Kozijnen plaatsen, herstellen en vervangen

De onderdelen van een kozijn en hoe ze heten

Een kozijn lijkt één ding, maar het is een frame van losse delen die elk iets anders doen. De twee staande delen heten stijlen, de liggende delen boven en onder heten dorpels, en de liggende balk die een bovenlicht scheidt van de deur of het raam eronder heet een kalf. Wie die namen kent, houdt een gesprek met een timmerfabriek of een leverancier een stuk korter, want dan hoef je niet meer te wijzen.

Kozijnen zijn één onderwerp binnen ramen, deuren en kozijnen, en vrijwel alles wat mensen ermee hebben valt in vijf groepen. Er moet ergens een kozijn in, het kozijn lekt of tocht, het hout rot onderin weg, kunststof of staal ziet er niet meer uit, of er moet iets aan gemonteerd worden waarvan je je afvraagt of dat mag. Elk van die vijf krijgt hieronder een eigen stuk.

De plek waar het bijna altijd misgaat is de onderste twintig centimeter van het kozijn. Daar komt het water samen, daar zit de aansluiting op het metselwerk, en daar staan de kopse kanten van het hout. Kijk bij elke klacht dus eerst onderin, ook als je het probleem bovenin ziet.

Het woord dat je het vaakst nodig hebt is sponning: de inspringende hoek waarin de deur, het raam of het glas valt. Bijna elke maatvraag komt daarop uit, en wat een sponning precies is en hoe je hem meet staat daarom apart uitgewerkt. Voor een raam gelden andere sponningmaten dan voor een deur, en voor dubbel glas weer andere dan voor enkel glas.

Niet elk kozijn is een rechthoek. Een hoekkozijn loopt om de hoek van een gevel heen en heeft in die hoek een stijl of een stalen kolom nodig, een halfrond kozijn heeft een gebogen bovendorpel die uit gelamineerd hout wordt opgebouwd, en een dakkozijn zit in een dakvlak of in een dakkapel en heeft daardoor een steilere afwatering. Een kozijn tot aan de grond, zoals bij een pui, mist de onderdorpel als opstand en vraagt daardoor extra aandacht voor water dat naar binnen kan lopen.

Onderdeel	Wat het is	Waar je het tegenkomt	Waar het misgaat
Stijl	Het staande deel links en rechts	Elk kozijn	De onderkant rot weg omdat hij op nat metselwerk staat
Bovendorpel	Het liggende deel bovenin	Elk kozijn	Buigt door als de balk of latei erboven te licht is
Onderdorpel	Het liggende deel onderin, met afschot en een waterhol	Buitenkozijnen	Water blijft staan doordat het straatwerk ertegenaan ligt
Kalf of tussenkalf	Liggende balk tussen bovenlicht en deur of raam	Deurkozijnen met bovenlicht	De naad boven het kalfdeel scheurt open en gaat lekken
Tussenstijl	Staande balk tussen twee ramen in hetzelfde kozijn	Brede kozijnen en erkers	Te licht gekozen, waardoor het kozijn gaat werken
Tussendorpel	Liggende balk tussen twee ramen boven elkaar	Hoge kozijnen en puien	Zelfde verhaal als de onderdorpel, water blijft staan
Neut	Blokje steen, beton of kunststof onder de stijl	Buitendeurkozijnen	Alleen gelijmd in plaats van doorgeschroefd
Sponning	De inspringende hoek waarin deur, raam of glas valt	Overal	Te ondiep voor de ruit die je erin wilt zetten
Aanslag	De rand waar een opdekdeur tegenaan valt	Binnendeurkozijnen	Ontbreekt als je een stompe deur in een opdekkozijn hangt
Glaslat	Lat die de ruit in de sponning klemt	Ramen, deuren en bovenlichten	Zit aan de buitenzijde en is dan inbraakgevoelig
Neuslat of neuslatten	Lat onder de dorpel die het water vrij van de gevel houdt	Houtskeletbouw en dakkapellen	Te weinig oversteek, waardoor water langs de gevel loopt
Waterhol	Groef aan de onderkant van dorpel en neuslat	Buitenkozijnen	Vol geschilderd, waardoor het water doorloopt naar de muur
Afwateringsgat	Schuin gaatje van de glassponning naar buiten	Beglaasde delen	Verstopt met vuil, waardoor water in de sponning staat
Stellat of spouwlat	Lat in de spouw waar het kozijn tegenaan wordt gesteld	Bestaande gevels en renovatie	Niet vlak en niet haaks gesteld, dus het kozijn staat scheef
Vullat	Lat achter of naast het kozijn om de diepte op te vullen	Dikkere wanden na na-isolatie	Wordt op de sponning gezet in plaats van erachter
Koplat	Lat tegen de kopse kant van het kozijn of het metselwerk	Aftimmerwerk binnen	Wordt te dun gekozen en trekt krom
Deklat, afdeklat of afwerklat	Lat over de naad tussen kozijn en wand	Binnen aftimmeren	Vastgezet aan kozijn én wand, waardoor de naad openscheurt
Blindkozijn, stelkozijn of montagekozijn	Ruw kozijn van multiplex of vuren dat eerst wordt geplaatst	Nieuwbouw en houtskeletbouw	De dagmaat is te krap voor het uiteindelijke kozijn
Vleugel	Het draaiende of kiepende deel in het kozijn	Ramen en deuren	Zakt uit doordat de stelblokjes verkeerd liggen

Hout, kunststof, aluminium, staal of beton

Het materiaal bepaalt vooral hoeveel onderhoud je hebt en hoe je later nog iets kunt herstellen. Hout kun je repareren, kunststof niet of nauwelijks, aluminium gaat lang mee maar is duur, en staal kom je alleen nog tegen in bestaande woningen uit de jaren zestig tot tachtig.

Voor buitenkozijnen van hout is meranti al decennia de standaard, omdat het redelijk stabiel is en zich goed laat schilderen. Daarnaast worden eiken, merbau, western red cedar en gemodificeerd hout toegepast. Vurenhout hoort niet buiten: het neemt water op en gaat binnen een paar jaar rotten, zeker aan de kopse kanten. Binnen is vuren juist prima, want daar telt vooral dat het recht blijft en goed te schilderen is. Wie een compleet gevelkozijn wil vervangen, leest verder bij houten kozijnen vervangen zonder de gevel te slopen.

Kunststof kozijnen zijn pvc-profielen met kamers erin, en in de meeste kamers zit een verzinkt stalen versterkingsprofiel. Dat staal maakt het kozijn stijf, maar het is ook de reden dat je er niet zomaar in mag boren. Aan de buitenkant zit vaak een gekleurde of houtnerffolie, en juist die folie is bij oudere kozijnen het zwakke punt. Hoe zo'n kozijn wordt gesteld en bevestigd staat bij kunststof kozijnen plaatsen.

