Trap dichtmaken, afwerken, opknappen en aanpassen

Waar een trapklus meestal over gaat

Een trap is een van de weinige houten constructies in huis waar je dagelijks met je volle gewicht op staat. Daarmee hoort hij bij het constructiewerk in en om het huis, en dat verklaart waarom trapklussen zich zo slecht laten improviseren.

Wat mensen willen met hun trap valt in vijf groepen. Dichtmaken en afwerken, losse of krakende onderdelen vastzetten, het uiterlijk veranderen, de trap veiliger en bruikbaarder maken, en de trap zelf aanpassen.

Die laatste groep is de duurste en de kortste. De maten van een trap grijpen in elkaar: de hoogte van de verdieping bepaalt de optrede, de optrede bepaalt de aantrede, en de aantrede bepaalt hoeveel vloer de trap inneemt. Een trede dieper maken of een trap verbreden loopt daarom bijna altijd uit op een nieuwe trap, en dan wil je eerst weten wat er bij het vervangen van een trap komt kijken.

De eerste vier groepen zijn wel zelf te doen, en daar gaat het meeste van deze pagina over. Begin altijd bij wat je ziet en niet bij wat je van plan bent. Een trap die kraakt wordt door nieuwe verf niet stil, en een leuning die los zit heeft geen mooiere lak nodig maar een andere plug.

Wat je wilt bereiken	Wat dat in de praktijk betekent	Waar het werk in zit
De trap dichtmaken	Achter elke trede een stootbord van plaatmateriaal	Passen zonder klemmen, en daarna het schilderwerk
De zijkant wegwerken	Aftimmeren tegen de boom of een echt wandje bouwen	De aansluiting op vloer, muur en plafond
De onderkant glad krijgen	Plaatmateriaal op klossen, of stucwerk op gaas	De draai in de trap, want vlak plaatmateriaal buigt niet dubbel
Een kier langs de muur dichten	Een krimplat op de boom of een royale kitrand	Het hout blijft werken, dus de afwerking moet meebewegen
Een losse leuning vastzetten	Nieuwe bevestiging, meestal een chemisch anker of een smetplank	Uitzoeken waar de muur van gemaakt is
De trap stil krijgen	Speling wegnemen tussen trede, stootbord en boom	Erbij kunnen, want het werk zit meestal aan de onderkant
Meer diepte op de trede	Lukt niet zonder een nieuwe, luiere trap	Ruimte op de vloer boven of onder de trap
De trap afsluiten	Deur, hek, gordijn of een luik in de zoldervloer	De doorloop en de vluchtroute houden
Een trap buiten	Metselwerk, stapelblokken of hout op een frame	Fundering, afschot en antislip

Hoe de onderdelen van een trap heten

Wie bij een houthandel of trappenmaker iets bestelt, komt er niet met woorden als zijkant en plankje. Het vak heeft eigen namen, en die namen bepalen ook wat er bij welk probleem hoort. De wel, de neus en de boom zijn geen jargon om indruk mee te maken, ze wijzen naar precies dat stukje trap waar het misgaat.

De twee schuine planken aan weerszijden heten de bomen. De trede is het vlak waar je op staat, het stootbord is het verticale schot ertussen. Zit de trap tegen een muur, dan heet die kant de muurboom en de vrije kant de hoofdboom of vrije boom.

De treden zijn meestal een centimeter diep in de boom ingelaten. Zo'n uitsparing heet een nest of een inkassing, en die bepaalt de sterkte van de hele trap. Tussen het nest en de bovenrand van de boom hoort minstens een centimeter hout te blijven staan, anders scheurt de boom bij belasting uit.

De onderste tree van een trap loopt vaak breder of ronder door dan de rest. Dat is de uitlooptrede, en die zit er niet voor de sier: hij vangt de aanloop op en geeft de leuning ergens om te beginnen.

Onderdeel	Wat het is	Waarom het meetelt
Boom	De schuine plank waar de treden in vallen	Draagt alles, dus hier zaag of boor je niet zomaar in
Trede en aantrede	Het vlak waar je op staat, en de diepte daarvan	De aantrede bepaalt of je je hele voet kwijt kunt
Optrede	De hoogte van de ene trede naar de volgende	Bepaalt hoe steil de trap loopt en hoeveel treden je hebt
Stootbord	Het verticale schot tussen twee treden	Houdt de trede in het midden op zijn plek en veroorzaakt het meeste gekraak
Neus	Het stukje trede dat over het stootbord uitsteekt	De plek die als eerste kapot loopt en waar bekleding het moeilijk heeft
Wel	De ruimte onder de neus, tussen voorkant trede en stootbord	Daar gaat je hak in als je de trap op loopt
Wellat of welstuk	Het opvulstuk dat bij renovatie onder de neus wordt gezet	Zonder wellat hangt een nieuw stootbord in de lucht
Uitlooptrede	De brede of ronde onderste tree	Vaak los van de bomen bevestigd, dus apart vastzetten
Nest of inkassing	De uitsparing in de boom waar de trede in valt	Circa 1 cm diep, met minstens 1 cm hout tot de rand
Trapgat	De opening in de verdiepingsvloer	De maat ervan legt de lengte en het type trap vast
Bordes of plateau	Een tussenvlak waar de trap van richting verandert	Veiliger dan verdreven treden, maar kost meer vloer
Verdreven treden	Taartpuntvormige treden in een kwart of halve draai	Aan de smalle kant blijft er weinig trede over
Balustrade en spijlen	Het hek langs het trapgat of langs de open zijde	Hier gelden hoogtes en maximale openingen
Smetplank	De plank tegen de muur waar de leuning op zit	Verdeelt de kracht van de leuning over meer bevestigingen
Trekstang of bevestigingsstang	Een stalen stang met moeren dwars onder de treden	Trekt de bomen tegen de treden aan, aan te halen als de trap openloopt
Scheluw	Een trap of trede die uit het vlak gedraaid staat	Merkbaar als een trede die wipt terwijl alles vastzit
Lepe hoek	Een hoek die scherper of stomper is dan negentig graden	Elk latje langs een trap moet in zo'n hoek passen

