Glaslatten vervangen zonder je kozijn of ruit te beschadigen

Wat een glaslat vasthoudt en wanneer hij eruit moet

Een glaslat is het smalle lijstje dat de ruit of het paneel in de sponning klemt. Hij draagt niets: de ruit rust op kunststof blokjes onderin en de lat drukt het glas tegen de afdichting aan de andere kant. Zodra die klemming wegvalt, gaat de ruit rammelen en komt er water en tocht achter.

Bij isolatieglas zit de glaslat vrijwel altijd aan de binnenzijde. Dat is met opzet: een lat aan de buitenkant zou betekenen dat iemand de ruit van buitenaf uit het kozijn kan lichten. Waar deze klus tussen het andere raamwerk past, zie je in ons overzicht over ramen, glas en beglazing.

Vervangen is meestal om een van vier redenen nodig. De onderste lat is verrot omdat daar jarenlang condens op stond, een kunststof lat is gebroken tijdens het uitnemen van de ruit, de latten zijn zo dik overgeschilderd dat ze niet meer sluiten, of het oude profiel past niet meer na een overstap op dikker glas.

Een lat die vanzelf uit het profiel komt, is een teken op zichzelf: dan is er iets mis met het rubber eronder of is de sponning nat geweest. Kijk in dat geval verder dan de lat, anders vervang je over twee jaar hetzelfde lijstje opnieuw.

Kunststof, aluminium of hout: waaraan je de glaslat herkent

De aanpak verschilt volledig per kozijnsoort, en je herkent aan de naad welke je voor je hebt. Loopt er een dunne, kaarsrechte lijn tussen de lat en het kozijn zonder een spoortje kit of een spijkerkopje, dan zit je bij een klikprofiel van kunststof of aluminium. Zie je vulplamuur, verfnaden of kleine ronde putjes in de lat, dan is het hout dat gespijkerd zit.

Twijfel je, kijk dan naar de hoeken. Kunststof en aluminium latten zijn strak in verstek gezaagd en sluiten daar zonder kier. Houten latten zijn vaak recht afgezaagd, waarbij de korte latten boven en onder tussen de lange zijlatten klem zitten. Die volgorde bepaalt straks waar je begint.

Kijk ook even naar de binnenzijde van het kozijn. Bij kunststof kozijnen zit tussen glas en lat een zwart rubberen dichtingsprofiel dat je er in zijn geheel uit kunt trekken. Juist dat rubber zet de lat op spanning: haal je het weg, dan komt een lat die muurvast lijkt te zitten alsnog los.

Soort glaslat	Hoe hij vastzit	Gereedschap dat werkt	De valkuil
Kunststof klikglaslat	Klikt met een verende voet in een groef van het kozijnprofiel	Breed kunststof plamuurmes of schuine beitel, plus hamer	De voet breekt af als je hefboomt in plaats van tikt
Aluminium klemlat	Klemt in het profiel en wordt strak gezet door het kederrubber	Kunststof spatel, haakje voor het rubber	Aluminium buigt door en komt daarna nooit meer strak
Aluminium geschroefde lat	Inbus- of torxschroeven vanaf de binnenzijde	Inbus- of torxbit, kort schroefbitje	Doorgedraaide schroefkoppen bij een kozijn dat nooit open is geweest
Houten glaslat, gespijkerd	Dunne glaslatnagels of nietjes schuin door de lat in de sponning	Steekbeitel, nijptang, kleine koevoet	De lat splijt bij het uitwippen als je te dicht bij de nagel zit
Houten neuslat	Gespijkerd of geschroefd, met een neus over de sponningrand	Steekbeitel en verstekbak voor de nieuwe latten	De neus verbergt de sponning, dus rot ontdek je pas laat
Lat met natte beglazing	Gespijkerd en aan beide zijden vol in de kit gezet	Mesje langs beide naden, daarna beitel	Zonder eerst de kit los te snijden trek je de verf mee

Kunststof klikglaslatten wegtikken in plaats van eruit wrikken

Kunststof glaslatten vervangen mislukt bijna altijd op hetzelfde punt: mensen proberen er iets tussen te krijgen. Bij een klikprofiel is die naad dichtgezet zonder speling, dus zelfs een dun plamuurmes past er niet in. Wie het toch forceert, drukt het kozijnprofiel weg of zet een blijvende deuk in het zicht.