Aluminium is het materiaal van grote puien en schuifpuien, omdat de profielen slank kunnen blijven bij veel gewicht. Let daarbij op de thermische onderbreking: oude aluminium kozijnen zonder kunststof strip tussen binnen- en buitenprofiel geleiden de kou zo naar binnen en geven condens op het profiel. Dat is een echte koudebrug en die los je niet op met een dikker rubber.

Stalen kozijnen zie je vooral als binnendeurkozijn in woningen uit de jaren zestig en zeventig, en als bovenlichtkozijn. Ze zijn dun, sterk en volledig ingemetseld, en dat laatste maakt vervangen tot sloopwerk. Betonnen kozijnen kom je tegen in systeembouw en in garages en bergingen: ze zijn onverwoestbaar maar niet aan te passen, dus daar past alleen een nieuw kozijn in het bestaande gat.

Geluid is een vraag die vaak terugkomt bij kunststof. Het profiel zelf doet weinig aan geluid, het glas doet bijna alles. Een dikker of asymmetrisch opgebouwd glaspakket met een stille spouw helpt merkbaar, een ander kozijnprofiel om dezelfde ruit heen niet.

Materiaal	Waar het sterk in is	Waar je op moet letten	Onderhoud
Meranti	Prijs, verkrijgbaarheid, goed te schilderen en te repareren	Kwaliteitsverschil tussen leveranciers is groot	Elke 5 tot 7 jaar bijwerken, kopse kanten vaker
Eiken	Hard, mooi blank af te werken, lange levensduur	Werkt sterk en geeft looizuurvlekken op metselwerk	Olie of blanke lak, of onbehandeld laten vergrijzen
Merbau	Zeer duurzaam en vormvast	Bloedt bruin uit bij regen op vers hout	Weinig, maar afspoelend vocht kan de gevel kleuren
Western red cedar	Licht van gewicht, rot nauwelijks	Zacht, dus gevoelig voor stoten en schroefdruk	Alleen bijwerken, verft slecht in donkere kleuren
Gemodificeerd hout	Vormvast, hoge duurzaamheid, verf houdt lang	Duur en breekbaarder bij het schroeven	Lange schilderintervallen
Vuren of grenen	Goedkoop, recht, goed te schilderen	Alleen binnen, buiten rot het binnen een paar jaar	Binnen vrijwel geen
Kunststof pvc	Onderhoudsarm, goed isolerend, altijd tochtdicht af te stellen	Niet te repareren, stalen kern roest zodra je boort	Schoonmaken, rubbers invetten
Kunststof met houtnerffolie	Uiterlijk van hout zonder schilderwerk	Folie kan na 15 tot 20 jaar loslaten of bladderen	Schoonmaken, geen schuurmiddel
Aluminium	Slanke profielen, grote overspanningen, zeer lange levensduur	Zonder thermische onderbreking een koudebrug	Vrijwel geen, wel de afwatering schoonhouden
Staal	Dun en sterk, brandwerend, veel gebruikt als binnendeurkozijn	Ingemetseld, dus vervangen betekent hakken	Bijwerken van roestplekken, dopjes vervangen
Beton	Onverwoestbaar, geen onderhoud	Niet aan te passen en koud, dus condensgevoelig	Geen

Sponningmaten, dagmaat en de speling die je nodig hebt

Bijna elke fout bij kozijnwerk is een maatfout, en die maten zitten allemaal in of rond de sponning. Meet daarom altijd van sponningbodem tot sponningbodem en niet van kozijnrand tot kozijnrand, want dat scheelt bij een opdekkozijn al gauw twee centimeter.

Bij binnendeuren zijn er twee systemen. In een opdekkozijn valt het deurblad over de aanslag heen en is de sponning ongeveer 13 mm diep. In een stomp kozijn valt de deur vlak in de sponning, en dan is de sponning even diep als de deur dik is, meestal 40 mm. Een deurblad van 231,5 x 93 cm is een gangbare hoge maat, net als 201,5 x 83 cm. Zoek je specifiek naar de sponningmaat en de sponningdiepte per deurtype, dan staat dat daar volledig uitgewerkt.

Speling is geen slordigheid maar een voorwaarde. Reken bij een deur op 3 mm aan de zijkanten en bovenlangs, en op 8 tot 12 mm onder, afhankelijk van de vloerafwerking en of er ventilatie onderlangs moet. Te veel ruimte tussen deur en kozijn zie je vooral bij oude kozijnen die uitgezakt zijn: dan is opvullen met een aanslaglat of een dikker slotplaatje netter dan de deur vervangen.

Rondom het kozijn zelf heb je stelruimte nodig. Tussen kozijn en muur hoort 10 tot 20 mm te zitten: genoeg om te stellen en om de naad af te dichten, niet zoveel dat je er geen fatsoenlijke afdichting meer in krijgt. Bij een naad breder dan 20 mm werkt compriband niet meer goed en moet je isoleren met een aparte vulling en aan beide zijden een kitvoeg met rugvulling maken.

Voor glas gelden weer eigen maten. Een ruit hoort met 5 mm speling rondom in de sponning te vallen, op stelblokjes die minstens zo breed zijn als de ruit dik is. De inbouwdiepte moet bij dubbel glas minstens 15 mm zijn, anders zie je de randafdichting van de ruit en gaat die stuk door uv-licht. Past dat niet in een oude sponning, dan is de sponning verdiepen of een dunne renovatieruit kiezen de route, niet het glas maar half in de sponning duwen.

Maat	Gangbare waarde	Waar het over gaat
Sponningdiepte opdekdeur	13 mm	Hoever de deur over de aanslag valt
Sponningdiepte stompe deur	Gelijk aan de deurdikte, meestal 40 mm	De deur valt vlak in het kozijn
Deursponning buitendeur	54 mm bij een deur van 54 mm dik	Buitendeuren zijn dikker dan binnendeuren
Gangbare binnendeurmaten	201,5 x 78, 83, 88 en 93 cm en 231,5 x 93 cm	De maat van het deurblad, niet van het kozijn
Speling zijkanten en bovenlangs	3 mm	Anders klemt de deur bij vocht of bij zetting
Speling onderlangs	8 tot 12 mm	Vloerafwerking plus ventilatie onder de deur door
Kozijnhout binnendeur	27 x 90 mm of 40 x 115 mm	Dunne wand of wand met stucwerk en isolatie
Kozijnhout buiten	67 x 114 mm en 67 x 140 mm	De standaardprofielen van de timmerfabriek
Afmetingen kozijnhout vroeger	Duimmaten, ongeveer 64 x 114 mm	Oud werk sluit daardoor net niet aan op nieuwe profielen
Kozijndikte kunststof	70 tot 90 mm profieldiepte	Bepaalt hoeveel kamers en welke isolatiewaarde
Kozijndiepte aluminium schuifpui	Ongeveer 140 mm	Bepaalt hoe breed de onderdorpel eronder moet zijn
Glasspeling in de sponning	5 mm rondom	Het glas mag nergens klem zitten
Inbouwdiepte dubbel glas	Minstens 15 mm	De randafdichting van de ruit moet uit het licht blijven
Sponningbreedte voor glas	Glasdikte plus 2 x 4 mm	Ruimte voor beglazingsband of kit aan beide zijden
Stelruimte tussen kozijn en muur	10 tot 20 mm rondom	Stellen, isoleren en afdichten moet erin passen
Dagmaat stelkozijn	Kozijnmaat plus 2 x 10 mm	Het ruwe kozijn moet ruimer zijn dan het definitieve

Een kozijn in een bestaande muur plaatsen

Een kozijn in een bestaande muur zetten is geen zaag- maar een constructiewerk. Boven de opening moet de last van het metselwerk worden opgevangen, en dat regel je met een latei per spouwblad. Bij een spouwmuur zijn dat er dus twee: één in het binnenspouwblad en één in het buitenspouwblad.

