Welke draaddikte en welke kabel heb je nodig?

Wat deze opzoektabel je laat zien

De tabel hierboven is een opzoeklijst en geen berekening. Hij zet vier dingen naast elkaar die je bij bedrading nodig hebt: de aderdoorsnede met de stroom die erbij hoort, de kabelsoorten met hun toepassing, de kleurcodes en de gangbare groepen in een woning. Met het filter kies je een van die vier, met het zoekveld spring je meteen naar een term als YMvK, wartel of kookgroep. De rest van onze rekenhulpen en opzoektabellen voor klussen staat bij elkaar op één pagina.

De waarden komen uit NEN 1010 en uit wat in Nederlandse woningen gebruikelijk is. Je ziet dus de standaardsituatie: een woning, kabels die op een normale manier zijn gelegd, een omgeving op kamertemperatuur. Wijkt jouw situatie daarvan af, dan is de tabel een startpunt en geen eindantwoord.

Waar de lijst niet voor bedoeld is: het ontwerpen van een installatie of het bepalen van de groepsindeling in de meterkast. Daarvoor tel je vermogens op en kijk je naar wat er tegelijk aan staat. De achtergrond bij aders, klemmen en verbindingen vind je bij bedrading en het verbinden van aders, en het hele vakgebied bij de gidsen over elektra in huis.

XMvK of YMvK: waar het verschil in zit

De letters vertellen precies wat de kabel is. De Y in YMvK staat voor de pvc-isolatie om de aders, de M voor de mantel eromheen, de v voor het pvc van die mantel en de K voor de koperen kern. XMvK is dezelfde opbouw, maar dan met halogeenvrij isolatie- en mantelmateriaal, dat bij brand minder bijtende rook afgeeft.

Voor een woning heeft dat verschil weinig praktische waarde. XMvK wordt voorgeschreven in gebouwen waar veel mensen tegelijk naar buiten moeten, zoals scholen, zorggebouwen en parkeergarages, en in vluchtwegen van appartementengebouwen. In een eengezinswoning kiest vrijwel iedereen YMvK, en dat is geen bezuiniging maar de gangbare keuze. Vraagt een vve of een gemeente om halogeenvrij materiaal in een gemeenschappelijke ruimte, dan is XMvK wel het juiste antwoord.

Mechanisch schelen ze weinig. Beide zijn stug, beide mag je vast wegwerken in beton of onder stucwerk zonder buis, en beide hebben een buigstraal waar je in een kleine inbouwdoos tegenaan loopt. Wat je in de praktijk merkt bij de vergelijking YMvK vs XMvK: de halogeenvrije variant ligt minder vaak op voorraad en kost per meter meer.

Kabel of draad	Wat het is	Waar hij hoort	Waar je op moet letten
YMvK	Meeraderige kabel met grijze pvc-mantel	Binnen, in de kruipruimte, in beton, in een mantelbuis	De standaard in een woning, stug om in een doos te vouwen
XMvK	Zelfde opbouw, halogeenvrij isolatie- en mantelmateriaal	Openbare gebouwen, vluchtwegen, gemeenschappelijke ruimten	Duurder en minder courant, in een gewone woning niet nodig
VMvK	Meeraderig met soepeler aders dan YMvK	Vast leggen op plekken met veel bochten	Minder bestand tegen stoten en indrukken dan YMvK
VD-draad	Losse ader met pvc-isolatie, geen mantel	Uitsluitend in een installatiebuis	Nooit los in de spouw, achter gipsplaat of onder stucwerk
H07RN-F rubberkabel	Soepele kabel met rubbermantel	Buiten, verplaatsbaar materieel, machines, bouwplaats	Bestand tegen weer en beweging, niet vast in de muur wegwerken
YMvKas grondkabel	YMvK met stalen wapening eromheen	In de grond naar schuur, poort of tuinverlichting	Minstens 60 cm diep en met waarschuwingslint erboven
Soepele installatiedraad	Fijndradige ader, buigt makkelijk	In de meterkast en in schakelkastjes	Adereindhulzen gebruiken, anders waaiert de ader uit de klem

Van ampère naar aderdoorsnede, en waar die grens vandaan komt

De ampèrewaarde in de tabel hoort bij de groep en bij de manier waarop de kabel normaal gesproken ligt. In een woninginstallatie horen die twee vast bij elkaar: een groep van 16 ampère voor stopcontacten wordt bekabeld met 2,5 mm² koper, een lichtgroep met 1,5 mm². De onderliggende getallen uit NEN 1010 hangen af van de legwijze, de omgevingstemperatuur en of de kabel alleen ligt of in een bundel.

