Standaardmaten in huis: op welke hoogte hoort het?

Waar de maten in deze tabel vandaan komen

De regels in deze opzoektabel komen uit drie hoeken. Een deel volgt uit de bouwregels, zoals de vrije doorloophoogte boven een trap en de maximale afstand tussen de spijlen van een balustrade. Een ander deel komt uit montagevoorschriften van fabrikanten, bijvoorbeeld de minimale afstand tussen een gaspit en een afzuigkap. De rest is gangbare praktijk: maten die installateurs en keukenbouwers aanhouden omdat ze in de meeste woningen prettig uitpakken. Vergelijkbaar opzoekwerk staat bij de andere rekenhulpen en opzoektabellen van de site.

Dat onderscheid bepaalt hoeveel ruimte je hebt om af te wijken. Van een praktijkmaat stap je gerust af zodra je een betere reden hebt, bijvoorbeeld de lengte van de mensen die de ruimte gebruiken. Van een eis uit de bouwregels of een voorschrift van de fabrikant stap je niet af, ook niet als het net niet uitkomt met je tegelmaat.

De kolom met de marge laat zien wat je in bestaande woningen tegenkomt zonder dat het opvalt. Zit je daarbinnen, dan zal niemand later denken dat er iets scheef gemonteerd is. Ga je erbuiten, dan is dat een keuze die je bewust maakt en die je op de tekening of in de meterkast even noteert voor wie er na jou komt.

Zoeken werkt op de hele regel, dus typ je wastafel, dan houd je ook de regel over de afvoer over omdat dat woord in de aantekening staat. De keuzelijst erboven beperkt de tabel tot één ruimte of vakgebied. De twee filters werken tegelijk: kies de groep Elektra en typ keuken, en je houdt de stopcontacten boven een aanrechtblad over.

Soort maat	Voorbeeld uit deze tabel	Hoeveel speling heb je?
Eis uit de bouwregels	Doorloophoogte boven de trap, spijlafstand van een balustrade	Geen, en bij verbouw wordt hier op getoetst
Voorschrift van de fabrikant	Minimale hoogte van een afzuigkap boven een gaspit	Geen, de garantie en de veiligheid hangen eraan
Gangbare praktijkmaat	Stopcontact op 30 cm, lichtschakelaar op 105 cm	Ruim, zolang je binnen één woning consequent blijft
Maat die het product bepaalt	Steekmaat van de bouten van een hangend toilet	Geen, die ligt vast in het onderdeel zelf
Maat op maat van de gebruiker	Werkbladhoogte, doucheglijstang, spiegelverlichting	Volledig, hier is de standaardmaat alleen een startpunt

Stopcontacten en schakelaars: waar de 30 en de 105 vandaan komen

Een stopcontact in een woonkamer of slaapkamer zit met het hart op 30 cm boven de afgewerkte vloer. Die hoogte is hoog genoeg om er met een stekker bij te kunnen zonder op je knieën te zitten, en laag genoeg om achter een bank of een kast weg te vallen. In woningen van voor de jaren tachtig kom je alles tegen tussen 20 en 40 cm. Zit er al een rij op 25 cm, houd die dan aan: een enkele doos die uit de lijn springt valt veel meer op dan een rij die als geheel iets laag hangt. De afwegingen per ruimte staan bij het bepalen van de hoogte van een stopcontact.

Boven een aanrechtblad geldt een andere referentie, want daar bepaalt het blad de hoogte en niet de vloer. Reken op 10 tot 20 cm boven het blad, wat bij een keuken van normale hoogte uitkomt op 115 tot 125 cm. Blijf uit de spatzone naast de kraan en houd afstand tot de kookplaat, anders zit de stekker van de waterkoker in de damp van de pan.

De standaard hoogte van een lichtschakelaar is 105 cm tot het hart. Die maat komt van de deurklink, die op 100 cm zit: een schakelaar die daar net boven uitkomt geeft een rustig wandbeeld en is voor vrijwel iedereen te bedienen. Wonen er kinderen of gebruikt iemand een rolstoel, dan werkt 90 cm prettiger. Hoe je de aansluiting maakt, lees je bij het aansluiten van een lichtschakelaar.

De afkorting wcd staat voor wandcontactdoos, dus de standaard hoogte van een wcd is diezelfde 30 cm in een woonruimte. In een badkamer ligt het anders, want daar bepalen de afstand tot het bad en de douche waar een doos überhaupt mag hangen. Die zone-indeling staat bij een stopcontact in de badkamer plaatsen.