Maten, aantal treden en de trap uittekenen

Voor een nieuwe trap in een woning liggen de maten vast in de bouwregels. De aantrede is minimaal 22 cm, gemeten op 30 cm vanaf de kant waar de trap het smalst is, de optrede maximaal 18,8 cm, de trap minimaal 80 cm breed en er hoort minimaal 2,30 m vrije hoogte boven te zitten. Eén trap mag hooguit vier meter hoogteverschil overbruggen.

Vervang je een trap in een bestaand huis, dan moet de nieuwe trap in hetzelfde trapgat passen en zijn de oude maten vaak leidend. Wat er in jouw geval geldt, hangt af van de ingreep, dus vraag dat na bij de gemeente voordat je een trap bestelt. Voor de gangbare maten in huis hebben we de standaardmaten van hoogtes en afmetingen op een rij gezet.

Naar de ideale aantrede en optrede wordt vaak gevraagd, en het antwoord is een vuistregel waar trappenmakers al eeuwen mee werken: twee keer de optrede plus de aantrede komt uit tussen 57 en 65 cm, met 63 cm als prettige richtwaarde. Wij gebruiken die regel vooral als controle achteraf. Kom je onder de 55 uit, dan loopt de trap gegarandeerd onprettig af, hoe netjes hij ook getekend is.

Het aantal treden volgt uit de verdiepingshoogte. Meet van bovenkant vloer tot bovenkant vloer, deel dat door 18,8 cm en rond naar boven af: dat is het aantal optreden. Het aantal losse treden ligt daar één onder, want de bovenste optrede eindigt op de verdiepingsvloer zelf.

Een verdiepingshoogte van 2,80 m in nieuwbouw levert zo 15 optreden en 14 treden op. In vooroorlogse huizen zie je vaker 13 treden bij eenzelfde hoogte, en dat is precies waarom die trappen zo steil aanvoelen.

Maat	Nieuwe trap in een woning	Wat je in oudere huizen ziet	Waar je op let
Aantrede	Minimaal 22 cm	Vaak 18 tot 21 cm	Gemeten op 30 cm van de smalle kant bij een draai
Optrede	Maximaal 18,8 cm	Regelmatig 20 tot 22 cm	Alle optreden even hoog, ook de eerste en de laatste
Breedte	Minimaal 80 cm	70 cm komt veel voor	Meet tussen de bomen, niet tussen de muren
Vrije hoogte boven de trap	Minimaal 2,30 m	Soms nog geen 2 m bij de bovenste treden	Meet loodrecht boven de neus van de trede
Hoogteverschil per trap	Maximaal 4 m	Zelden een probleem	Boven de 4 m hoort er een bordes tussen
Loopmaat als vuistregel	2 x optrede + aantrede is 57 tot 65 cm	Vaak rond de 55 cm	Onder de 55 cm loopt de trap vervelend af
Aantal optreden	Verdiepingshoogte gedeeld door 18,8 cm, naar boven afgerond	13 treden bij 2,60 tot 2,80 m	Aantal treden is het aantal optreden min één

Een open trap dichtmaken met stootborden

Een open trap dichtmaken betekent achter elke trede een schot zetten. Dat schot draagt niets, maar het houdt de trede in het midden tegen doorbuigen en het scheelt tocht, stof en vallende speelgoedautootjes. Hoe je dat stap voor stap doet, staat in onze gids over een open trap dichtmaken.

De materiaalkeuze is snel gemaakt: 12 mm multiplex is het gangbaarst, omdat het stijver is dan mdf van dezelfde dikte en daardoor minder snel gaat werken. Mdf kan ook, mits je het niet in een vochtige hal zet en je de kopse kanten goed in de grondverf zet. Multiplex heeft wel een sterke en een zwakke richting: leg de buitenste vezels in de lengte van het stootbord, ook al kost dat meer zaagafval.

Wat over het resultaat beslist is niet het materiaal maar de speling. Houd het stootbord ongeveer 5 mm lager dan de ruimte tussen de treden en maak het aan de zijkanten iets smaller dan de trede breed is. Klemt het bord tussen de bomen, dan kraakt de trap bij elke stap en krijg je dat er nooit meer uit.

Achter elke trede komt een latje van 12x12 of 18x18 mm, dat je aan de onderkant van de bovenliggende trede schroeft. Dat latje hoort achter het stootbord te zitten en niet ervoor, anders trap je het bord er op termijn gewoon uit. Bij een trap met een draai moeten bijna alle stootborden en latjes op verstek, dus een afkortzaag scheelt hier een dag.

