Hoe krijg je pur van je handen

Waarom pur zich zo aan je huid vastzet

Purschuim hardt niet uit door te drogen maar door te reageren met vocht. Zodra het schuim uit de bus komt, pakt het waterdamp uit de lucht en van je huid, en daaruit vormt zich een polyurethaanlaag die chemisch niets meer met een oplosmiddel te maken wil hebben. Je hand is dus geen ongelukkig toeval, maar zowat het meest vochtige oppervlak in de buurt. Wie regelmatig kieren en naden rond kozijnen afdicht, krijgt het vroeg of laat op zijn vingers.

Die reactie verklaart meteen waarom de standaardreflex verkeerd uitpakt. Je loopt naar de kraan, houdt je handen onder het water en wrijft met zeep. Het water versnelt de uitharding en het wrijven smeert het schuim uit over een groter deel van je hand. Binnen een minuut heb je in plaats van één plakkerige vlek een halve handpalm die aanvoelt als plakband.

Er is één moment dat telt: de fase waarin de pur nog kleeft. Afhankelijk van temperatuur en luchtvochtigheid duurt die vijf tot vijftien minuten. Daarna is het schuim aan de buitenkant klevrij, en vanaf dat punt is er geen middel meer dat hem oplost. Wat je erna doet, is het weghalen van een laagje dat om je huid heen zit gestold.

De eerste minuten: droog afvegen en dan pas een middel

Zie je dat er pur op je hand zit en kleeft hij nog, veeg dan eerst zoveel mogelijk droog weg met keukenpapier. Niet uitwrijven, maar afstropen: leg het papier erop, druk licht aan en trek in één richting weg. Dat haalt het grootste deel van het volume mee voordat er ook maar iets aan het uitharden is.

Pak daarna een purreiniger. Dat is hetzelfde spul waarmee je een purpistool doorspuit, meestal op basis van aceton, en het is verkrijgbaar als spuitbus met schroefdraad of als losse fles. Doe het middel op een doekje en niet rechtstreeks op je huid, want dan verdampt het half en houd je een koude, natte hand over. Wrijf kort, ververs het doekje en herhaal.

Heb je geen purreiniger in huis, dan doet zuivere aceton hetzelfde. Nagellakremover werkt ook, mits er aceton in zit; de acetonvrije varianten die tegenwoordig veel verkocht worden, doen niets. Gebruik het gericht op de vlek en niet als handwas over je hele hand, want aceton ontvet de huid grondig en laat hem gebarsten achter.

Spoel je handen pas met water als het gros van de pur eraf is. Was daarna met gewone zeep om het oplosmiddel weg te krijgen en smeer meteen een vette handcrème. Die laatste stap slaan mensen over, en dat is precies waarom hun handen de dag erna kloven vertonen.

Wat werkt waarop, en waar je vanaf moet blijven

Er circuleren veel huismiddeltjes, en het onderscheid dat telt is simpel: werkt het op verse pur of op uitgeharde pur. Een oplosmiddel kan alleen iets bij schuim dat nog niet is doorgereageerd. Alles wat je bij uitgeharde pur inzet, werkt mechanisch of maakt de hechting met je huid zachter, en dat is een wezenlijk verschil.

Er zijn ook middelen die je beter niet aanraakt. Thinner, terpentine en verfafbijt lossen de uitgeharde pur niet op, maar tasten je huid wel aan. Afbijt is bijtend en hoort simpelweg niet op je vel. Een staalborstel of een mes komt in dezelfde categorie: je haalt de pur er wel af, maar er gaat huid mee.

Pur van handen krijgen is daarmee vooral een kwestie van timing en van de juiste keuze op het juiste moment. In het eerste kwartier grijp je naar een oplosmiddel en ben je in twee minuten klaar. Daarna schakel je over op warmte, water, zeep en olie, en die werken alleen als je ze de tijd geeft. Wie die twee sporen door elkaar haalt, gaat met aceton over hard schuim staan boenen en houdt een droge, geïrriteerde hand over zonder dat de vlek kleiner wordt.