Eén ding dat je later terugziet: leidingen lopen loodrecht boven en onder een doos naar boven of naar beneden. Wie een schakelaar op een afwijkende hoogte zet, verlegt daarmee ook de plek waar je nooit meer mag boren. Noteer die afwijking, want over vijf jaar hangt daar een plank.

Onderdeel	Gangbare hoogte	Waar je vandaan meet	Waar je op let
Stopcontact in een woonruimte	30 cm	Hart van de doos tot de afgewerkte vloer	Volg de bestaande rij in een oudere woning
Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het werkblad	Uit de spatzone van de kraan blijven
Lichtschakelaar	105 cm	Hart van de doos tot de afgewerkte vloer	Op één lijn houden met de deurklink
Deurklink	100 cm	Hart van de kruk tot de afgewerkte vloer	De referentie waar schakelaars zich naar voegen
Wandcontactdoos buiten	Minimaal 30 cm boven het maaiveld	Onderkant van de doos	Spatwaterdicht en op een aardlekschakelaar
Drukknop van een bedrade deurbel	110 tot 130 cm	Hart van de knop	Ook bereikbaar vanuit een rolstoel
Groepenkast	150 tot 180 cm	Bovenkant van de kast	De hoofdschakelaar zonder trapje kunnen bedienen
Aansluitdoos voor een hangende televisie	Op schermhoogte	Achter het scherm	De doos moet achter de beugel wegvallen

Wastafel, afvoer en de aansluitmaten van kranen

De bovenkant van een wastafel ligt gewoonlijk op 85 cm. Hang je een meubel met een opzetkom, dan reken je terug vanaf de bovenrand van de kom: een kom van 15 cm hoog betekent een meubel op ongeveer 70 cm. Wie dat vergeet, staat straks over een wastafel gebogen die op 100 cm uitkomt. Per situatie zie je de afwegingen bij de juiste hoogte voor een wastafel.

De standaard hoogte van de afvoer van een wastafel is 50 tot 55 cm, gemeten naar het hart van de muurdoorvoer. Die maat komt niet uit de lucht vallen: hij ligt onder de sifon en boven de bodem van het meubel, zodat de buis binnen de kast blijft en je er nog laden onder kwijt kunt. Bij een vrijhangende kom zonder meubel mag je hem hoger houden, zolang de sifon met afschot op de doorvoer uitkomt. Zit er een meubel met een uitgezaagde achterwand, dan bepaalt die uitsparing de hoogte en niet de tabel.

Kranen sluit je aan op een klein aantal vaste maten. De flexibele slangen van een wastafelkraan hebben een aansluiting van 3/8 inch, de hoekstopkranen eronder zijn meestal 1/2 bij 3/8 inch. Een douche- of badkraan aan de muur staat op muurplaten met een hart-op-hartafstand van 150 mm, en die maat is de reden dat kranen van verschillende merken op dezelfde leidingen passen. Hoe je die platen strak en in het lood zet, staat bij het plaatsen van muurplaten voor een kraan.

Voor de hoogte van een douchekraan is 100 tot 110 cm de gebruikelijke maat, zodat je hem kunt bedienen zonder in de koude straal te stappen. De glijstang loopt daarboven door tot 180 à 200 cm, waarbij je uitgaat van de langste gebruiker plus ruim 20 cm. Die keuze werken we uit bij het bepalen van de hoogte van een douchekraan.

Aansluiting	Standaard maat	Waar je hem tegenkomt	Aandachtspunt
Flexibele slang van een kraan	3/8 inch	Wastafelkraan en keukenkraan	Wartel handvast plus een kwartslag, niet met kracht
Hoekstopkraan	1/2 bij 3/8 inch	Onder de wastafel en achter de keukenkast	Meet de bestaande doorvoer voor je koopt
Muurplaten van een douchekraan	150 mm hart op hart	Douche en bad	Beide platen even diep in het tegelwerk zetten
Afvoer wastafel	32 mm	Sifon en muurdoorvoer	Hart van de doorvoer op 50 tot 55 cm
Afvoer gootsteen en douche	40 mm	Keuken, doucheput en uitstortbak	Minstens 1 cm afschot per meter
Afvoer wasmachine en vaatwasser	40 mm met een beluchter	Bijkeuken en keuken	Hevelwerking voorkomen met een lus of beluchter
Afvoer toilet	90 mm bij een wandcloset, 110 mm staand	Toilet	De bocht ligt vast in het inbouwelement

