Plafond opknappen, afwerken en vervangen

Welk plafond zit er boven je hoofd

Bijna elke vraag over een plafond valt uiteen in dezelfde twee vragen: waar is het van gemaakt en hangt het ergens aan vast. Een betonvloer laat zich anders behandelen dan een houten balklaag met rietstuc, en een losse plaat op rachels weer anders dan gipsplaat op metalen profielen. Hoe de afwerking van een plafond samenhangt met de wanden eromheen, staat in ons overzicht over wanden en plafonds.

De snelste test kost je een minuut. Klop met je knokkels op een paar plekken: beton klinkt dof en massief, board of gipsplaat klinkt hol tussen de dragers door, en een oud plafond met stucwerk op riet of steengaas klinkt hol met een lichte trilling erin.

Kijk daarna met strijklicht. Zet een lamp vlak tegen het plafond en kijk langs het vlak: schroefkoppen, plaatnaden en de lijnen van het regelwerk komen dan tevoorschijn. Zo weet je meteen waar je straks kunt schroeven en waar niet.

Het bouwjaar helpt ook. In een jaren 30 plafond zit vrijwel altijd een houten balklaag met riet en stucwerk, in een jaren 70 plafond kom je board en de eerste systeemplafonds tegen, en in nieuwbouw zie je een kanaalplaat of een breedplaatvloer met een v-groef.

Plafondsoort	Waaraan je het herkent	Waar je het tegenkomt	Waar je rekening mee houdt
Kanaalplaatvloer	Brede platen van ongeveer 1,20 m met een v-naad ertussen	Nieuwbouw vanaf de jaren zeventig	Voorspanstrengen liggen onderin, dus beperkt boren en niet frezen
Breedplaatvloer	Ook v-naden, maar er is een betonnen druklaag overheen gestort	Nieuwbouw vanaf de jaren tachtig	De naad werkt niet meer, dichtzetten kan zonder veel scheurrisico
Broodjesvloer of nehobo	Regelmatige ribbels: betonnen liggers met holle broodjes ertussen	Jaren dertig tot en met de jaren zestig	Bevestigen doe je in de liggers, de blokken dragen bijna niets
Holle baksteen en gewelfde plafonds	Licht gebogen vlakken tussen stalen of betonnen liggers	Vooroorlogse woningen en kelders	Pluggen houden slecht in de holle steen
Houten balklaag met rietstuc	Holle klank, riet of stro zichtbaar zodra er stuc afvalt	Woningen van voor 1940	Ophangen kan alleen in de balken, het stuc draagt niets
Steengaas met stucwerk	Gaasstructuur in de scheuren, tikkende klank	Renovaties uit de jaren vijftig tot zeventig	Bij slopen komt er veel stof en scherp gaas vrij
Zachtboard, hardboard of vezelplaat	Bruine vezelige plaat, soms geperforeerd of met een reliëf	Jaren vijftig tot en met de jaren tachtig	Draagt vrijwel niets en vraagt bij twijfel een asbesttest
Gipsplaat op rachelwerk	Holle klank tussen de rachels, schroefkoppen bij strijklicht	Vanaf de jaren zeventig tot nu	Alles zwaarder dan een lamp gaat door de plaat heen in de rachel
Systeemplafond	Losse tegels in een zichtbaar T-profiel	Kantoren, garages en verbouwingen uit de jaren tachtig	Zonder gereedschap te openen, controleer wat er los bovenop ligt
Spackspuitwerk	Korrelige structuur, meestal rechtstreeks op beton gespoten	Vanaf de jaren tachtig, veel in huurwoningen	Verbergt oneffenheden, glad maken is een stukadoorsklus
Stucwerk op beton	Glad, hard, geen naden en een massieve klank	Alle bouwjaren	Boren lukt alleen met een boorhamer, niet met een klopboormachine

Asbest herkennen en een oud plafond eruit halen

Zit er in een woning van voor 1994 een plafond van losse platen, dan is asbest de eerste vraag die je beantwoordt en niet de laatste. Asbest plafondplaten zijn met het blote oog niet te herkennen: kleur, structuur en zelfs de geel-bruinige binnenkant van een plaat zeggen niets. Wie op zicht een oordeel geeft, gokt.