Er is een tweede grens die vaak eerder in beeld komt dan de warmte, en dat is de spanningsval over de lengte. Voor koper reken je met ongeveer 0,0175 ohm per meter per vierkante millimeter, en je rekent heen en terug. Twintig meter 1,5 mm² met 16 ampère erop levert ruim zeven volt verlies, dus ruim drie procent. Dat zie je terug in een lamp die zichtbaar dimt zodra de zaagtafel aanslaat.

Wij houden aan: onder de drie procent verlies blijven voor verlichting en onder de vijf procent voor de rest. Dat is een praktische vuistregel, geen norm. Wil je eerst weten of alle apparaten samen op één groep passen, gebruik dan de rekenhulp voor de belasting per groep. Het bijplaatsen of verzwaren van een groep in de meterkast en de groepenkast laat je uitvoeren door een erkend installateur.

Aderdoorsnede	Hoort bij	Waarvoor je hem gebruikt	Vanaf deze lengte een maat dikker
1,5 mm²	16 ampère	Verlichting en lichte stopcontactgroepen	Ongeveer 20 meter bij volle belasting
2,5 mm²	16 tot 20 ampère	Stopcontactgroepen, wasmachine, vaatwasser	Ongeveer 30 meter
4 mm²	20 tot 25 ampère	Kookgroep en zware enkele aansluitingen	Ongeveer 45 meter
6 mm²	25 tot 35 ampère	Krachtstroom, laadpunt, onderverdeelkast	Ongeveer 60 meter
10 mm²	Tot 50 ampère	Hoofdaansluiting en grote onderverdeling	Dit is werk voor een installateur

Welke kabel voor stopcontacten, spots en vaste apparaten

De vraag welke kabel voor stopcontacten nodig is heeft in een woning bijna altijd hetzelfde antwoord: YMvK 3x2,5 mm² vanaf de groepenkast, en vanaf de eerste doos in dezelfde doorsnede verder. Ga niet halverwege terug naar 1,5 mm² omdat er alleen een lamp op komt, want de volgende bewoner ziet een stopcontactgroep en gedraagt zich daarnaar. Hoe je die dozen onderling verbindt staat bij stopcontacten plaatsen en aansluiten.

Bij spotjes ligt het net andersom. Een lichtgroep is met 1,5 mm² bekabeld, en tien ledspots van vijf watt trekken samen nog geen halve ampère, dus de stroom is daar nooit de beperking. Wat wel knelt zijn de klemmetjes in de spot: die nemen vaak niet meer dan 1,5 mm² aan en soms alleen soepele draad. Wie zich afvraagt welke kabel voor inbouwspots handig is, kiest daarom bewust 1,5 mm² voor het doorverbinden, ook als er 2,5 mm² op de rol ligt. Over het armatuur zelf en de aansluiting daarvan lees je meer bij de GU10-fitting en hoe je die aansluit.

Toepassing	Kabel en doorsnede	Groep	Waar je op moet letten
Stopcontactgroep binnen	YMvK 3x2,5 mm²	16 A achter een aardlekschakelaar	Vuistregel: acht tot tien wandcontactdozen per groep
Verlichtingsgroep	YMvK 3x1,5 mm², of VD-draad in buis	16 A	Reken op ongeveer tien lichtpunten per groep
Inbouwspots op 230 volt	1,5 mm², doorverbinden met steekklemmen	Mee op de lichtgroep	De klemmen in de spot nemen vaak maar 1,5 mm² aan
Led spots op 12 volt	2x1,5 mm² vanaf de driver	Laagspanning, geen eigen groep	Houd de afstand kort, spanningsval telt hier zwaar
Wasmachine of wasdroger	YMvK 3x2,5 mm²	Eigen groep van 16 A	Een eigen groep voorkomt dat de aardlek de hele verdieping meeneemt
Vaatwasser	YMvK 3x2,5 mm²	Eigen groep van 16 A	Zelfde reden, en zoeken bij een probleem gaat sneller
Inductiekookplaat enkelfasig	YMvK 3x2,5 of 3x4 mm²	16 of 20 A	Het typeplaatje is leidend, veel platen vragen twee fasen
Perilex of fornuis	YMvK 5x2,5 mm²	16 tot 25 A per fase	Twee fasen, een nul en aarde op de vaste volgorde
Split-airco	Voeding 3x2,5 mm², verbindingskabel 4x1,5 of 5x1,5 mm²	Eigen groep van 16 A	Het aantal aders tussen binnen- en buitendeel schrijft de fabrikant voor
Warmtepomp	Vaak 3x6 mm² enkelfasig of 5x6 mm² op drie fasen	Eigen groep, waarde uit de handleiding	Aanloopstroom en de eisen van de netbeheerder spelen mee
Kamerthermostaat	Zwakstroom, twee tot vier aders van 0,5 tot 0,8 mm²	Geen groep nodig	Niet in dezelfde buis als 230 volt, dat geeft brom en storing op de lijn
Tuinhuis of schuur	YMvKas 3x2,5 mm² of dikker	Eigen groep met aardlek	Minstens 60 cm diep, met waarschuwingslint erboven
Laadpunt voor de auto	3x6 mm² of 5x6 mm²	Eigen groep met de voorgeschreven aardlekbeveiliging	Aanleg en aansluiting horen bij een erkend installateur