Een middel dat vaak vergeten wordt is gewoon een vette handcrème, zowel vooraf als achteraf. Vooraf vormt hij een dun laagje waar de pur eerder op blijft zitten dan in de hoornlaag trekt. Achteraf herstelt hij wat het oplosmiddel en het schuren aan je huid hebben aangericht.

Middel	Werkt op	Werkt niet op	Waar je op moet letten
Purreiniger uit spuitbus	Verse, nog klevende pur	Uitgehard schuim	Op een doekje aanbrengen, daarna wassen en invetten
Purreinigingsdoekjes	Verse pur en verse spetters	Uitgehard schuim	Handig in de gereedschapskist, blijven jaren bruikbaar
Aceton of acetonhoudende nagellakremover	Verse pur	Uitgehard schuim	Ontvet sterk, gericht gebruiken en niet als handwas
Warm water met groene zeep	Weken van uitgeharde pur	Losweken van verse pur	Minstens tien minuten weken, water blijven bijvullen
Zonnebloemolie, babyolie of vaseline	Uitgeharde pur, maakt de hechting zwak	Vers schuim, dat smeer je alleen maar uit	Laat het een uur of een nacht intrekken voor effect
Puimsteen of grove washand	Uitgeharde pur na weken	Vers schuim	Stoppen zodra de huid rood wordt, niet doorgaan tot alles weg is
Zoutscrub of suikerscrub met olie	Dunne uitgeharde film en randjes	Dikke klodders	Prikt op schaafwondjes, dan liever alleen olie
Schuurpapier korrel 240	Uitgeharde pur op eeltige vingertoppen	Dunne huid, handrug, polsen	Droog en heel licht, alleen daar waar eelt zit
Thinner of terpentine	Niets noemenswaardigs	Vers en uitgehard schuim	Droogt de huid extreem uit zonder resultaat
Verfafbijt	Niets wat je op je huid wilt	Alles	Bijtend, hoort niet op de huid, geeft chemische brandwonden

Uitgeharde pur van je handen krijgen kost dagen, geen minuten

Is het schuim hard, dan is de eerlijke boodschap dat je het er niet in één sessie afkrijgt. De pur zit vast aan de bovenste laag van je opperhuid, en die laag vervangt je lichaam zelf in een paar dagen. In de praktijk zijn de laatste bruine randjes na twee tot vijf dagen verdwenen, en bij eeltige handen soms iets later.

Wat je wel kunt doen, is dat proces helpen zonder je huid te beschadigen. Week je handen tien tot vijftien minuten in water dat zo warm is als je prettig vindt, met een flinke scheut groene zeep of afwasmiddel erin. De hoornlaag zwelt op en de hechting wordt merkbaar minder. Wrijf daarna met een puimsteen of een grove washand in kleine rondjes over de plekken.

Smeer wat overblijft dik in met zonnebloemolie, babyolie of vaseline en laat dat een uur zitten. Doe er katoenen handschoenen overheen als je het een nacht wilt door laten trekken. De olie kruipt onder de randen van de purfilm en de volgende ochtend komen er stukken los die de dag ervoor nog muurvast zaten.

Herhaal die cyclus liever twee avonden dan dat je één avond doorschuurt tot je huid pijn doet. Een rauwe hand is gevoeliger voor de volgende klus, en pur op een schaafwond is vervelender dan pur op gave huid. Dat geldt zeker als je aan een grotere klus bezig bent zoals vloerisolatie met pur, waarbij je nog dagen met dezelfde handen aan het werk moet.

Pur onder je nagels, op je kleding en in je haar

De vingertoppen zijn meestal niet het lastigste. Onder je nagels en langs de nagelriem kruipt het schuim in een spleet die je met een puimsteen niet bereikt. Werk daar met een nagelborstel en olie: eerst de olie eronder duwen met de borstel, tien minuten laten zitten en dan pas schrobben. Een houten manicurestokje haalt de laatste rest weg zonder dat je in het nagelbed prikt.

Kleding is een verloren zaak zodra de pur hard is. Vers krijg je een spat er soms nog uit met aceton aan de achterkant van de stof, met een lap eronder om het uitgeloste schuim op te vangen. Test dat wel eerst op een naadje, want aceton lost bij kunststofvezels ook de stof zelf op. Uitgeharde pur zit in de vezels verstrengeld en gaat er niet meer uit; werk daarom in kleren waar je vlekken op accepteert.

