorstroming, ontlucht de installatie. | Blijft het: monteur |
| Intergas | 4 | Geen vlamsignaal, de ketel krijgt het vuur niet aan | Kijk of de gaskraan open staat en of andere gastoestellen het doen. Reset daarna een keer. | Doet gas het wel: monteur |
| Intergas | 5 | Slecht of wegvallend vlamsignaal | Reset een keer. Vaak vervuilde ionisatiepen of ontsteking. | Monteur |
| Intergas | 6 | Fout in de vlamdetectie | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 7 | Probleem met de rookgasafvoer of de uitlaatgassensor | Kijk of de afvoer buiten vrij is en niet verstopt zit door een vogelnest of blad. | Monteur, dit raakt de veiligheid |
| Intergas | 8 | Het ventilatortoerental klopt niet | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 10 tot en met 14 | Sensorfout of storing in de installatie, bijvoorbeeld een defecte stromingsschakelaar, draadbreuk of lucht in de installatie | Controleer de waterdruk en ontlucht grondig, van laag naar hoog. | Blijft het: monteur |
| Nefit | A01 | Geen vlam of vlam valt weg | Controleer of de gaskraan open staat en of de druk goed is, reset daarna een keer. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | C6 | De ventilator draait niet op het juiste toerental | Reset een keer. | Monteur |
| Nefit | D1 | Te weinig waterdruk in de installatie | Bijvullen tot de juiste druk voor jouw bouwhoogte, daarna ontluchten. | Zelf te doen |
| Nefit | EA | Vlam wordt niet waargenomen | Reset een keer. Kijk of andere gastoestellen werken. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | F0 of F7 | Interne storing in de besturing | Reset een keer, haal eventueel kort de stroom eraf. | Monteur |
| Remeha | Reset knop | Vergrendelde storing | Houd de resetknop ingedrukt tot het display reageert. Noteer eerst de code voordat je reset. | Afhankelijk van de code |
| Remeha | E00 | Aanvoersensor defect of niet aangesloten | Reset een keer. | Monteur |
| Remeha | E01 | Te weinig waterdruk of geen doorstroming | Bijvullen en ontluchten. | Zelf te doen |
| Remeha | E04 | Geen vlam bij het opstarten | Gaskraan controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.22 | Te weinig water in de ketel, droogkookbeveiliging | Bijvullen tot de juiste druk en ontluchten. | Zelf te doen |
| Vaillant | F.28 | Ontsteking mislukt bij het opstarten | Gastoevoer controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.75 | Drukverschil niet herkend, vaak de pomp of het expansievat | Controleer of de druk sterk schommelt bij het opstarten. | Monteur, meestal het expansievat |
| AWB | Vlamstoring | Geen ontsteking | Gaskraan open, druk controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Bosch vaatwasser | E15 | Water in de lekbak onderin, de vlotterbeveiliging staat aan | Kantel het apparaat voorzichtig naar achteren zodat het water uit de bak loopt, zet hem terug en start opnieuw. Zoek daarna waar het water vandaan kwam. | Blijft het terugkomen: monteur |
| Bosch vaatwasser | E24 of E25 | Water loopt niet weg, afvoer verstopt | Maak het zeef en de pompfilter schoon, controleer de afvoerslang op een knik en de sifonaansluiting op een dop die er nog in zit. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E22 | Filters verstopt | Zeven eruit en schoonmaken. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E09 | Verwarmingselement defect, water wordt niet warm | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Siemens vaatwasser | E15 | Water in de lekbak, vlotterbeveiliging actief | Zelfde aanpak als bij Bosch: voorzichtig kantelen, water eruit, terugzetten en opnieuw starten. | Blijft het: monteur |