De volgorde die werkt begint met tijdelijk ondersteunen. Je maakt boven de toekomstige opening een gat door beide spouwbladen, steekt daar een stevige balk doorheen en stempelt die aan beide kanten af tot op een vaste ondergrond. Pas als die stempels staan, zaag je de opening op maat uit. Doe je het andersom, dan zakt het metselwerk boven je opening in terwijl je nog aan het zagen bent.

Daarna metsel je de lateien in met voldoende oplegging aan weerszijden, minstens 100 mm bij een gewone raamopening en meer bij grotere overspanningen. Laat de mortel uitharden voordat je de stempels weghaalt. Bij een halfsteens buitenspouwblad wordt vaak een stalen hoeklijn als latei gebruikt, bij een steensmuur of een dragende binnenmuur is het een zwaardere balk of een geprefabriceerde betonlatei, en daar hoort een berekening bij.

Het kozijn zelf hoort een renovatiesponning te hebben. Een standaard nieuwbouwkozijn heeft aan de spouwzijde een groef waar het buitenspouwblad in valt, en dat werkt alleen als je de gevel eromheen nog metselt. In een bestaande gevel wil je een kozijn met een sponning die van binnenuit tegen de dagkant valt. Datzelfde geldt bij het vervangen van een oud kozijn: hoe je een raamkozijn stelt, uitlijnt en vastzet hangt volledig af van de vraag of je een groef of een sponning hebt.

Vastzetten doe je mechanisch, niet met schuim. In metselwerk gebruik je kozijnpluggen of betonschroeven, per stijl minimaal twee, om de 50 tot 60 cm en met het bovenste en onderste bevestigingspunt 15 tot 25 cm uit de hoek. In een spouw zet je eerst spouwlatten of stellatten, die je vlak en haaks stelt, en daar schroef je het kozijn tegenaan. Pur is uitsluitend isolatie en afdichting, nooit de bevestiging.

De aansluiting tussen kozijn en muur waterdicht en luchtdicht krijgen

De naad tussen het kozijn en de muur moet drie dingen tegelijk doen: water buitenhouden, wind buitenhouden en de beweging van het kozijn opvangen. Eén product doet dat zelden alleen, dus je stapelt lagen. Van buiten naar binnen is de volgorde: waterkerend, dan isolerend, dan luchtdicht.

Aan de buitenzijde is voorgecomprimeerd band de nette oplossing. Het zet zichzelf uit tot in de naad, blijft elastisch en laat damp naar buiten ontsnappen, wat een kitvoeg niet doet. Belangrijk is dat je een band kiest waarvan het werkbereik jouw naadbreedte omvat, want een band die volledig uitgezet is drukt nergens meer tegenaan. Hoe je dat uitzoekt en aanbrengt staat bij compriband om een kozijn aanbrengen.

Waterkerende dpc-folie hoort in een spouwmuur rond het kozijn, en dan vooral boven de latei en onder de onderdorpel. De folie vangt water op dat via het buitenspouwblad naar beneden loopt en leidt het over het kozijn heen naar buiten. Dat werkt alleen als de folie aan de binnenzijde hoger zit dan aan de buitenzijde en in het binnenspouwblad is opgenomen. In een bestaande gevel is dat vaak niet meer te doen, want je krijgt de folie niet meer ingemetseld.

Bij een kunststof kozijn in een bestaande gevel kun je dpc-folie daarom meestal beter laten zitten. Het profiel zelf is ongevoelig voor vocht, en een halfslachtig aangebrachte folie die nergens op afwatert brengt water juist naar een plek waar het blijft staan. Een goede compriband rondom en een zorgvuldige kierdichting aan de binnenzijde doen dan meer dan een stuk folie dat losjes achter het kozijn hangt.

Lood of een loodslabbe boven het kozijn doet hetzelfde als dpc-folie, maar dan zichtbaar en met een langere levensduur. Een slabbe boven het kozijn steek je in de voeg boven de latei, vouw je over de latei heen en laat je een centimeter of twee voor de gevel uitsteken. Onder het kozijn is kozijnlood de klassieke oplossing: een strook lood die onder de dorpel doorloopt en over de raamdorpelstenen naar buiten steekt. Dat lood is ook precies de reden dat een houten dorpel er zonder problemen direct op mag rusten.

De kieren tussen kozijn en muur dicht je aan de binnenzijde met kierdichtingstape of met een luchtdichte kit op een schone ondergrond. Pur is daar geen vervanging voor: purschuim is niet luchtdicht, zeker niet nadat je het hebt teruggesneden. Werk je met lagedrukpur, snijd hem dan pas terug als hij volledig is uitgehard en breng er daarna pas de tape of de kit op aan.

Naadbreedte of plek	Wat je daar gebruikt	Waarom	Wat je juist niet doet
Naad 2 tot 5 mm	Compriband met werkbereik 2 tot 5 mm, bandbreedte 15 mm	Blijft drukken en laat damp door	Alleen kitten, dat scheurt bij de eerste beweging
Naad 5 tot 10 mm	Compriband met werkbereik 5 tot 10 mm	Vangt zetting en werking van het hout op	Band uit een te smalle rol trekken en oprekken
Naad 10 tot 18 mm	Compriband met werkbereik 10 tot 18 mm, bandbreedte 20 mm	Zelfde principe, alleen dikker	Twee banden op elkaar plakken
Naad breder dan 20 mm	Isoleren met minerale wol, aan beide zijden kit op rugvulling	Compriband komt nooit meer op spanning	Volpurren en hopen dat het dichtblijft
Boven het kozijn in een spouw	Dpc-folie of een loodslabbe over de latei	Water dat door het buitenblad zakt moet naar buiten	De folie plat op de latei leggen zonder opstand
Onder de onderdorpel	Kozijnlood over de raamdorpelstenen	Voert water naar buiten en beschermt de kopse kant	De dorpel op de stenen zetten zonder lood ertussen
Kier tussen kozijn en muur binnen	Kierdichtingstape of luchtdichte kit	Luchtdichtheid en dus geen tocht en geen condens in de naad	Alleen acrylaatkit over een gepurde naad
Kier tussen kozijn en muur buiten	Compriband, eventueel een kitvoeg op rugvulling	Slagregen en wind moeten eruit blijven	Kit rechtstreeks op purschuim aanbrengen
Kozijn in houtskeletbouw	Binnen tape op het dampscherm, buiten tape op de gevelfolie	De twee lagen mogen niet in elkaars werk zitten	Alleen purren tussen de stijl en het kozijn
Aansluiting op na-isolatie	Vullat achter het kozijn plus doorgetrokken isolatie	Anders blijft de dagkant een koudebrug	De isolatie laten stoppen bij het metselwerk

Dorpels van hout, hardsteen, beton, composiet en kunststof

De onderdorpel is het onderdeel dat als eerste stuk gaat, want daar komt al het water samen. Bij een buitendeur is dat extra zwaar, want daar staat ook nog eens iedereen op. De dorpel van een voordeur vervangen is daarom een klus die vaker terugkomt dan welk ander onderdeel van het kozijn ook. Dat maakt de keuze van het materiaal belangrijker dan bij welk ander deel van het kozijn.