In haar is knippen de enige echte oplossing. Olie laten intrekken maakt de klit soms wat losser, maar het schuim omsluit de haren volledig. Een pet of een wegwerpmuts is bij purwerk boven je hoofd geen overdreven voorzorg, en dat is precies waar het meestal misgaat: purren tussen kozijn en muur boven ooghoogte.

Op vloeren, kozijnen en tegels geldt hetzelfde principe als op je huid. Vers wegnemen met een doek en purreiniger, uitgehard wegsnijden met een scherp mes en de laatste film wegschuren. Op geschilderd hout ga je daar voorzichtiger mee om dan op steen, want een mes neemt de lak zo mee.

Handschoenen die wel werken bij purwerk

De beste manier om pur van je handen te krijgen, is dat het er niet op komt. Nitril wegwerphandschoenen zijn hiervoor de standaard: ze zijn dun genoeg om een purpistool goed te bedienen en het schuim hecht er slecht op. Latex is een minder gelukkige keuze omdat je er sneller doorheen scheurt en omdat een deel van de gebruikers latexallergie heeft.

Neem een maat die strak zit. Een te ruime handschoen plooit bij je vingertoppen, en juist in die plooi verzamelt zich schuim dat vervolgens langs de rand naar binnen loopt. Trek bij een klus van een half uur of langer gewoon twee paar over elkaar aan; de buitenste gooi je weg zodra hij besmeurd is, en je hebt meteen een schone hand zonder onderbreking.

Bij al het werk aan ramen, deuren en kozijnen is het handig om vooraf een barrièrecrème of een dun laagje vaseline op je handen te doen, ook onder de handschoenen. Komt er toch iets op je huid, dan zit het op de crème en niet direct op de hoornlaag. Dat scheelt in de praktijk het verschil tussen tien minuten poetsen en drie dagen wachten.

Bescherming	Geschikt voor	Waar het misgaat
Nitril wegwerphandschoen	Vrijwel al het purwerk met bus of pistool	Te ruime maat, plooien bij de vingertoppen
Twee paar nitril over elkaar	Klussen langer dan een half uur	Vergeten de buitenste tijdig te wisselen
Latex wegwerphandschoen	Noodgeval, kort werk	Scheurt sneller, allergiegevoelig
Werkhandschoen met coating	Bouwpur in de ruwbouw	Te dik voor precisiewerk met het pistool
Barrièrecrème of vaseline vooraf	Elke purklus, ook onder handschoenen	Te dun aangebracht, of vergeten op de polsen
Veiligheidsbril	Purren boven ooghoogte	Wordt overgeslagen bij een klein klusje
Wegwerpoverall of oude kleding	Grotere purklussen en isolatiewerk	Mouwen die opkruipen en de pols vrijlaten

Purresten op gereedschap en op het werk zelf

Wie zijn handen schoon houdt met handschoenen, houdt vaak nog een purpistool over dat vastkoekt. Spuit het pistool direct na gebruik door met purreiniger en laat de bus erop staan als je binnen een dag verder gaat. Een pistool dat een week met resten heeft gestaan, krijg je zelden nog schoon; dan zit de naald vast en is vervangen goedkoper dan geduld.

Op het werk zelf blijft er bijna altijd wat schuim uitpuilen. Laat dat volledig uitharden voordat je gaat snijden, meestal een uur of twaalf. Snijd de overtollige pur weg met een lang, dun mes dat je vlak langs het kozijn houdt en werk van boven naar beneden. Halfharde pur snijdt niet maar smeert, en dan zit het alsnog op je vingers.

Bedenk bij het opvullen ook waar het schuim uiteindelijk aan toe is. Bouwpur neemt vocht op als hij onbeschermd blijft liggen, en of dat een probleem is lees je bij de vraag of pur werkelijk waterdicht is. Een naad die je netjes afwerkt met kit of een afdeklat, gaat jaren langer mee dan een rand kaal schuim in het zicht.