| Siemens vaatwasser | E24 | Afvoer geblokkeerd | Zeven en pompfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| Siemens vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de startknop ongeveer drie tot vijf seconden ingedrukt tot het programma terugspringt, of haal de stekker er een minuut uit. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i20 of 20 | Afvoerprobleem, water loopt niet weg | Filters en pomp schoonmaken, afvoer controleren. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i30 of 30 | Water in de bodembak, lekkage gedetecteerd | Kantelen om het water eruit te laten en de oorzaak zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de programmaknop en de startknop samen enkele seconden ingedrukt. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F11 | Water loopt niet weg | Filters en afvoerpomp schoonmaken. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F70 | Vlotter of niveaubeveiliging | Controleer op lekkage onderin. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E18 of F18 | Water loopt niet weg | Pluizenzeef vooronder schoonmaken en de afvoerslang controleren. | Zelf te doen |
| Bosch wasmachine | F21 | Motorstoring, trommel draait niet | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E23 | Water in de lekbak | Machine kantelen om het water eruit te laten, daarna de lekkage zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG wasmachine | E20 | Afvoerprobleem | Pluizenfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| AEG wasmachine | E40 | Deur niet goed dicht | Deur opnieuw sluiten, controleer of er was tussen zit. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 1 keer | Reservoir warmt op of komt uit een stroomonderbreking | Wacht ongeveer tien minuten tot hij op temperatuur is. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 2 keer | Reservoir bereikt de temperatuur niet | Haal de stekker er een minuut uit en zet hem terug. Blijft het knipperen, dan is er meestal een onderdeel defect. | Blijft het: monteur |
| Quooker | Knippert 3 keer | Storing in de temperatuursensor | Een keer stroomloos maken. | Monteur |
| Quooker | Geen kokend water, wel gewoon water | Reservoir uit of niet op temperatuur | Controleer of de stekker in het stopcontact zit en of de groep niet is uitgevallen. | Zelf te doen |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat je de ketel weer aanzet
Uit de praktijk
Een vat op zolder dat 's nachts leegliep langs de muur
De installatie was op een avond bijgevuld tot anderhalve bar en de volgende ochtend stond de druk weer op nul. Beneden liep een vochtstreep langs de muur, precies onder de plek waar op zolder het expansievat hing. Het vat bleek van buitenaf te lekken bij de onderste lasnaad, waar de coating was doorgeroest.
Omdat het vat het hoogste punt van de installatie was, hoefde er nauwelijks water uit. Na het drukloos maken werd afgetapt tot net onder de aansluiting, waarna er bij het losdraaien nog geen halve emmer uitkwam. Een vuilniszak om het vat ving de rest op. Het nieuwe vat ging er met vier slagen teflontape op, met een tweede sleutel op het T-stuk om tegen te houden, en de druk bleef daarna wel staan.
Een gemeten voordruk van 1,2 bar die niets bleek te zeggen
Een veertien jaar oud vat werd preventief beoordeeld. Op het ventiel onderop stond 1,2 bar, wat aan de hoge kant leek, en dat werd gezien als reden om het vat te vervangen. De meting was alleen gedaan terwijl de installatie gewoon op anderhalve bar stond. Het water drukte het membraan tegen de luchtzijde, dus die 1,2 bar was in feite de systeemdruk.
Na het drukloos maken kwam er nog 0,4 bar uit, ruim onder de waarde op het typeplaatje. Het vat was dus wel degelijk toe aan vervanging, maar om een andere reden dan gedacht. De koperen koppeling boven het vat leek een afsluiter, maar niemand wist of die na veertien jaar nog echt dicht ging. Er is toen alsnog afgetapt tot onder het aansluitpunt, en bij die gelegenheid is meteen een automatische ontluchter op de groep gezet.
Een overstortventiel dat bleef druppelen na een vergeten bijvulkraan
Bij het bijvullen was de vulkraan open blijven staan. De druk liep door tot 3,5 bar en het overstortventiel deed wat het moet doen: afblazen. Daarna bleef het ventiel water geven, ook nadat de druk was teruggebracht naar twee bar. Geen gedruppel af en toe, maar een continue straaltje.
