Bovenlicht boven de deur vervangen, verven of dichtzetten
Een bovenlicht is de vaste glasplaat boven een deur, en in vrijwel elk nieuwbouwkozijn zit die plaat los in kunststof latten met een veer in de onderlijst. Haal je die latten aan de goede zijde weg, dan komt het glas er zonder gereedschap uit en kun je het verven, vervangen door matglas of vervangen door een paneel. De grootste fout is aan het uiteinde van de latjes gaan wrikken, want dan breekt de lat voordat het glas beweegt. Reken op een half uur per bovenlicht en op tien tot honderd euro, afhankelijk van wat er in de plaats komt.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Stevige huishoudtrap, geen stoel of keukentrapje van drie treden
- Plamuurmes van 4 cm, dun geslepen
- Kunststof wrikhulp of een oud pasje
- Stukje karton of dun multiplex als beschermplaatje tegen het kozijn
- Snijbestendige handschoenen
- Rolmaat en schuifmaat voor de glasdikte
- Afbreekmes met verse segmenten
- Nijptang voor gespijkerde houten glaslatten
- Decoupeerzaag of cirkelzaag als er een paneel in komt
Materiaal
- Nieuw glas op maat, of mdf van 4 tot 9 mm
- Hechtprimer voor gladde ondergronden en een lak op waterbasis
- Viltroller of fijne schuimroller
- Spiritus of ammoniakwater om te ontvetten
- Raamfolie als je het bestaande glas wilt laten zitten
- Overschilderbare acrylaatkit en beglazingsrubber of glasveertjes
- Ventilatierooster met bijpassende doorlaat, als je die kant op wilt
Wat een bovenlicht is en waarom het er zit
Een bovenlicht is de vaste ruit boven een deur, tussen de bovendorpel van het deurgat en de bovenkant van het kozijn. Je ziet het in vrijwel elke woning die na de jaren zeventig is gebouwd, want het kozijn loopt daar tot vlak onder het plafond door. Wil je weten wat er verder aan zo'n kozijn te sleutelen valt, dan vind je dat bij de andere klussen aan binnendeuren en deurkozijnen.
De reden dat het er zit is vooral bouwkundig en financieel. Een kozijn van vloer tot plafond in één stuk maken is goedkoper dan een lager kozijn met daarboven een stukje muur, en een glasplaat is het goedkoopste vulmateriaal dat er in past. Daglicht in een gang zonder raam is een bijkomend voordeel, geen ontwerpdoel.
Dat verklaart ook waarom de meeste mensen er vanaf willen. Blank glas boven een slaapkamerdeur geeft geen privacy, laat het licht van de gang doorschijnen en houdt geluid nauwelijks tegen. In oudere woningen kom je een heel ander type tegen: een draaiend bovenlicht boven de voordeur, soms met glas in lood, dat wel bedoeld was om te ventileren. Meer over de rest van het houtwerk en de beglazing in huis staat op ons overzicht over ramen, deuren en kozijnen.
Zo zit het glas vast, en dat verschilt per kozijn
Voordat je gaat wrikken, wil je weten met welke constructie je te maken hebt. Kijk daarvoor van beide kanten naar het bovenlicht en zoek de zijde waar losse latjes langs het glas lopen. Aan die kant komt het glas eruit, aan de andere kant zit een vaste sponning waar je niets mee kunt.
Bij het gangbare nieuwbouwkozijn zitten er twee kunststof latjes verticaal langs het glas, links en rechts, die op het kozijn zijn geklikt. De onderlijst bevat een veerconstructie die het glas omhoog drukt tegen de bovenlijst, en die bovenlijst ligt los op het glas. Zodra de zijlatjes eraf zijn, druk je het glas naar beneden in die veer en kantel je de bovenkant naar je toe.
In ouder houtwerk ligt het glas in een sponning met gespijkerde houten glaslatten, vaak drie of vier keer overgeschilderd. Daar snijd je eerst de verffilm langs de lat door met een vers mesje, anders scheurt de verf tot ver op het kozijn door.
