Gu10 fitting aansluiten, vervangen en aan de praat krijgen
Een gu10 fitting werkt altijd op 230 volt, en dat is precies de reden waarom een gu10 ledspot donker blijft in een plafond waar eerst 12 volt halogeen zat. Zit er een trafo tussen, dan haal je die eruit en maak je het lichtpunt geschikt voor netspanning, of je houdt 12 volt aan en kiest een gu5.3 spot. Het aansluiten zelf is eenvoudig werk: twee draden op de fitting, de verbinding in een lasdoos of in het armatuur, en klemmen die passen bij de draad die je gebruikt. Gaat het daarna nog mis met knipperen of niet aangaan, dan zit de oorzaak bijna altijd in de dimmer of in een minimumbelasting die led niet haalt.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Spanningzoeker of tweepolige spanningstester
- Multimeter om 12 of 230 volt vast te stellen
- Striptang en zijkniptang
- Kleine platte en kruiskopschroevendraaier
- Gatenzaag van 68 millimeter voor nieuwe spotgaten
- Telefoon met zaklamp of een inspectiespiegeltje om boven het plafond te kijken
- Trapje of rolsteiger met een stabiele opstelling
Materiaal
- Gu10 fittingen, keramisch met siliconen aansluitdraad
- Gu10 ledspots, dimbaar als er een dimmer op komt
- Lasklemmen met hendeltjes voor soepele draad
- Lasdoos of plafonddoos met deksel
- Aansluitdraad 1,5 mm2, geschikt voor 230 volt
- Adereindhulzen als de fitting steekklemmen heeft
- Ledgeschikte dimmer met een lage ondergrens
Wat een gu10 fitting is en waaraan je hem herkent
Een gu10 fitting is de houder voor een spotje dat rechtstreeks op 230 volt werkt. Je herkent de lampvoet aan twee pennetjes met een verdikte kop, tien millimeter uit elkaar. Je duwt de lamp erin en geeft hem een kwartslag, en pas met die kwartslag maakt hij contact.
Dat draaien is het snelste onderscheid dat je in een plafond kunt maken. Steek je een lamp er alleen maar in en zit hij dan al vast, dan heb je geen gu10 maar vrijwel zeker een 12 volt voet met een transformator ergens boven je hoofd. Hoe de soorten verlichting in huis zich tot elkaar verhouden, van spots tot tl-balken en plafondlampen, zetten we op onze overzichtspagina op een rij.
De fitting zelf kost een paar euro. In de winkel liggen twee uitvoeringen die er bijna hetzelfde uitzien: een kunststof huis met een keramische kern, en een volledig keramische fitting met siliconen aansluitdraden. Die tweede is de enige die je gebruikt als er ooit nog een halogeenlamp in gaat, want een halogeenspot van 50 watt maakt de fitting veel heter dan led ooit doet.
Kijk ook even naar de achterkant. Goedkope fittingen hebben steekklemmen waar eigenlijk alleen massieve draad of een draad met adereindhuls goed in blijft zitten, betere fittingen hebben schroefklemmen of veerklemmen die ook soepele draad vasthouden. Dat kleine verschil bepaalt of je verbinding over vijf jaar nog net zo goed is als vandaag.
| Lampvoet | Spanning | Hoe je hem herkent | Waar je hem tegenkomt |
|---|---|---|---|
| Gu10 | 230 volt | Twee dikke pennen op 10 millimeter, indrukken en een kwartslag draaien | Inbouwspots, opbouwspots en railverlichting van na ongeveer 2005 |
| Gz10 | 230 volt | Lijkt op gu10, maar de rand van de voet is afgeschuind | Oudere halogeenspots met een open reflector |
| Gu5.3, ook mr16 genoemd | 12 volt | Twee dunne rechte pennen op 5,3 millimeter, alleen insteken | Halogeen inbouwspots met een trafo boven het plafond |
| Gu4, ook mr11 genoemd | 12 volt | Zelfde dunne pennen, maar 4 millimeter uit elkaar en een kleinere reflector | Kleine spotjes in meubels en vitrinekasten |
| G9 | 230 volt | Twee omgebogen lusjes onder een klein glazen kapje | Wandlampen, afzuigkappen, kleine designarmaturen |
| G4 | 12 volt | Twee dunne rechte pennetjes, geen reflector eromheen | Steeklampjes onder keukenkastjes en in meubels |
| E14 en e27 | 230 volt | Schroefdraad, klein of groot | Plafonnieres, hanglampen, staande lampen |
Draai voordat je gaat winkelen een lamp uit het plafond en fotografeer de opdruk op de voet. Daar staat de spanning op, meestal als 230V of als 12V, en vaak ook het vermogen en de straalhoek. Met die foto sta je in de winkel binnen een minuut bij het goede schap.
Gu10 spots die niets doen nadat je halogeen hebt vervangen
Dit is de klacht die we het vaakst tegenkomen. Iemand haalt vier halogeenspots uit het keukenplafond, zet er gu10 fittingen in met ledspots, en er gebeurt helemaal niets. Terwijl dezelfde fitting met dezelfde lamp op de slaapkamer wel gewoon brandt, en de oude halogeenspot op datzelfde keukenlichtpunt ook nog steeds werkt.
Dat lijkt onlogisch, maar het is juist een sluitende diagnose. De lamp is niet stuk, want hij brandt elders, en de fitting evenmin, want die zit in dezelfde proef. Het lichtpunt is ook niet stuk, want de halogeenspot doet het gewoon.
Wat dan overblijft is de spanning. Op dat keukenlichtpunt staat geen 230 volt maar ongeveer 11 tot 12 volt wisselspanning, geleverd door een transformator boven het verlaagde plafond.