Zekerheid krijg je maar op één manier, en dat is een monster laten onderzoeken. Bestel een testkit van een laboratorium, maak het materiaal eerst nat, neem met een tang een klein hoekje weg en stuur dat op. Bewerk in de tussentijd niets: niet boren, niet zagen en vooral niet schuren, want juist bewerken maakt vezels vrij.

Kom je in een garage of schuur golfplaten of vlakke grijze platen tegen, dan is de kans op asbestcement groot. Een rieten plafond bevat zelf geen asbest, en zachtboard is houtvezel en dus ook niet, maar in datzelfde plafond kan wel een asbesthoudende plaat als brandwering zijn meegenomen. Ook een asbest systeemplafond bestaat, meestal in de vorm van harde, cementachtige tegels.

Blijkt het asbest te bevatten, dan bepaalt de soort wat je zelf mag. Hechtgebonden, geschroefde platen mag een particulier tot een beperkt oppervlak zelf weghalen na een sloopmelding bij de gemeente, die je ruim van tevoren doet. Alles wat gespoten, verweerd, gebroken of vastgelijmd is, gaat naar een gecertificeerd saneerder.

Wat je aantreft	Hoe verdacht	Wat je doet
Grijze, harde vlakke plaat of golfplaat in garage of schuur	Hoog bij bouwjaar voor 1994	Niet bewerken, monster laten testen en de gemeente bellen
Zachtboard: bruine, zachte vezelplaat die je met een nagel indrukt	Laag, het materiaal zelf is houtvezel	Wel testen als de plaat hard aanvoelt en niet indrukbaar is
Geperforeerde board- of gipstegels in een oud systeemplafond	Wisselend, sommige series bevatten asbest	Tegel voorzichtig kantelen, niet zagen, monster laten testen
Rieten of strooien plafond met stucwerk	Laag voor het riet zelf	Let op de platen die er later tegenaan zijn gezet
Wit, sponsachtig spuitwerk dat afgeeft als je erover wrijft	Hoog, dit kan spuitasbest zijn	Niets aanraken en een gecertificeerd bedrijf laten kijken
Bitumineus of hard board rond een oude lasdoos	Wisselend	Doos spanningsloos maken en het materiaal laten testen

Boren in het plafond en er iets aan ophangen

Boren in beton plafond is de klus waar de meeste mensen op vastlopen, en bijna altijd om dezelfde reden: het gereedschap. Met een klopboormachine kom je door de spack- en stuclaag heen en daarna houdt het op. Zo iemand staat een kwartier te duwen voor drie millimeter en concludeert dat er wapening zit, terwijl hij gewoon in gewoon beton boort.

Het verschil zit in de techniek. Een klopboormachine maakt herrie door twee geribbelde schijven langs elkaar te laten tikken, en die slagkracht verdwijnt vrijwel volledig zodra je het toerental terugneemt. Een boorhamer heeft een echt slagmechanisme en gaat er met een SDS-plus betonboor in seconden doorheen.

Lukt het niet en heb je alleen een klopboormachine, houd dan het toerental laag en gebruik een verse betonboor. Op hoge toeren gloeit de snijkant uit en is de boor binnen een paar gaten bot. Voor een handvol gaten is huren of lenen goedkoper dan een nieuwe machine kopen, voor meer werk verdient een lichte boorhamer zich snel terug.

Kom je op een paar millimeter diepte op iets hards en veerkrachtigs, controleer dan even met een magneet of een leidingzoeker. De wapening ligt aan de onderzijde van de vloer, en juist daar boor je. Ga niet met meer kracht door een gat waarin je staal raakt: verschuif een paar centimeter en boor een nieuw gat.