| Type kozijn | Hoe het glas vastzit | Zo krijg je het eruit | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Nieuwbouw montagekozijn met kunststof latten | Twee opgeklikte latjes aan één zijde, veer in de onderlijst | Zijlatjes in het midden loswippen, glas indrukken, bovenkant naar je toe kantelen | De bovenlijst ligt los en komt vaak vanzelf mee naar beneden |
| Houten kozijn met gespijkerde glaslatten | Latten met kopspijkertjes, meestal overgeschilderd | Verffilm doorsnijden, lat plat wrikken, spijkertjes van achteren uittrekken | Latten breken licht, nummer ze met potlood voordat je ze weglegt |
| Oud kozijn met stopverf | Glas ligt in de sponning, vastgezet met glasveertjes en stopverf | Stopverf uitsteken met een beitel, daarna de veertjes eruit trekken | Verharde stopverf is taai, eerst voorzichtig verwarmen scheelt veel |
| Stalen binnenkozijn | Klemlat met schroefjes of een rubberprofiel rondom | Schroefjes eruit of het rubber lostrekken, glas naar één kant kantelen | Schroefjes zijn vaak overgeschilderd, eerst de gleuf vrijkrabben |
| Kunststof of aluminium kozijn | Glaslat met een rubber dichtingsprofiel | Lat in het midden uitwippen met een plamuurmes, daarna het rubber | De latten zijn op maat verstekt, houd de volgorde en de zijde aan |
Werk met twee mensen en op een stevige trap. Een glasplaat van 90 bij 40 centimeter weegt maar een kilo of vier, maar hij komt op ooghoogte los en je hebt beide handen nodig. Iemand die het glas opvangt terwijl jij het kantelt, voorkomt de meeste ongelukken. Snijbestendige handschoenen zijn hier geen overdaad.
Wat er in de plaats van het glas kan komen
Zodra het glas eruit is, heb je meer keuze dan alleen een nieuwe ruit. De vraag die alles bepaalt: wil je het daglicht houden of niet? Een gang zonder raam wordt merkbaar donkerder als je alle bovenlichten dichtzet, terwijl je in een gang met een groot trapraam niets mist.
De tweede vraag is of de ingreep terug te draaien moet zijn. In een huurwoning of bij twijfel is folie op het bestaande glas de veiligste keuze, want je hebt het er in tien minuten weer af. Een houten paneel is ook omkeerbaar: je bewaart de oude glasplaat op zolder en zet hem later gewoon terug.
Verf op het glas zelf ziet er van alle opties het strakst uit, omdat je een vlak zonder naden of randen overhoudt. Nadeel is dat je die stap niet zomaar terugneemt, want verf van een glasplaat af krijgen is meer werk dan een nieuwe plaat laten snijden.
| Wat je erin zet | Wat het oplevert | Daglicht | Terug te draaien | Ongeveer kwijt |
|---|---|---|---|---|
| Raamfolie op het bestaande glas | Snelste privacyoplossing, geen gereedschap nodig | Blijft grotendeels | Ja, binnen tien minuten | 10 tot 25 euro |
| Matglas of satijnglas op maat | Nette, blijvende oplossing die er af fabriek uitziet | Blijft grotendeels | Ja, oude plaat bewaren | 60 tot 120 euro |
| Gefigureerd of gerookt glas | Past bij ouder werk en bij een gang met glas in lood | Deels | Ja | 70 tot 150 euro |
| Het glas schilderen in de kleur van het kozijn | Strakste vlak, geen zichtbare naad langs de latten | Weg | Nee, dan nieuw glas | 15 tot 30 euro aan verf |
| Paneel van mdf of multiplex | Dicht vlak dat je kunt schilderen of behangen | Weg | Ja | 10 tot 25 euro |
| Paneel met ventilatierooster | Luchtstroom tussen twee ruimtes zonder de deur open te zetten | Weg | Ja | 40 tot 90 euro |
| Bovenlicht volledig dichtmaken en wegwerken | Alsof het bovenlicht er nooit was, muur loopt door | Weg | Nauwelijks | 50 tot 150 euro |
Twijfel je over de kleur van een paneel of een geverfde plaat, kies dan dezelfde kleur als het kozijn en niet die van de muur. Het bovenlicht zit in het kozijn en hoort er visueel bij; een muurkleur in een kozijnvlak valt juist op.
Het glas verven of folie plakken
Glas laat zich prima schilderen, mits je het uit het kozijn haalt en plat neerlegt op twee schragen. In het kozijn schilderen levert altijd een rafelige rand langs de latten op, en verf die achter het glas kruipt krijg je er niet meer uit.
De volgorde die houdt: ontvetten met spiritus of ammoniakwater, het oppervlak licht opruwen met een fijne schuurpad, nog een keer stofvrij afnemen en dan een hechtprimer voor gladde ondergronden. Daarna twee dunne lagen lak met een viltroller of een fijne schuimroller. Een kwast laat op glas altijd strepen zien, een roller niet.