Schaaf de bovenrand van het stootbord licht bol, zodat het midden ongeveer 2 mm hoger staat dan de uiteinden. Duw je het bord dan omhoog tegen de bovenliggende trede, dan steunt die trede op één punt in plaats van over de hele breedte te wrijven. Zet het bord met een stut op spanning, spijker het aan de onderkant met koploze spijkers vast en zet er daarna schroeven in.

Schroef het stootbord aan de bovenkant niet aan het latje vast. Je introduceert dan plaatselijke spanning waardoor het latje kan splijten en de trap juist gaat kraken. Laat de bovenrand vrij tegen het latje rusten en vul de naad met overschilderbare acrylaatkit, die de spanning over de hele lengte verdeelt.

Wil je juist de andere kant op en een dichte trap open maken, houd er dan rekening mee dat de stootborden meestal in de bomen genest zitten. Dat wordt voorzichtig slopen, en de lange treden in een draai gaan daarna merkbaar meer veren.

Materiaal voor stootborden	Dikte	Wat eraan bevalt	Waar je op let
Multiplex	12 mm	Stijf, blijft recht, goed te schilderen	Plaatrichting kiezen, kopse kant schaven splintert
Hardhout multiplex	12 mm	Harder oppervlak, hoge treden blijven vlak	Duurder en zwaarder te zagen
Mdf	12 tot 18 mm	Spotgoedkoop en glad af te lakken	Zwelt op bij vocht, kopse kanten eerst gronden
Vochtwerend mdf	12 mm	Bruikbaar bij een trap naar een koude zolder	Nog steeds geen buitenmateriaal
Massief vuren	15 tot 18 mm	Past bij een oude trap die je in het zicht laat	Werkt met het seizoen mee, dus ruime speling houden
Buigtriplex	2 x 4 mm	Enige optie rond een spil of een gebogen boom	In twee lagen lijmen, anders veert het terug
Hardboard	3 tot 6 mm	Licht en goedkoop voor een tijdelijke oplossing	Te slap om een schop te weerstaan

De zijkant, de onderkant en de rand langs de muur

De zijkant van een trap afwerken kan op twee niveaus. Je timmert de open zijde dicht tegen de boom aan, of je bouwt er een echt wandje voor waardoor de trap er als een gemetselde trap uitziet. Dat tweede is meer werk en verandert de hele hal.

Voor een wandje zet je een skelet van stijlen tegen vloer, muur en plafond en beplaat je dat met gipsplaat, of je metselt op met gasbeton of gipsblokken en laat het stucen. Welke van de drie je kiest, maakt voor de stukadoor weinig uit. Laat wel de voorste kolom staan waar de trapboom in genest zit, en controleer eerst of de boom onderaan echt op de vloer steunt voordat je iets sloopt.

Een trap die aan de zijkant dichtgaat wordt een stuk donkerder, want daglicht uit de hal komt er niet meer bij. Zorg voor licht op de treden voordat de wand er staat, bij voorkeur op een bewegingsmelder, want een lichtschakelaar zoeken op een donkere trap is precies het scenario dat je wilde voorkomen.

Wil je de zijkant juist in het zicht houden maar netter maken, dan werkt aftimmeren met een strook mdf of multiplex tegen de boom, of doorgezette lambrisering langs de trap die de overgang tussen muur en boom opvangt.

De onderkant van een trap is een ander verhaal. Bij een rechte trap schroef je klossen tegen de bomen en leg je daar mdf van 9 of 12 mm op, waarna je de naden vult en schildert.

Bij een spiltrap of een trap met een halve draai is dat vlakke plaatmateriaal kansloos, want de onderkant is een dubbel gebogen vlak en daar buigt geen plaat in mee. Stucwerk op gaas is dan de route, en dat is werk voor een stukadoor die dat nog kan.

Granol of een andere ruwe structuurafwerking op de onderkant van een trap raden we af. Het is nauwelijks schoon te maken, elk hoekje wordt een spinnenwebverzamelaar, en eraf halen is een veelvoud van het werk dat het aanbrengen kostte.

De kier tussen de boom en de muur is de klassieker. Hout werkt met het seizoen mee, de muur niet, en daardoor scheurt behang of stucwerk langs de trap open.

Kit die krap is aangebracht laat bij de eerste beweging los, dus snijd de oude rand eruit en breng royaal acrylaatkit aan, met een holle rand die je met een stuk elektrabuis en gewoon kraanwater afstrijkt. Zo heeft de kit meer hechtvlak en kan hij rek opvangen.

Is de kier breder dan een millimeter of vijf, dan wordt kit alleen een lapmiddel. Wil je die ruimte tussen de trap en de muur echt opvullen, spijker dan een dun krimplatje op de boom, ook wel afwerklat, afdeklat of afwerklijst genoemd, dat de kier overdekt en met de trap meebeweegt. Zulke dunne latten in de juiste maat vind je zelden in de bouwmarkt: bij een houthandel laat je ze schaven, of je maakt ze zelf uit een bredere plank.