De beweging die wel werkt is wegdrukken. Zet een breed kunststof plamuurmes of een schuine beitel schuin op de rand van de lat, richting de ruit, en tik met de hamer op de achterkant van het mes. Het mes hoeft er niet tussen te komen: je duwt de lat zijwaarts weg, waardoor de verende voet uit de groef van het kozijn springt. Zodra hij op één plek los is, loopt de rest van de lat er met de hand uit.

Kies je plek in het midden van de lange lat en niet in de hoek. In de hoek zit het verstek klem en breekt het puntje van de lat af. Tik gedoseerd. Harder slaan lost een verkeerde hoek niet op.

Kozijnenbouwers gebruiken nog een tweede route. Trek eerst het zwarte rubberen dichtingsprofiel tussen glas en lat er in zijn geheel uit met een haakje. Daarmee verdwijnt de spanning op de lat en komt hij er meestal met alleen een spatel al uit. Bij het terugzetten druk je het rubber er als laatste weer in.

Aluminium glaslatten los krijgen zonder ze krom te trekken

Bij aluminium glaslatten vervangen komt er iets bij. Aluminium is stijf, maar het vervormt blijvend zodra je er te veel op wringt. Een lat die je eenmaal krom hebt getrokken sluit daarna nooit meer aan, hoe je hem ook terugklikt. Wij zetten daarom alleen kunststof gereedschap tegen de lat en pakken staal hooguit bij een lat die toch weg moet.

Kijk eerst welk systeem je hebt. Zit er een dik rubberen keder tussen het glas en de lat, dan zet dat rubber de lat op spanning en moet dat er als eerste uit. Wip het uiteinde van het rubber met een haakje omhoog en trek het er in één lange sliert uit. De lat komt daarna met een kunststof spatel los.

Zie je in plaats daarvan kleine inbus- of torxschroeven op regelmatige afstand, dan is de lat geschroefd en heb je aan tikken niets. Draai ze er allemaal uit voordat je iets probeert los te wippen. Eén vergeten schroef scheurt de lat. Bewaar de schroefjes, ze zijn per systeem verschillend.

Nieuwe aluminium latten bestellen wij liever bij de leverancier van het kozijnsysteem dan in de bouwmarkt, omdat de klikvorm per merk en per serie verschilt. Neem daarvoor het oude stuk mee of maak een foto van de doorsnede. Onderdelen zijn hier zelden universeel, en dat geldt voor meer onderdelen van ramen, deuren en kozijnen. Voor de dichting geldt hetzelfde: een keder van de verkeerde dikte laat de ruit rammelen of past niet meer onder de lat.

Houten glaslatten eruit halen en nieuwe erin zetten

Een houten glaslat vervangen is meer timmerwerk dan wipwerk. De lat zit gespijkerd met dunne glaslatnagels die schuin in de sponning gaan, en bij oudere ramen is hij er ook nog eens vol in de kit gezet. Snijd daarom eerst met een vers mesje beide naden door: die tussen lat en glas en die tussen lat en kozijn. Zonder die insnede trek je de verf en soms een hele houtvezel mee het kozijn op.

Wip de lat daarna voorzichtig los met een brede steekbeitel, met de vlakke zijde tegen het kozijn. Werk in kleine stappen van tien tot vijftien centimeter langs de hele lengte in plaats van één punt ver open te wrikken. Zit een nagel muurvast, laat de lat dan zitten en pak de nagel van bovenaf met de nijptang.

Wil je de oude lat hergebruiken, trek de nagels er dan aan de achterkant helemaal doorheen. Terugslaan van de nagelkop door de lat splijt het hout aan de zichtzijde. Nieuwe latten zaag je in verstek, iets aan de ruime kant, en pas je passend met een blokschaaf.