Wat je ophangt	Wat het ongeveer weegt	In beton	In gipsplaat op rachels
Plafondlamp of pendel	1 tot 5 kg	Nylon plug 6 mm of een betonschroef	Hollewandplug, of schroeven in de rachel
Gordijnrail	3 tot 10 kg per rail	Betonschroef 6 x 60 mm om de 40 cm	Alleen in de rachels, anders extra regel aanbrengen
Plafondventilator	8 tot 15 kg plus trilling	Keilbout of doorsteekanker M8	Nooit aan de plaat, altijd aan een balk of extra regel
Infraroodpaneel	8 tot 15 kg	Keilbout M8 op vier punten	Door de plaat heen in de rachel, met een verdeelframe
Droogrek of waslijn	15 tot 25 kg nat wasgoed	Betonschroef 8 mm of keilbout	In de balk, een hollewandplug is te licht
Plank, kabelgoot of dakkoffer	10 tot 25 kg	Betonschroeven om de 50 cm	Bevestigingspunten op de rachels uitzetten
Hangstoel	100 tot 150 kg dynamisch	Chemisch anker of doorsteekanker M10	Niet doen zonder een balk of stalen ligger
Bokszak	30 tot 50 kg, bij stoten een veelvoud	Chemisch anker M10 in massief beton	Alleen aan een frame over meerdere balken
Hangend bed	Zwaar en dynamisch	Alleen na een berekening van een constructeur	Uitgesloten

Rachelwerk, regelwerk en een verlaagd plafond

Rachels plafond is de zoekterm waar het meeste misgaat, omdat er twee dingen tegelijk moeten kloppen: de rachels moeten in één vlak liggen én ze moeten stevig vastzitten. Een plafond dat een paar millimeter golft, zie je bij het eerste strijklicht en krijg je met plamuur niet meer weg.

Begin daarom met het laagste punt. Zoek met een kruislijnlaser of een lange waterpas de plek waar het bestaande plafond het diepst hangt, zet daar je hoogte uit en werk vanaf die lijn rondom. Plafond uitvlakken met laser is niet luxe: je hebt een doorlopende lijn nodig die je elke meter kunt controleren.

De gangbare afmetingen van rachels en regelwerk staan in de tabel hieronder. Stelschroeven, ook wel afstandschroeven genoemd, zijn hierbij het handigste gereedschap dat er is. Je draait ze door de rachel heen in de balk of het beton en stelt de rachel daarna op de millimeter af door de schroef verder in of uit te draaien. Voorboren scheelt veel tijd en voorkomt gespleten latten.

Waar het bij afstandschroeven fout gaat, is de hoeveelheid. Zet er twee per kruising in en bevestig in elke balk, niet om de andere. Met één schroef per punt kan de rachel draaien, en met bevestiging om de andere balk hangt het plafond straks aan de helft van de punten. Ga je een compleet nieuw plafond ophangen, dan lees je bij het maken van een verlaagd plafond hoe je de hoogte en de doorvoeren van tevoren uitzet.

Onderdeel of plaat	Gangbare maat	Hart-op-hart afstand	Waar je op let
Rachel of tengel	22 x 45 tot 25 x 50 mm	300 tot 400 mm	Zelf om de 50 tot 60 cm vastzetten in de ondergrond
Regel voor grotere overspanning	45 x 70 mm	400 mm	Kies droog vurenhout, kromme regels neem je niet mee
Metalen plafondprofiel	27 x 60 mm	400 mm	Hangers om de 90 cm, verbindingsstukken niet in één lijn
Veerregel voor geluid	16 tot 27 mm hoog	400 mm	Schroeven mogen de onderliggende balk niet raken
Afstand- of stelschroef	6 x 80 tot 6 x 180 mm	Twee per kruising, in elke balk	Voorboren en de rachel niet laten hangen aan één punt
Gipsplaat 9,5 mm	1200 x 2600 mm	Rachels om de 300 tot 320 mm	Dwars op de rachels leggen, naden laten verspringen
Gipsplaat 12,5 mm	1200 x 2600 mm	Rachels om de 400 mm	Zwaarder, maar sterker en beter voor geluid
Schrootjes of kraaldelen	12 tot 15 mm dik	Rachels om de 500 tot 600 mm	Eerst laten acclimatiseren in de ruimte
Systeemplafondprofiel	T-profiel 24 mm	Hangers om de 1200 mm	Randprofiel eerst waterpas rondom aanbrengen

Plafondplaten kiezen en monteren

Gips plafondplaten lijken onderling op elkaar, maar er zitten twee verschillen in die je pas merkt als het plafond hangt. Het eerste is de dikte: een gipsplafondplaat is meestal 9,5 mm en een wandplaat 12,5 mm. Dunner is lichter om boven je hoofd te houden, dikker is sterker en isoleert geluid beter.