Een gu10 lamp kan daar niets mee. De voet is per definitie een netspanningsvoet, en een gu10 ledspot voor 12 volt bestaat niet. Op 12 volt komt de driver in de lamp niet eens op gang, dus je ziet geen zwak schijnsel of geknipper maar simpelweg niets.
Er is nog een tweede variant van dit probleem, en die is verraderlijker. Ook een 12 volt ledspot kan het laten afweten op een oude elektronische halogeentrafo, omdat zo een trafo een minimumbelasting heeft van bijvoorbeeld 20 watt. Drie ledspots van vijf watt halen die grens niet, dus de trafo start niet of gaat pulserend aan en uit.
| Wat je ziet | Wat er aan de hand is | Wat je eraan doet |
|---|---|---|
| Gu10 led blijft donker, halogeen op hetzelfde punt brandt wel | Het lichtpunt voert 12 volt, er zit een trafo tussen | Trafo eruit en netspanning doortrekken, of terug naar een 12 volt gu5.3 spot |
| Dezelfde lamp en fitting werken op een ander lichtpunt wel | Niet de lamp of de fitting, maar de spanning ter plekke | Eerst meten wat er op het lichtpunt staat, daarna pas iets vervangen |
| Led knippert of start niet, halogeen deed het prima op dezelfde trafo | De elektronische trafo haalt zijn minimumbelasting niet | Ledgeschikte trafo plaatsen met een ondergrens van nul watt |
| Het werkt alleen zolang er nog een halogeenspot tussen zit | Die ene halogeen vult de belasting van de trafo aan | Ook hier de trafo vervangen, niet een halogeen laten zitten als noodgreep |
| Spot brandt zwak of flikkert onregelmatig | Slecht contact in de steekklem of in de contactveren van de fitting | Fitting vervangen, soepele draad met een lasklem verbinden |
| Alle vier de spots dood, de rest van het huis doet het | De groep of de aardlekschakelaar is eruit | Meterkast controleren voordat je aan het plafond begint |
Ga niet gokken op de spanning. Meet met een multimeter wat er op het lichtpunt staat voordat je een fitting koopt. Breng de meetpennen aan terwijl de groep uit staat en schakel pas daarna in om af te lezen. Twaalf volt voelt onschuldig, maar de 230 volt die eventueel op dezelfde plafondruimte ligt, is dat niet.
De trafo opsporen en kiezen wat je ermee doet
Staat er 12 volt op het lichtpunt, dan wil je die trafo eerst vinden: hij bepaalt of je een gu10 fitting kunt gebruiken of bij 12 volt blijft. De trafo ligt vrijwel altijd binnen een halve meter van een van de spotgaten, los op de gipsplaat of met een tiewrap aan een regel. Bij vier halogeenspots zie je twee opstellingen: een aparte trafo per spot, of een grotere trafo die alle vier de lampen voedt.
Zoeken doe je door de spot omlaag te trekken en met een telefoon met de zaklamp aan door het gat te kijken. Doe dat bij alle spots en niet alleen bij de eerste, want de trafo hangt zelden bij het gat waar je begint. Voel ook langs de kabel die uit het gat komt, die leidt je er in de praktijk het snelst heen.
Verwar de halogeentrafo trouwens niet met andere kleine trafo's in huis. Hangt er in de meterkast een blokje aan de rail met een aansluiting van 8 of 12 volt, dan is dat meestal de beltrafo die de deurbel voedt en heeft die niets met je spots te maken.
Een trafo die echt onvindbaar is, kom je zelden tegen, en dat is maar goed ook. Een halogeentrafo gaat namelijk gewoon stuk, meestal eerder dan de bedrading eromheen. Zit hij zo weggewerkt dat je er niet bij kunt, dan heb je geen ongemak maar een storing die er al aankomt.
Weet je eenmaal waar hij ligt, dan kies je je route. Er zijn vier gangbare, en ze verschillen vooral in hoeveel werk je erin steekt en hoeveel keuze je daarna in lampen hebt.
| Keuze | Wat je moet doen | Voordeel | Nadeel |
|---|---|---|---|
| Trafo laten zitten, 12 volt gu5.3 led | Alleen de lampen vervangen, trafo eventueel vervangen door een ledtrafo | Weinig werk, geen bedrading aanpassen | Beperkter aanbod, dimmen vraagt ook een dimbare trafo |
| Trafo eruit, alles op 230 volt met gu10 | Trafo verwijderen, netspanning doortrekken tot in een lasdoos bij elke spot | Groot aanbod, goedkopere lampen, eenvoudiger dimmen | Meer werk boven het plafond en de bedrading moet geschikt zijn |
| Halogeen houden zoals het is | Niets, alleen lampen bijkopen | Nul werk | Hoog verbruik en veel warmte, lampen zijn slecht verkrijgbaar geworden |
| Compleet nieuwe spots met vaste ledmodule | Oude spots eruit, nieuwe armaturen inbouwen op de bestaande zaagmaat | Strak resultaat, vaak met eigen driver | Is de module kapot, dan vervang je het hele armatuur |
Ga je van 12 volt naar 230 volt, controleer dan eerst de bestaande draad. Op de mantel of de aderisolatie hoort een spanningsaanduiding te staan die minstens 300/500 volt is. Voldoet die niet of staat er niets op, dan trek je nieuwe kabel; welke kabel bij welke belasting en plaats hoort zie je in onze draad- en kabelkiezer.