Schilder de zijde die naar de minst gebruikte ruimte wijst. Van de andere kant kijk je dan door het glas heen tegen de verf aan: dat geeft een diepe, gladde kleur die niet kan krassen en die je met een natte doek schoonmaakt. Laat de verf minstens een dag hard worden voordat je de plaat terugzet, want verse lak plakt vast aan het beglazingsrubber.
Folie is het alternatief als het glas moet blijven zitten. Maak de ruit spiegelschoon, spuit hem nat met water met een druppel afwasmiddel, leg de folie erop en trek hem met een rakel van het midden naar de randen glad. Snijd de folie een millimeter of twee binnen de lat af, zodat er geen randje omkrult.
Een paneel in plaats van glas: bovenlicht dichtzetten
Het bovenlicht dichtzetten met een plaat is de goedkoopste ingreep en de meest gekozene bij slaapkamers. De maatvoering luistert alleen nauwer dan mensen denken, want de veerconstructie in de onderlijst is gemaakt voor glas van vier millimeter.
Zit er zo'n veer in, dan past een plaat van 4 mm mdf of hardboard er zonder aanpassing in. Wil je dikker materiaal van 6 of 9 mm, dan haal je de veer eruit en zet je het paneel vast met dunne latjes of met een paar klosjes achter de sponning. Meet altijd eerst de sponningdiepte, anders steekt je paneel uit het kozijn.
Grondverf mdf rondom, ook de gezaagde kanten en de achterkant. Onbehandeld mdf zuigt vocht op, gaat bol staan en drukt zichzelf uit de sponning. Twee dunne lagen grondverf op de kopse kanten voorkomen dat, en het scheelt later een zichtbare open nerf langs de rand.
Wil je verder gaan dan een plaat in de sponning en het bovenlicht helemaal laten verdwijnen, met gipsplaat en stucwerk zodat de muur doorloopt, dan lees je bij het bovenlicht dichtmaken en wegwerken hoe die opbouw eruitziet. Dat is een andere klus dan het inzetten van een paneel en hij is niet zomaar terug te draaien.
Wil je het echt stiller hebben, zet dan twee panelen in, een aan elke zijde van de sponning, met de ruimte ertussen los gevuld met isolatiewol. Twee losse platen met lucht ertussen doen voor geluid meer dan één dikke plaat, omdat ze niet samen meetrillen.
Bovenlicht vervangen door een ventilatierooster
Een bovenlicht vervangen door een ventilatierooster klinkt logisch, maar het is zelden nodig. In vrijwel elke Nederlandse woning stroomt de lucht van de woonkamer naar de gang via de spleet onder de deur, en die kierstelling van ongeveer een centimeter is met opzet zo gemaakt. Zit die spleet er nog, dan lost een rooster meestal een probleem op dat er niet is.
Waar het wel iets doet: een binnenruimte zonder raam, een kamer waar een wasdroger staat, of een slaapkamer die met dikke vloerbedekking en een dorpel geen kier meer onder de deur heeft. Een rooster met een vrije doorlaat van 400 bij 100 millimeter geeft dan merkbaar meer luchtbeweging dan een dichtgeslibde deurkier.
Praktisch monteer je het rooster niet in glas maar in een paneel. Zaag de uitsparing met een decoupeerzaag en een fijn zaagblad, houd de opening twee millimeter ruimer dan het rooster en werk de rand af met de meegeleverde klemveren of schroeven. Kies een uitvoering met een schuimvulling of een geluidsdempend labyrint, want een open rooster boven een slaapkamerdeur geeft je precies het geluid terug dat je met het dichtzetten wilde kwijtraken.
Zet je een bestaande ventilatieopening juist dicht, ga dan eerst na waar de lucht dan langs moet. Een ruimte die alleen via het bovenlicht lucht kreeg, wordt na het dichtzetten benauwd en vochtig, en dat merk je pas na een paar weken aan de ramen.
Zet nooit een ventilatieopening dicht in een ruimte met een open verbrandingstoestel. Bij een geiser, een gaskachel of een open haard is de luchttoevoer onderdeel van een veilige verbranding. Twijfel je of het bovenlicht in die luchtstroom meetelt, laat dat dan beoordelen door een installateur voordat je iets dichtmaakt. Werk aan gastoestellen zelf laat je sowieso aan een vakman over.
Maten opnemen en nieuw glas bestellen
De betrouwbaarste maat is de oude plaat. Haal het glas er dus eerst uit en meet het op drie plekken in de lengte en in de breedte, want kozijnen staan zelden haaks. Neem de kleinste maat aan als je gaat bestellen.