Het tweede verschil zit in de kant, en dat verschil kost of scheelt je een hele dag. Platen met een afgeschuinde kant hebben aan de lange zijden een verdiepte rand, zodat wapeningsband en voegmiddel netjes wegvallen in de naad. Platen met een ronde kant hebben die verdieping niet, en dan blijft de band als een verhoging zichtbaar tenzij je het hele plafond overzet met een dunpleister.

Wil je dus alleen de naden afwerken, neem dan platen met een afgeschuinde kant. Ga je het plafond toch helemaal glad zetten, dan zijn platen met ronde kanten prima. Het zijn beide gipsplaten met dezelfde kern, het verschil zit in wat je daarna nog van plan bent.

Er zijn ook kant-en-klaar afgewerkte plafondplaten in de handel, onder namen als Agnes en coverboard. Die hebben een fabrieksmatig witte voorzijde en gaan met kleine schroeven op rachelwerk, waarbij je de kop net niet door de coating trekt. Zaag ze met de afgewerkte zijde naar boven als je met een decoupeerzaag werkt, want de zaagtanden breken de coating aan de kant waar ze uittreden.

Plaat	Dikte	Waar hij thuishoort	Waar je op let
Gipsplaat afgeschuinde kant	9,5 of 12,5 mm	Woonkamer, slaapkamer, hal	De keuze als je alleen de naden wilt wegwerken
Gipsplaat ronde kant	9,5 of 12,5 mm	Plafond dat je toch helemaal glad zet	Band blijft zichtbaar bij alleen naden vullen
Vochtwerende gipsplaat	12,5 mm	Badkamer, wasruimte, keuken	Herkenbaar aan de groene kartonlaag
Brandwerende gipsplaat	12,5 mm, vaak dubbel	Garage onder de woning, vluchtweg, woningscheiding	Werkt alleen als systeem, dus met de juiste schroefafstand
Afgewerkte plafondplaat	9,5 mm	Zolder, slaapkamer, snelle opknapbeurt	Directe zichtzijde, dus voorzichtig hanteren en zagen
Gipsvezelplaat	10 tot 12,5 mm	Waar stootvastheid telt	Zwaarder, vraagt echt twee personen of een plaatlift
Multiplex	12 tot 18 mm	Schuur, zolder, plafond met ophangpunten	Je kunt er overal in schroeven, dat is het voordeel
Osb	12 tot 18 mm	Schuur, tuinhuis, garage	Zichtwerk vraagt schuren en een isolerende primer
Zachtboard of vezelplaat	10 tot 12 mm	Vrijwel alleen nog in bestaande situaties	Draagt niets, en test bij twijfel op asbest
Piepschuim plafondplaten	10 tot 20 mm	Als snelle cosmetische laag	Brandbaar en kwetsbaar, geen constructieve waarde

Naden dichten en het plafond strak krijgen

V-naden in een plafond horen bij prefab betonvloeren, en of je ze mag dichtsmeren hangt af van het vloertype. Bij een breedplaatvloer is over de prefabschil een betonnen druklaag gestort, waardoor de voeg niet meer werkt en je hem gerust kunt dichtzetten. Bij een kanaalplaat blijft de naad wel werken, en dan heb je een scheurbrug nodig of laat je de groef gewoon zitten.

De werkwijze zelf is simpel. Ontstof de groef, breng betoncontact of een stucprimer aan als hechtlaag, en vul de naad met een gipsgebonden vulmiddel zoals rotband. De laatste oneffenheden haal je er daarna uit met een fijne finisher, en over de naad leg je gaasband als je twijfelt over beweging.

Er is één verwachting die je vooraf moet bijstellen. Betonplaten liggen zelden precies in één vlak, en de v-groef zit er juist om dat hoogteverschil te verstoppen. Vul je alleen de naden, dan zie je na het sausen ineens dat de ene plaat een paar millimeter lager ligt dan de andere. Een echt vlak plafond vraagt dan een egalisatielaag over het hele oppervlak.

Geef nieuw vulwerk de tijd voordat je verder gaat. Een dikke laag rotband voelt na een paar uur hard aan maar is dan van binnen nog nat, en verf daarover slaat dood of laat later los. Hoeveel droogtijd verschillende materialen nodig hebben, vind je in onze tabel met droogtijden per materiaal.