Een gu10 fitting aansluiten op het lichtpunt
Het aansluiten zelf is het eenvoudigste deel van de klus. Een gu10 fitting kent geen polariteit, dus de lamp maakt het niet uit welke draad waar zit. Sluit toch netjes aan, met de bruine ader op de geschakelde draad en de blauwe op de nul, want dan staat de fitting spanningsloos zodra de schakelaar uit is en dat scheelt je een schrikmoment bij de volgende lampwissel.
De verbinding maak je in een lasdoos of in het armatuur, nooit los boven het plafond. Een kroonsteentje dat vrij aan de kabel bungelt op een gipsplaat is geen nette oplossing, ook al werkt het. Bij 230 volt hoort elke verbinding in een afgesloten doos te zitten die je later terug kunt vinden en open kunt maken.
Voor de verbinding zelf werken lasklemmen met hendeltjes prettiger dan kroonstenen, zeker met soepele draad. In een kroonsteen plet het schroefje de losse draadjes en breekt er altijd wel een af, terwijl een lasklem de hele ader over de volle breedte vastklemt. Kies wel een klem die geschikt is voor de doorsnede die je gebruikt, dus voor 1,5 mm2 een klem die daar ook op staat.
Heeft de fitting steekklemmen, dan pas je de draad daarop aan. Massieve draad duw je er zo in, soepele draad voorzie je eerst van een adereindhuls die je aankrimpt. Soepele draad zonder huls in een steekklem duwen geeft na een jaar precies het knipperende contact waar je later een halve avond naar gaat zoeken. Hoe je een lichtpunt vanaf de schakelaar verder opbouwt staat bij het aansluiten van een lamp op een lichtpunt.
Aarde, klasse I en klasse II
Een kunststof inbouwspot met het dubbele vierkantje op de sticker is klasse II en heeft geen aarde nodig. Een spot met een metalen ring of een metalen huis is meestal klasse I, en die sluit je wel op de aardedraad aan. Zit er in je oude plafond geen aardedraad omdat het lichtpunt uit de jaren zeventig komt, kies dan bewust een klasse II spot in plaats van de aardklem leeg te laten.
De lasdoos zelf hoort bereikbaar te blijven. Werk je in een verlaagd plafond met inlegplaten, dan is dat vanzelf goed. Zit het plafond dicht met gipsplaten, leg de doos dan naast een spotopening zodat je er via het gat bij kunt. Hoe je een lichtpunt in het plafond netjes opbouwt en ophangt lees je bij een lamp aan het plafond bevestigen.
Schakel de groep uit en controleer met een spanningzoeker. De schakelaar op uit is niet genoeg, want in oudere installaties zit de schakelaar soms in de nuldraad en staat de fitting dan gewoon onder spanning. Controleer aan de draad zelf, niet aan de lamp.
Inbouwmaten: zaagmaat, inbouwdiepte en de ruimte erboven
Een gu10 spot vraagt meer ruimte achter het plafond dan een 12 volt spotje. De lamp zelf is ongeveer 50 millimeter lang en de fitting komt daar nog achter, dus reken op 60 tot 80 millimeter vrije ruimte. Achter een gipsplaat op regels van 45 millimeter past dat niet zomaar, en dan kies je een vlakke spot met een ingebouwde ledmodule in plaats van een losse gu10 fitting.
De zaagmaat is de diameter van het gat dat je zaagt, niet de buitenmaat van de ring. Verreweg de meeste inbouwspots in Nederlandse plafonds zitten op 68 millimeter, en dat is ook de gatenzaag die je in vrijwel elke bouwmarkt kunt kopen. Vervang je oude spots, meet dan altijd eerst het bestaande gat, want een nieuwe ring die twee millimeter kleiner is dan het gat valt er gewoon doorheen.
Boven het plafond speelt nog iets anders. Isolatie tegen de spot aan is voor de meeste armaturen niet toegestaan, want de warmte kan dan niet weg en de driver in de lamp gaat er binnen een jaar aan. Alleen spots met de aanduiding dat ze afgedekt mogen worden, mag je onder isolatie leggen; bij de rest houd je rondom minstens tien centimeter vrij.
Zit er een dampremmende folie in het plafond, bijvoorbeeld onder een schuin dak, dan boor je met elk spotgat een lek in die folie. Gebruik daar luchtdichte spotpotten of inbouwdozen die je op de folie aansluit, anders trekt vochtige binnenlucht de constructie in. Voor de overige maatvoering in huis, van schakelaarhoogte tot de standaard hoogte van een stopcontact, hebben we een maatvoeringstabel voor elektra.
| Maat | Waar je die tegenkomt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|
| Zaagmaat 60 millimeter | Kleine spots in meubels, keukenplinten en trapverlichting | Vaak alleen als 12 volt uitvoering leverbaar |
| Zaagmaat 68 millimeter | De standaard in Nederlandse plafonds, veruit het meest verkocht | Grootste keuze in gu10 armaturen en spotpotten |
| Zaagmaat 70 tot 75 millimeter | Wat oudere halogeenspots en veel dimbare uitvoeringen | Meet je gat op voordat je koopt, 68 valt er doorheen |
| Zaagmaat 83 millimeter | Grotere spots en modellen met een brede ring | Handig als je een bestaand gat van 75 wilt afdekken |
| Inbouwdiepte 60 tot 80 millimeter | Gu10 met losse fitting | Meet vanaf de onderkant van de plaat tot het eerste obstakel |
| Inbouwdiepte 30 tot 45 millimeter | Vlakke spots met vaste ledmodule | De enige keuze bij een krap verlaagd plafond |
Hoeveel gu10 spots je op één schakelaar en één groep kwijt kunt
In vermogen kun je met gu10 ledspots bijna niet meer op. Waar vier halogeenspots van 50 watt samen 200 watt uit de groep trokken, doen vier ledspots dat met twintig watt. Op papier passen er dus honderden gu10 fittingen met led op een lichtgroep, maar in de praktijk lopen andere dingen eerder tegen een grens aan.
