Wanden en plafond: stucwerk, gipsplaat en reparaties

Eerst weten wat voor wand of plafond je hebt

Bijna elke klus aan een wand begint met dezelfde vraag: wat zit eronder? Een massieve muur van baksteen, kalkzandsteen of gasbeton vraagt andere pluggen, ander vulmiddel en een andere voorbewerking dan een holle wand van gipsplaat op een regelwerk. Klop op de muur: klinkt het hol, dan heb je met gipsplaat of een voorzetwand te maken.

De boorproef vertelt de rest. Wit poeder wijst op gips of gasbeton, rood poeder op baksteen, en grijs poeder in combinatie met zwaar boren op beton. Voor pleisterwerk en alles wat daaraan voorafgaat kun je terecht bij stucwerk en pleisterwerk, en kleine beschadigingen vallen onder het repareren van gaatjes en scheuren in de muur.

De tabel hieronder zet de situaties die wij het meest tegenkomen op een rij, met de aanpak die in de praktijk het beste werkt en een eerlijke inschatting of je het zelf kunt.

Stucwerk: glad, sierpleister of behangklaar

Stucwerk kent afwerkingsniveaus, en dat verschil bepaalt wat je ermee kunt. Behangklaar betekent vlak genoeg voor behang, maar te ruw om direct te schilderen. Wil je latex of muurverf op de kale wand, dan heb je glad pleisterwerk nodig, en dat is een niveau strakker en dus duurder of bewerkelijker.

Kleine vlakken glad zetten kun je zelf leren, zeker met een uitvlakmortel die traag opstijft. Een hele wand strak krijgen is een ander verhaal, want gips heeft een verwerkingstijd en je ziet elke aanzet terug zodra er strijklicht op valt. Hoe je een wand voorbewerkt, sierpleister aanbrengt of juist een wand behangklaar maakt, staat per klus uitgewerkt in het onderdeel over pleisterwerk.

Bij naden en gerepareerde scheuren hoort renoband: een zelfklevend wapeningsband dat je in de eerste laag gips drukt. Zonder dat band tekent de naad of de oude scheur zich binnen een jaar weer af. Op zuigende ondergronden als gasbeton en oude gipslagen gaat er eerst voorstrijk op, anders trekt het water te snel uit de mortel en verbrandt het gips.

Gipsplaat: wanden bouwen en netjes afwerken

Met gipsplaat bouw je in een weekend een scheidingswand of een voorzetwand, en juist daarom is het de populairste manier om een ruimte in te delen. Een metal stud frame zet je waterpas op vloer en plafond, daarna schroef je de platen eraan met de schroefkop net onder het papier. Standaard is 12,5 millimeter dik, voor vochtige ruimtes neem je de groene geïmpregneerde plaat.

Het echte werk zit in het afwerken van de gipsplaten, want de naden en schroefgaten bepalen of de wand strak oogt. Op elke naad komt gaasband of papieren wapeningsband, daarna twee tot drie lagen voegmiddel die je steeds breder uitvloeit en tussendoor licht schuurt. Alles over het frame, de platen en het plaatsen en afwerken van gipsplaat staat bij elkaar in het onderdeel over gipsplaat en wanden.

Reken bij het schroeven op een schroef om de 25 centimeter langs de randen. Draai je de kop door het papier heen, dan houdt de schroef niets meer vast en moet er een nieuwe naast. Een bit met diepteaanslag voorkomt dat vrijwel helemaal.

Het plafond: van overschilderen tot compleet verlagen

Een plafond opknappen kan op drie niveaus. Het lichtste is schilderen met een matte plafondlatex, waarbij een vergeeld of berookt plafond eerst een isolerende voorstrijk krijgt omdat nicotine en waterkringen anders door elke nieuwe laag heen slaan. Het middelste niveau is een verlaagd plafond van gipsplaat op rachels of metal stud profielen, waarmee je ook meteen leidingen en spots wegwerkt. Het zwaarste is het bestaande plafond opnieuw laten stucen of laten spuiten.