Witten, schilderen en vlekken wegwerken

Plafond witten mislukt bijna altijd om één van drie redenen: de ondergrond was niet voorbehandeld, de verf was verkeerd, of er is met te weinig verf en te veel druk gerold. Van die drie is de voorbehandeling de belangrijkste, want daar kun je achteraf niets meer aan repareren.

Of je een plafond moet voorstrijken hangt af van wat eronder zit. Nieuw gipswerk, plamuur en stuc zuigen sterk en vragen altijd een voorstrijkmiddel, anders trekt de verf ongelijk in en krijg je doffe plekken. Een plafond dat al twee keer met latex is geschilderd en niet loslaat, kun je na ontvetten meestal rechtstreeks overschilderen.

De test die alles vertelt duurt tien seconden. Maak een plek nat met een spons en wrijf er met je vinger overheen: geeft het wit af of komt het in vellen los, dan zit er oude witkalk onder en moet die eerst helemaal weg. Latex over witkalk trekt bij het drogen en neemt de oude laag mee naar beneden.

Ontvetten is in de keuken geen overbodige stap. Vet uit kookdamp zit ook op een plafond dat er schoon uitziet, en verf hecht daar niet op. Neem het plafond af met een sopje ammoniak of soda, spoel na met schoon water en laat het volledig drogen voordat je gaat rollen.

Ondergrond	Voorbehandeling	Verf	Roller
Nieuw gipsplaatwerk	Voorstrijkmiddel voor zuigende ondergrond	Matte muurverf, twee lagen	Vachtroller 12 mm poolhoogte
Beton met spackspuitwerk	Ontstoffen, licht voorstrijken	Matte latex, ruim opzetten	Vachtroller 18 mm, structuur vraagt veel verf
Oud latexplafond dat vastzit	Ontvetten en licht schuren	Matte veegvaste muurverf	Vachtroller 12 mm
Plafond met witkalk	Volledig afwassen of afsteken, daarna hechtprimer	Matte latex	Kwast voor de randen, roller voor het vlak
Waterschade of bruine vlekken	Isolerende primer, ook op solventbasis	Matte latex over de primer	Kwast voor de vlek, roller voor de hele baan
Houten schroten of balken	Reinigen, schuren, knoestwerende hechtprimer	Watergedragen lak of krijtverf	Kwast in de naad, kleine vachtroller op het vlak
Mdf plafondpanelen	Kanten gronden, licht schuren	Watergedragen lak	Schuimroller voor een gladde film
Systeemplafondtegels	Uitnemen, stofvrij maken	Verdunde matte latex of spuitwerk	Verfspuit, rollen drukt de tegel door

Sierlijsten, plinten, koven en nepbalken

De rand van een plafond bepaalt hoe af een kamer eruitziet, en er zijn meer manieren om die rand af te werken dan mensen denken. Een joodse plint, ook wel amsterdamse plint of platte plint genoemd, is een vlakke verhoogde rand langs het plafond die je in het stucwerk maakt in plaats van erop plakt.

Die maak je met stucstopprofielen. Zet met slagkrijt een rechte lijn op het reeds gestucte plafond, evenwijdig aan de wand, en schroef daar het profiel langs met kleine gipsschroeven. Het profiel hoeft alleen te blijven zitten tot je het gips ertegenaan smeert, daarna neemt het gips het over.

De maten mag je zelf bepalen. Een diepte van 6 mm is gebruikelijk en 1 cm geeft een mooiere schaduwlijn, terwijl 10 tot 14 cm breed goed uitpakt in een gemiddelde kamer. Dieper dan een centimeter geeft juist een onrustig effect. Bij het sausen neem je de zijkant van het profiel gewoon mee, en dan zie je er niets meer van terug.

Zin in stucwerk heb je niet altijd. Kant-en-klare platte plinten bestaan in gips, mdf en xps, die je tegen het plafond plakt en afkit. Gipslijsten zet je op vers stucwerk met speciaal lijmgips en op een gesausd plafond met montagekit. Laat je dit door een stukadoor doen, dan ligt de prijs al snel rond de vijftien euro per strekkende meter, en dat maakt zelf doen aantrekkelijk.