Hout is de klassieke keuze en past qua kleur bij de rest van het kozijn, maar het staat wel met zijn kopse kanten in de nattigheid. Hardsteen en beton hebben dat probleem niet en gaan tientallen jaren mee, maar zijn zwaar en je zit vast aan de kleur van de steen. Composietsteen, met Holonite als bekendste voorbeeld, zit daar tussenin: het is te zagen met een diamantschijf, te lijmen met een flexibele steenlijm en er zijn kant en klare maten met of zonder zijneuten.

Kunststof dorpels zijn de laatste jaren populair geworden voor renovatie, en daar zit een addertje onder het gras. Massief kunststof zet flink uit als de zon erop staat, en als de buitenzijde warmer wordt dan de binnenzijde trekt de dorpel krom tot een banaan. Een lange dorpel in delen uitvoeren met een kitnaad ertussen klinkt logisch, maar elke deelnaad wordt vroeg of laat een lek. Kies bij lange lengtes dus liever één stuk in het juiste materiaal, of accepteer een naad op een plek waar het water er niet blijft staan.

Voor een aluminium schuifpui gelden weer eigen regels. Veel onderdorpelprofielen zijn gemaakt voor houten kozijnen en hebben een profilering waar een vlakke aluminium pui niet op past. Er bestaan aparte onderdorpels voor aluminium elementen, en fabrikanten geven daar duidelijk bij aan waar ze voor bedoeld zijn. Verwar zo'n onderdorpel trouwens niet met het aluminium glasprofiel dat onderin het glasvak zit: dat profiel houdt de ruit, de dorpel draagt het hele element. In sommige gevallen is een onderdorpel niet eens nodig en zet je de pui op kozijnstelhoeken, met een betonnen kantplank ervoor en een aparte afwatering. Reken dan wel na of de ondersteuning voldoende is: bij hoekstelankers van ongeveer 1,4 kN per stuk en een hart-op-hart afstand van 30 cm draagt zo'n rij ankers een zware pui probleemloos, maar op vier punten hangt hij scheef.

Bij een houten dorpel die je vervangt, hoort de onderkant en de kopse kant in de menie of in een goede grondverf voordat hij op zijn plek komt. Dat is geen luxe: juist het vlak dat je nooit meer ziet is het vlak waar de rot begint. De dorpel mag daarna direct op het lood rusten, want dat lood is er om te voorkomen dat er vocht vanuit de stenen omhoog trekt.

Dorpelmateriaal	Waar het geschikt voor is	Zagen en bevestigen	Waar je op moet letten
Hardhout, meestal meranti	Buitendeuren en raamkozijnen met houten kozijn	Zagen met een fijn blad, van onderaf schroeven en lijmen	Kopse kant en onderzijde in de menie zetten
Hardsteen	Buitendeuren, klassieke gevels, raamdorpels	Zagen met diamantschijf, stellen in specie, lijmen met steenlijm	Zwaar, en vlekt door looizuur uit eikenhout
Beton	Garages, bergingen, achterdeuren, raamdorpelstenen	Kant en klaar bestellen, in de specie stellen	Koud materiaal, dus condensgevoelig binnen
Composietsteen	Renovatie van buitendeurdorpels en raamdorpels	Zagen met diamantschijf, lijmen op beton met flexibele steenlijm	Zaagsnede natmaken en de zaagkant afwerken
Massief kunststof	Renovatie waar houtrot terugkomt	Doorschroeven van onderaf, niet lijmen	Zet uit in de zon en trekt krom bij lange lengtes
Kunststof profiel met kern	Nieuwe houten kozijnen en renovatie	Op de stijlen schroeven volgens het systeem	Deelnaden worden lekken, dus lengte vooraf bepalen
Aluminium onderdorpel	Aluminium puien, schuifpuien en buitendeuren	Op stelhoeken of op de vloer, met thermische onderbreking	Zonder onderbreking condens aan de binnenzijde
Overzetdorpel of renovatiedorpel	Bestaande houten dorpel die nog draagt	Over de oude dorpel heen geschroefd en afgekit	Alleen zinvol als het hout eronder nog gezond is
Traanplaat	Garage-inritten en drempels waar overheen gereden wordt	Op de ondergrond schroeven of in de mortel leggen	Kies een dikte die niet gaat klepperen
Beuken stofdorpel	Binnendeuren, vooral naar een koude gang of slaapkamer	Op de vloer schroeven of lijmen, ongeveer 15 mm hoog	Struikelrand, dus niet in een looproute met drempelvrees

Neuten, houtrot en een verrotte onderdorpel vervangen

Neuten zijn de blokjes onder de stijlen van een buitendeurkozijn. Ze zijn er om het hout uit het water te houden: de neut van steen of kunststof staat in de nattigheid, de houten stijl staat erbovenop en blijft droog. Zijn ze er niet, dan staat het hout rechtstreeks op het metselwerk en dan weet je waar de rot begint.

Massief kunststof neuten van polyetheen zijn populair omdat ze nooit rotten, maar polyetheen is niet te verlijmen. Elke lijm laat op termijn los, ook tweecomponentenlijm die daar op de verpakking anders over doet. Neuten van dit materiaal moet je dus door en door schroeven, en dat gaat het netst in één keer van onderaf: eerst door de dorpel, dan door de neut, dan de schroef in de kozijnstijl. Gebruik lange schroeven en zet er een dunne pakking of een streep kit tussen, zodat de aansluiting naar de stijl toe waterdicht is en de neut niet op steen ligt te klapperen.

Om van onderaf te kunnen schroeven moet je bij een bestaand kozijn een deel van de stenen onder de dorpel weghalen. Dat lijkt een omweg, maar het is de enige manier om de bevestiging goed te krijgen, en na afloop metsel je die stenen gewoon terug. Bij natuursteen werd dit vroeger met bronzen doken gedaan en werd de dorpel pas onder het kozijn gezet nadat het kozijn stond. Wie een natuurstenen dorpel plaatst, kan overschilderbare kit tussen de delen gebruiken en die na uitharding meteen meeschilderen in de kleur van het kozijn.

