Lamp aansluiten met 2 draden terwijl er 3 uit het plafond komen

Welke draden komen er uit je plafond en wat doen ze

Bij een gewoon lichtpunt hangen er zelden precies evenveel draden uit het plafond als er aan je lamp zitten. Dat is normaal, want een lichtpunt is bedraad voor het geval er iets ingewikkelders komt te hangen. De kleuren vertellen je wat elke ader doet, en hoe dat systeem in elkaar zit lees je in ons overzicht over bedrading en het verbinden van draden.

In een Nederlandse installatie is bruin de fase. Daar staat permanent spanning op, ook als je lichtschakelaar uit staat. Die bruine draad loopt vanaf de groep naar de centraaldoos en gaat vandaar naar je wandschakelaar toe. Zwart is de schakeldraad die uit die schakelaar terugkomt: alleen als de schakelaar aan staat, staat daar spanning op.

Blauw is de nul en die heb je altijd nodig, want zonder nul is er geen kring en brandt er niets. Geelgroen is de aarde en die kleur mag nooit voor iets anders gebruikt worden. Wat elke kleur precies betekent en waar de code vandaan komt, staat bij de kleuren van de L- en N-draad.

Kleur	Wat het is	Waar hij vandaan komt	Waar hij aan de lamp hoort
Bruin	Fase, permanent onder spanning	Vanaf de groep in de meterkast, door naar de schakelaar	Alleen als het armatuur een eigen trekschakelaar of sensor heeft
Zwart	Schakeldraad, alleen spanning als de schakelaar aan staat	Vanaf de wandschakelaar terug naar het lichtpunt	Op de L van de lamp, dit is bij een gewone lamp de goede
Blauw	Nul	Vanaf de groep, doorgelust langs alle lichtpunten	Op de N van de lamp, altijd nodig
Geel/groen	Aarde, nooit voor iets anders gebruiken	Vanaf de aardrail in de meterkast	Op de aardklem van het armatuur, of afgedopt als die er niet is
Grijs of wit	In oudere installaties nul of een tweede schakeldraad	Installaties van voor de huidige kleurcode	Niet gokken, eerst meten wat het is
Rood	In oudere installaties vaak de schakeldraad	Oudere woningen en verlengde installaties	Niet gokken, eerst meten wat het is

Eerst spanningloos maken, daarna pas meten

Voordat je iets losdraait, wil je twee dingen weten: welke ader schakelt er mee, en is de boel daarna echt dood. Die twee onderzoek je in die volgorde, want de eerste vraag beantwoord je alleen met spanning erop.

Houd een contactloze spanningzoeker langs de aders terwijl de wandschakelaar uit staat. De ader waar hij op reageert is de fase, meestal bruin. Zet daarna de schakelaar aan: er komt nu een tweede ader bij die oplicht, en dat is je schakeldraad. Raak in deze fase niets aan en werk met één hand.

Zet vervolgens de groep uit in de meterkast, niet alleen de wandschakelaar. Controleer daarna opnieuw met de spanningzoeker, en bij twijfel met een tweepolige tester tussen de vermoedelijke fase en de nul. Een schroevendraaier met een lampje geeft alleen een grove indicatie en kan bij ledverlichting en bij lange leidingen zowel vals aanslaan als niets aangeven.

Twijfel je welke groep bij welke lamp hoort? Zet er één uit en loop de lichtpunten na. In veel woningen zitten de lichtpunten van boven en beneden op verschillende groepen, en juist bij een overloop of trapgat lopen die door elkaar heen.

Een lamp met twee draden aansluiten

Verreweg de meeste armaturen hebben twee aders: een bruine en een blauwe, soms twee identieke witte draden bij een lamp met een kunststof behuizing. Die twee gaan naar de nul en naar de schakeldraad. In de praktijk betekent dat: blauw van de lamp op blauw uit het plafond, bruin van de lamp op zwart uit het plafond.

Dat laatste voelt verkeerd, want bruin op zwart lijkt niet te kloppen. Toch is het goed: de bruine ader in het armatuur is de fasezijde van de fitting, en de spanning die daar hoort te komen is de geschakelde spanning uit je muurschakelaar. Sluit je hem op de bruine draad uit het plafond aan, dan brandt de lamp permanent en doet je schakelaar niets. Hoe de schakelaar daarbij aan de andere kant is bedraad, staat bij een lamp op een lichtschakelaar aansluiten.