Hangend toilet, inbouwreservoir en urinoir

De standaard hoogte van een hangend toilet is 40 cm tot de onderkant van de pot, waarmee de zitting op 40 tot 43 cm uitkomt. Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en dat zit voor veel mensen prettiger, zeker als opstaan lastig is. Het punt om te onthouden: die hoogte leg je vast bij het stellen van het inbouwelement, dus voordat er ook maar één tegel op de muur zit. Achteraf verschuiven kan niet meer. De vergelijking met een staand model staat bij de hoogte van een toiletpot kiezen.

De maatvoering van een Geberit inbouwreservoir volgt uit het element waar het reservoir in zit. De meeste Duofix-elementen voor een wandcloset zijn 112 cm hoog en 50 cm breed, met een inbouwdiepte van ongeveer 12 cm voor het reservoir. Er is ook een lage uitvoering van rond de 82 cm, bedoeld voor een halfhoge wand of een plaatsing onder een raam. De maatvoering van een Geberit UP320 valt in die eerste categorie: dat is het vlakke reservoir van 12 cm dat met de Sigma-bedieningsplaten werkt, terwijl de UP100 met de Delta-platen wordt bediend. Verwar die twee niet bij het bestellen van een plaat, want ze passen niet op elkaars bouwraam. Welke plaat bij welk reservoir hoort, zoek je uit bij het vervangen van een Geberit drukplaat.

Twee maten in dat element liggen vast en die bepalen je tegelwerk. De bouten waar de pot aan hangt staan 18 of 23 cm hart op hart, afhankelijk van de pot, en de afvoerbocht is 90 mm. Meet in de montagehandleiding van jouw type na op welke hoogte de sparing voor het bouwraam komt, en snijd de tegels daar pas op als het element definitief gesteld en waterpas staat.

Voor een urinoir werkt het net zo. De maatvoering van een Geberit 300 urinoir staat op het maatblad bij het bekken zelf, want de plaats van de bevestigingsgaten, de watertoevoer en de afvoer verschilt per model en per serie. Wat wel algemeen geldt, is de hoogte: voor volwassenen ligt de bovenkant van het bekken rond 60 tot 65 cm, voor kinderen 50 tot 55 cm. Houd bij twee urinoirs naast elkaar minstens 70 cm hart op hart aan, anders staan gebruikers tegen elkaar aan.

Onderdeel	Gangbare maat	Waar de maat vandaan komt
Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	Stelhoogte van het inbouwelement, ligt daarna vast
Verhoogd hangend toilet	46 tot 48 cm	Keuze voor comfort bij opstaan
Bouten van een wandcloset	18 of 23 cm hart op hart	De pot bepaalt welke van de twee
Inbouwelement voor een wandcloset	Ongeveer 112 cm hoog en 50 cm breed	Standaarduitvoering, ook leverbaar rond 82 cm
Inbouwdiepte van een vlak reservoir	Ongeveer 12 cm	Bepaalt de dikte van de voorzetwand
Afvoerbocht wandcloset	90 mm	Vast onderdeel van het element
Urinoir voor volwassenen	Bovenkant bekken 60 tot 65 cm	Praktijkmaat, controleer het maatblad van het bekken
Urinoir voor kinderen	Bovenkant bekken 50 tot 55 cm	Praktijkmaat in scholen en sportkantines
Twee urinoirs naast elkaar	Minimaal 70 cm hart op hart	Ruimte om er ontspannen naast te staan

Keuken, bijkeuken en de uitstortgootsteen

Een keukenblad ligt standaard op 90 tot 95 cm, maar dit is bij uitstek een maat waar je van afwijkt. De vuistregel die goed werkt: meet de hoogte van je elleboog terwijl je rechtop staat en trek daar 10 tot 15 cm vanaf. Voor iemand van 1,90 m komt dat op 100 cm uit, en die extra centimeters merk je bij elke keer snijden. Wordt het blad hoger, dan schuift alles mee: de stopcontacten, de bovenkasten en de afzuigkap.