Bij houtrot in de onderdorpel is de vraag altijd of je alleen de dorpel vervangt of ook een stuk van de stijlen. In de praktijk is de onderkant van de stijlen bijna altijd ook aangetast, want dat is dezelfde natte hoek. Zaag de stijlen daarom een stuk hoger af, en doe dat schuin: een schuine zaagsnede geeft een veel groter lijmvlak dan een rechte, en dat lijmvlak is wat de verbinding sterk maakt. Lijm met een pu-constructielijm en gebruik een paar schroeven alleen om te klemmen terwijl de lijm uithardt.

Zit de rot dieper of komt hij steeds terug aan de binnenzijde, dan is er meestal iets anders aan de hand met vocht in de constructie. Wat daar speelt en hoe je dat aanpakt staat bij houtrot aan de binnenkant van het kozijn. Houtrotvuller is prima voor kleine gaten en voor plekken waar geen kracht op staat, maar een verrotte dorpel volstoppen met vuller is uitstel van executie.

Houtworm in een kozijn herken je aan ronde gaatjes van ongeveer 1,5 mm met vers, licht boormeel eronder. Vers meel betekent actieve aantasting, oude gaatjes zonder meel zijn meestal historie. Bij een enkel stukje kun je een houtwormmiddel injecteren, maar zit de aantasting in dragend hout of over een groot vlak, dan is het aanzetten van nieuw hout de enige echte oplossing. Schroefgaten en oude sluitplaatgaten in hout vul je op met een houten deuvel in de lijm, niet met vuller, want in vuller houdt een schroef geen kracht.

Situatie	Wat je doet	Waarom zo
Dorpel zacht, stijlen nog hard	Toch een stuk van de stijl meenemen, schuin ingezaagd	De onderkant van de stijl is bijna altijd al aangetast
Klein rot plekje in de dorpel	Uitfrezen tot op gezond hout, epoxy of houtrotvuller	Alleen zinvol op plekken zonder krachtsoverdracht
Nieuw stuk hout in het kozijn	Schuin lijmvlak, pu-constructielijm, schroeven als klem	Een schuine lijmnaad is meerdere keren zo sterk als een rechte
Onderkant kozijn vervangen	Nieuwe dorpel plus neuten, alles van onderaf doorschroeven	Zo maak je in één keer een detail dat wél droog blijft
Kunststof neut op een houten stijl	Doorschroeven, kit als pakking, nooit lijmen	Polyetheen is niet te verlijmen, ook niet met tweecomponentenlijm
Natuurstenen dorpel met neuten	Kozijn eerst stellen, dorpel er daarna onder plaatsen	Anders krijg je de zware dorpel nooit meer strak onder het kozijn
Schroefgat of oud sluitplaatgat	Deuvel in de lijm zetten en opnieuw voorboren	In vuller houdt een schroef geen enkele kracht
Houtworm met vers boormeel	Behandelen, en bij dragend hout vervangen	Vers licht meel betekent dat het beestje nog actief is
Verf bladdert alleen onderin	Kaal maken, drogen, gronden en pas dan aflakken	Verf over nat hout sluit het vocht juist in

Zelf kozijnen maken en de verbindingen die daarbij horen

Zelf een kozijn maken is een leuke klus, maar het echte werk zit niet in de hoekverbinding. Het zit in het frezen van de profielen: de sponning, de aanslag, het waterhol, het afschot in de dorpel en de tegenvorm van al die profielen op de plek waar twee delen samenkomen. Dat laatste heet contramallen en dat is met handgereedschap vrijwel niet netjes te doen.

Daarom kiezen de meeste zelfbouwers voor kant en klare kozijnprofielen. Je geeft de maten op en krijgt een bouwpakket met alle profielen op lengte en de verbindingen al voorbereid. Wat je dan zelf doet is in elkaar zetten, lijmen en afwerken, en dat is voor een handige klusser prima te doen. Reken erop dat de prijs van zo'n bouwpakket dicht bij die van een gemaakt kozijn ligt, dus doe het om het zelf te kunnen en niet om te besparen. Wil je afwijken van standaardprofielen, dan wordt zelf maken juist wel interessant, want maatwerk bij een timmerfabriek is duur.

Over de verbindingen bestaat veel verwarring. Voor de staande kozijndelen, dus het vaste frame, is koud in elkaar zetten met twee lange kozijnschroeven of tapeinden en een pu-lijm de normale werkwijze, ook in de fabriek. Voor draaiende delen, dus de ramen en de deuren zelf, wordt vrijwel altijd een pen-en-gatverbinding gebruikt, bij grotere ramen zelfs een dubbele pen. Die verbinding kun je met een handzaag en een scherpe beitel maken als je geduld hebt, alleen kost dat per hoek al gauw een half uur in plaats van dertig seconden op een fabrieksmachine.

De houtsoort bepaalt de rest. Meranti is de standaard en goed verkrijgbaar, western red cedar is licht en rot nauwelijks, eiken en merbau zijn duurzaam maar bewerkelijk. Vurenhout is uitsluitend voor binnen. Zoek een houtleverancier uit, want prijs en kwaliteit lopen ver uiteen en het verschil tussen goedkope en goede meranti zie je pas na vijf jaar. Voor een tuinhuis of een schuur mag de lat wat lager: daar volstaat een simpel kozijn met een goede afwatering en een deugdelijke verflaag.

Waar het bij zelfbouw meestal op stukloopt is niet de sterkte maar de tochtdichtheid. Dat is een kwestie van vlak werken: zet het kozijn in elkaar op een vlakke tafel of op een paar balken die je waterpas hebt gesteld, en controleer de diagonalen voordat de lijm pakt. De rubberprofielen die timmerfabrieken gebruiken zijn los verkrijgbaar, en anders kun je terugvallen op aluminium beglazingsprofielen. Voor de opbouw van een raam in het kozijn, met glaslatten, blokjes en afwatering, kun je verder bij de opbouw van een raamkozijn terecht.

Ook de onderdorpel heeft aandacht nodig. Standaardprofielen hebben al een waterhol en het juiste afschot ingefreesd; maak je zelf een dorpel van een blok hout, dan moet je dat zelf aanbrengen, plus de afwateringsgaten van de glassponning naar buiten. Zonder die twee blijft er water in de sponning staan en is de dorpel de eerste die je weer vervangt.