Grotere toepassingen vragen een andere aanpak dan een bus uit de bouwmarkt. Bij het isoleren van een kruipruimte met pur gaat het om gespoten schuim in een afgesloten ruimte, en daar zijn de eisen aan bescherming en ventilatie van een heel andere orde dan bij een kozijnnaad.

Wanneer purschuim op je huid meer is dan een vlek

In verreweg de meeste gevallen is pur op je handen alleen lelijk en hinderlijk. Er zijn een paar situaties waarin je er anders naar moet kijken, en die zijn goed te herkennen.

De eerste is pur in of bij je ogen. Spoel dan minstens vijftien minuten met lauw stromend water, houd het ooglid daarbij open en probeer niet te wrijven of iets weg te halen. Ga daarna naar een arts, ook als het gevoel meevalt. De tweede is een branderige, jeukende huid die na het schoonmaken rood en gezwollen blijft. Dat wijst op een reactie op de isocyanaten of op het oplosmiddel dat je gebruikt hebt.

De derde situatie is minder zichtbaar. Krijg je bij purwerk kortademigheid, een piepende ademhaling of aanhoudend hoesten, dan is dat een signaal dat je niet moet negeren. Isocyanaten kunnen de luchtwegen prikkelen en bij herhaalde blootstelling gevoelig maken. Ventileer altijd goed en werk in een kleine ruimte met open raam en zo kort mogelijk.

Pur op de huid van een klein kind pak je voorzichtiger aan dan bij jezelf. Gebruik daar geen aceton en geen schuurmiddel, maar alleen olie en lauw water, en accepteer dat het een paar dagen duurt. Een kinderhuid is dunner en herstelt zich ook sneller.

Zo haal je pur van je handen, vers of uitgehard

De eerste drie stappen gelden alleen zolang het schuim nog kleeft; vanaf stap vier werk je aan pur die al hard is.

1. Veeg de klodder droog weg, zonder water

   Leg keukenpapier op de vlek, druk licht aan en trek in één richting weg. Wrijven verspreidt het schuim over een groter oppervlak, en water versnelt juist de uitharding. Herhaal met schoon papier tot er alleen nog een dunne film overblijft.

2. Wrijf de film weg met purreiniger op een doekje

   Breng de reiniger of aceton aan op het doekje en niet rechtstreeks op je hand, dan blijft het middel waar het moet werken. Wrijf kort, ververs het doekje en herhaal tot je huid schoon aanvoelt. Dit lukt alleen zolang de pur nog niet klevrij is, doorgaans binnen een kwartier.

3. Was, spoel en smeer meteen in

   Was je handen daarna met gewone zeep om het oplosmiddel weg te krijgen, spoel goed na en droog af. Smeer direct een vette handcrème. Aceton haalt al het vet uit je huid, en zonder die laatste stap heb je de volgende dag kloofjes in je vingertoppen.

4. Week uitgeharde pur los in warm zeepwater

   Is het schuim al hard, dan begint het echte werk hier. Week je handen tien tot vijftien minuten in warm water met groene zeep of afwasmiddel. De hoornlaag zwelt op en de pur laat aan de randen los. Vul warm water bij als het afkoelt, want lauw water doet veel minder.

5. Schuur voorzichtig met een puimsteen

   Wrijf met een puimsteen of een grove washand in kleine rondjes over de plekken. Op eeltige vingertoppen mag droog schuurpapier korrel 240, heel licht. Stop zodra de huid rood wordt: er blijft altijd wat zitten en dat gaat er in de dagen erna vanzelf af.

6. Laat olie of vaseline een nacht intrekken

   Smeer wat overblijft dik in met zonnebloemolie, babyolie of vaseline en trek er katoenen handschoenen overheen. De olie kruipt onder de purfilm en verzwakt de hechting. Doe dit aan het eind van de dag, want geoliede handen hebben geen grip op gereedschap.

7. Herhaal de volgende dag en geef het tijd

   Week, schuur licht en olie opnieuw. Twee rustige rondes over twee avonden leveren meer op dan één keer doorgaan tot je huid pijn doet. Ga je verder met een grotere klus zoals isoleren met purschuim, trek dan wel handschoenen aan over de aangetaste huid.