Bovenkasten hangen 50 tot 60 cm boven het blad. Onder de 50 cm kun je niet meer met een hoge pan onder de kast werken, boven de 60 cm kom je bij de bovenste plank niet meer zonder opstapje. Een afzuigkap boven een elektrische kookplaat of inductie hangt op 60 cm, boven een gaspit op 65 cm of hoger. Dat verschil is een voorschrift van de fabrikant en geen smaakkwestie, want een vlam bereikt de onderkant van de kap. De montagehoogte per type staat bij de juiste hoogte van een afzuigkap.

De standaard hoogte van een uitstortgootsteen ligt niet vast, en dat komt doordat er twee heel verschillende manieren van gebruiken zijn. Gebruik je de bak vooral staand, om laarzen of een dweil uit te spoelen, dan werkt een bovenrand op 80 tot 90 cm het prettigst, gelijk met een gewoon aanrecht. Vul je er vooral emmers in, dan hang je hem lager, rond 60 cm, zodat een emmer van tien liter onder de kraan past en je hem er weer uit tilt zonder je rug te belasten.

De kraan erboven volgt de bak. Houd 25 tot 30 cm tussen de uitloop en de bovenrand aan bij normaal gebruik, en meer als er een emmer onder moet. In een garage of bijkeuken hang je de bak bovendien niet vlak in een hoek: laat aan de bedienzijde minstens 15 cm vrij, anders sla je je knokkels tegen de muur bij het bedienen van de hendel.

Onderdeel	Gangbare maat	Marge die werkt	Waarom die maat
Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Elleboog min 10 tot 15 cm bij rechtop staan
Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Ruimte om met een hoge pan te werken
Afzuigkap boven inductie of elektrisch	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm
Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	De vlam bereikt anders de onderkant van de kap
Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	Meestal 15 cm	Terugliggend, zodat je met je tenen onder het blad kunt
Uitstortgootsteen voor staand gebruik	Bovenrand op 80 tot 90 cm	75 tot 95 cm	Gelijk met een gewoon aanrecht
Uitstortgootsteen om emmers te vullen	Bovenrand op ongeveer 60 cm	55 tot 70 cm	Een volle emmer hoef je niet op te tillen
Kraan boven een uitstortbak	25 tot 30 cm boven de rand	Meer bij emmers	Anders past er geen emmer onder de uitloop

Trap, leuning en deuren

Bij een trap gaan de meeste fouten over het meetpunt en niet over de maat zelf. Een trapleuning zit op 90 cm, maar dan wel loodrecht gemeten vanaf de neus van de trede en niet vanaf de vloer eronder. Meet je vanaf de vloer, dan loopt je leuning naar boven toe steeds verkeerder. Langs een bordes of een vide gaat de maat omhoog naar ongeveer 100 cm, omdat je daar over een echte hoogte heen kijkt. De montage zelf staat bij het afmonteren van een trapleuning op hoogte.

Voor de trede zelf werkt de oude timmermansregel nog altijd: twee keer de optrede plus de aantrede komt uit tussen 60 en 64 cm. Een optrede van 18 tot 20 cm met een aantrede van 22 tot 24 cm loopt daardoor comfortabel. Binnen een woning wordt een optrede boven ongeveer 21 cm steil, en bij nieuwbouw of een verbouwing wordt daarop getoetst, dus leg je ontwerp naast de actuele bouwregels voor je gaat zagen. Alle treden moeten even hoog zijn, ook de eerste en de laatste: één trede die 2 cm afwijkt is precies de trede waarover mensen struikelen.

Boven de trap wil je 230 cm vrije doorloophoogte, loodrecht gemeten vanaf de neus van de trede naar het plafond of de rand van het gat. Onder de 210 cm stoot een lange volwassene zijn hoofd bij het opgaan. Bij een balustrade houd je de spijlen maximaal 10 cm uit elkaar, zodat een kinderhoofd er niet tussen past.

Deuren draaien om twee vaste maten. Een binnendeur is 83 bij 201,5 cm, een voordeur meestal 88 cm breed, en de dagmaat van het kozijn is daar iets groter dan het blad. Rondom houd je ongeveer 3 mm speling aan, want hout werkt en een deur die op 1 mm hangt klemt in de eerste natte week. Onderlangs laat je 1 tot 1,5 cm vrij, en bij mechanische ventilatie 2 cm: die kier is de luchttoevoer naar de afzuiging en geen slordigheid. Hoe je die speling in de praktijk aftekent en schaaft, lees je bij het afhangen van een binnendeur. Wordt de kier bij een verbouwing dichtgezet, dan zuigt de afzuiging in een mechanisch geventileerde woning zichzelf vast en verdwijnt de vochtafvoer uit de badkamer.