Lukt dat niet, meet dan de dagmaat tussen de sponningen en tel er twee keer de sponningdiepte bij op, min drie millimeter speling. Die speling is er niet voor niets: een kozijn werkt met het seizoen mee en glas dat precies klem zit, scheurt bij de eerste beweging vanuit een hoek.
De glasdikte meet je met een schuifmaat op de rand van de oude plaat. Vier millimeter is in binnenkozijnen de standaard, in ouder werk kom je ook vijf of zes millimeter tegen. Bestel je dikker glas dan wat erin zat, dan past het niet in de veer of onder de glaslat.
| Maat | Gangbaar | Hoe je hem controleert |
|---|---|---|
| Glasdikte | 4 mm in binnenkozijnen, 5 of 6 mm in ouder werk | Schuifmaat op de rand van de oude plaat |
| Speling rondom | 2 tot 3 mm | Oude plaat naast de dagmaat leggen en het verschil meten |
| Hoogte van het bovenlicht | 250 tot 600 mm, afhankelijk van de plafondhoogte | Meten tussen de bovendorpel en de bovenlijst |
| Breedte | Volgt de kozijnmaat bij deurbreedtes van 780 tot 930 mm | Op drie hoogtes meten, kleinste maat aanhouden |
| Sponningdiepte | 8 tot 12 mm per zijde | Plamuurmes in de sponning steken en aftekenen met potlood |
| Gewicht | Ongeveer 10 kg per vierkante meter bij 4 mm glas | Oppervlak in vierkante meters maal tien, voor je alleen op de trap gaat staan |
Laat de glaszetter de randen slijpen, ook bij een plaat die in het kozijn verdwijnt. Geslepen randen snijden niet in je handen tijdens het inzetten en ze schilferen minder snel als je de plaat een keer moet aandrukken.
Bovenlicht boven een buitendeur
Boven een voordeur ligt de zaak anders dan binnen. Daar zit vaak nog enkel glas van vier millimeter in een kozijn dat verder wel isoleert, en dat voel je in de gang als een koude plek. Isolatieglas is er alleen te plaatsen als de sponning diep genoeg is: gewoon dubbelglas vraagt al gauw twintig millimeter of meer, en dan komt de bestaande glaslat niet meer terug.
Past dat niet, dan is dun isolatieglas van een millimeter of tien de enige oplossing die in een oude sponning past. Duur per vierkante meter, maar bij een bovenlicht van nog geen halve vierkante meter blijft het bedrag te overzien.
Voordat je aan het glas begint: meet eerst waar de kou echt vandaan komt. Negen van de tien keer trekt het langs de deurnaad en niet door de ruit, en dan levert een goede tochtstrip langs de voordeur veel meer op voor een fractie van het geld. Houd een aansteker of een vochtige hand langs de naden op een winderige dag en je weet het meteen.
Heb je een draaiend bovenlicht boven de deur, controleer dan de sluiting. Zo'n raampje staat vaak jaren op een kier omdat de bediening klemt, en dat is behalve tochtwerk ook een zwakke plek bij inbraak. Zet je de deur zelf open om te luchten, dan houdt een windhaak aan de deur hem op zijn plaats zonder dat hij dichtklapt.
Wat het kost om een bovenlicht te vervangen
De kosten van een bovenlicht vervangen lopen sterk uiteen, want de klus zelf is klein en het materiaal bepaalt bijna alles. Doe je het zelf, dan is een paneel of een pot verf de enige uitgave. Laat je glas op maat snijden, dan betaal je vooral voor de bewerking en niet voor het glas.
Reken bij een glaszetter op voorrijkosten of een minimumbedrag per order. Bestel daarom alle bovenlichten in één keer, ook als je maar één ruit dringend nodig hebt. Vier platen tegelijk kosten per stuk aanzienlijk minder dan vier losse bestellingen.
Een timmerman die de panelen maakt en inzet, is meestal binnen een dagdeel klaar met een hele verdieping. Dat is het overwegen waard als je de trap in en uit moet met een plaat glas en er niemand is om vast te houden.