Voordat de nieuwe lat erop gaat, grond je alle vier de zijden, ook de kant die tegen de sponning komt. Een lat die alleen aan de zichtzijde geschilderd is, zuigt vocht op via de achterkant en is binnen enkele jaren zacht bij de onderhoek. Spijker daarna met roestvaste nagels of zet ze vast met een tacker; wij houden twintig tot vijfentwintig centimeter tussenafstand aan, en wat dichter op elkaar bij een dunne lat.

Wat er onder de glaslat zit

Pas als de lat eruit is, zie je wat er onder de glaslat zat. Daar liggen drie dingen die belangrijker zijn dan het lijstje zelf: de afdichting tegen het glas, de blokjes waarop de ruit staat, en de ontwatering van de sponning. Die drie bepalen hoe lang een nieuwe lat meegaat.

De afdichting is een rubberprofiel of een kitrand. Is het rubber hard, gekrompen of aan de hoeken uit elkaar getrokken, vervang het dan meteen. Dat is het moment waarop het toch open ligt, en versleten dichtingen zijn een van de manieren waarop kleine vliegjes langs het raam naar binnen komen.

De blokjes zijn kunststof plaatjes van een paar millimeter dik. De draagblokjes onderin nemen het gewicht van de ruit en de stelblokjes aan de zijkanten houden hem gecentreerd. Haal je een ruit uit, leg de blokjes dan precies terug op de plek waar ze lagen. Verschuif je ze, dan kan een draairaam gaan klemmen of niet meer helemaal sluiten.

Onderin de sponning zitten bij kunststof en aluminium kozijnen kleine ontwateringsgaten of sleuven, die het water afvoeren dat langs de ruit naar beneden loopt. Zitten ze dicht met vuil, verf of oude kit, dan blijft het water in de sponning staan. Dat is meestal de echte reden dat de lat onderin het eerst kapotgaat.

De glaslat onder is de lat die het eerst opgeeft

Bij vrijwel elk raam is de glaslat onder als eerste aan vervanging toe, en dat is geen toeval. Al het condens dat aan de binnenkant van de ruit naar beneden loopt, komt daar tot stilstand. Bij hout betekent dat rot in de onderhoeken, bij kunststof een verkleurde lat en een uitgezakt rubber.

Vervang je alleen die ene onderste lat, kijk dan meteen of de ontwatering nog werkt en of de sponning droog is. Loopt er structureel water langs de ruit naar beneden, dan is het vochtprobleem in de kamer de oorzaak. Voor de omgekeerde situatie, beslagen ruiten aan de buitenzijde, is er weinig aan de hand: hoe dat werkt lees je bij condens aan de buitenkant van het raam.

Lees de uitleg uit de afbeelding

Een goede beglazing vraagt een passend compleet systeem. De zachte band draagt de ruit niet als vervanging van steunblokjes.

Bij de tekening: 1 2 3 1: steunblok onder het glas. 2: glasband als afstandhouder aan de zijkant. 3: afdichting boven de glasband. Gebruik het detail van het gekozen beglazingssysteem.

Steunblokjes dragen en positioneren

Geschikte blokjes ondersteunen de ruit op de voorgeschreven plekken. Hun positie verschilt bijvoorbeeld tussen een vast raam en een draaiend raam.

Glasband houdt de bedoelde afstand

De band helpt de ruimte en achtergrond voor de aansluiting vormen volgens het beglazingssysteem. Dikte en samendrukking moeten bij de beschikbare sponning passen.

De afdichting en afwatering houden de rand beschermd

Kit of beglazingsprofielen sluiten de bedoelde voeg af. De sponning moet volgens het systeem kunnen afwateren; stop afvoeropeningen niet vol met kit.

Gebruik de blokplaatsing en voegenmaten van het beglazingssysteem. Een passende glasdikte alleen is geen compleet plaatsingsplan.

Bekijk de afbeelding op volledige grootte

Glaslatten vervangen door neuslatten

Bij houten kozijnen kom je vaak de vraag tegen of je de bestaande lijstjes kunt vervangen door neuslatten. Een neuslat is een glaslat met een uitstekende neus die over de rand van de sponning valt. Daardoor dekt hij de bovenkant van de sponning af en zie je de naad tussen lat en kozijn niet meer.