Het eerste is de inschakelstroom. Elke ledspot heeft een driver met een condensator die bij het inschakelen een korte, hoge stroompiek trekt. Bij twee of drie spots merk je daar niets van, maar bij twintig spots op één schakelaar kan de piek genoeg zijn om een gevoelige automaat te laten vallen op het moment dat je het licht aandoet.
Het tweede is de schakelaar zelf. Een gewone lichtschakelaar is gemaakt voor tien ampère, en die haal je met led nooit, maar de contactjes krijgen bij elke inschakeling die stroompiek te verduren. Bij grote hoeveelheden spots werk je daarom met een impulsschakelaar of een relais dat de last schakelt, zeker als de spots ook nog eens over meerdere ruimtes verdeeld zijn.
Wil je weten wat er verder allemaal op die groep hangt en hoeveel er nog bij kan, reken het dan even door met onze calculator voor het aantal watt per groep. Hangt onder je keukenkastjes ook nog een tl-balk, dan telt die mee; hoe je die vervangt staat bij een tl-buis door led vervangen.
Een gu10 lamp of fitting vervangen en de juiste led terugkiezen
Een gu10 lamp haal je eruit door hem in te drukken en een kwartslag tegen de klok in te draaien. Doe dat pas als de lamp koud is, want een halogeenspot van 50 watt is na een avond branden ruim boven de honderd graden. Zit hij vast, gebruik dan een rubber handschoen of een schoonmaakhandschoen voor grip in plaats van harder te knijpen op het glas.
Welke led je terugzet, hangt af van wat eruit ging. Een gu10 halogeen van 50 watt gaf ongeveer 370 lumen, en dat haal je met 5 tot 6 watt led. De straalhoek bepaalt hoe het licht valt: 25 graden geeft een smalle bundel voor accentlicht op een kastenwand, 36 tot 60 graden een brede bundel voor de algemene verlichting in een keuken of hal.
Bij oude halogeenspots kom je regelmatig fittingen tegen waarvan de contactveren zwart uitgeslagen zijn. Die zwarte aanslag is verbrande koolstof van jaren vonken bij een net iets te los contact, en die maakt de overgangsweerstand alleen maar groter. Zo een fitting kun je wel poetsen, maar hij is voor een paar euro nieuw en dat is de moeite van het poetsen niet waard.
Kijk vooral naar de aansluitdraden. Bij fittingen die jaren halogeen hebben gedragen is de isolatie vaak hard en broos geworden, en dan bladdert hij eraf zodra je aan de draad beweegt. Blote koperdraad in een plafond is precies waar je vanaf wilt, dus vervang bij twijfel de hele fitting inclusief zijn staart.
Wil je alleen de lamp wisselen en verder niets aan het armatuur veranderen, dan hoef je de spot vaak niet eens los te maken. De aanpak per armatuurtype staat bij een lamp vervangen zonder het armatuur te slopen, inclusief de ringveren en klemringen die spots op hun plaats houden.
Wanneer een lamp net niet in de fitting past
Er bestaat een voet die op gu10 lijkt en die gz10 heet. De pennen staan even ver uit elkaar, maar de rand van de voet is afgeschuind. Een gu10 lamp past daardoor in beide fittingen, terwijl een gz10 lamp alleen in een gz10 fitting gaat. Dat verschil is er niet voor niets: gz10 hoort bij open reflectoren die hun warmte naar achteren stralen.
Past een nieuwe lamp net niet, kijk dan ook naar de lengte. Sommige dimbare ledspots zijn een paar millimeter langer dan de halogeen die erin zat, en dan komt de lamp tegen de bovenkant van de spotring of tegen de bedrading aan. Meet in dat geval de vrije ruimte op en kies een korter model, in plaats van de lamp met kracht op zijn plaats te duwen.
| Wat je vervangt | Lichtopbrengst ongeveer | Vergelijkbare gu10 led | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Gu10 halogeen 20 watt | 150 lumen | 2 tot 3 watt | Voldoende voor sfeerlicht, te weinig boven een aanrecht |
| Gu10 halogeen 35 watt | 250 lumen | 3 tot 4 watt | De meest gebruikte vervanging in woonkamers |
| Gu10 halogeen 50 watt | 370 lumen | 5 tot 6 watt | Normale keuze boven werkbladen en in de hal |
| Meer licht dan de oude 50 watt gaf | 500 lumen of meer | 7 tot 8 watt | Let op de inbouwdiepte, deze lampen zijn vaak dikker |
Gu10 ledspots dimmen zonder geknipper
Dimmen is het onderdeel waar de meeste klussen met gu10 ledspots alsnog stuklopen, en aan de fitting ligt het daarbij zelden. Er moeten drie dingen tegelijk kloppen: de lamp is dimbaar, de dimmer is voor led gemaakt, en het totale vermogen van je spots ligt binnen het bereik van die dimmer. Ontbreekt er een, dan krijg je knipperen, brommen of een lamp die pas aangaat als je de knop al halverwege hebt gedraaid.
Die derde eis is de sluipmoordenaar. Een klassieke dimmer voor gloeilamp en halogeen begint vaak pas bij 40 watt en loopt door tot 400 watt. Vier ledspots van vijf watt zijn samen twintig watt, dus je zit onder de ondergrens van de dimmer, hoe goed de lampen verder ook zijn. Soms lijkt het dan toch te werken, maar het dimbereik zit geperst in een klein hoekje van de knop en de dimmer of de lampen gaan er vroegtijdig aan.