Plek	Wat er meestal past	Waar het misgaat
Kier tussen boom en muur	Royale acrylaatkit of een krimplat van 5 tot 8 mm	Te weinig kit, waardoor de rand bij de eerste beweging lostrekt
Zijkant van een open trap	Strook mdf of multiplex tegen de boom	Vastschroeven in de boom zonder voorboren splijt het hout
Zijkant volledig dicht	Stijlwerk met gipsplaat, of gasbeton en stuc	De kolom weghalen waar de boom in genest zit
Onderkant rechte trap	Mdf 9 tot 12 mm op klossen tegen de bomen	Naden precies onder een trede laten vallen, daar scheurt het
Onderkant draaiende trap	Stucwerk op gaas	Plaatmateriaal wringen in een dubbele bocht
Achterkant van een open trap	Stootborden, of de treden netjes in de lak	Alleen de zichtzijde afwerken en de rest laten
Lepe hoek bij vloer of plafond	Latje op maat gezaagd na het overnemen met een zwei	Met 45 graden aankomen bij een hoek die dat niet is
Aansluiting trap op verdiepingsvloer	Afdeklat over de naad, of de vloerafwerking eroverheen	De naad dichtkitten terwijl de trap daar juist beweegt

Traptreden verbreden, verlengen of bekleden

Traptreden verbreden is de vraag die we het vaakst voorbij zien komen bij smalle naoorlogse trappen, en het antwoord is ongemakkelijk. Je kunt een trede niet dieper maken zonder de hele trap te vervangen, want de diepte van de trede volgt uit de hoek waaronder de bomen staan.

Overzettreden uit de bouwmarkt lossen het niet op. Die moeten over hun hele oppervlak ondersteund worden, dus ze liggen op de bestaande trede en steken hooguit een paar centimeter vooruit. Bij het naar boven lopen helpt die oversteek nog iets, maar naar beneden zet je je voet op dezelfde smalle trede en haak je met je hiel achter de neus.

Wat wel helpt, is de wel vergroten als die te klein is. Kom je met je enkel of kuit tegen de voorkant van de bovenliggende trede terwijl je hak nog niet op de trede staat, dan is er onder de neus te weinig ruimte. Een grotere oversteek van de neus, of een stootbord dat een centimeter naar achteren staat, geeft die ruimte terug.

De echte oplossing heet de trap luier maken: een kleinere optrede en een grotere aantrede, dus een nieuwe trap die verder de vloer op loopt. Daar heb je boven of beneden ruimte voor nodig, en soms betekent het dat het trapgat verlengd moet worden. Dat is een constructieve ingreep en geen zaterdagklus.

Bekleden is wel iets dat je zelf kunt. Oude bekleding gaat er eerst af, en dan komt de vervelendste stap: nietjes, spijkertjes en oude tapijtlijm. Trek eerst alle nietjes met een nijptang, schraap daarna de lijmlaag met een stevige plamuurmes of vloerschraper, en pak de restanten met een lijmverwijderaar op gel.

Op zacht vurenhout trekt zo'n middel in het hout en blijft het dagen ruiken, dus werk dun, ventileer en herhaal liever twee keer dan dat je er één keer flink op giet. Een trede die daarna nog vlekkerig oogt, verdwijnt toch onder verf of bekleding, dus doorpoetsen tot het hout gelijkmatig is heeft geen zin.

Wat je erna oplegt, hangt af van hoe de trap eruitziet. Zijn de treden nog vlak en heel, dan kan er hout, pvc of tapijt op. Zijn ze uitgelopen en vol gaten, dan werk je met renovatiestroken die de trede en het stootbord in één keer overdekken.

Losse matjes zijn de goedkoopste tussenweg. Ze heten halve maantjes, en je komt ze ook tegen als halve maandjes of halve manen; hoe je ze neerlegt zonder dat ze opwippen staat bij losse matjes op de treden leggen.

Bekleding	Werkt goed op	Waar je op let
Renovatiestroken van hpl of eiken	Versleten treden die nog wel vlak liggen	Wellat onder de neus nodig, anders hangt het stootbord los
Zelf trap bekleden met hout	Rechte trappen met strakke treden	Verlijmen met elastische montagekit, niet met harde lijm
Pvc of laminaat stroken	Treden in een hal met veel loop	Neusprofiel apart bestellen, dat bepaalt het resultaat
Tapijt over de hele trede	Trappen waar het stil moet zijn	Bij een draai worden de smalle kanten lastig te trekken
Loper met roeden	Oude trappen die je in het zicht wilt houden	De zijkanten van de treden blijven zichtbaar, dus die eerst lakken
Halve maantjes en trapmatten	Elke trap, ook een trap met bocht	Op de looplijn leggen, niet netjes in het midden
Zeil of vinyl stroken	Kelder- en zoldertrappen	Structuur in het vinyl vult zich met kit, dus eerst afplakken
Grindvloer of siergrind in hars	Betonnen treden binnen en buiten	Op houten treden scheurt de hars, want die werken te veel
Antislipstrips of antislip in de lak	Gelakte trappen waar op sokken gelopen wordt	Strips op de neus plakken, want daar glijdt de voet weg

De leuning vastzetten, van smetplank tot touw

Een losse trapleuning is het meest voorkomende mankement aan een trap, en bijna altijd ligt het aan de muur en niet aan de leuning. In een massieve baksteenmuur houdt een nylon plug van 8 mm met een goede schroef prima. In gasbeton, in oude zachte baksteen of in een holle snelbouwsteen sleept dezelfde plug het gat langzaam uit.