Heeft je lamp geen bruin en blauw maar twee gaatjes met L en N erbij, dan geldt hetzelfde: de schakeldraad op L, de nul op N. Bij een losse E27-fitting is er nog een detail dat de moeite waard is. De fase hoort op het contactlipje midden onderin de fitting en de nul op de schroefhuls. Draai je dat om, dan staat de metalen schroefdraad onder spanning zodra de schakelaar aan is, en dat merk je bij het vervangen van een lamp.

Sommige armaturen hebben twee aders die identiek zijn en waarbij de fabrikant geen L en N aangeeft. Dat is een klasse II armatuur waarbij de polariteit voor de werking niet uitmaakt. Voor de fitting maakt het wel uit, dus houd ook dan de fase op het middencontact aan.

Drie draden uit het plafond en een lamp met twee draden

De situatie die het vaakst voor vertraging zorgt: je koopt een simpel plafondlampje voor de schuur of de gang, er zitten twee draden aan, en uit het plafond komen er drie. Blauw, bruin of zwart, en geelgroen. De vraag is dan welke draden naar de lamp gaan en wat er met de rest moet gebeuren.

Als de derde ader de geelgroene aarde is, dan is het antwoord kort. De blauwe en de zwarte gaan naar je lamp, en de aarde sluit je aan als het armatuur een aardklem heeft. Heeft het armatuur die niet en zitten er geen aanraakbare metalen delen aan, dan hoeft de aarde niet aangesloten te worden. Laat hem dan niet los hangen maar dop hem af.

Komen er drie stroomvoerende aders uit, dus bruin, zwart en blauw, dan heb je een lichtpunt met zowel permanente fase als schakeldraad. Met de geelgroene erbij is dat een lamp aansluiten met 4 draden uit het plafond, en dat is standaard in nieuwbouw. Je gebruikt dan zwart en blauw en laat de bruine met rust, afgedopt in een lasklem. Sluit nooit bruin en zwart samen aan om er zeker van te zijn dat er licht komt: de lamp brandt dan wel, maar de schakelaar is buitenspel gezet en je hebt de schakeldraad kortgesloten met de permanente fase.

De omgekeerde situatie kom je ook tegen: een armatuur met drie aders terwijl er maar twee uit het plafond komen. Ontbreekt de aarde in de installatie, dan kun je de geelgroene ader van het armatuur niet aansluiten. Bij een kunststof lamp is dat te accepteren, bij een metalen lamp is dat een reden om een geaarde kabel te trekken. Welke kabel daarvoor geschikt is bepaal je met onze draad- en kabelkiezer.

Draden inkorten of niet

De aders uit het plafond zijn vaak twintig centimeter langer dan je nodig hebt. Knip ze alleen af als je de lengte echt niet kwijt kunt in de kap of de plafondkap van het armatuur. Wie ze inkort, ontneemt de volgende lamp de ruimte om opnieuw aangesloten te worden, en na twee keer inkorten kom je bij het plafond niet meer uit.

Moet je toch knippen, strip dan netjes acht tot tien millimeter en zorg dat er geen blank koper naast de klem uitsteekt. Rol de overlengte op en werk hem met een tie-wrap weg tegen de zijkant van de kap, zodat er niets tegen een warme lampvoet aan ligt.

Wat je met de aardedraad doet

De geelgroene ader is de enige waar echt geen ruimte voor interpretatie zit. Hij is bedoeld voor aarde en voor niets anders. Een geelgroene draad die iemand als schakeldraad of als nul heeft gebruikt, is niet slordig maar gevaarlijk, want de volgende persoon gaat er terecht van uit dat er nooit spanning op staat.

Heeft je armatuur een aardklem of een metalen huis, dan sluit je de aarde aan. Dat geldt zeker buiten en in de badkamer, waar een metalen armatuur dat niet geaard is bij een defect de hele behuizing onder spanning kan zetten. Bij een volledig kunststof armatuur zonder aardaansluiting mag de aarde onaangesloten blijven.