Een dimmer levert overigens geen vermogen, hij begrenst het. Dat klinkt als een detail maar het verklaart waarom een zwaardere dimmer je probleem niet oplost: je hebt geen dimmer met meer vermogen nodig maar een met een lagere ondergrens. Ledgeschikte dimmers beginnen bij ongeveer drie tot vijf watt en werken met fase-afsnijding, wat de meeste leddrivers een stuk beter verdragen dan de fase-aansnijding van het oude type.
Zit er in het snoer van je lamp nog een lampdimmer met een stang of een draaiknopje, dan moet die eruit zodra je een wanddimmer plaatst. Twee dimmers achter elkaar in dezelfde kring werken elkaar tegen en dat zie je terug als flikkeren of als een lamp die op halve stand blijft hangen. Wil je van de wanddimmer af, dan is een slimme dimmer in de schakelaardoos een alternatief waarmee je vanaf een app of met je stem dimt.
| Klacht bij het dimmen | Meest voorkomende oorzaak | Wat je eraan doet |
|---|---|---|
| Lampen gaan pas laat aan en springen dan meteen fel | De dimmer haalt zijn minimumbelasting niet | Ledgeschikte dimmer met een ondergrens van drie tot vijf watt |
| Knipperen op lage stand | Niet-dimbare ledspots, of gemengde merken op een kring | Alleen dimbare lampen gebruiken en overal hetzelfde type |
| Zoemen of zingen uit het plafond | Fase-aansnijding op een leddriver die daar niet tegen kan | Dimmer met fase-afsnijding, vaak aangeduid als geschikt voor led |
| Lamp blijft op halve sterkte hangen | Twee dimmers in serie, bijvoorbeeld een snoerdimmer plus een wanddimmer | Snoerdimmer of lampdimmer met stang eruit halen |
Koop bij een dimbare installatie alle spots in één keer en van hetzelfde type. Drivers van verschillende merken reageren net iets anders op dezelfde dimcurve, en juist die mix geeft het geknipper dat je nergens meer kunt herleiden.
Nagloeien, oververhitting en die ene spot die het niet doet
Een ledspot die zwak blijft nagloeien terwijl de schakelaar uit staat, is bijna nooit stuk. Er loopt een heel klein stroompje door de lamp, en de driver spaart dat op tot hij even kan oplichten. De meest voorkomende bron is een schakelaar met een oriëntatielampje erin, want dat lampje gebruikt de lamp als terugweg voor zijn stroom.
De tweede bron is capacitieve koppeling in lange leidingen. Liggen de schakeldraad en de fasedraad over tien of vijftien meter naast elkaar in dezelfde buis, dan koppelt er genoeg over om een ledspot te laten gloeien. Dat lost je op met een ontstoringscondensator of een kleine dummybelasting parallel over de fitting bij de eerste lamp van de rij.
Gaan spots vroegtijdig kapot, kijk dan naar de warmte. Led is niet gevoelig voor branduren maar wel voor temperatuur, en in een dichte spotpot zonder luchtstroom loopt de temperatuur snel op. Isolatie tegen de spot aan, een armatuur zonder ventilatiegaten of een dimmer die de driver blijft belasten geven allemaal hetzelfde beeld: eerst een lamp die verkleurt, daarna een die uitvalt.
En dan de klassieker: één spot in een rij doet het niet. Dat is negen van de tien keer geen lamp maar een verbinding, meestal een soepele draad die in een steekklem is gedrukt zonder adereindhuls. Trek de spot omlaag, controleer de klem en vervang de verbinding door een lasklem. De algemene werkwijze en de veiligheidsregels die daarbij horen staan op onze pagina over werken aan elektra in huis.
Ruik je een schroeilucht of zie je bruine verkleuring rond een spot, laat de groep dan uit. Bruine plekken op de plafondplaat rond een inbouwspot wijzen op oververhitting, meestal door isolatie die tegen de spot aan ligt. Dat is een beginnend brandrisico en geen cosmetisch probleem.
Zo vervang je een halogeenspot door een gu10 fitting met led
Deze volgorde werkt voor inbouwspots in een verlaagd plafond en met kleine aanpassingen ook voor opbouwspots.
-
Schakel de groep uit en controleer of het lichtpunt spanningsloos is
Zet de juiste groep in de meterkast uit, niet alleen de schakelaar aan de muur. Controleer daarna aan de draden zelf met een spanningzoeker of een tweepolige tester. In oudere installaties zit de schakelaar soms in de nulleider, en dan staat de fitting nog gewoon onder spanning terwijl de lamp uit is.
-
Haal de spot uit het plafond en bekijk wat erin zit
Trek de spot recht omlaag, of knijp de veerbeugels naar binnen als hij daarmee vastzit. Kijk naar de opdruk op de oude lamp en naar de voet: twee dunne pennen die je alleen insteekt betekent 12 volt, twee dikke pennen met een kwartslag betekent 230 volt. Dit is het moment waarop je bepaalt of je klus vijf minuten of een middag kost.
-
Stel vast of er een trafo tussen zit
Schijn met een zaklamp door het gat en kijk rond langs alle spotopeningen, niet alleen de eerste. Een halogeentrafo ligt meestal binnen een halve meter van een spot, los of met een tiewrap aan een regel. Vind je hem niet en heb je twijfel, meet dan met een multimeter aan het lichtpunt: dan zie je meteen of er 12 of 230 volt op staat.
-
Kies je route en maak de bedrading kloppend
Wil je gu10 gebruiken, dan moet de trafo eruit en komt er netspanning tot bij de spot. Controleer of de bestaande draad geschikt is voor 230 volt en trek anders nieuwe kabel. Blijft de trafo zitten, kies dan 12 volt gu5.3 spots; onze uitleg over halogeen steeklampjes en hun 12 volt voeding helpt je daarbij op weg.