Wanneer je bewust van de standaardmaat afwijkt

Een standaardmaat is gemiddeld goed en voor niemand precies goed. Er zijn vijf situaties waarin afwijken de betere keuze is, en het helpt om die van tevoren langs te lopen in plaats van halverwege het boren te bedenken.

De eerste is de lengte van de gebruikers. Een werkblad, een doucheglijstang en een spiegel met verlichting stel je af op de mensen die er dagelijks staan. De tweede is toegankelijkheid: schakelaars op 90 cm en een verhoogd toilet op 46 cm maken een woning bruikbaar voor iemand met een rollator of een rolstoel, zonder dat het voor de rest ongemakkelijk wordt.

De derde is de bestaande situatie. In een woning waar alle dozen op 25 cm zitten, is één nieuwe doos op 30 cm de enige die scheef lijkt. De vierde is het tegelwerk: in een badkamer laat je de hoogte van een doos of een muurplaat meebewegen met het voegpatroon, zodat een sparing niet net over een voeg valt. Dat scheelt bij het boren, en welke boor en plug daar bij een harde tegel op een gipsblokwand horen, zoek je op met onze plug- en boorkiezer per ondergrond.

De vijfde is het apparaat of het product zelf. Een pot met een steekmaat van 18 cm past niet op bouten die op 23 cm staan, en een afzuigkap boven gas hangt op de hoogte die de fabrikant voorschrijft. Bij dit soort maten telt het product zwaarder dan elke vuistregel.

Situatie	Wat je aanpast	Wat je juist laat staan
Bewoners zijn langer of korter dan gemiddeld	Werkblad, glijstang, spiegel, bovenkasten	Trapmaten en doorloophoogte
Iemand gebruikt een rollator of rolstoel	Schakelaars omlaag, toilet omhoog, deurbreedte	Aansluitmaten van kranen en afvoeren
Bestaande woning met afwijkende hoogtes	Nieuwe dozen op de bestaande lijn zetten	De zones rond bad en douche
Badkamer met groot tegelformaat	Doos of muurplaat uitlijnen op de voeg	Hart-op-hartafstand van 150 mm
Keuken met een hoog werkblad	Stopcontacten, bovenkasten en kap mee omhoog	Minimale afstand van de kap tot de gaspit
Vervangende pot op een bestaand element	Pot kiezen op de steekmaat die er ligt	De hoogte van het gestelde element

Fouten die met deze maten gemaakt worden

De fout die het vaakst geld kost, is meten vanaf de dekvloer in plaats van vanaf de afgewerkte vloer. Tegels met lijm bouwen al gauw 1,5 tot 2 cm op, en bij een zwevende vloer met ondervloer loopt dat verder op. Wie de dozen op de kale dekvloer aftekent, heeft na het tegelen stopcontacten op 28 cm en een toiletpot die 2 cm lager hangt dan bedoeld. Reken die opbouwhoogte er dus bij op, ook als de vloer pas over drie weken komt.

De tweede fout zit in het verschil tussen hart en onderkant. Bij een inbouwdoos meet je naar het midden, bij een wastafel naar de bovenkant en bij een muurdoorvoer weer naar het hart van de buis. Wie die referenties door elkaar haalt, zit er telkens de halve doos of de halve buisdiameter naast, en juist bij een rij dozen zie je zo'n verschuiving meteen.

De derde fout is de marge lezen als vrijblijvend op plekken waar dat niet mag. Bij een balustrade, een doorloophoogte en de afstand tussen een kap en een gaspit is de opgegeven grens een grens. De kolom met de marge gaat over comfortmaten, niet over veiligheidsmaten.

De vierde fout is de volgorde. De afvoer van een wastafel en de hoogte van een inbouwelement bepaal je voordat het meubel of de pot is uitgezocht, en dan blijkt achteraf dat de laden precies op de sifon vallen. Kies eerst het meubel, meet dan de doorvoer af. Datzelfde geldt bij een wastafel in een badkamer waar het meubel de hoogte bepaalt.

De vijfde fout is elke maat willen middelen. Een schakelaar op 102 cm omdat 100 en 105 allebei voorkwamen, levert alleen een wand op waar niets meer op één lijn ligt. Kies één referentie per woning en houd die vol.

Veelgestelde vragen