Onaangesloten betekent niet los. Zet er een blinde lasklem of een lasdop op, of knip het kroonsteentje in tweeën en laat de aarde in dat losse deel zitten. Zo kan de ader nergens tegenaan komen en weet de volgende persoon dat hij er bewust niet op zit. Meer over welke verbinding waar past staat bij lasklemmen en wanneer je ze gebruikt.

Een aardedraad die er wel is maar niet doorverbonden blijkt, kom je vaker tegen dan je zou denken. Meet met een multimeter op de weerstandsstand tussen de geelgroene ader en een bekend aardpunt, bijvoorbeeld de aardcontacten van een stopcontact in dezelfde ruimte. Een waarde vlak boven nul betekent dat hij echt aan aarde ligt, een open meting betekent dat er nergens verbinding is.

Meerdere draden en meerdere lampen in één centraaldoos

In een centraaldoos boven de eettafel komen vaak vijf tot acht aders samen. Twee blauwe die al met een kroonsteentje verbonden zijn, nog een blauwe, een bruine, een zwarte en de aarde. Dat ziet er ingewikkeld uit, maar er zit een simpele logica onder: alle nullen horen bij elkaar, alle fases horen bij elkaar, en de schakeldraad blijft apart.

De praktische aanpak is dus per kleur werken. Alle blauwe aders in één lasdop of één lasklem, inclusief de blauwe die naar je lamp gaat. Alle bruine aders in een tweede verbinding, dat is het doorlussen van de fase naar volgende lichtpunten en naar de schakelaar. De zwarte schakeldraad gaat alleen naar de lamp. Past niet alles in één dop, koppel dan twee doppen met een extra ader. Hoe je die keuze maakt lees je bij lasdoppen en het aantal aders dat erin past.

Wil je drie lampen aansluiten op één kroonsteen, dan is dat elektrisch prima zolang je de doorsnede en het aantal aders per klem respecteert. Een kroonsteentje van 2,5 mm2 pakt aan elke zijde meestal twee aders van 1,5 mm2, meer niet. Bedenk daarbij dat een kroonsteen alleen de klemmen tegenover elkaar doorverbindt en niet de klemmen die naast elkaar liggen. Precies daar gaat het mis: mensen schuiven drie draden in een rij en verwachten dat ze verbonden zijn. Hoe zo'n blokje van binnen werkt staat bij het kroonsteentje en de opbouw ervan.

Vanaf drie of vier lampen op één punt werken wij liever met lasklemmen met hefboom dan met kroonsteentjes. Dat is een voorkeur en geen voorschrift, maar een lasklem klemt op alle posities door, houdt bij trillingen beter vast en je ziet in één oogopslag welke aders bij elkaar horen.

Een plafondventilator met vier draden

Bij het aansluiten van een plafondventilator met vier draden zit er naast de nul en de aarde meestal een aparte ader voor de motor en een voor de lamp. Vaak zijn dat bruin voor de ventilator en zwart of rood voor de verlichting, maar dat verschilt per merk, dus het schema in de doos gaat voor op de kleur.

Wil je beide functies apart kunnen bedienen, dan heb je twee schakeldraden vanaf een dubbele schakelaar nodig en dus een vieraderige kabel naar het plafond. Zit er maar één schakeldraad, dan schakel je ventilator en licht samen en regel je de rest met het trekkoord of de meegeleverde afstandsbediening. Wat je aan kabel nodig hebt staat bij de vieraderige kabel en waar je hem voor gebruikt.

Bewegingsmelder aansluiten met twee, drie of vier draden

Een bewegingsmelder is een lamp met een extra eis: het apparaat heeft zelf voeding nodig om de sensor te laten werken. Daarom heeft de meeste inbouwmelder drie aansluitingen die er bij een gewone schakelaar niet zijn, en dat is de reden dat het vervangen van een schakelaar door een melder zo vaak vastloopt.