Verbinding of onderdeel	Waar je hem gebruikt	Wat je ervoor nodig hebt	Waar je op moet letten
Pen en gat	Draaiende delen: ramen, deuren, vaste ramen in een raamkozijn	Handzaag en scherpe beitel, of een pennenbank	Pas maken kost tijd, en de pen moet droog passen
Dubbele pen en gat	Grotere en zwaardere ramen	Zelfde gereedschap, meer nauwkeurigheid	Alleen zinvol als het profiel dik genoeg is
Koud in elkaar met kozijnschroeven	Het vaste kozijnframe van een buitenkozijn	Twee lange schroeven of tapeinden per hoek en pu-lijm	Voorboren, anders splijt de dorpel
Contramallen	Elke hoek waar profielen elkaar raken	Freesmachine met de juiste profielfrezen	Met handgereedschap vrijwel niet netjes te krijgen
Bruislijm of pu-constructielijm	Alle buitenverbindingen	Lijmklemmen en een vochtige ondergrond	Gewone witte houtlijm laat buiten los
Deuvels	Binnendeurkozijnen en lichte constructies	Deuvelboor en lijm	Niet toepassen op plekken die nat kunnen worden
Waterhol in de onderdorpel	Elke buitenonderdorpel	Groeffrees of een profielfrees	Nooit dichtschilderen, dan werkt hij niet meer
Afwateringsgat	Glassponning van elk beglaasd deel	Boor van 8 mm of een frees, schuin naar buiten	Schuin naar buiten laten lopen, niet horizontaal
Raamrubber of aluminium profiel	Aanslag van draaiende delen	Rubber op rol of een aluminium beglazingsprofiel	Rubber in de hoeken niet doorknippen maar buigen

Kunststof kozijnen: folie, rubbers, dopjes en onderdelen

Een kunststof kozijn heeft weinig onderhoud nodig, maar als er iets stukgaat is het meestal niet met een kwast op te lossen. De vier klachten die verreweg het vaakst voorkomen zijn folie die loslaat, rubbers die hard worden, beslag dat versleten is en bruine vlekken die uit het profiel zelf lijken te komen.

De folie is de gekleurde of houtnerf toplaag die op het witte pvc is gelijmd. Bij een deel van de kozijnen die eind jaren negentig en begin deze eeuw zijn geplaatst, zit een productiefout in die toplaag, en dat wordt pas na tien tot vijftien jaar zichtbaar. Het begint aan de randen en op de zuid- en westzijde, en het ziet eruit alsof het kozijn bladert. Garantie is er dan niet meer, want de gebruikelijke termijn was tien jaar.

Herstellen kan wel, en daar zijn gespecialiseerde bedrijven voor die de folie eraf halen en nieuwe folie aanbrengen. Dat is geen weerbestendig werk: de buitentemperatuur moet boven de 16 graden liggen, het mag niet regenen, er mag weinig wind staan en er mag geen stof in de lucht hangen van bouwwerkzaamheden in de straat, want elk stofdeeltje komt onder de nieuwe folie terecht. Reken op een dag werk per groter kozijn.

Zelf de folie eraf halen kan ook, en dat valt mee. Verwarm de folie met een gewone föhn op een centimeter of tien afstand tot hij lauwwarm is, maak met een klein plamuurmes een beginnetje aan een rand en trek hem er dan af. Met twee personen gaat dat veel sneller dan alleen, want dan heb je handen vrij om te trekken en te verwarmen tegelijk. De lijmresten die achterblijven haal je weg met aceton op een schuurspons, met een emmertje om regelmatig in uit te spoelen, en daarna napoetsen met schone aceton. Wat je overhoudt is een schoon wit kozijn, alleen dan zonder houtnerf. Meer over de opbouw van dit soort profielen staat bij kunststof kozijnen en hoe ze worden gesteld.

Rubbers vervangen is wél echt zelfwerk. Het rubber zit in een groef in het profiel en je trekt het er in één lange sliert uit. Koop nieuw rubber dat bij jouw profielserie hoort, want de voet van het rubber verschilt per merk en een net iets ander profiel valt er zo weer uit. Begin in een hoek, druk het rubber in de groef zonder het uit te rekken, en knip het in de hoeken niet door maar buig het om, anders krijg je daar een tochtgat. Rubber dat afgeeft en zwarte strepen op je hand achterlaat, is meestal verweerd en toe aan vervanging.

Bruine vlekken op een kunststof kozijn zijn bijna altijd roest. In het profiel zit een verzinkt stalen versterkingsprofiel, en dat is beschermd zolang het niet is aangeboord. Zodra er een gat in zit, bijvoorbeeld van een schroef voor zonwering of een hor, komt er vocht bij en gaat de kern roesten. Dat roestwater loopt via het gat naar buiten en tekent bruine sporen op het witte profiel.

Onderdeel of klacht	Wat er aan de hand is	Wat je eraan doet
Folie bladdert of laat los	Productiefout in de toplaag van oudere folies	Folie eraf met een föhn en aceton, of laten herstellen
Nieuwe folie over bestaande folie	Onbeschadigd deel dat kleurverschil zou geven	Reinigen en er nieuwe folie overheen plakken
Rubbers hard, tocht langs het raam	Rubber is verweerd en veert niet meer terug	Rubber per profielserie bestellen en in de groef drukken
Rubber geeft af op je handen	Weekmaker uit het rubber verdwenen	Vervangen, invetten helpt hier niet meer
Bruine vlekken op het profiel	Roest uit de stalen kern via een boorgat	Gat dichtzetten, vlek reinigen, niet opnieuw boren
Schimmel op het kozijn	Condens en te weinig ventilatie in de ruimte	Schoonmaken en de ventilatie aanpakken, niet het kozijn
Raamboom, raamuitzetter of raamvastzetter kapot	Beslagonderdeel versleten of verbogen	Per merk bestellen, meestal op de bestaande gaten
Windhaak of deurhaak los	Schroeven in het profiel hebben geen grip meer	Verplaatsen naar de muur of een langere bevestiging
Afdekkapje van het scharnier weg	Klikkapje van de paumelle verloren	Kapje per merk en per scharniertype bestellen
Waterkapjes of afdekdopjes ontbreken	Afdekkapjes over de afwatergleuven	Vervangen, ze houden slagregen uit de gleuf
Water blijft in de sponning staan	Afwateringsgleuven verstopt	Uitzuigen of doorprikken, nooit groter boren
Handgreep draait door	Krukstift of de bevestiging in het profiel versleten	Greep met langere stift of nieuwe bevestiging plaatsen
Gaten in het profiel opvullen	Oude boorgaten van zonwering of hor	Vullen met een tweecomponenten pvc-vulmiddel of pvc-lasdraad
Kozijn zwart maken	Wens tot een andere kleur	Nieuwe folie of een tweecomponenten pvc-lak, geen gewone verf

Stalen kozijnen, Polynorm en paumelles

Stalen binnendeurkozijnen zijn in woningen uit de jaren zestig tot tachtig standaard geweest. Ze zijn dun, brandwerend en volledig ingemetseld, en dat laatste is precies waarom ze zo lastig te vervangen zijn. Er zijn twee families: het inmetselkozijn, dat tijdens de bouw is meegemetseld met V- of T-vormige ankers, en het nastelkozijn, dat in een bestaande opening is gezet en met schroeven of stelbouten vastzit.

Het verschil zie je aan de plaatdikte: een inmetselkozijn is ongeveer 1,5 mm dik, een nastelkozijn ongeveer 1 mm. Bij een nastelkozijn zitten de bevestigingsbouten meestal achter de stootdopjes en heb je een inbussleutel nummer 6 nodig om ze los te draaien. Bij een inmetselkozijn zit daar niets: trek je het dopje eruit, dan kijk je in een gesloten bus die alleen bedoeld was om het rubbertje in te drukken. Dan is er geen nette manier meer en wordt het breek- en slijpwerk.