Dat is om een paar redenen aantrekkelijk. De neus verbergt een sponningrand die tijdens eerdere klussen beschadigd is, en de aansluiting hoeft aan de binnenzijde niet meer afgekit te worden. Gaat enkel glas eruit en isolatieglas erin, dan wordt de sponning dieper uitgefreesd en overbrugt de neuslat wat er van de oude rand over is.

Er zit een keerzijde aan. Onder die neus kun je niet kijken, dus rot in de sponningrand ontdek je pas als de lat eraf gaat. Bij een kozijn dat al vochtproblemen heeft, repareren wij het hout liever eerst uit met houtreparatiemortel en beslissen we daarna pas.

Voor kunststof en aluminium kozijnen is de overstap niet vrij te kiezen. Daar hoort de lat bij het profiel, en een neuslat past er alleen als de fabrikant dat profiel levert.

Wat je vergelijkt	Gewone glaslat	Neuslat
Aansluiting op het kozijn	Vlak in de sponning, naad zichtbaar	Neus valt over de sponningrand, naad uit het zicht
Kitwerk aan de binnenzijde	Meestal een kitrand nodig langs de lat	Vaak geen kitrand nodig
Beschadigde sponningrand	Blijft zichtbaar en moet gerepareerd	Wordt afgedekt door de neus
Overstap naar dikker isolatieglas	Vaak te smal na het uitfrezen van de sponning	Overbrugt de verbrede sponning
Controle op houtrot	Direct zichtbaar bij het schilderen	Zit onder de neus verstopt
Toepasbaar op kunststof of aluminium	Standaard bij het profiel geleverd	Alleen als het systeem het levert

Nieuwe glaslatten kopen: de maten die er echt toe doen

Een glaslat op gevoel bestellen loopt bijna altijd mis. Een paar millimeter te laag en de lat klemt de ruit niet, een paar millimeter te hoog en hij steekt boven de sponning uit. Meet dus eerst, zoals je bij het vervangen van een wc-bril ook de hartafstand opmeet in plaats van te gokken.

Bij hout kun je afwijken en de lat op maat schaven, bij kunststof en aluminium niet. Daar is het profiel de maat: de klikvoet moet exact in de groef van jouw kozijnserie passen. Neem een oud stukje lat van tien centimeter mee naar de leverancier, dat werkt beter dan welke omschrijving ook.

Let bij kunststof ook op de afwerking. Witte latten zijn overal te krijgen, maar een kozijn met een houtnerffolie in een kleur vraagt om een lat in dezelfde folie. Een gewone witte lat in een antracietkleurig kozijn zie je vanaf de eerste dag.

Wat je meet of noteert	Hoe je het bepaalt	Waarom het telt
Glasdikte	Met een schuifmaat op de rand van de ruit, of aflezen van de afstandhouder	Bepaalt de dikte van het rubber en de hoogte van de lat
Sponningdiepte	Van de glasrand tot de binnenkant van het kozijn meten	De lat moet de ruit klemmen, niet alleen de naad afdekken
Hoogte van de lat	De oude lat op zijn kant meten met een schuifmaat	Te hoog en de lat steekt uit, te laag en de ruit rammelt
Profielvorm van de voet	Een stukje oude lat afzagen en meenemen	De klikvoet is per merk en serie anders
Lengte per zijde	Binnenwerks meten, plus een centimeter voor het verstek	Te kort gezaagd betekent een zichtbare kier in de hoek
Kleur of folie	Vergelijken met een schoongemaakt stukje kozijn	Witte latten in een gefolied kozijn vallen meteen op
Houtsoort bij hout	Meranti of grenen, kijken naar de bestaande latten	Grenen buiten rot sneller weg bij de onderhoek
Rubberdikte	Het oude profiel meenemen of de dikte meten	Een te dun rubber laat de ruit bewegen in de sponning

Een paneel of ruit vervangen terwijl de latten er toch uit zijn

Vaak is de lat niet het doel maar de weg naar iets anders. Een kunststof achterdeur met een dicht onderpaneel is het bekendste voorbeeld: wie een kattenluik wil, moet dat paneel eruit hebben en dat zit met dezelfde klikglaslatten vast als een ruit.