Zit er een keilbout in die rondloopt, dan is natrekken zinloos: het gat is groter geworden dan de bout. Boor over naar een ruimer gat, blaas het stofvrij, en zet er een chemisch anker met een draadeind M8 in.

In poreus of hol materiaal gebruik je daarbij een zeefhuls, zodat de hars niet in de holtes wegloopt. Laat het anker uitharden volgens de tijd op de koker voordat je de leuning terughangt.

Op een gipswand of een andere holle wand is geen enkele plug het antwoord. Zoek de metalstuds of de houten regels achter de plaat en schroef daarin, of monteer een smetplank die over meerdere stijlen ligt en hang de leuninghouders daar weer op.

Die smetplank, ook wel de plank achter de trapleuning, is sowieso de nette oplossing bij een zachte muur. Zelf maken kan: een strook vuren van 18 mm dik en ongeveer 10 cm hoog, in lengtes te koop bij de bouwmaterialenhandel. Schuur hem eerst met een bandschuurmachine en zet hem in de grondverf voordat hij aan de muur gaat.

Loopt de trap met een onderkwart of bovenkwart, dan zijn de bomen gebogen en loopt de leuning in dezelfde ronding mee. Een rechte smetplank past daar niet. Neem in dat geval de leuning van de muur en neem hem mee naar de houthandel, zodat de smetplank in model gemaakt kan worden.

Hoe hoog de leuning en de balustrade horen te zitten, en wat er bij een trapgat geldt, staat bij de juiste hoogte van een trapleuning. Die hoogte meet je loodrecht boven de neus van de treden, niet loodrecht boven de vloer.

Bij de stalen buisleuningen die je nu veel ziet, zit het verschil in de details. De houders bepalen of de leuning strak langs de muur loopt, en een eindkap in mat zwart maakt het geheel af. Ontvet de buis voordat je zo'n kap met de stelschroef vastzet, want vet onder de schroef laat de kap binnen een half jaar weer meedraaien.

Een leuning van dik touw is populair en berucht. Het touw van ongeveer 40 mm gaat door metalen of houten houders, en juist die houders zijn het probleem: een spaanplaatschroef in het schroefgat trekt bij normaal gebruik krom. Gebruik roestvast stalen schroeven van 5 of 6 mm en boor het gat voor, of tap M6 draad in de tegenoverliggende zijde van de houder en draai er van onderaf een bout in die je aan de bovenkant vlak afwerkt.

Het tweede probleem van een touwleuning is rek. Hoe strak je hem ook trekt, na een paar weken hangt er weer speling in. Wigjes tussen touw en houder helpen maanden, geen jaren.

Wie het echt strak wil houden, maakt onder het touw een houten kern die de vorm vasthoudt. En houd in gedachten dat een touw meegeeft als iemand valt, dus op een steile trap hoort er ook een echte leuning.

Ondergrond	Bevestiging die houdt	Waar je op let
Massieve baksteen	Nylon plug 8 mm met een schroef van 6 mm	Niet in de voeg boren maar in de steen
Kalkzandsteen	Nylon plug of chemisch anker bij zware belasting	Zonder klopstand boren, anders verkruimelt het gat
Gasbeton of cellenbeton	Chemisch anker met draadeind, of speciale gasbetonplug	Keilbouten houden hier niet, die drukken het materiaal weg
Holle snelbouwsteen	Chemisch anker met zeefhuls	Hars loopt zonder huls de holtes in
Gipswand met metalstuds	Schroeven in de stud, of een smetplank over meerdere studs	Hollewandpluggen in enkel gipsplaat zijn hier te licht
Gipsblokken	Lange schroef met een plug voor poreus materiaal	Boor niet dwars door het blok heen
Houten wand of regelwerk	Houtschroef van minstens 60 mm in de regel	Eerst zoeken waar de regel zit, dan pas boren
De trapboom zelf	Doorgaande bout met ring, of een lange houtschroef	Voorboren, want de boom splijt langs de nerf

Balustrade dichtmaken en de trap afsluiten

Spijlen langs een trap of balustrade dichtmaken doen mensen om twee redenen: kleine kinderen die er tussendoor kunnen, en spullen die naar beneden vallen. De simpelste ingreep is plexiglas achter de spijlen zetten, vastgezet met afstandsbusjes en schroeven met een verzonken kop.

Boor de gaten in plexiglas ruim, minstens een millimeter groter dan de schroef. Het materiaal zet uit bij warmte, en een schroef die klem zit veroorzaakt scheuren die vanaf het gat doorlopen. Een strak gespannen net of fijn gaas met kabelbinders is de goedkope variant en werkt bij katten net zo goed.

Wil je de treden zelf ook dicht hebben zonder het licht te verliezen, dan kan datzelfde plexiglas als stootbord dienen. Wat daarbij komt kijken staat bij stootborden van plexiglas of glas, want die vragen een andere bevestiging dan een plaat multiplex.

Een trap in de woonkamer afsluiten is meestal een warmtevraag. De warme lucht loopt de trap op en verdwijnt in de open zolder, en dat stook je mee. Een gordijn op een rail aan het plafond helpt verrassend goed en kost een middag: zet een ring vast in het midden van de rail en open het gordijn naar het midden, dan hoef je het niet elke keer helemaal te verschuiven.