Wat de rekening echt opdrijft, is de keuze om een deur met bovenlicht in zijn geheel te vervangen door een hoge deur in een nieuw kozijn. Dan komt er hakwerk, stucwerk en vloerherstel bij, en dat kost per deurgat al snel het tienvoudige van een paneel in de bestaande sponning.
| Post | Indicatie | Wat de prijs bepaalt |
|---|---|---|
| Blank glas 4 mm op maat | 25 tot 50 euro per plaat | Oppervlak, randafwerking, aantal platen per order |
| Matglas of satijnglas op maat | 60 tot 120 euro per plaat | Glassoort en of de bewerking eenzijdig is |
| Mdf of multiplex paneel | 10 tot 25 euro per bovenlicht | Plaatdikte en of je een hele plaat moet kopen |
| Hechtprimer en lak | 25 tot 45 euro voor een hele verdieping | Kwaliteit van de lak, aantal deuren |
| Raamfolie | 10 tot 25 euro per rol | Dessin en breedte van de rol |
| Ventilatierooster | 30 tot 90 euro per stuk | Vrije doorlaat en of het rooster geluiddempend is |
| Timmerman inzetten | 45 tot 65 euro per uur, plus voorrijkosten | Aantal bovenlichten en de staat van het kozijn |
| Kozijn vervangen door een hoog kozijn | 300 tot 800 euro per deurgat, inclusief werk | Stucwerk en vloerafwerking die erna hersteld moeten worden |
Zo haal je een bovenlicht eruit en zet je het weer dicht
Deze volgorde geldt voor het gangbare nieuwbouwkozijn met kunststof latten en een veer in de onderlijst.
-
Zoek de zijde met de losse latten
Kijk van beide kanten langs het glas. Aan één zijde zie je twee verticale latjes die tegen het glas aanliggen met een fijne naad erlangs, aan de andere zijde loopt het kozijnprofiel in één vlak door. Aan de kant met de naad ga je aan het werk. Sta je in een smalle gang, dan werkt het prettiger om eerst de deur van zijn scharnieren te tillen, want dan heb je van beide zijden ruimte en kun je de trap recht voor het kozijn zetten.
-
Wip de zijlatjes los vanuit het midden
Zet een dun plamuurmes halverwege de lat in de naad, met een stukje karton tussen het mes en het kozijn. Draai het mes langzaam een kwartslag tot de lat hoorbaar losklikt en werk daarna naar boven en naar beneden. Begin je aan het uiteinde, dan breekt de punt van de lat af voordat de klemmen loslaten.
-
Druk het glas in de veer en kantel het naar je toe
Pak het glas met beide handen vast en duw het rustig naar beneden. De veer in de onderlijst geeft een paar millimeter mee, waardoor de bovenkant vrijkomt uit de bovenlijst. Kantel dan de bovenkant naar je toe en laat het glas zakken. De bovenlijst ligt los en komt meestal vanzelf mee, dus vang die op.
-
Meet en teken alles af voordat je iets weglegt
Meet de plaat op drie plekken in de lengte en breedte en noteer de dikte. Schrijf met potlood op de bovenlijst en op de latjes bij welk kozijn ze horen en welke kant boven zat. Bij drie of vier identiek ogende bovenlichten kost dat je twee minuten en anders een halve middag zoekwerk.
-
Maak de nieuwe plaat en werk hem af
Zaag het paneel drie millimeter kleiner dan de opgemeten maat, of laat het glas met die speling snijden. Grondverf mdf rondom, inclusief de kopse kanten, en laat het volledig doorharden. Verf op glas laat je minimaal een dag uitharden, anders plakt de lak vast in de sponning.
-
Zet de plaat terug in omgekeerde volgorde
Schuif de bovenkant eerst in de bovenlijst, duw de plaat in de veer en laat de onderkant in de onderlijst zakken. Controleer of de plaat overal even diep in de sponning staat voordat je de latjes terugklikt. Zit er speling, vul die dan met een dun beglazingsrubber en niet met kit.
-
Klik de latjes terug en werk de naad af
Druk de latjes met je duimen terug tot ze rondom aanliggen, van boven naar beneden. Blijft er een haarnaad zichtbaar, werk die dan weg met een dun rupsje overschilderbare acrylaatkit dat je met een natte vinger afstrijkt. Gebruik hier geen siliconenkit: die kun je later niet overschilderen.
Voordat je de trap opgaat
Uit de praktijk
Nieuwbouwbovenlichten die met geen mogelijkheid los wilden
In een nieuwbouwwoning moesten de glasplaten boven alle binnendeuren eruit om ze te kunnen schilderen. Van buitenaf leken de kunststof latjes onderdeel van het kozijn, en elke poging om er met een schroevendraaier onder te komen liep vast op de angst dat er iets zou knappen.