De volgorde die daarbij het minst schade geeft aan de muur begint bovenin en eindigt bij de stijlen. Eerst de drempel of de onderstrip eruit en de metalen band onder de dorpel doorslijpen, dan de schroeven uit die band halen. Vervolgens de kunststof glaslatprofielen van het bovenlicht verwijderen, de metalen lipjes waarmee ze vastzitten platdrukken en het glas eruit nemen. Dan de dwarsligger onder het glas los, en pas als laatste de stijlen: met een oude beitel, een hamer en een koevoet werk je die om de ingemetselde ankers heen naar buiten. Het kozijn is daarna afval, maar de muur blijft grotendeels heel. Ga je van staal naar hout, dan is de volgende stap een houten kozijn stellen in de bestaande opening.

De scharnieren in een stalen kozijn zijn paumelles: een pen op een plaatje in het kozijn en een bus in de deur, of andersom. Er bestaan insteekpaumelles die in een uitsparing van het kozijn vallen, en inboorpaumelles die je in een geboord gat in de deurkant of in een houten kozijn zet. Zit een paumelle in een stalen kozijn los, dan is bijna altijd de imbusbout in het kozijn losgetrild; die zit achter het stootdopje en is met een inbussleutel weer vast te zetten. Afstellen doe je door onder de bus een ring te leggen of door de paumelle in het slobgat iets te verplaatsen.

Een deur die klappert in een stalen kozijn heeft versleten of ontbrekende rubberen stootdopjes. Die dopjes zitten in de sponning en zijn per type te koop; ze zijn goedkoop en lossen het geluid in vijf minuten op. Valt de dagschoot niet netjes in het kozijn of blijft hij hangen, dan staat de sluitplaat niet goed en kun je die met een vijl bijwerken of een dikker plaatje eronder leggen. Ook een deurdranger kan op een stalen kozijn, maar dan met blindklinkmoeren in de plaat, want een houtschroef heeft in 1,5 mm staal geen grip.

Glas in een stalen kozijn zit meestal in een sponning met een kunststof of stalen glaslat die op metalen lipjes klemt. Enkel glas is daarin te vervangen, dubbel glas past er zelden in omdat de sponning te ondiep is. Isoleren van een stalen kozijn is lastig: het staal is één doorgaande koudebrug van binnen naar buiten, en dat los je alleen op met een voorzetraam of door het kozijn te vervangen.

Klacht of onderdeel	Oorzaak	Wat je doet
Kozijn zit vast, nergens boutjes te zien	Inmetselkozijn met V- of T-ankers	Doorslijpen en om de ankers heen wrikken, muur beschadigt
Bouten achter de stootdopjes	Nastelkozijn met stelbouten	Dopje eruit, inbussleutel nummer 6, bouten losdraaien
Deur klappert in het kozijn	Rubber stootdopjes weg of verhard	Nieuwe dopjes per type in de sponning drukken
Paumelle zit los	Imbusbout in het kozijn losgetrild	Dopje eruit en de bout met een inbussleutel vastzetten
Deur hangt te laag of schuurt	Speling in de paumelle	Ring onder de bus leggen of de paumelle verplaatsen
Dagschoot zit vast in het kozijn	Sluitplaat staat niet in lijn met het slot	Sluitplaat bijvijlen of verplaatsen, slot niet forceren
Sluitplaat versleten of verbogen	Jarenlang dichtslaan	Nieuwe sluitplaat, per kozijntype en per slotmaat
Glaslat bovenlicht laat los	Metalen klemlipjes verbogen	Lipjes rechtbuigen en de lat opnieuw inklikken
Draairichting moet anders	Deur draait de verkeerde kant op	Alleen mogelijk als het kozijn symmetrisch is, anders vervangen
Condens langs het kozijn	Het staal is één doorlopende koudebrug	Voorzetraam of vervangen, isoleren van het staal zelf lukt niet
Deurdranger monteren	Houtschroef pakt niet in dun staal	Blindklinkmoeren zetten en daarop de dranger schroeven

Een deur of raam in een bestaand kozijn zetten

Bij een bestaand kozijn is de vraag zelden of iets past, maar of het systeem klopt. Een opdekkozijn heeft een aanslag met een sponning van ongeveer 13 mm, en een stompe deur heeft die aanslag niet nodig maar valt wel volledig in de sponning. Een stompe deur in een opdekkozijn hangen kan daarom alleen als je de sponning verdiept of een aanslaglat toevoegt, en andersom past een opdekdeur nooit netjes in een stomp kozijn.

Een deur afhangen in een bestaand kozijn begint dus met meten: sponningmaat op drie hoogtes, sponningdiepte, en de positie van de bestaande scharnieren. Neem de kleinste maat als uitgangspunt en houd 3 mm speling aan de zijkanten en bovenlangs. Voor de scharnieren is de eenvoudigste route de bestaande inlaten in het kozijn overnemen, want een nieuwe inlaat frezen in een oud kozijn valt altijd op.

Een kunststof deur in een houten kozijn kan technisch, maar het is zelden een goede combinatie. Kunststof deuren worden geleverd met hun eigen scharnieren, hun eigen sluitwerk en een profiel dat is afgestemd op een kunststof kozijn met rubbers, en dat allemaal in een houten sponning passen betekent maatwerk. Andersom, een houten deur in een kunststof kozijn, is nog lastiger omdat het kozijnprofiel het rubber en het beslag op vaste posities heeft.

Een draaikiepraam in een bestaand kozijn plaatsen ligt anders. Een vast raam vervangen door een kiepraam of een draaikiepraam vraagt om een sponning die diep genoeg is voor het beslag, een kozijnprofiel dat de belasting van het draaiende deel aankan, en een aanslag rondom. In een houten kozijn is dat vaak te maken. In een kunststof kozijn zit het beslag in een groef in het profiel en is een vast deel omzetten naar een draaiend deel bijna nooit mogelijk zonder het hele vak te vervangen. Een uitzetraam in een bestaand kozijn is de eenvoudigere variant, want dat hangt aan een uitzetter en heeft geen omlopend beslag nodig.

Glas plaatsen in een deurkozijn of een bovenlicht gaat via de glaslatten. Haal de latten er voorzichtig af met een breekbeitel en een stuk hardboard tegen het hout, meet de sponning van bodem tot bodem en trek er 10 mm af. Glas uit een kozijn halen doe je met handschoenen en met de ruit ondersteund, want zodra de laatste lat eraf is kan hij naar voren komen. Bij dubbel glas in oude kozijnen uit de jaren dertig is de sponningdiepte meestal het struikelblok, en dan is een dunne renovatieruit of droge beglazing met rubberprofielen in plaats van kit de route.