Voordat je de volgende bus pur oppakt

• Nitril handschoenen in de juiste maat liggen klaar, plus een reservepaar
• Een spuitbus purreiniger of een pakje purreinigingsdoekjes staat binnen handbereik
• Er ligt een rol keukenpapier naast je werkplek, niet in een andere kamer
• Je hebt een dun laagje vaseline of barrièrecrème op je handen en polsen
• Er staat een raam open en de deur van de ruimte staat op een kier
• Bij werk boven ooghoogte draag je een veiligheidsbril en een pet
• Je draagt kleding waarop een vlek niet erg is, met mouwen die je pols bedekken
• Het purpistool kan direct na gebruik doorgespoten worden met reiniger

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Meteen naar de kraan lopen

Water is de reactiepartner van purschuim, geen schoonmaakmiddel. Warm water met zeep versnelt de uitharding en het wrijven verspreidt het schuim over je hele hand. Veeg eerst droog af met keukenpapier en pak daarna pas een middel.

Wachten met schoonmaken tot de klus af is

Het venster waarin een oplosmiddel nog iets doet, is vijf tot vijftien minuten. Wie eerst de hele naad afmaakt en daarna pas naar de purreiniger grijpt, komt te laat en heeft dagen werk aan iets dat een minuut had gekost.

Aceton als handwas gebruiken

Een scheut aceton over beide handen haalt niet meer pur weg dan een gericht doekje, maar wel al het vet uit je huid. Het resultaat is een droge, strakke huid die binnen een dag barstjes vertoont. Gebruik het op de vlek en smeer daarna in.

Doorschuren tot de huid rauw is

De laatste randjes pur krijg je er met schuren niet af zonder huid mee te nemen. Een opengeschuurde hand is gevoelig, gaat ontsteken en is bij de volgende klus een groter probleem dan een bruine vlek. Stop bij rood en laat de rest vanzelf verdwijnen.

Naar thinner of afbijt grijpen

Uitgeharde polyurethaan lost in geen van beide op, dus je haalt er niets mee weg. Wat je wel doet, is je huid ontvetten en bij afbijt zelfs beschadigen. Deze middelen horen bij verf en lak, niet bij een vieze hand.

Purwerk doen zonder ventilatie

In een kleine ruimte blijft de damp van vers schuim en van het drijfgas hangen. Dat prikkelt de luchtwegen en maakt de kans op een reactie groter. Een openstaand raam en een deur op een kier kosten niets en zijn ook bij een kort klusje op hun plaats.

Halfharde pur wegsnijden

Uitpuilend schuim dat nog niet volledig hard is, snijdt niet maar smeert. Je krijgt het aan het mes, aan je handschoen en vervolgens aan je hand. Laat het minstens twaalf uur uitharden en snijd het dan pas vlak langs het kozijn weg.

Een te ruime handschoen dragen

Een handschoen die plooit bij de vingertoppen verzamelt schuim in de plooi, en bij de pols loopt het naar binnen. Een strak zittende nitril handschoen werkt beter en scheurt minder snel, juist omdat er geen materiaal ergens blijft haken.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Pur van je handen halen is geen werk waarvoor je iemand belt. Er zijn wel twee grenzen waar het verstandig is om te stoppen met zelf aanmodderen.

De eerste is medisch. Pur in of bij het oog spoel je vijftien minuten met lauw water en daarna laat je het bekijken door een arts, ook als het meevalt. Datzelfde geldt bij een huid die rood, gezwollen of branderig blijft na het schoonmaken, en bij kortademigheid, piepen of hoesten dat aanhoudt na een purklus. Dat zijn signalen van een reactie op de isocyanaten en die negeer je niet.

De tweede grens ligt bij de klus zelf. Grote hoeveelheden gespoten purschuim in een afgesloten ruimte zijn iets anders dan een bus uit de bouwmarkt. Bij pur in de kruipruimte werk je in een besloten ruimte met beperkte ventilatie, en daar horen adembescherming, een tweede persoon boven de grond en een gecertificeerd bedrijf bij. Ga je zelf aan de slag met purschuim voor vloerisolatie, houd het dan bij overzichtelijke hoeveelheden en zorg voor doorluchting.