De constructie bleek eenvoudiger dan hij eruitzag. De twee verticale latjes links en rechts zijn alleen geklemd en laten los als je er in het midden een dun mes achter zet. Het glas wordt daarna nog vastgehouden door een veer in de onderlijst: even naar beneden drukken en de bovenkant naar voren kantelen, en de plaat komt eruit. De bovenlijst lag los op het glas en kwam gewoon mee.
De platen zijn daarna plat op schragen geschilderd en teruggezet. Het resultaat was strakker dan een houten paneel, omdat er geen zichtbare naad tussen plaat en lat overblijft. Het daglicht in de gang werd niet gemist, want daar zat al een groot raam bij de trap.
Een paneel van negen millimeter dat er niet in wilde
Bij een slaapkamer waar het licht van de gang doorscheen, was een paneel van 9 mm mdf gezaagd. Op maat gemaakt, netjes gegrond, en vervolgens paste het aan geen kant in het kozijn. De veer in de onderlijst is voor glas van vier millimeter en gaf net genoeg mee om het paneel scheef klem te zetten.
De oplossing was de veerstrip uit de onderlijst te trekken en het paneel op vier klosjes van 5 mm te laten rusten, achter in de sponning. Daarmee kwam de voorzijde van het paneel weer gelijk met het kozijn en klikten de latjes gewoon terug.
Bij het volgende bovenlicht is meteen 4 mm hardboard gebruikt. Dat schoof zonder aanpassing in de bestaande constructie en gaf na twee lagen lak hetzelfde beeld, met als bijkomend voordeel dat de oude glasplaat er in vijf minuten weer in kan.
Verf op het glas die een rafelrand achterliet
Om het uithalen van het glas te vermijden, werd een bovenlicht in het kozijn afgeplakt en geschilderd. Het afplakband lag niet overal strak tegen de lat, waardoor de verf eronder kroop en er na het aftrekken een golvende lijn van een paar millimeter overbleef. Bijwerken maakte het alleen erger.
Het glas is er alsnog uitgehaald en de verf ging er met een scheermesje en wat spiritus vanaf, wat een uur werk kostte. Daarna plat op schragen: ontvetten, licht opruwen, een hechtprimer voor gladde ondergronden en twee lagen lak met een viltroller.
De geschilderde zijde is naar de slaapkamer gedraaid, zodat je vanuit de gang tegen het glas aan kijkt met de kleur erachter. Dat oogt dieper en de laag kan niet beschadigen bij het schoonmaken.
Veelgemaakte fouten
Aan het uiteinde van de kunststof lat gaan wrikken
De klemmen zitten over de hele lengte, dus aan de punt trekken zet alle kracht op het zwakste stukje kunststof. Die punt breekt af en dan zie je na afloop een hoekje kozijn door de naad schijnen. Zet je mes halverwege de lat en werk daarna naar de uiteinden toe.
Een schroevendraaier zonder bescherming tegen het kozijn zetten
Het kozijnprofiel is dun plaatstaal met een lakcoating of gefolied hout. Eén hefboombeweging op de kale rand geeft een deuk of een schrapje dat je nooit meer helemaal wegkrijgt. Een stukje karton of dun multiplex onder je mes kost niets en voorkomt precies dat.
Het glas omhoog duwen in plaats van omlaag
De veer zit in de onderlijst, dus de ruimte om te bewegen zit onderin. Wie het glas omhoog drukt, duwt tegen de vaste bovenlijst en concludeert dat de plaat vastzit. Duw naar beneden, dan komt de bovenkant vrij en kantelt de plaat er zo uit.
Glas precies op de dagmaat bestellen
Zonder twee tot drie millimeter speling staat de plaat klem in de sponning. Een kozijn werkt met vocht en temperatuur mee, en de spanning die dan ontstaat begint als een haarscheurtje vanuit een hoek. Meet de oude plaat en houd die maat aan, niet de dagmaat van het kozijn.
Onbehandeld mdf in de sponning zetten
Mdf zuigt vocht op via de kopse kanten en gaat daardoor bol staan. In een badkamer of een gang met een droogrek is dat binnen een seizoen zichtbaar als een paneel dat uit de latten drukt. Grond alle zes de kanten voordat je de plaat inzet.
Glas schilderen zonder ontvetten en zonder hechtprimer
Op vet en gladde glans hecht geen enkele lak. De verf ziet er de eerste weken prima uit en laat daarna bij het eerste nagelkrasje in vellen los. Spiritus of ammoniakwater, een fijne schuurpad en een hechtprimer voor gladde ondergronden maken het verschil tussen een jaar en twintig jaar.