Een deur onder aan de trap mag en werkt beter dan een gordijn. Zit de deur naar de hal er precies in de weg, dan zijn er twee routes: de deur een stukje opschuiven, of de hal een meter vergroten ten koste van de woonkamer. Een deur onder 45 graden plaatsen mag ook, maar houd de doorloop groot genoeg om een kast of een matras langs te krijgen.

Een luik in de zoldervloer is de derde optie, en die is verrassend elegant als je het in evenwicht ophangt: dan duw je het met je hoofd open terwijl je de trap op loopt en valt het achter je dicht. Zodra van die zolder een slaapkamer wordt gemaakt, gelden er eisen aan de toegang en de vluchtroute en is een luik niet meer voldoende. Vraag dat na bij de gemeente voordat je gaat bouwen.

Voor kinderen is een traphek boven én onder aan de trap de standaard, geschroefd en niet geklemd zolang de trap steil is. Een kat houd je met een hekje zelden tegen, want die springt eroverheen. Werkt dat niet, dan is een deur met een kattenluik erin de enige aanpak die standhoudt.

Kraken, wiebelen en de trap vastzetten

Een krakende trap is bijna altijd beweging tussen twee delen die tegen elkaar wrijven. Meestal is dat het stootbord tegen de onderkant van de trede, soms de trede die speling heeft in het nest van de boom, en af en toe een boom die onderaan niet vlak op de vloer staat.

Talkpoeder of grafietpoeder in de naad is een oude truc die echt werkt, alleen niet lang. Je haalt de wrijving weg maar niet de beweging, dus na weken tot maanden is het geluid terug. Als tijdelijke oplossing voor een logeerpartij prima, als reparatie niet.

Een open trap kraakvrij maken doe je van onderen. Lijm en schroef driehoekige klossen in de hoek tussen trede en stootbord, of drijf hardhouten wiggen met lijm in de nesten waar de trede speling heeft en zaag ze daarna af. Zit er een trekstang onder de treden, dan is die er precies voor bedoeld om de bomen tegen de treden te trekken: een halve slag aanhalen scheelt vaak al.

Kun je er alleen van boven bij, dan schroef je door de trede in het stootbord. Boor voor, verzink de kop, en vul de gaten daarna met houtplamuur in twee of drie ronden met schuren ertussen. Eén keer plamuren is nooit genoeg, want het middel krimpt terwijl het droogt.

Een scheluwe trap voelt anders dan een krakende: één trede wipt terwijl alles vastzit. Dat komt doordat de trap uit het vlak gedraaid staat, meestal omdat hij bij plaatsing tegen een bolle muur is aangeschroefd. Meet met een lange rei of twee even lange latjes over de bomen, en vul de bevestiging aan de muur op met vulplaatjes in plaats van de boom scheluw te trekken.

De trap onderaan vastzetten aan de vloer is vaak vergeten werk. Schroef een stevige lat onder de onderste tree, vast aan de trede en aan de vloer, zodat de hele trap niet meer kan verschuiven.

Bovenaan hangt de trap aan de bomen die met bouten of beugels aan de verdiepingsvloer of aan een balk zitten, en die bevestiging wil je controleren, want daar zit alle kracht. Een trap ophangen aan een houten balklaag doe je met doorgaande bouten door de balk, niet met schroeven in het kopse hout.

Loopgeluid is iets anders dan kraken en vraagt dus een andere aanpak. Een trap geluiddempend maken lukt met tapijt of een loper op de treden, met vilt onder de bekleding, en door de trap met een rubberstrip los te houden van de wand. Onder een dichte trap galmt de holle ruimte mee, dus isolatiewol in de trapkast dempt hoorbaar.

Blijft de trap onrustig aanvoelen omdat de bomen zelf verzwakt zijn, dan is een nieuwe trap laten plaatsen eerlijker dan er nog een jaar aan sleutelen.

Bij een zwevende trap ligt het anders. De treden hangen dan aan de muur of aan een centrale stalen ligger, en de belasting komt volledig op die verankering.

Een zwevende trap maken of verankeren aan een binnenwand van gipsblokken kan niet: dat vraagt beton of kalkzandsteen en een berekening. Buiten zie je hetzelfde principe met treden aan een frame van steigerbuis, en ook dan is de verbinding met de grond het punt waar het op aankomt.

Verf, lak en een oude trap opknappen

Onder de vloerbedekking van een jaren 30 trap zit vrijwel altijd vurenhout. Dat is zacht, en dat heeft gevolgen voor wat je ermee kunt. Een vuren trap strak wit lakken ziet er twee jaar prachtig uit, waarna de neuzen kapot gelopen zijn en er deuken en scheurtjes in zitten.

Wie een jaren 30 trap wil renoveren en strak wil houden, kiest daarom vaak voor een loper over de treden met gelakte zijkanten, of voor renovatiestroken op de treden. Wil je hem wel gewoon schilderen, accepteer dan dat het een oude trap blijft. Nieuwe stootborden zetten is meestal wel goed te doen en scheelt de helft van het zichtwerk.