Wat hier goed werkt, is het oude paneel als mal gebruiken. Meet het uitgenomen paneel op, laat een nieuwe plaat zagen in dezelfde dikte en zaag daar het gat voor het luik in. Kunststof plaat of watervast multiplex voldoen allebei; wijkt de dikte af, dan sluit het rubber niet meer aan en klapperen de latten.

Gaat het om glas in plaats van een paneel, dan is de maat kritischer. Een ruit houdt aan alle kanten een paar millimeter speling; hoeveel precies hangt af van de sponning en de glassoort, en staat in het beglazingsvoorschrift van je glasleverancier. Glas dat strak in de sponning valt, breekt bij de eerste uitzetting. Voor enkel glas dat je zelf op maat maakt, staat de werkwijze bij glas op maat snijden.

Woon je in een huurwoning, vraag de verhuurder dan vooraf om toestemming voordat je een paneel of ruit aanpast. Bewaar het originele paneel compleet met de oude latten, dan kun je bij vertrek alles terugzetten.

Zo vervang je een glaslat

Deze volgorde geldt voor kunststof en aluminium klikglaslatten, met per stap wat er bij hout anders gaat.

1. Bepaal het materiaal en de bevestiging

   Kijk naar de naad en de hoeken. Verstek zonder kier en geen zichtbare nagels betekent een klikprofiel, ronde putjes en verfnaden betekenen gespijkerd hout. Zie je inbus- of torxkoppen, dan is de lat geschroefd en begin je met de schroevendraaier in plaats van met de hamer.

2. Plak af en zet de ruit vast

   Plak de kozijnrand naast de latten af met schilderstape. Zet daarna twee brede tapestroken kruislings van de ruit naar het kozijn, zodat het glas niet naar binnen kan komen zodra de laatste lat los is. Bij een grote of dikke ruit werk je met zijn tweeën.

3. Haal het dichtingsrubber eruit

   Wip het uiteinde van het zwarte profiel tussen glas en lat omhoog met een haakje en trek het er in één sliert uit. Daarmee verdwijnt de spanning op de lat, en dat krijgt een lat die muurvast lijkt te zitten alsnog los. Bij houten latten sla je deze stap over en snijd je in plaats daarvan beide verfnaden door.

4. Tik de langste lat los, in het midden

   Zet een breed kunststof plamuurmes of een schuine beitel schuin op de rand van de lat en tik met de hamer op de achterkant. Je duwt de lat weg, je wrikt hem niet omhoog. Begin midden op de langste lat: daar zit de minste klem en breekt er niets af in het verstek.

5. Neem de rest van de latten en zo nodig de ruit uit

   Zodra de eerste lat los is, komen de andere er makkelijker uit omdat de hoeken vrij liggen. Nummer ze op de achterkant. Moet de ruit eruit, kantel hem dan naar je toe met de handen aan de zijkanten en houd hem niet aan de bovenrand vast. Doe dit met werkhandschoenen aan en op de begane grond, niet staand op een ladder.

6. Controleer de sponning, de blokjes en de ontwatering

   Maak de sponning schoon en droog. Peuter de ontwateringsgaten open, herstel houtrot met reparatiemortel en zet kaal hout in de grondverf. Leg de draag- en stelblokjes terug op precies dezelfde plek. Die bepalen of het raam straks nog sluit.

7. Zet de nieuwe latten terug en klop ze aan

   Begin bij een klikprofiel met de korte latten en eindig met de lange, dan klemmen de verstekhoeken elkaar vast. Druk de lat met de hand aan tot hij ergens pakt en klop hem daarna met een nylon of rubberen hamer over de hele lengte vast. Nooit met een stalen hamer rechtstreeks op de lat: dat geeft een deuk in het zicht.

8. Druk het rubber terug en werk af

   Duw het dichtingsrubber als laatste terug tussen glas en lat, van hoek naar hoek en zonder het uit te rekken. Rek je het op, dan krimpt het terug en houd je binnen een jaar open hoeken. Bij hout spijker je met roestvaste nagels om de twintig tot vijfentwintig centimeter en schilder je na, ook op de kopse kanten in de hoeken.