-
Maak de verbinding in een lasdoos of in het armatuur
Verbind bruin op de geschakelde ader en blauw op de nul, met lasklemmen met hendeltjes voor soepele draad. Zet die verbinding in een lasdoos met deksel die je later via het spotgat kunt bereiken, en laat een kroonsteentje nooit los boven het plafond hangen. Soepele draad die de fitting in gaat, krijgt eerst een adereindhuls.
-
Draai de lamp erin en zet de spot terug
Duw de gu10 lamp in de fitting en geef hem een kwartslag met de klok mee tot hij voelbaar vastzit. Leg de kabel netjes opzij zodat hij niet tegen de lamp aan komt te liggen en houd isolatie op afstand. Klap daarna de veerbeugels omhoog en duw de spot terug in het gat.
-
Zet de groep aan en test eerst zonder dimmer
Schakel de groep in en controleer alle spots op vol vermogen. Werkt alles, dan pas de dimmer erbij: een oude gloeilampdimmer haalt zijn ondergrens niet en dan lijkt er iets kapot terwijl je installatie prima is. Vervang die door een ledgeschikte dimmer en test opnieuw over het volle bereik.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Controleer dit voordat je het plafond weer dichtdoet
Uit de praktijk
Vier keukenspots die alleen met halogeen wilden branden
In een keuken moesten vier halogeen inbouwspots plaatsmaken voor led. Er waren gu10 fittingen gekocht omdat het aanbod aan dimbare gu10 spots groter en goedkoper is dan bij gu5.3. De fitting werd met een kroonsteentje op de blauwe en bruine draad gezet en het armatuur diende alleen nog als houder. Er gebeurde niets.
Het verwarrende was dat alles apart wel werkte. Diezelfde fitting met diezelfde ledspot brandde op een lichtpunt in de slaapkamer, zelfs met hetzelfde kroonsteentje. En zette je de oude halogeenspot terug op het keukenlichtpunt, dan deed die het gewoon. Lamp niet stuk, fitting niet stuk, lichtpunt niet stuk.
Wat overbleef was de spanning. De keukenspots bleken een 12 volt systeem met een transformator boven het verlaagde plafond, en een gu10 voet bestaat alleen voor 230 volt. De keuze werd daarmee helder: of de trafo eruit en netspanning tot bij de spots doortrekken, of de gu10 fittingen terugbrengen en 12 volt gu5.3 ledspots kopen.
Een trafo die onvindbaar leek boven het verlaagde plafond
Bij diezelfde keuken volgde de vraag of het hele plafond open moest om die trafo te vinden. Dat is niet nodig en het is ook zelden nodig, want een halogeentrafo ligt vrijwel altijd binnen een halve meter van een spotopening. Bij de eerste zoekpoging was alleen door het gat van de dichtstbijzijnde spot gekeken.
Bij alle vier de gaten kijken met een zaklamp en de kabel volgen die uit het gat komt, brengt je er meestal binnen tien minuten. Levert dat echt niets op, dan is dat op zichzelf een reden om iets te doen. Een halogeentrafo heeft het eeuwige leven niet en gaat vaak eerder stuk dan de rest van de installatie, dus een trafo die je niet kunt bereiken is een toekomstige storing waarvoor je alsnog het plafond openmaakt.
De verstandige tussenoplossing is dan een van de spotopeningen vergroten of een klein inspectieluik maken op de plek waar de kabel heen loopt. Dat is een gat van tien centimeter dat je later weer wegwerkt, tegenover een plafond dat je anders in zijn geheel demonteert.
Een dimmer die het leek te doen en toch niet deugde
Bij een woonkamer met ledlampen bleef de oude wanddimmer gewoon zitten. Hij werkte naar tevredenheid, het licht ging aan en het liet zich dimmen, dus waarom vervangen. Op de dimmer stond alleen een bereik dat pas bij veertig watt begint, en de lampen die eraan hingen kwamen samen niet in de buurt van die veertig watt.
Zo een dimmer is bedoeld voor gloeilamp en halogeen en werkt met fase-aansnijding. Dat je er licht mee krijgt, betekent niet dat de combinatie in orde is. In de praktijk zie je dan een dimbereik dat in een klein hoekje van de knop zit, geknipper op lage stand, soms een zoemende toon, en lampen die eerder uitvallen dan ze zouden moeten.
Er speelde nog iets. In het snoer van de lamp zat ook nog een lampdimmer met een stang, en die moet eruit zodra er een wanddimmer voor staat. Twee dimmers in serie werken elkaar tegen. De nette oplossing was een ledgeschikte dimmer met een ondergrens van een paar watt, of een slimme dimmer die je zowel aan de wand als via een app bedient.
Kroonsteentjes die los boven het plafond hingen
Bij het omzetten van spots naar led is de verleiding groot om de fitting even snel met een kroonsteentje op de aanwezige draad te zetten en dat geheel op de gipsplaat te laten liggen. Elektrisch werkt het, en het is precies wat we in veel plafonds terugvinden zodra we een spot omlaag trekken.
Toch hoort het zo niet. Een verbinding op 230 volt hoort in een armatuur of in een lasdoos met deksel, op een plek waar je hem terug kunt vinden. Een los kroonsteentje kan van de plaat schuiven, kan aan een schroefje blijven haken en drukt bij soepele draad de losse draadjes plat, waarna er onder de schroef eentje afbreekt en de overgangsweerstand oploopt.
De aanpassing kost weinig. Zet een lasdoos boven de spotopening, gebruik lasklemmen met hendeltjes voor soepele draad en leg de doos zo dat je er via het gat bij kunt. Hoe je verbindingen tussen soepele en massieve draad netjes maakt, staat bij het aansluiten van een lichtpunt.