Een gelakte trap kaal maken gaat het snelst met een excenterschuurmachine op korrel 80, daarna 120, met afzuiging. Profielen en hoeken doe je met een afbijtmiddel in pastavorm, want daar kom je met schuurpapier niet in. Reken op een dag per trap, en werk om en om zodat je de trap kunt blijven gebruiken.

Voor de afwerking van treden is een slijtvaste lak nodig en niet zomaar een muurverf-achtige aflak. Een pantserlak, zoals de Rambo pantserlak die veel op vloeren en trappen gebruikt wordt, is daarvoor gemaakt: twee tot drie lagen, tussentijds schuren met korrel 220, en per laag echt de droogtijd afwachten.

Op een trap is dat lastiger dan op een vloer, want je moet er blijven lopen. Lak daarom om de trede, laat die volledig drogen en doe daarna de andere helft.

Bij eiken is de keuze tussen olie en lak vooral een keuze over onderhoud. Lak is harder en langer schoon te houden, maar zodra er een slijtplek op de neus komt moet je de hele trede overschuren omdat je anders een rand ziet. Olie slijt sneller en is juist plaatselijk bij te werken zonder overgang, en dat is op een trap met vaste looplijn een reëel voordeel.

Hardhouten trappen van meranti, merbau of iroko zijn een hoofdstuk apart. Zo'n hardhouten trap opknappen begint met schuren tot op het kale hout en daarna ontvetten, want deze houtsoorten bevatten natuurlijke olie waar een watergedragen product slecht op hecht. Een merbau of meranti trap lichter maken kan met een white wash of een wit gepigmenteerde olie.

Bij merbau is er een addertje: het hout bevat looistof die bij contact met water geelbruin uitbloedt. Een watergedragen white wash kan daardoor verkleuren. Test dat altijd eerst op een onopvallende plek, bijvoorbeeld de bovenste trede onder de loper, of gebruik een isolerende primer voordat je begint.

Een antraciet trap of een andere donkere kleur ziet er strak uit op de foto en is in huis het minst vergevingsgezind. Stof, krassen en slijtplekken op de neuzen springen er meteen uit, en een bijgewerkt plekje in donkere lak blijft altijd zichtbaar. Kies dan mat in plaats van zijdeglans, want dat verdoezelt krassen aanzienlijk beter.

Wat je hebt	Afwerking die past	Waar je op let
Vuren trap uit de jaren 30	Grondverf en pantserlak, of een loper met gelakte zijkanten	Zacht hout, dus de neuzen lopen kapot bij strak wit
Meranti of iroko	White wash of gepigmenteerde olie na goed ontvetten	Natuurlijke olie in het hout remt de hechting
Merbau	Olie, of watergedragen alleen na een isolerende primer	Looistof bloedt geelbruin uit zodra er water bij komt
Eiken	Hardwasolie in twee lagen, of een harde lak	Olie is bij te werken, lak vraagt de hele trede opnieuw
Trap die nog in de oude lak zit	Schuren met korrel 80 en 120, of afbijten bij profielen	In huizen van voor ongeveer 1970 kan er loodhoudende verf onder zitten
Treden die onder tapijt zaten	Nietjes eruit, plamuren, gronden, dan pas kleur	Lijmresten eerst weg, anders tekent alles zich af in de lak
Antraciet of andere donkere kleur	Matte slijtvaste lak	Stof en krassen vallen op, bijwerken blijft zichtbaar
Trapleuning	Blanke lak op alkydbasis, twee componenten of olie	Handzweet maakt een gewone watergedragen blanke lak snel plakkerig

Vlizotrap, luiken en een plateau in het trapgat

Een vlizotrap is een uittrekbare zoldertrap in een luik, en de meeste problemen ermee zitten in drie onderdelen: de sluiting, de trekstok en de veren.

De sluiting van een vlizotrap is meestal een pen die je met de trekstok een kwartslag draait. Sluit het luik niet meer goed, dan is het luik gaan werken of is de sluitplaat verschoven. Draai de plaat een paar millimeter bij in de slobgaten voordat je iets vervangt.

Het gamma sluitingen in de bouwmarkt past niet zomaar op elk merk luik, dus meet de hart-op-hart afstand van de bestaande schroefgaten voordat je iets koopt.

De trekstok is een haakstok waarmee je het luik opent. Trekt het oog uit het luik, dan is het hout daar te week geworden. Zet er dan geen dikkere schroef in, maar een doorgaande bout met een ring aan de bovenkant, zodat de kracht op het hele luik komt in plaats van op tien millimeter hout.

De trekveren houden het luik omhoog en verzwakken na jaren. Een luik dat hard openvalt of halverwege blijft hangen heeft nieuwe veren nodig, en die vervang je altijd per paar zodat de trekkracht links en rechts gelijk blijft.

Veren verschillen per merk en type, dus neem de oude mee of meet de lengte en de draaddikte. Sommige luiken werken met een gasveer in plaats van trekveren: dezelfde soort cilinder die je onder de zitting of achter de rugleuning van een bureaustoel vindt.

Zit je met een vlizotrap in een kleine opening, meet dan drie dingen: de luikmaat, de vrije vloerruimte waar de trap in uitklapt en de hoogte van de vloer tot de bovenkant van het gat. Een schaartrap of een drie- of vierdelige schuiftrap heeft minder luikmaat nodig dan een scharniertrap, maar vraagt vaak juist meer vloerruimte. Past er niets, dan is een vaste steektrap of een scheepstrap langs de wand de overgebleven route.