Het ventiel is vervangen met drie tot vier slagen teflontape op de draad. Bij het drukloos maken is meteen het expansievat gecontroleerd, en dat bleek zwaar en vol water. Dat verklaarde waarom de druk sowieso al zo makkelijk opliep tijdens het stoken. Beide onderdelen zijn in dezelfde ochtend vervangen. Alleen het ventiel wisselen had hier betekend dat het nieuwe exemplaar binnen een paar weken opnieuw was gaan lekken.
Een pomp die na het bijvullen een zwaar, traag geluid maakte
Na het vervangen en opnieuw vullen ging de ketel aan en klonk er meteen een raar geluid uit de kast. Een traag, dreunend geluid dat aan een zwaar draaiende schroef deed denken. De brander sloeg na ongeveer een minuut af en de druk stond keurig op twee bar, dus daar lag het niet aan.
Dit was lucht bij de circulatiepomp. Bovenin de ketel, op de leiding boven de pomp, zit een ontluchtingsnippel waar hetzelfde sleuteltje op past als op de radiatoren. Die openzetten tot er water kwam nam het geluid weg. Daarna zijn alle radiatoren van laag naar hoog ontlucht en is de druk bijgesteld. De eerste dagen viel de brander nog een paar keer uit door restlucht, en na twee keer nastellen liep alles stabiel.
Veelgemaakte fouten
De voordruk meten terwijl de installatie nog op druk staat
Het waterdrukverschil duwt het membraan tegen de luchtkamer, waardoor je ongeveer de systeemdruk afleest. Zo'n meting kan een dood vat er gezond uit laten zien en een gezond vat verdacht maken. Maak de installatie eerst drukloos en meet dan pas.
Het nieuwe vat monteren zoals het uit de doos komt
Vaten worden vaak geleverd met anderhalve tot twee bar fabrieksdruk. Zet je zo'n vat er ongewijzigd op, dan wordt het membraan bij normale vuldruk nauwelijks ingedrukt en neemt het vat weinig uitzetting op. De druk loopt dan alsnog op tijdens het stoken. Stel de voordruk in terwijl het vat nog los is.
Op het vat tikken en daar iets uit afleiden
Een hol geluid onderaan en een doffer geluid bovenaan lijkt informatief, maar een verzadigd vat kan net zo goed hol klinken doordat het membraan tegen de wand hangt. Meten is het enige dat uitsluitsel geeft, en het gewicht van het losgekoppelde vat is een goede tweede.
Het membraan testen met een scherpe schroevendraaier
Voelen of het membraan er nog is werkt, maar niet met een punt. Een schroevendraaier of een pen met een puntje prikt zo door het rubber heen, en dan heb je een vat gesloopt dat misschien nog goed was. Gebruik iets stomps en duw niet door als je weerstand voelt.
Alleen het overstortventiel vervangen bij een dood vat
Een lekkend overstort is meestal het gevolg, niet de oorzaak. Zolang het expansievat geen uitzetting opneemt, loopt de druk bij elke stookbeurt tegen de drie bar en blaast het nieuwe ventiel weer af. Binnen enkele weken zit er opnieuw vuil op de zitting.
Doorwerken met de stekker in de ketel
Slaat de pomp aan terwijl de installatie half leeg is, dan draait hij droog. Dat kost lagers en soms de hele pomp. Haal de stekker eruit voordat je aftapt, en zet hem er alleen weer in als je de druk van een display moet aflezen tijdens het vullen.
Het vat aan de leiding laten hangen zonder beugel
Een nieuw vat wordt regelmatig zonder ophangbeugel geleverd, terwijl het oude er wel een had. Alleen aan de draadaansluiting hangen betekent dat het gewicht in de koppeling trekt, en een volgelopen vat weegt al gauw achttien kilo. Op termijn gaat de verbinding lekken of scheurt de leiding.
Een warmwaterkraan openzetten terwijl de inlaatcombinatie eraf is
De boiler blijft alleen vol doordat er geen lucht bij kan. Draait iemand tijdens het werk een warmwaterkraan open, dan laat je lucht toe en loopt de tachtig liter alsnog naar buiten. Waarschuw de rest van het huis voordat je het onderdeel losdraait.