Randafwerking	Materiaal	Hoe je hem bevestigt	Waar hij past
Joodse of amsterdamse plint	Stucwerk tegen een stucstopprofiel	Profiel schroeven, dan afstucen en meesausen	Strakke interieurs, jaren dertig woningen
Kant-en-klare platte plint	Gips, mdf of xps	Lijmen en de bovenrand afkitten	Als je niet zelf wilt stucen
Piepschuim sierlijst	Eps of xps	Speciale lijstenlijm of montagekit, geen kit alleen	Snelle verandering, goedkoop en licht
Gipsornament of siermoulure	Gips	Lijmgips op vers stuc, montagekit op gesausd werk	Herstel van een jaren dertig plafond
Houten plafondlijst	Vuren, hardhout of mdf	Schroeven in de rachel of het regelwerk	Bij houten schroten of balken
Kitrand	Acrylaatkit	In één haal aanbrengen en afstrijken	Als de wand en het plafond apart mogen werken
Schaduwvoeg	Stucstopprofiel of aluminium profiel	In de wand of het plafond opgenomen	Moderne, strakke afwerking

Plafond in een overkapping, veranda, schuur of garage

De afwerking van de onderkant van een overkapping lijkt een binnenklus, maar het is buitenwerk. Ook als er nooit regen tegenaan komt, krijgt de plaat elke nacht de vochtigheid van buitenlucht mee en elke dag de warmte terug. Dat wisselspel is precies wat een binnenplaat laat bollen en delamineren.

De grootste valkuil is dat de verlijming van een plaat iets anders zegt dan de houtsoort. Een populieren multiplex met een 636-2 verlijming heeft een prima lijm, maar populier zelf zit in duurzaamheidsklasse 5 en rot buiten dus snel. Vochtwerend mdf met een V313-verlijming is door de fabrikant bedoeld voor binnen, hoe overtuigend een verkoper ook zegt van niet.

Voor een strak plafond onder een overkapping blijft okoumé multiplex de veilige keuze, ook al is het de duurste. Reken voor 24 vierkante meter op ongeveer negen platen, en met okoumé zit je dan al gauw op het dubbele van wat je met mdf zou betalen. Dat prijsverschil is precies het bedrag dat je anders over vijf jaar opnieuw uitgeeft.

De detaillering doet minstens zoveel als de plaat. Rond alle randen af met een straal van ongeveer 3 mm, want op een scherpe kant kruipt de verf weg en daar begint het vochttransport. Grond de platen rondom, ook de kant die niemand ooit ziet, en lak minimaal één keer af. Laat daarnaast dilatatie tussen de platen en zorg dat de ruimte erboven kan ventileren.

Plaat	Geschikt voor	Prijsklasse per plaat	Waar het misgaat
Okoumé multiplex 12 mm, gegrond	Beschut buiten, plafond overkapping	Rond 75 euro	Vrijwel niets, mits rondom gegrond en afgelakt
Multiplex met hardhouten buitenlagen	Beschut buiten, vochtige omgeving	Rond 60 euro	Binnenlagen van eucalyptus zijn minder duurzaam
Populieren multiplex 636-2	Binnen, en hooguit zeer beschut	Rond 50 euro	Populier is duurzaamheidsklasse 5 en rot snel
Vochtwerend mdf V313	Alleen binnen, badkamer uitgezonderd	Rond 25 euro	Zwelt en bolt zodra het buiten hangt
Osb 3	Schuur, tuinhuis, garage	Rond 25 euro	Ruwe zichtzijde, vraagt schuren en gronden
Vezelcementplaat	Buiten, brandveilig, veranda	Rond 60 euro	Zwaar, en zagen geeft veel stof
Hpl of trespa	Buiten, onderhoudsarm	Hoog	Werkt met de temperatuur, dus ruime dilatatie inplannen
Kunststof schroten	Overkapping en carport	Laag	Zet uit in de lengte, houd de uiteinden vrij

Systeemplafond, spanplafond, schrootjes en sfeer

Een systeemplafond in de woonkamer heeft een reputatie van kantoorpand, maar het heeft één eigenschap die geen enkel ander plafond heeft: je kunt er overal bij. Zit er veel techniek boven, dan is dat een reden om het te houden en het alleen mooier te maken.

Een systeemplafond pimpen kan op drie manieren. Vervang de tegels door een gesloten variant met een gladde of geperforeerde witte structuur, spuit het geheel in één kleur zodat de profielen wegvallen, of maak het bewust zwart zodat het hele plafond optisch verdwijnt. Rollen werkt slecht op zachte tegels, want je drukt ze omhoog uit hun profiel: neem de tegels eruit, leg ze plat en spuit ze.