Veelgemaakte fouten
Een gu10 fitting op een 12 volt lichtpunt zetten
De gu10 voet bestaat alleen voor netspanning en een gu10 ledspot voor 12 volt is er niet. Zet je hem toch op een lichtpunt met trafo, dan blijft de lamp donker en ga je vervolgens de verkeerde dingen vervangen. Meet eerst de spanning en koop dan pas.
De halogeentrafo laten zitten omdat het toch wel lijkt te werken
Led op een halogeentrafo gaat niet vanzelf goed. De trafo heeft een minimumbelasting van vaak twintig watt, en een paar ledspots halen die niet. Het resultaat is knipperen, niet opstarten of een installatie die alleen werkt zolang er nog één halogeenlamp tussen zit.
Een kroonsteentje los boven het plafond laten liggen
Verbindingen op 230 volt horen in een armatuur of in een lasdoos met deksel. Een los kroonsteentje op een gipsplaat kan verschuiven, is later niet terug te vinden en klemt soepele draad slecht. Het kost vijf minuten om er een deugdelijke doos van te maken.
Soepele draad in een steekklem duwen zonder adereindhuls
Een steekklem is gemaakt voor massieve draad. Duw je er een soepele ader in, dan pakt de veer maar een deel van de draadjes en loopt de overgangsweerstand op. Dat geeft na verloop van tijd knipperen en warmte op precies de plek waar je er niet bij kunt.
Een oude gloeilampdimmer laten zitten bij ledspots
Een dimmer levert geen vermogen maar begrenst het, dus een zwaardere dimmer helpt niet. Wat je nodig hebt is een lagere ondergrens. Een dimmer die pas bij veertig watt begint, kan met vier ledspots van vijf watt niet fatsoenlijk werken, ook al lijkt het aanvankelijk te lukken.
Isolatie tegen de inbouwspots aan leggen
Zonder luchtstroom loopt de temperatuur in de spot op en dat is precies waar een leddriver niet tegen kan. Je ziet het eerst als verkleuring van de lamp en daarna als uitval, en in het ergste geval als een bruine plek op de plafondplaat. Houd rondom tien centimeter vrij, tenzij de spot uitdrukkelijk afgedekt mag worden.
De oude fitting hergebruiken terwijl de draden verhard zijn
Fittingen die jaren halogeen hebben gedragen, hebben vaak broze isolatie op de aansluitdraden. Die bladert eraf zodra je eraan beweegt en dan ligt er blank koper boven je plafond. Een nieuwe keramische fitting met siliconen draad kost een paar euro en is dat verschil dubbel en dwars waard.
Een gat zagen zonder de bestaande maat te meten
68 millimeter is de meest voorkomende zaagmaat, maar oudere halogeenspots zitten regelmatig op 70 of 75 millimeter. Koop je dan een spot van 68, dan valt de ring door het gat en heb je een reparatie in het plafond erbij. Meet het bestaande gat op voordat je de nieuwe spots bestelt.
Veelgestelde vragen
Wat is een gu10 fitting precies?
Een gu10 fitting is de lamphouder voor spotjes die op 230 volt werken. De lampvoet heeft twee pennen met een verdikte kop die tien millimeter uit elkaar staan, en je zet de lamp vast met een kwartslag. Omdat er geen transformator tussen hoeft, kun je zo een fitting rechtstreeks op een lichtpunt aansluiten. Je vindt hem in inbouwspots, opbouwspots en railverlichting.
Werkt een gu10 fitting ook op 12 volt?
Nee. De gu10 voet is een netspanningsvoet en er bestaan geen gu10 lampen voor 12 volt. Sluit je een gu10 fitting aan op een lichtpunt waar een halogeentrafo achter zit, dan komt er ongeveer 11 tot 12 volt op de lamp te staan en gebeurt er helemaal niets. Wil je toch 12 volt aanhouden, dan gebruik je een gu5.3 spot; die herken je aan twee dunne rechte pennen die je alleen insteekt.
Waarom doet mijn ledspot het niet terwijl dezelfde lamp elders wel brandt?
Dat is de klassieke aanwijzing dat de lamp en de fitting in orde zijn en dat het aan het lichtpunt ligt. Werkt de oude halogeenspot op datzelfde punt nog wel, dan is de bedrading ook niet stuk. Wat overblijft is de spanning: er staat 12 volt op in plaats van 230 volt, want er zit een transformator tussen die boven het verlaagde plafond ligt. Meet het na met een multimeter voordat je nog iets vervangt.
Kan ik halogeen gu10 zomaar vervangen door gu10 led?
Als het echt gu10 is, dus 230 volt, dan draai je de halogeenlamp eruit en de ledlamp erin en ben je klaar. Let wel op drie dingen. Kies de juiste lichtopbrengst, want 5 tot 6 watt led komt ongeveer overeen met 50 watt halogeen. Kies de straalhoek die past bij de ruimte. En hangt er een dimmer aan, neem dan dimbare lampen en controleer of de dimmer voor led geschikt is.
Wat is het verschil tussen gu10 en gu5.3?
Gu10 werkt op 230 volt en heeft twee dikke pennen op tien millimeter die je met een kwartslag vastzet. Gu5.3 werkt op 12 volt, heeft twee dunne rechte pennen op 5,3 millimeter en die steek je alleen maar in. Ze zijn dus niet uitwisselbaar, ook niet met een verloopstukje, want het verschil zit in de spanning en niet alleen in de vorm. Zit er een trafo boven je plafond, dan hoort daar gu5.3 bij.