Veelgestelde vragen
Kun je een expansievat zelf vervangen?
Ja, zelf expansievat vervangen is voor de meeste mensen goed te doen, en het scheelt een voorrijtarief. Het is schroefwerk aan de waterzijde van de installatie, je komt niet aan gas en niet aan de elektronica van de ketel. Wat je nodig hebt is een grote sleutel, een bandenspanningsmeter, teflontape en de rust om eerst netjes af te tappen. Twijfel je over de plaats van het vat of over de toestand van de leidingen, laat het dan meelopen met de volgende ketelbeurt.
Kan ik het expansievat vervangen zonder aftappen?
Dat kan alleen als er boven het vat een afsluiter zit die de leiding dichtzet zodra je hem dichtdraait. Zit die er, dan wissel je het vat zonder de installatie te legen. Zekerheid heb je nooit helemaal, want vuil of kalk kan zo'n afsluiter na jaren onbetrouwbaar maken. Zonder afsluiter tap je af tot het waterniveau net onder de aansluiting staat. Bij een vat dat hoog hangt is dat maar een paar liter, bij een vat onderin loopt er veel meer uit.
Hoeveel voordruk moet er op een nieuw expansievat staan?
De vuistregel is de hoogte van de bovenste radiator boven het vat gedeeld door tien, plus ongeveer 0,5 bar. Hangt het vat op zolder met alles eronder, dan kom je op ongeveer 0,5 bar uit; staat het vat in een garage met twee woonlagen erboven, op ongeveer 1,1 bar. De koude vuldruk van de installatie ligt daar zo'n 0,3 bar boven. Schrijft je ketelfabrikant een andere waarde voor, houd die dan aan.
Hoe weet ik of mijn expansievat kapot is zonder hem eraf te halen?
Maak de installatie drukloos en meet de voordruk op het ventiel onderop het vat met een bandenspanningsmeter. Staat er veel minder lucht in dan op het typeplaatje, of komt er water uit het ventiel, dan is het vat op. Een tweede aanwijzing is het gedrag van de druk: zakt hij structureel weg zonder zichtbare lekkage, of loopt hij bij het stoken door naar drie bar, dan wijst dat allebei op een vat dat niet meer werkt.
Wat kost een expansievat en hoe lang gaat hij mee?
Een vat van acht tot achttien liter kost meestal tussen de vijfentwintig en zestig euro, afhankelijk van de inhoud en het merk. Een overstortventiel zit rond de vijfentwintig tot veertig euro. Rekenen op tien tot vijftien jaar levensduur is realistisch, al gaan vaten in installaties die vaak worden bijgevuld korter mee. Preventief vervangen zonder aanleiding hoeft niet, maar bij een oud vat dat je toch al los hebt, is het zonde om hem terug te zetten.
Moet ik het overstortventiel vervangen als ik een nieuw expansievat plaats?
Niet automatisch. Heeft het ventiel nooit gedruppeld en heeft de installatie nooit boven de drie bar gestaan, dan kan hij blijven zitten. Heeft hij wel afgeblazen door een dood vat of door een vergeten bijvulkraan, dan is de kans groot dat de zitting beschadigd is en blijft hij ook bij normale druk lekken. Overstortventiel vervangen doe je dan in dezelfde beurt, want de installatie is toch al drukloos.
Hoe pak ik het aan als ik de inlaatcombinatie van de cv wil vervangen?
Inlaatcombinatie cv vervangen komt in de praktijk neer op werk aan de vulgroep of aan de beveiliging van een boiler, want een cv-installatie zelf heeft een overstortventiel en geen inlaatcombinatie. Zit er een vulcombinatie met terugstroombeveiliging in de bijvulleiding, sluit dan de koudwaterkraan, haal de druk van de cv en werk verder zoals bij het overstort. Draai daarna de bijvulleiding altijd weer dicht, anders loopt de cv-druk mee met de waterleidingdruk.