Een systeemplafond verwijderen is de omgekeerde volgorde van plaatsen. Eerst de tegels eruit, dan de dwarsprofielen uit de hoofddragers klikken, daarna de hoofddragers van de hangdraden en als laatste het randprofiel van de wand. Controleer eerst wat er bovenop ligt, want isolatiemateriaal en losse kabels liggen daar vaker wel dan niet.

Wil je iets warmers, dan is plafond bekleden met hout een klassieker die het blijft doen. Houten schroten of kraaldelen laat je eerst een week in de ruimte acclimatiseren, monteer je met verdekte nietjes of clips en zet je pas daarna in de lak. Hoe je die delen indeelt en welke montagerichting het rustigst oogt, staat bij schrootjes aan plafond en wand.

Loopt het hout door op de muur, dan gelden voor een schrootjeswand dezelfde regels als voor het plafond: eerst laten acclimatiseren, dan latwerk haaks op de looprichting van de delen om de 50 tot 60 cm, en een naad van een paar millimeter vrij langs vloer en plafond. Verticale delen maken een kamer optisch hoger, horizontale delen breder.

Isolatie, geluid en wat er boven je plafond leeft

Isolatie van een plafond in de woonkamer heeft alleen zin als er een koude ruimte boven zit, zoals een onverwarmde zolder, een doorrit of een kruipruimte onder de vloer. Zit er een verwarmde kamer boven, dan verlies je daar geen warmte en is geluid het echte onderwerp.

Isolatieplaten tegen een plafond lijmen doe je met een pur-lijm of montagekit in strengen, maar alleen op een schone, draagkrachtige ondergrond. Pir platen tegen een plafond lijmen gaat goed, al schroef je bij zwaardere platen altijd bij met tellerpluggen. Glaswol of rockwool tussen de rachels zet je vast met draad of pinnen, want steenwol dat je alleen inklemt zakt na verloop van tijd.

Cellulose vlokken in het plafond zijn een aparte categorie. Die worden ingeblazen in een gesloten holte, bijvoorbeeld tussen een verlaagd plafond en de vloer erboven. Dat werkt alleen als de holte echt dicht is: elk gat bij een spot of een lasdoos is een plek waar de vlokken uitlopen. Welke isolatie bij welke opbouw past, staat bij het isoleren van een plafond.

Vergeet de dampremmende folie niet als er een koude ruimte boven zit. Die hoort aan de warme kant, dus onder de isolatie en boven de gipsplaat, en de naden moeten met tape dicht. Een folie met gaten erin doet minder dan geen folie, want dan condenseert het vocht juist op één plek.

Elektra, spots en doorvoeren in het plafond

Midden op vrijwel elk woonkamerplafond zit een lasdoos, ook wel centraaldoos genoemd. Daarin komen de draden van de schakelaar en de groepenkast bij elkaar, en daar hangt de lamp aan. Die doos moet altijd bereikbaar blijven: wegwerken achter een gesloten plafond mag niet, hoe verleidelijk het ook is.

Zit de doos scheef, staat hij te diep of is het gat eromheen te groot geworden, dan lost een afdekking dat op. Hoe je een schroefdraadring of een afdekplaat op de doos zet zonder dat het armatuur gaat wiebelen, staat bij de afdekplaat voor een plafond. Voor een groter gat of een oude, uitgebroken doos werkt een afdekkap over het plafondpunt vaak beter dan opnieuw stucen.

Bij een verlaagd of vernieuwd plafond verplaats je de doos mee naar beneden. Gebruik daarvoor een inbouwdoos voor holle wanden met een draagbeugel, en zorg dat de kabel voldoende speling houdt. Welke doos in welke opbouw past, lees je bij de inbouwdoos in het plafond en bij de centraaldoos aan het plafond.

Werk je aan een plafond met bestaande bedrading, schakel dan de groep uit en controleer met een spanningszoeker of er echt geen spanning meer staat. Aanpassingen in de meterkast achter de hoofdzekering laat je aan een installateur, ook als het aan het plafond simpel lijkt.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Veelgestelde vragen