Op een gewone inbouwschakelaar zitten twee aders: bruin als fase erin en zwart als schakeldraad eruit. Een bewegingsmelder aansluiten met 3 draden vraagt daarnaast om een nul, want anders kan de elektronica niet gevoed worden. Die blauwe ader moet je bijtrekken vanaf de centraaldoos van de lamp naar de schakelaardoos, en hij moet aansluiten op de nulverbinding waar ook de nul van de lamp op zit.

Er zijn wel melders die met twee draden werken. Die halen hun voedingsstroom via de aangesloten lamp en zijn te herkennen aan een minimale belasting in de specificaties, bijvoorbeeld veertig watt. Op een moderne ledlamp van zes watt gaan die vaak nakinken: de lamp gloeit zwak na of knippert, omdat de reststroom door de led loopt. Een melder met nulaansluiting lost dat op, of een parallelweerstand van de fabrikant.

Wil je de melder combineren met een gewone schakelaar, dan moet je vooraf kiezen wat die schakelaar doet. Je kunt met één schakelaar het licht permanent aan zetten langs de melder om, of het licht permanent uit zetten. Allebei tegelijk kan niet, want de schakelaar heeft maar twee standen. Hoe zo'n schakelaar zelf bedraad wordt staat bij een schakelaar met twee draden aansluiten.

Aantal draden	Welke aders	Wat je ermee kunt	Waar je op let
2 draden	Bruin naar L, zwart naar de lamp	Melder vervangt de schakelaar één op één	Alleen bij melders zonder nul, let op de minimale belasting bij led
3 draden	Bruin op L, blauw op N, zwart op L uit	Standaardsituatie bij inbouwmelders met elektronica	Blauw moet je bijtrekken vanaf de centraaldoos van de lamp
4 draden	Bruin, blauw, zwart plus geelgroen	Melder of armatuur met aardaansluiting, meestal buiten	Geelgroen uitsluitend op het aardcontact, nooit als schakeldraad
Melder plus schakelaar	Extra ader vanaf de schakelaar naar L uit	Licht permanent aan kunnen zetten langs de melder om	Uitzetten langs de melder om lukt met dezelfde schakelaar niet

Rolluik en zonnescherm aansluiten met drie of vier draden

Een buismotor voor een rolluik of zonnescherm werkt anders dan een lamp. De motor heeft één nul en twee fasedraden: op de ene fase draait hij omhoog, op de andere omlaag. De jaloezieschakelaar wisselt de fase tussen die twee aders en zorgt er mechanisch voor dat er nooit op allebei tegelijk spanning kan staan.

Een rolluik aansluiten met 4 draden komt daarom neer op vier aders uit de motor: bruin en zwart als de twee draairichtingen, blauw als nul en geelgroen als aarde. De blauwe ader van de voeding en de blauwe uit de motor verbind je buiten de schakelaar om met elkaar, want daar hoeft niets aan geschakeld te worden. Bij een zonnescherm aansluiten met 4 draden is het schema identiek, alleen zit de motor in de rolbuis van het doek.

Loopt het luik de verkeerde kant op, verwissel dan de twee aders die naar de motor gaan op de schakelaar. Dat is geen fout in de bedrading maar een kwestie van draairichting. Doe dat wel met de groep uit en niet door tijdens het testen te wisselen.

Komen er maar drie draden uit de motor, dan wordt het een ander verhaal. Een zonnescherm aansluiten met 3 draden of een rolluik aansluiten met 3 draden betekent bijna altijd dat er alleen fase, nul en aarde naar binnen gaan en dat de besturing in de motorkop zit. Dat is een radiomotor die je met een handzender of wandzender bedient. Zo'n motor kun je niet met een jaloezieschakelaar laten werken, hoe je de aders ook combineert: er moet permanent spanning op staan.