Het vlizotrapluik afwerken doe je met een omlijsting van mdf-latten in het plafond, waarbij je de kier tussen het kozijn en de plafondplaat met acrylaatkit dicht zet. Plak een tochtstrip in de sponning en lijm een plaat isolatiemateriaal op de bovenkant van het luik: een onbehandeld luik is een gat in je isolatieschil.

Een heel ander soort plateau is het werkplateau in het trapgat. Dat komt aan de orde als er boven het trapgat iets hangt waar iemand bij moet, bijvoorbeeld een afvoer of een dakraam. De opbouw is simpel: links en rechts een stevige plank van bijvoorbeeld 18x94 mm goed in de muur bevestigd, met daarop een plaat multiplex die tussen de planken opgesloten ligt.

Opklapbaar maken is de nette variant, en dan wel in deze volgorde: eerst de planken vastzetten, dan de plaat erop leggen, en pas daarna de scharnieren monteren. Zo maakt de plaat overal contact met de dragende planken en gaan de scharnieren niet het gewicht dragen.

Verwacht niet dat een zelfgebouwd plateau een monteur over de streep trekt. Een werkvloer op hoogte heeft randbeveiliging nodig: een leuning, een tussenleuning en een stootrand langs de rand zodat gereedschap er niet vanaf valt.

Multiplex van 18 mm is voor een echte werkvloer aan de dunne kant, en de toegang tot de zolder mag niet dicht komen te liggen. Voor een eenmalige klus is een rolsteiger of een trapsteiger huren goedkoper en veiliger dan een bouwwerk in je trapgat.

Trappen buiten: tuin, terras en vlonder

Buiten gelden andere maten dan binnen. Een tuintrap loopt luier: reken op een optrede van ongeveer 15 tot 17 cm en een aantrede van 30 tot 35 cm, want buiten stap je met een andere pas en vaak met natte zolen. De vuistregel van twee keer de optrede plus de aantrede houdt ook hier stand.

Een gemetselde trap in de tuin begint bij de fundering. Onder de onderste trede hoort een strook beton die vorstvrij ligt, want anders duwt de eerste strenge winter de hele trap uit het lood. Hoeveel je daarvoor moet aanmaken, reken je uit met onze rekenhulp voor beton en mortel.

Een trap maken van stapelblokken is de snelste variant en vraagt geen metselvaardigheid. De blokken lijm je met betonlijm op elkaar, laag voor laag, met de verticale voegen om en om. De ondergrond moet wel vlak en draagkrachtig zijn, dus een laag stabilisé of een betonnen plaat onder de eerste rij is geen overbodige luxe.

Kant en klare betonnen traptreden, zoals die van MBI, liggen daar tussenin: zware elementen die je op een gestabiliseerd bed legt en waterpas stelt. Ze zijn te tillen met twee personen, maar houd rekening met het gewicht als je ze over een tuinpad moet verplaatsen.

Bij een verhoogd terras met trap of een vlondertrap werk je met hout op een frame. Bouw het frame uit hetzelfde materiaal als de vlonder zelf, zet alles met roestvast stalen schroeven vast en houd de treden aan de achterkant open zodat water en blad erdoorheen kunnen. Een vlonder met trap van twee of drie treden heeft geen leuning nodig, maar zodra je boven de meter komt hoort daar wel een hek of leuning bij.

Antislip is buiten geen luxe. Gladde vlonderplanken zijn in de winter spekglad, dus leg de geribbelde zijde boven, schroef antislipstrips op de treden of werk met een grove structuurcoating. Losse split of grind op een tuintrede werkt alleen als er een opstaande rand omheen zit, anders ligt het na de eerste regenbui op het pad.

Een zwevende trap buiten, met treden in een gemetselde muur of aan een stalen ligger, ziet er licht uit maar vraagt een echte constructie. De verankering neemt alle krachten op, en dat is materie voor een constructeur en niet voor een middagje aanrommelen.

Datzelfde geldt voor een trap in een keerwand of een talud, waar de grond zelf de belasting moet dragen. Meer over funderingen en metselwerk vind je in ons overzicht van beton, metselwerk en constructies.

Buitentrap	Opbouw	Waar je op let
Gemetselde trap	Vorstvrije fundering, opgemetseld en afgewerkt met tegels	Afschot naar voren, anders blijft er water op de treden staan
Stapelblokken	Betonlijm, verticale voegen om en om	Draagkrachtige ondergrond onder de eerste rij
Betonnen traptreden	Zware losse elementen op een gestabiliseerd bed	Gewicht en transport onderschat je makkelijk
Vlondertrap van hout	Frame van dezelfde houtsoort, roestvast stalen schroeven	Achterkant open houden voor water en blad
Trap aan een verhoogd terras	Aan het terrasframe bevestigd, poeren onder de onderste boom	De onderste trede zakt weg zonder eigen ondersteuning
Frame van steigerbuis	Buizen met koppelingen, houten treden erop	Buis wordt glad, dus antislip op de treden
Treden met siergrind of split	Grind in een omranding of gebonden in hars	Zonder opstaande rand ligt het grind binnen een maand op het pad

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Veelgestelde vragen