Zit een deur klem of scheef in het kozijn, kijk dan eerst naar de naad rondom voordat je gaat schaven. Een naad die bovenaan de slotzijde breed is en onderaan smal betekent dat de deur uitgezakt is, en dat los je op met een vulplaatje achter het bovenste scharnier. Is er juist te veel ruimte tussen deur en kozijn, dan kun je die opvullen met een aanslaglat, een dikker sluitplaatje of een tochtprofiel. Rubber dopjes in de sponning en deurdempers halen de klap eruit.

Wat je wilt	Kan dat in een bestaand kozijn	Waar het op vastloopt
Stompe deur in een opdekkozijn	Alleen met aanpassing	De sponning is 13 mm en moet naar de deurdikte
Opdekdeur in een stomp kozijn	Praktisch niet	Er is geen aanslag waar de opdekrand over valt
Kunststof deur in een houten kozijn	Met maatwerk	Scharnieren, sluitwerk en rubbers passen niet zomaar
Houten deur in een kunststof kozijn	Zelden verstandig	Het profiel bepaalt de positie van rubber en beslag
Kunststof raam in een houten kozijn	Ja, als de sponning past	Bevestiging en afwatering moeten opnieuw gemaakt
Vast raam vervangen door een kiepraam	In hout meestal wel	Sponningdiepte en de sterkte van het profiel
Draaikiepraam in een bestaand kunststof kozijn	Vrijwel nooit	Het beslag zit in een groef in het profiel
Uitzetraam in een bestaand kozijn	Ja	Aanslag en een goede afwatering onderlangs
Enkel glas vervangen door dubbel glas	Alleen bij genoeg sponningdiepte	Minstens 15 mm inbouwdiepte nodig
Deurkozijn inkorten of verhogen	Ja, met een nieuw stuk stijl	De sponning moet doorlopen en de aanslag moet aansluiten
Kozijn opdikken voor een dikkere wand	Ja, met een vullat achter het kozijn	De lat mag de sponning niet versmallen
Overzetkozijn over een bestaand kozijn	Ja, bij een gezond bestaand kozijn	De dagmaat wordt kleiner, dus het licht ook

Zonwering, horren, roosters en panelen op een kozijn monteren

Vroeg of laat wil er iemand iets aan het kozijn schroeven: een screen, een rolluik, een hor, een gordijnrail of een ventilatierooster. Bij een houten kozijn is dat meestal geen probleem, mits je niet in de sponning of in het beslagvlak boort. Bij een kunststof of aluminium kozijn ligt het volledig anders.

In een kunststof kozijn zit een verzinkt stalen versterkingsprofiel. Zolang dat gesloten is, is het beschermd tegen vocht. Zodra je erdoorheen boort, verdwijnt die bescherming en kan de kern van binnenuit gaan roesten. Fabrikanten schrijven daarom in hun onderhoudsvoorschrift dat je niet in het kozijn mag boren of schroeven, en dat de garantie vervalt als je dat wel doet. In de praktijk zie je bij veel gemonteerde screens jarenlang geen probleem, maar de bruine roestsporen die soms uit een schroefgat lopen laten zien dat het risico echt bestaat.

De verstandige route is daarom om zonwering aan de muur te bevestigen en niet aan het kozijn. Loopt de muur aan één kant haaks weg, zodat er geen vlak is om op te schroeven, dan is een aluminium hoeklijn tegen die haakse muur de oplossing: daar bevestig je het screen aan, en het screen wordt dan een stukje breder om de afstand te overbruggen. Dat kost iets meer dan rechtstreeks in het kozijn schroeven, en het kozijn blijft heel. Vraag daar bij het aanvragen van een offerte expliciet naar, want niet elke leverancier biedt die variant uit zichzelf aan.

Binnenzonwering is eenvoudiger, want daar bestaan klemsteunen voor. Luxaflex, rolgordijnen en vouwgordijnen zijn in vrijwel alle gevallen met klemsteunen op de glaslat of op de vleugel van een draaikiepraam te monteren, zonder één schroef. Voor een hor geldt hetzelfde: een inzethor met veerklemmen valt in de sponning en een plakhor plak je op het profiel. Een hordeur op een kunststof kozijn is de uitzondering, want die moet scharnieren dragen; daar is een hordeur met een eigen frame dat tegen de dagkant van de muur wordt gezet de betere oplossing.

Een ventilatierooster boven een kozijn plaatsen kan op drie manieren. In een nieuw kozijn komt het rooster op het kalf of in de bovendorpel, met een uitgefreesde sleuf en roosterprofielen aan beide zijden. In een bestaand houten kozijn kun je die sleuf alsnog maken met een bovenfrees en een mal, maar dan moet de dorpel wel hoog genoeg zijn. In een bestaand kunststof kozijn is zagen geen optie en is een glasrooster de standaardoplossing: het rooster komt dan boven op de ruit te staan en het glas wordt in hoogte aangepast. Een bestaand rooster vervangen is meestal wel eenvoudig, want de nieuwe roosterhoes past vaak op de bestaande uitsparing.

Isolerende panelen in kozijnen zijn een aantrekkelijke oplossing als een groot glasvlak deels dicht mag. Je vervangt de ruit dan door een sandwichpaneel met dezelfde dikte als het glaspakket, met isolatie in de kern. Dat paneel gaat op dezelfde stelblokjes in de sponning en achter dezelfde glaslatten. Let op de plaatsing: een geïsoleerd paneel in een zonbelast vlak kan flink opwarmen en dan werken, dus kies een lichte kleur aan de buitenzijde. Een dorpel of een kantplank onder het kozijn kun je op dezelfde manier isoleren, en dat is bij een uitbouw vaak de plek waar de laatste koudebrug zit.

Wat je wilt monteren	Op een houten kozijn	Op een kunststof of aluminium kozijn
Screen of buitenzonwering	Schroeven mag, voorboren en rvs gebruiken	Liever op de muur of op een aluminium hoeklijn
Rolluik	Op de muur of in de dagkant	Op de muur, nooit door het profiel heen
Zonnescherm	In de gevel boven het kozijn	In de gevel, het profiel draagt dit niet
Luxaflex of jaloezie	Klemsteunen of schroeven in de glaslat	Klemsteunen op de glaslat of op de vleugel
Rolgordijn of vouwgordijn	Klemsteunen op de glaslat	Klemsteunen, of plakbevestiging op het profiel
Gordijnrails	Op de bovendorpel of op de muur erboven	Op de muur erboven, niet in het profiel
Inzethor	Veerklemmen in de sponning	Veerklemmen of plakprofiel, geen schroeven
Hordeur	Op de dagkant of op het kozijn schroeven	Eigen frame tegen de dagkant van de muur
Ventilatierooster	Sleuf frezen in kalf of bovendorpel	Glasrooster op de ruit, glas op maat aanpassen
Geïsoleerd paneel	Op stelblokjes achter de glaslatten	In het glasvak, met dezelfde pakketdikte
Schroeven in het profiel	Voorboren en rvs schroeven	Alleen zelfborende schroeven in de stalen kern, en liever niet

Veelgestelde vragen