Situatie	Aders uit de motor	Zo sluit je aan	Waar het misgaat
Rolluik met bedrade bediening	Bruin, zwart, blauw, geelgroen	Bruin en zwart op de twee schakelcontacten, blauw doorlussen, aarde op aarde	Blauw in de schakelaar willen klemmen terwijl hij eromheen moet
Zonnescherm met bedrade bediening	Bruin, zwart, blauw, geelgroen	Zelfde schema, drie contacten boven voor de motor, twee onder voor de voeding	Draairichting verkeerd, dan de twee motoraders op de schakelaar omwisselen
Radiomotor met ontvanger in de kop	Bruin, blauw, geelgroen	Alleen op een permanente voeding, bedienen met de zender	Proberen te schakelen met een jaloezieschakelaar, dat werkt nooit
Losse radio-ontvanger achter de motor	Vier aders uit de motor, module ertussen	Module tussen voeding en motor, motor blijft vieraderig	Kapotte module lijkt op een kapotte motor
Geen aarde in de bestaande voeding	Vier aders uit de motor	Aarde alsnog aanleggen voordat de motor in gebruik gaat	Geelgroen als vierde schakeldraad misbruiken

Deurbel aansluiten met twee of vier draden

Een deurbel werkt niet op 230 volt maar op de lage spanning van een beltrafo, meestal 8 volt wisselspanning. Die trafo hangt in of naast de meterkast en heeft aan de secundaire zijde vaak drie klemmen: 3 volt, 5 volt en 8 volt. Voor de volle 8 volt gebruik je de twee buitenste klemmen, niet de middelste.

Een klassieke gong met twee spoelen doet het met twee draden. De kring is dan simpel: van de trafo naar de gong, van de gong naar de beldrukker en terug. De drukker onderbreekt die kring en sluit hem als je drukt. Blijft de bel rinkelen zodra je de laatste draad vastzet, dan zit de drukker overbrugd of heb je de twee aders van de trafo rechtstreeks op de bel gezet zonder de drukker in de kring op te nemen.

Een deurbel aansluiten met 4 draden hoort bij een elektronische gong met een melodie. Zo'n bel moet permanent onder spanning staan om het melodietje te kunnen afspelen na een korte druk, dus de voeding en het drukkersignaal zijn gescheiden. Twee aders van de trafo op de klemmen met de spanningsaanduiding, twee aders van de drukker op de klemmen met het onderbroken lijntje. Heb je maar twee aders in de muur zitten, dan past deze bel daar niet op zonder extra draad.

Let ook op wat de trafo kan leveren. Een oude beltrafo van 0,5 ampère haalt een elektronische gong die 1 ampère vraagt niet, en dan klinkt de melodie zwak of hapert hij. Werkt de bel niet en meet je wel spanning op de klemmen, controleer dan eerst de drukker door de twee aders bij de deur kort tegen elkaar te houden.

De lamp doet het niet: zo zoek je systematisch

Als er na het aansluiten geen licht komt, is de verleiding groot om draden te gaan verwisselen tot het werkt. Dat kost meer tijd dan meten en levert soms een aansluiting op die per ongeluk goed lijkt maar het niet is.

Begin bij de lamp zelf. Draai er een lichtbron in waarvan je zeker weet dat hij brandt, of test het armatuur met een verloopstekker op een stopcontact waarvan je zeker weet dat het werkt. Doet het armatuur het daar niet, dan hoef je in het plafond niet verder te zoeken.

Meet daarna bij het lichtpunt met de groep aan en de wandschakelaar aan of er 230 volt staat tussen de ader die je als schakeldraad gebruikt en de ader die je als nul gebruikt. Meet je niets, zet de meter dan tussen die schakeldraad en de blauwe uit een andere verbinding. Krijg je daar wel spanning, dan is de nul die jij pakte niet doorverbonden met de rest.

Blijft de lamp branden ongeacht de schakelaar, dan zit je op de bruine permanente fase, en zit er helemaal geen zwarte ader in de doos, dan loopt er waarschijnlijk geen kabel naar een wandschakelaar en moet je die alsnog aanleggen zoals beschreven bij het aansluiten van een lichtschakelaar. Slaat de aardlekschakelaar af zodra je de groep inschakelt, dan raakt er ergens een fase de aarde of zitten nul en aarde verwisseld. In beide gevallen alles weer los en per verbinding nalopen. De volgorde die het minste risico geeft is aarde eerst aansluiten, dan de nul en als laatste de fase of schakeldraad. Gaat er dan iets mis met de laatste, dan valt de aardlekschakelaar meteen in plaats van dat er spanning op een als veilig veronderstelde ader komt te staan. Meer over hoe die twee zich tot elkaar verhouden staat bij de L-draad en de N-draad, en over de rol van de geschakelde ader bij de schakeldraad.