Past een gz10 lamp in een gu10 fitting?
Nee, andersom wel. De pennen staan bij beide even ver uit elkaar, maar de rand van de gz10 voet is afgeschuind zodat hij alleen in een gz10 fitting past. Een gu10 lamp gaat wel gewoon in een gz10 fitting. Dat onderscheid bestaat omdat gz10 hoort bij open reflectoren die hun warmte naar achteren stralen, en die warmte kan een armatuur voor gu10 niet altijd aan.
Welke draad gebruik ik voor een gu10 fitting?
De fitting zelf komt meestal met siliconen aansluitdraad van 0,75 of 1,0 mm2 die tegen de warmte kan. Die verbind je met de vaste installatiedraad, doorgaans 1,5 mm2, in een lasdoos of in het armatuur. Gebruik lasklemmen met hendeltjes, want die houden soepele draad beter vast dan een kroonsteen. Vervang je bedrading omdat je van 12 naar 230 volt gaat, kijk dan in de draad- en kabelkiezer welke kabel bij die situatie hoort.
Hoeveel gu10 ledspots kan ik op één groep aansluiten?
In vermogen kom je nooit in de buurt van de grens: twintig spots van vijf watt is samen honderd watt. Waar je wel tegenaan loopt is de inschakelstroom, want elke leddriver trekt bij het inschakelen een korte piek. Bij grote aantallen spots op één schakelaar kan een gevoelige automaat daardoor uitvallen op het moment dat je het licht aandoet. Reken met onze groepencalculator na wat er verder op die groep hangt en verdeel grote hoeveelheden spots over twee kringen.
Waarom knipperen mijn gu10 ledspots als ik ze dim?
Meestal omdat de dimmer zijn minimumbelasting niet haalt. Oude dimmers voor gloeilamp en halogeen beginnen vaak pas bij veertig watt, terwijl vier ledspots samen twintig watt zijn. Ook een dimmer met fase-aansnijding in plaats van fase-afsnijding geeft geknipper en soms een zoemende toon. Controleer daarnaast of de lampen echt dimbaar zijn en of ze allemaal van hetzelfde type zijn, want gemengde drivers reageren verschillend op dezelfde dimcurve.
Mag ik een gu10 fitting los ophangen zonder armatuur?
De fitting hoort in een armatuur of in een houder te zitten die hem vasthoudt en aanraking van de contacten voorkomt. Wat je in plafonds veel ziet, is dat het oude armatuur alleen nog dient om het spotje op zijn plaats te houden en de fitting daar los in hangt. Zorg dan in ieder geval dat de elektrische verbinding in een lasdoos zit en dat de fitting niet tegen isolatie of tegen hout aanligt. Hoe je een armatuur netjes aan een plafond bevestigt, staat bij een lamp aan het plafond ophangen.
Welke zaagmaat heeft een gu10 inbouwspot?
68 millimeter is veruit de meest gebruikte maat in Nederlandse plafonds en daar is ook het grootste aanbod op te vinden. Daarnaast bestaan er spots op 60, 70, 75 en 83 millimeter, vooral bij oudere halogeenmodellen. Meet altijd het bestaande gat voordat je nieuwe spots koopt, want een ring die kleiner is dan het gat valt er gewoon doorheen. Reken achter het plafond op 60 tot 80 millimeter vrije inbouwdiepte voor een gu10 met losse fitting.
Moet ik de stroom eraf halen om alleen een gu10 lamp te wisselen?
Ja. Bij een gu10 zit je met je vingers vlak bij de contactveren terwijl je de lamp een kwartslag draait, en dat is geen plek om op de schakelaar te vertrouwen. Zet de groep in de meterkast uit en controleer of het licht ook echt uit is. Ga je aan de fitting of de bedrading werken, controleer dan bovendien met een spanningzoeker aan de draad zelf, want in oudere installaties zit de schakelaar soms in de nulleider.
Wanneer je beter een vakman belt
Een gu10 fitting vervangen of een spot omzetten naar led is prima zelfdoe-werk, zolang je aan de lampzijde van de installatie blijft. Er zijn vier momenten waarop je beter stopt en belt.
Het eerste is werk in de meterkast achter de hoofdzekering. Een groep uitschakelen doe je gewoon zelf, maar een lichtgroep bijplaatsen omdat er een hele rij spots bij komt, een aardlekschakelaar wisselen of iets veranderen aan de hoofdaansluiting is werk voor een installateur. Laat in dat gesprek meteen de kabelkeuze meelopen, want de basisregels voor werken aan elektra beginnen bij een groep die past bij wat eraan hangt.
Het tweede is een lichtpunt dat je alleen bereikt door hoog te werken. Spots in een trapgat, boven een vide of aan een plafond van meer dan drie meter vragen een rolsteiger of een goed afgestempelde ladder met iemand erbij. Op een keukentrapje balanceren met je armen boven je hoofd is precies de houding waarin je je evenwicht verliest.
Het derde is een plafond waarvan je de samenstelling niet kent. In woningen van voor 1994 kunnen plafondplaten in keuken, badkamer of berging asbesthoudend zijn, en zagen of boren maakt daar vezels bij vrij. Twijfel je over het materiaal, laat het dan bemonsteren voordat je een gatenzaag pakt en laat het zo nodig door een gecertificeerd bedrijf verwijderen.
Het vierde is een installatie waarin je het spoor bijster raakt. Kom je bij het zoeken naar de trafo op onbekende oude bedrading uit, vind je verbindingen zonder doos of loopt er meer op dezelfde draad dan je kunt volgen, laat een installateur dan eerst de situatie in kaart brengen. Dat is een uur werk, en daarna weet je waar je aan toe bent.