Dichtzetten zonder na te gaan waar de lucht langs moet
In de meeste woningen loopt de luchtstroom onder de deur door en verandert er niets. Maar in een ruimte zonder raam of met een dichte dorpel kan het bovenlicht de enige opening zijn. Merk je na het dichtzetten condens op de ramen of muffe lucht, dan zit daar de oorzaak.
De latjes en de bovenlijst door elkaar leggen
Latjes uit verschillende kozijnen lijken identiek maar zijn per stuk op maat gezaagd, met soms een millimeter verschil. Terugzetten wordt dan pas- en meetwerk, of je houdt aan het einde een lat over die net te lang is. Merk ze met potlood op de achterkant zodra ze eraf zijn.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de kosten van een bovenlicht vervangen?
Zelf een paneel maken kost tien tot vijfentwintig euro aan materiaal per bovenlicht. Matglas op maat ligt tussen de zestig en honderdtwintig euro per plaat, blank glas tussen de vijfentwintig en vijftig euro. Laat je het door een timmerman doen, reken dan op vijfenveertig tot vijfenzestig euro per uur plus voorrijkosten, waarbij een hele verdieping meestal binnen een dagdeel klaar is. Bestel glas altijd voor alle bovenlichten tegelijk, want het minimumbedrag per order weegt bij zulke kleine platen zwaar mee.
Kan ik het bovenlicht van een binnendeur vervangen zonder het kozijn eruit te halen?
Ja, en dat is bij een bovenlicht van een binnendeur vrijwel altijd de bedoeling. De glasplaat zit los in het kozijn, vastgehouden door twee kunststof latjes en een veer in de onderlijst. Je haalt de latjes eraf, drukt het glas naar beneden, kantelt het naar je toe en zet er iets anders voor terug. Het kozijn, het stucwerk en de plint blijven allemaal ongemoeid, en de klus kost per bovenlicht ongeveer een half uur.
Hoe krijg ik de kunststof glaslatjes los zonder ze te breken?
Zet een dun plamuurmes halverwege de lat in de naad, nooit aan de uiteinden. Leg een stukje karton tussen het mes en het kozijn zodat je geen deuk in het profiel wrikt. Draai het mes langzaam een kwartslag tot je de klem hoort losklikken en werk van daaruit naar boven en beneden. Zit een lat er na jaren verf overheen op vast, snijd dan eerst de verffilm langs de naad door met een vers afbreekmesje.
Mag ik het glas in een bovenlicht gewoon verven?
Dat mag en het geeft het strakste resultaat van alle opties, maar haal de plaat er wel uit. In het kozijn schilderen levert altijd een rafelige rand langs de latten op. Ontvet het glas met spiritus, ruw het licht op met een fijne schuurpad, breng een hechtprimer voor gladde ondergronden aan en lak daarna in twee dunne lagen met een viltroller. Draai de geschilderde zijde naar de minst gebruikte ruimte, dan kijk je aan de gangzijde door het glas tegen de kleur aan en kan de laag niet krassen.
Kan ik een bovenlicht vervangen door een ventilatierooster?
Dat kan, en je monteert het rooster dan in een paneel in plaats van in glas. Zaag de uitsparing twee millimeter ruimer dan de doorlaat van het rooster en zet het vast met de bijgeleverde klemveren. Ga eerst na of het echt nodig is: in de meeste woningen stroomt de lucht via de kier onder de deur, en die kierstelling van ongeveer een centimeter is met opzet aangebracht. Een rooster is vooral zinvol bij een ruimte zonder raam of met een dichte dorpel, en kies dan een geluiddempende uitvoering.
Hoe kan ik een bovenlicht dichtzetten?
De snelste manier is een plaat van 4 mm mdf of hardboard in de bestaande sponning, precies zoals het glas erin zat. Zaag hem drie millimeter kleiner dan de oude plaat, grond alle kanten en zet hem terug achter de kunststof latjes. Wil je dikker materiaal, dan haal je de veerstrip uit de onderlijst en laat je het paneel op klosjes rusten. Voor een oplossing waarbij het bovenlicht helemaal verdwijnt en de muur doorloopt, kijk je bij het dichtmaken en wegwerken van het bovenlicht.
Welke ideeën zijn er voor een bovenlicht als ik geen dichte plaat wil?
Matglas of satijnglas geeft privacy en houdt het daglicht in de gang, en dat oogt af fabriek. Gefigureerd of gerookt glas past goed in een woning met glas in lood elders in de hal. Wil je niets aan het glas veranderen, dan zijn de meeste ideeën voor een bovenlicht op te lossen met folie: van volledig ondoorzichtig tot een fijne rasterprint. Het glas in de kleur van het kozijn schilderen is de strakste variant, omdat er geen naad of rand overblijft.