Zo sluit je een lamp met twee draden aan

Deze volgorde werkt voor een plafondlamp of wandlamp op een bestaand lichtpunt met twee, drie of vier aders.

1. Zoek eerst uit welke ader meeschakelt

   Met spanning erop houd je een contactloze spanningzoeker langs de aders terwijl de wandschakelaar uit staat en daarna aan. De ader die pas bij aan reageert is je schakeldraad. Raak niets aan en werk met één hand. Deze stap kun je later niet meer doen, dus doe hem nu.

2. Zet de groep uit en controleer dat

   Schakel de juiste groep uit in de meterkast, niet alleen de wandschakelaar. Test daarna opnieuw met de spanningzoeker en bij twijfel met een tweepolige tester tussen fase en nul. Op de bruine ader staat namelijk ook spanning als de lichtschakelaar uit staat.

3. Bekijk wat je armatuur nodig heeft

   Tel de aders aan de lamp en kijk of er een aardklem in zit. Twee aders zonder aardklem betekent een klasse II armatuur. Een metalen huis met een aardsymbool bij een schroefje betekent dat de aarde aangesloten moet worden. Bij twijfel kijk je in het meegeleverde schema, want kleuren verschillen per fabrikant.

4. Sluit de aarde als eerste aan

   Zit er een aardklem in het armatuur, schroef de geelgroene ader daar dan als eerste op. Hoort de aarde niet aangesloten te worden, dop hem dan af met een blinde lasklem of laat hem in een losgeknipt deel van het kroonsteentje zitten. Los laten hangen doe je niet.

5. Dan de nul en als laatste de schakeldraad

   Blauw van de lamp aan blauw uit het plafond, daarna bruin van de lamp aan de zwarte schakeldraad. Deze volgorde is niet willekeurig: gaat er iets mis met de laatste verbinding, dan valt de aardlekschakelaar in plaats van dat er spanning op een andere ader komt.

6. Controleer je klemwerk

   Strip acht tot tien millimeter en zorg dat er geen blank koper naast de klem uitsteekt. Trek daarna aan elke ader om te voelen of hij vastzit. Een ader die je er zonder moeite uittrekt, gaat later warm lopen. Bij soepele aders uit een armatuur helpt het om de draadjes eerst strak in elkaar te draaien.

7. Werk de aders weg en hang het armatuur op

   Rol de overlengte op in de plafondkap in plaats van hem af te knippen, en houd de aders weg bij de lampvoet die warm wordt. Zit alles binnen de kap, schroef het armatuur dan pas vast aan het plafondanker of de bevestigingsplaat.

8. Zet de groep aan en test met de schakelaar

   Schakel de groep in en bedien de wandschakelaar een paar keer. Brandt de lamp permanent, dan zit je op de bruine fase. Doet hij helemaal niets, ga dan meten in plaats van draden verwisselen. Werkt het geheel, dan sluit je de centraaldoos af met een deksel.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleer dit voordat je de groep weer inschakelt

• De groep stond uit tijdens het werk en dat is met een tester gecontroleerd
• De blauwe ader van de lamp zit op de nul, niet op een schakeldraad
• De lamp hangt aan de zwarte schakeldraad en niet aan de permanente bruine
• De geelgroene ader zit op de aardklem of is afgedopt, en nergens als schakeldraad gebruikt
• Elke ader zit vast als je eraan trekt en er steekt geen blank koper naast de klem uit
• Bij een kroonsteentje zitten de te verbinden aders tegenover elkaar en niet naast elkaar
• De overlengte ligt opgerold in de kap en raakt de warme lampvoet niet
• De centraaldoos is dicht met een deksel of de kap sluit volledig aan op het plafond

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De lamp aan de bruine draad hangen

Bruin staat permanent onder spanning, ook met de schakelaar uit. Sluit je je lamp daarop aan, dan brandt hij en lijkt de klus geslaagd, maar je wandschakelaar doet niets meer. De schakeldraad is de zwarte, en die gebruik je bij een lamp die door een muurschakelaar bediend wordt.