Voordat je de latten terugzet

• De sponning is schoon, droog en vrij van oude kitresten
• De ontwateringsgaten onderin zijn open en lopen door naar buiten
• De draag- en stelblokjes liggen terug op hun oorspronkelijke plek
• Het dichtingsrubber is heel, soepel en van de juiste dikte
• Kaal hout in de sponning is gegrond, ook aan de achterzijde van de latten
• De latten zijn genummerd en gaan terug op hun eigen zijde
• Je klopt aan met een nylon of rubberen hamer, niet met staal
• Het raam of de deur sluit na het terugzetten nog net zo soepel als ervoor

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Het gereedschap tussen de lat en het kozijn wringen

Bij een klikprofiel is de naad dichtgezet zonder speling, dus er past niets tussen. Wie het toch probeert, drukt de rand van het kozijnprofiel weg of laat de klikvoet van de lat afbreken. De juiste beweging is schuin tegen de lat aan tikken zodat hij zijwaarts uit de groef komt.

In de hoek beginnen in plaats van in het midden

In het verstek zitten twee latten in elkaar geklemd en daar is de weerstand het grootst. Tik je daar, dan breekt het dunne puntje van de lat af en zie je na terugplaatsen een kier in de hoek. Zet je gereedschap midden op de langste lat.

Het dichtingsrubber laten zitten

Dat rubber zet de lat op spanning. Zolang het erin zit, vecht je tegen die klemming en ga je harder slaan dan nodig. Trek het er eerst uit, dan komen de meeste latten er met een spatel al uit.

De laatste lat weghalen zonder de ruit te borgen

Zodra de vierde lat los is, wordt de ruit alleen nog door het rubber gehouden. Bij een deur of een staand raam komt het glas dan naar binnen. Twee kruislingse tapestroken of een tweede paar handen voorkomen een gebroken ruit en snijwonden.

Met een stalen hamer op een nieuwe lat kloppen

Een kunststof of aluminium lat neemt elke hamerslag over als een deuk of een glimplek, en die zit precies in het zicht. Klop aan met een nylon of rubberen hamer, of leg een blokje hout tussen de hamer en de lat.

De houten lat alleen aan de zichtzijde schilderen

De achterkant van de lat staat tegen de sponning en dat is de kant waar het vocht bij komt. Ongegrond hout zuigt water op en is bij de onderhoek binnen een paar jaar zacht. Grond alle vier de zijden voordat je de lat aanbrengt.

De stelblokjes verkeerd terugleggen

De blokjes bepalen hoe de ruit in de sponning staat en daarmee of een draairaam nog sluit. Leg je ze willekeurig terug, dan kan het raam gaan klemmen of blijft er een kier over die je nergens meer weg krijgt. Fotografeer de posities voordat je de ruit uitneemt.

Een lat op gevoel bestellen

Kunststof en aluminium latten zijn systeemgebonden: de klikvoet moet in de groef van jouw kozijnserie passen. Een lat die er ongeveer op lijkt, klikt niet vast of houdt de ruit niet meer geklemd. Neem een stukje oude lat mee naar de leverancier.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Glaslatten vervangen is werk dat je in de meeste gevallen prima zelf doet. Er zijn vier situaties waarin bellen verstandiger is.

De eerste is een isolatieruit die eruit moet. Dubbel glas is zwaar: afhankelijk van de glasdikte en de opbouw weegt een ruit van een vierkante meter al gauw twintig tot dertig kilo, en breken doet het met scherpe randen. Een glaszetter heeft daar zuignappen en een tweede paar handen voor.

De tweede is werk op hoogte. Latten aan de buitenzijde van een raam op een verdieping vervangen doe je niet vanaf een ladder terwijl je met een hamer en een beitel tikt. Daar hoort een steiger bij, of een vakman die er de spullen voor heeft.

De derde is een beschadigde randafdichting van de isolatieruit. Slaat de ruit vanbinnen aan of zie je vocht tussen de glasplaten, dan is repareren geen optie en gaat het om vervanging van het glas.

De vierde is een kozijn waarvan de sponning zelf is weggerot. Als de nieuwe lat nergens meer op kan spijkeren, is een nieuw lijstje symptoombestrijding. Laat dan eerst het hout herstellen of een deel van het kozijn inzetten door een timmerman.