Welk glas zit er in een bovenlicht en moet dat veiligheidsglas zijn?
In binnenkozijnen zit meestal blank floatglas van vier millimeter, in ouder werk soms vijf of zes millimeter of gefigureerd glas. Veiligheidsglas is voor een bovenlicht niet standaard, omdat de plaat hoog zit en er niemand tegenaan kan vallen. Wij kiezen wel voor gelaagd glas op plekken waar een deur regelmatig hard dichtslaat of waar kinderen met ballen spelen, want een klapperende deur laat een dunne ruit op den duur scheuren. Vraag bij de glaszetter naar 33.1 gelaagd, dat past qua dikte vaak nog net.
Waarom zit er eigenlijk een bovenlicht boven de deur?
Bij nieuwbouw loopt het kozijn van de vloer tot vlak onder het plafond, en dat gat vullen met glas is goedkoper dan een lager kozijn met een stukje muur erboven metselen of timmeren. Dat een deur met bovenlicht wat daglicht doorlaat naar een gang zonder raam is meegenomen, maar het was zelden de reden. In vooroorlogse woningen ligt dat anders: daar is het bovenlicht boven de voordeur vaak draaiend uitgevoerd en diende het echt om te luchten.
Kan ik de deur en het bovenlicht vervangen door één hoge deur?
Dat kan, maar dan gaat het hele kozijn eruit en dat is een andere klus dan een bovenlicht vervangen. Een hoge deur van 2315 mm vraagt een kozijn dat daarop is gemaakt, en na het plaatsen moet je het stucwerk langs het kozijn en meestal ook de vloerafwerking herstellen. Reken op driehonderd tot achthonderd euro per deurgat inclusief werk. Bepaal voordat je bestelt eerst de draairichting van de deur, want die kies je bij een nieuw kozijn opnieuw, en houd er rekening mee dat je ook een nieuwe deurklink moet monteren als de oude niet op de nieuwe deurdikte past.
Wordt het merkbaar stiller als ik het bovenlicht dichtzet?
Iets, maar minder dan mensen hopen. Een enkele plaat mdf van vier millimeter houdt ongeveer evenveel geluid tegen als het glas dat eruit ging. Het verschil zit hem in de kier onder de deur, en die blijft. Wil je echt winst, zet dan twee panelen in de sponning met isolatiewol ertussen, zodat de platen niet samen meetrillen. Het licht dat vanuit de gang de slaapkamer in schijnt, verdwijnt daarentegen wel meteen volledig, en dat is voor de meeste mensen de echte reden om het te doen.
Moet ik het glas eruit halen om te kunnen schilderen of folie te plakken?
Voor folie niet: die breng je gewoon op de gemonteerde ruit aan, met water met een druppel afwasmiddel en een rakel. Voor verf wel. Afplakken in het kozijn geeft bijna altijd een golvende rand doordat het band niet overal strak tegen de lat ligt, en verf die achter het glas kruipt krijg je er niet meer uit. Het uithalen kost je vijf minuten per plaat, dus de winst van afplakken is er niet.
Wanneer je beter een vakman belt
Een bovenlicht in een binnenkozijn is werk dat je zelf doet. De constructie is licht, het glas is dun en je hebt geen ander gereedschap nodig dan een plamuurmes en een stevige trap. Er zijn drie situaties waarin het verstandiger is om het uit handen te geven.
De eerste is een bovenlicht boven een buitendeur waar isolatieglas in moet. De sponning is daar zelden diep genoeg en het inzetten met de juiste beglazingsblokjes en een dichting luistert nauw, want een verkeerd gestelde ruit lekt langs de onderdorpel. Een glaszetter meet dat in en neemt het risico op breuk mee.
De tweede is een bovenlicht dat hoog zit in een trapgat of boven een overloop. Je staat dan met een plaat glas op een ladder boven een trap, en dat is precies de plek waar werken op hoogte misgaat. Een steiger huren of iemand met de juiste opstelling laten komen is die kosten waard.
De derde is elke twijfel over ventilatie. Loopt de luchttoevoer van een ruimte via het bovenlicht en staat er een geiser, een gaskachel of een open haard, laat een installateur dan beoordelen wat je mag dichtzetten. Aan het gastoestel zelf werk je niet zelf, dat is werk voor een erkende installateur.