Bruin en zwart samen op de lamp zetten

Als het op zwart niet lukt, worden bruin en zwart nogal eens samen op één klem gezet omdat er dan tenminste licht komt. Je koppelt daarmee de permanente fase rechtstreeks aan de schakeldraad, waarmee je de schakelaar overbrugt. Bij een wisselschakeling of een tweede schakelaar in dezelfde kring levert dat bovendien een echte kortsluiting op.

De geelgroene ader voor iets anders gebruiken

Er komt een ader tekort en de aarde wordt tijdelijk als schakeldraad ingezet. Dat is nooit tijdelijk, en de volgende persoon gaat er terecht van uit dat er geen spanning op staat. Bij een metalen armatuur komt de behuizing dan onder spanning te staan zonder dat de aardlekschakelaar iets doet. Trek liever een kabel bij.

De aardedraad los laten hangen

Bij een kunststof lamp hoeft de aarde niet aangesloten te worden, maar los laten bungelen in de plafonddoos is iets anders. Dop hem af met een blinde lasklem of laat hem in een afgeknipt deel van het kroonsteentje zitten. Zo kan hij nergens tegenaan komen en is meteen duidelijk dat het een bewuste keuze was.

Een kroonsteentje verkeerd lezen

In een kroonsteen zijn alleen de klemmen die tegenover elkaar liggen doorverbonden. De klemmen die naast elkaar liggen zijn dat niet. Drie aders in een rij schuiven en verwachten dat ze aan elkaar zitten, is een van de meest voorkomende oorzaken van een lamp die niet brandt terwijl de bedrading er klopt uitziet.

Alle aders op maat afknippen

Een plafond met twintig centimeter overlengte ziet er rommelig uit, dus de schaar gaat erin. De volgende lamp heeft een andere kapdiepte en dan kom je er niet meer bij. Rol de lengte op en werk hem weg, en knip alleen als het echt niet past.

De groep aan laten en op de wandschakelaar vertrouwen

De schakelaar staat uit, dus het is veilig, is de redenering. Op de bruine ader in de centraaldoos staat dan gewoon 230 volt. Bovendien schakelt een verkeerd aangesloten schakelaar soms de nul in plaats van de fase, en dan staat er ook op de zwarte spanning. Uitschakelen doe je in de meterkast en dan controleer je het.

Draden verwisselen tot het werkt

Twee dingen tegelijk veranderen en dan kijken wat er gebeurt, maakt de zoektocht langer in plaats van korter. Verander één verbinding, test, en noteer wat je deed. Een lamp die na tien wisselingen brandt, is niet per definitie goed aangesloten.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een lamp aansluiten op een bestaand lichtpunt is werk dat je met de groep uit prima zelf doet. Er zijn wel situaties waarin het verstandiger is om een erkend installateur te bellen, en één waarin je geen keuze hebt.

Die laatste is werk in de meterkast achter de hoofdzekering. Daar zit spanning die je niet kunt uitschakelen en die kant is voor de netbeheerder en de installateur. Een groep bijplaatsen of de aardlekschakelaar vervangen valt daar ook onder, en dat geldt net zo goed voor een installatie zonder aardlekschakelaar die je wilt uitbreiden. Wat er verder allemaal aan de installatiekant speelt staat bij elektra in en om het huis.

Bel ook als je een installatie aantreft waarin geelgroen als schakeldraad of als nul is gebruikt. Dat is geen fout die je op één punt herstelt, want je weet niet waar diezelfde ader elders in huis nog opduikt. Datzelfde geldt bij een lichtpunt zonder aarde in een badkamer of buiten, waar een metalen armatuur moet hangen.

En bel als je aardlekschakelaar afslaat zodra je de groep inschakelt en je na het nalopen van je eigen verbindingen niet vindt waar het aan ligt. Blijven proberen betekent dan dat je met spanning aan het zoeken bent naar iets wat je niet begrijpt, en dat is precies de situatie waarin het misgaat. Werk je bovendien op een trap of steiger boven een trapgat, dan is een tweede persoon die de trap vasthoudt geen luxe. Meer over de opbouw van de bekabeling naar de lichtpunten staat bij het aansluiten van verlichting in huis.