Kan ik de inlaatcombinatie van de boiler vervangen zonder de boiler te legen?
Dat kan. Inlaatcombinatie boiler vervangen zonder aftappen werkt doordat er geen lucht bij het water kan als alle kranen dicht zijn. Schakel de boiler eerst elektrisch uit, sluit de hoofdkraan of de koudwaterafsluiter, zet een warmwaterkraan open tot er niets meer komt en draai die daarna weer dicht. Nu is de druk eraf en blijft het water op onderdruk in de boiler staan. Zet een emmer en een dweil klaar, want een halve emmer restwater komt er wel uit.
Welke maat expansievat heb ik nodig?
Bij vervanging neem je hetzelfde aantal liters als het vat dat eraf komt; dat staat op het typeplaatje. Voor een gemiddelde rijwoning is acht tot achttien liter gebruikelijk, bij veel waterinhoud of vloerverwarming ga je richting vijfentwintig liter. Een te klein vat laat de druk oplopen bij het stoken, een groter vat dan nodig doet geen kwaad. De aansluiting is bij deze maten vrijwel altijd 3/4 buitendraad.
Gebruik ik teflontape of hennep op de schroefdraad?
Allebei werkt. Drie tot vier slagen teflontape in de draadrichting is voor een 3/4 aansluiting genoeg. Dat heeft één praktisch voordeel: moet het vat er over tien jaar weer af, dan draait hij makkelijker los dan een verbinding die met hennep en pasta is afgedicht. Is de draad beschadigd of ruw, dan vult hennep met afdichtpasta de oneffenheden beter op. Draai in beide gevallen handvast aan en daarna nog een halve tot hele slag met de sleutel.
Waarom valt mijn ketel uit nadat ik het vat heb vervangen?
Bijna altijd zit er nog lucht in het systeem. De pomp krijgt dan te weinig water, maakt een zwaar en traag geluid en de ketel schakelt uit voordat de warmte weg kan. Ontlucht de radiatoren van laag naar hoog en open ook de ontluchtingsnippel boven de pomp in de ketel, waar hetzelfde sleuteltje op past. Controleer daarna de druk. Geeft de ketel een foutcode, zoek die dan eerst op voordat je verder sleutelt.
Mag ik een wit expansievat voor drinkwater op mijn cv zetten?
Technisch past het en het is niet gevaarlijk, maar het is zonde van het geld, want een drinkwatervat is duurder. Andersom is het wel een probleem: een rood cv-vat hoort niet op de waterleiding, omdat het membraan en de binnenzijde niet geschikt zijn voor drinkwater. Houd rood voor verwarmingswater en wit of blauw voor drinkwater en boilers, dan zit je altijd goed.
Wanneer je beter een vakman belt
Het vervangen van een expansievat, een overstortventiel of een inlaatcombinatie is waterwerk en dat kun je in de meeste huizen zelf. Er zijn wel vier situaties waarin je beter belt.
De eerste is een vat dat in de ketel zelf zit. Veel combiketels hebben een klein expansievat achter de mantel, en dan moet de ketel open. Daar zitten gasvoerende delen en de branderautomaat, en dat is werk voor een erkende installateur.
De tweede is een installatie waarvan je de opbouw niet kent, bijvoorbeeld blokverwarming in een appartementencomplex of een systeem met een aparte boiler en meerdere afsluiters. Sluit je daar het verkeerde af, dan raak je meer kwijt dan alleen het water uit één vat.
De derde is druk die na een nieuw vat nog steeds elke week wegzakt. Dan lekt er ergens anders iets, en bij een lekkage in vloerverwarming of in een leiding onder de dekvloer heb je meetapparatuur nodig om de plek te vinden.
De vierde is een vat dat op een lastig bereikbare plek hangt, hoog op een zolder of boven een trapgat. Een vat van achttien kilo op een vlizotrap is precies het soort situatie waarin een verstapping duurder uitpakt dan het uurtarief van een monteur.