Hangt er ergens geen lamp, dan blijft er een centraaldoos over met draden erin. Die werk je af met een afdekplaat voor het plafond: draden in een lasklem, deksel erop, klaar. Wat er bij elk van deze opties komt kijken, vind je bij alles over het plafond, van plafondplaten tot een verlaagd frame.

Oude plafondplaten verdienen argwaan. Zachtboard is onschuldig maar brandt makkelijk, terwijl harde grijze platen en spuitwerk uit woningen van voor 1994 asbest kunnen bevatten. Niet zeker? Laat een monster onderzoeken voordat je gaat breken of boren.

Gaten, scheuren en beschadigd stucwerk repareren

Voor reparaties bestaan twee soorten vulmiddel, en de meeste mislukkingen komen doordat ze door elkaar worden gehaald. Een sneldrogende muurvuller of reparatiegips is voor diepte: pluggaten, uitgebrokkelde hoeken, sleuven. Een fijne afwerkpasta zoals Alabastine muurglad is voor het oppervlak: een dunne laag die je vrijwel glad afschuurt. Diepe gaten vul je in twee keer, want vulmiddel krimpt tijdens het drogen en zakt anders in.

Een scheur smeer je nooit zomaar dicht. Krab hem eerst V-vormig uit met de punt van een schraper, maak hem stofvrij en strijk hem voor. Komt dezelfde scheur steeds terug, dan hoort er wapeningsband in de reparatie. De volledige aanpak per type beschadiging staat bij muur repareren.

Een vochtplek is geen schilderprobleem maar een watersignaal. Zoek eerst de oorzaak, van een lekkende leiding tot optrekkend vocht in een oude muur, en repareer pas als de plek maandenlang droog blijft. Overschilderen zonder oorzaak wegnemen betekent dat de kring binnen een seizoen terug is.

Wandpanelen, steenstrips en lambrisering

Niet elke wand hoeft gestuukt. Panelen en strips geven een strak resultaat op een ondergrond die zelf niet vlak is, en ze verbergen onderweg ook nog kabels en oude boorgaten. Dat maakt ze de kortste route in een huurwoning of bij een muur die te slecht is om alleen te schilderen.

De keuze is breed: klassieke mdf-lambrisering tot heuphoogte, akoestische latjespanelen op vilt, kunststof panelen die in de badkamer tegels vervangen, en steenstrips voor een muur met de uitstraling van metselwerk. Steenstrips zijn zwaar, dus die vragen een draagkrachtige, voorgestreken ondergrond en een lijm die daarop berekend is. Per systeem staat de montage uitgewerkt bij wandpanelen en steenstrips.

Een geliefde toepassing is lambrisering langs de trap. Het lastige daar is niet het paneel maar de schuine lijn: je zaagt de panelen af evenwijdig aan de trapboom, en een hulplat die je eerst op de juiste hoogte spijkert houdt die lijn over de hele lengte gelijk.

De volgorde als je een hele ruimte aanpakt

Wie een kamer volledig opknapt, werkt van boven naar beneden en van ruw naar fijn. Eerst het sloopwerk en het verleggen van elektra en leidingen, want een sleuf frezen in een net gestuukte wand is zonde van het geld. Dan het plafond, daarna de wanden, en pas als dat klaar is de vloer en de plinten.

Droogtijd is in deze volgorde de grote vertrager. Voor stucwerk houden wij als vuistregel ongeveer een dag per millimeter laagdikte aan bij normale ventilatie, en een wand is pas klaar voor verf als hij overal licht en egaal van kleur is. In de tabel met droogtijden per materiaal zoek je per product op hoe lang je moet rekenen.

Bouw je in dezelfde ruimte ook een voorzetwand of scheidingswand, zet die dan vóór het stucwerk van de rest, zodat de aansluitingen in één keer strak worden meegenomen. De tabel hieronder is de volgorde die wij zelf aanhouden.