De kleuren van de aders, en plus en min bij laagspanning

Bruin is de fase, blauw is de nul en geel-groen is de aarde. Die drie liggen vast en daar wijk je niet van af, ook niet als het even uitkomt. De geel-groene ader mag nooit dienstdoen als schakeldraad, ook niet in een kabel waarvan de aarde verder niet gebruikt wordt. Wie na jou aan die installatie werkt gaat ervan uit dat geel-groen aarde is, en dat mag hij aannemen.

Zwart en grijs zijn de kleuren die verwarring geven. In een vijfaderige kabel zijn zwart en grijs de tweede en de derde fase, zoals bij krachtstroom en een perilexaansluiting. In een driepolige kabel naar een lichtpunt is zwart juist de geschakelde fase, van de schakelaar naar het armatuur. Hoe je die twee uit elkaar houdt zonder te gokken, staat bij het herkennen van de L- en de N-draad.

In installaties van voor de jaren zeventig klopt de kleurcode niet meer. Daar kom je rood of zwart tegen als fase, grijs als nul en soms helemaal geen aardleiding. Meten is dan de enige zekerheid en kleur is dat niet. Wat je in zo'n installatie aantreft en hoe je het uitzoekt, staat bij de oude kleurcodes in bestaande installaties.

Welke wartel voor welke kabel, en kabel in een mantelbuis

Een wartel klemt op de mantel van de kabel en houdt vocht en trekkracht buiten de doos. De maat kies je op de buitendiameter van de kabel, niet op de doorsnede van de aders. Elke wartel heeft een klembereik, bijvoorbeeld 6 tot 13 millimeter bij een M20. Valt jouw kabel daar middenin, dan klemt hij rondom; valt hij aan de rand van het bereik, dan sluit de rubberring niet of knijpt hij de mantel plat.

Meet de kabel met een schuifmaat, want de buitenmaat verschilt per fabrikant en per partij. YMvK 3x2,5 mm² komt meestal rond de tien tot elf millimeter uit en past daarmee in een M20. Een vijfaderige kabel van 2,5 mm² zit rond de dertien tot veertien millimeter en vraagt een M25.

Wartel	Klembereik ongeveer	Past bij	Waar je op moet letten
M16	4,5 tot 10 mm	YMvK 3x1,5 mm² en dunne signaalkabel	Voor 3x2,5 mm² vaak net te krap
M20	6 tot 13 mm	YMvK 3x2,5 mm² en 4x1,5 mm²	De maat die je in een woning het vaakst nodig hebt
M25	11 tot 18 mm	YMvK 5x2,5 mm² en 3x6 mm²	Ook voor rubberkabel naar een machine of pomp
M32	15 tot 25 mm	Zware voeding vanaf 5x6 mm²	Vraagt een grote uitsparing, boor met een gatenzaag
PG-maten zoals PG11 en PG16	Oudere reeks naast de metrische	Vervanging in bestaande kasten	Past niet zomaar in een metrische opening, gebruik een verloopring

Wanneer je van de uitkomst afwijkt

De tabel gaat uit van één kabel die op een normale manier ligt bij kamertemperatuur. Vier situaties maken dat je een maat dikker kiest of de belasting terugbrengt.

• Meerdere kabels in dezelfde buis of strak naast elkaar op een goot. Ze warmen elkaar op en de belastbaarheid loopt merkbaar terug.
• Een kabel die in isolatiemateriaal ligt of onder gespoten pur verdwijnt. Die kan zijn warmte nergens kwijt.
• Een warme omgeving, zoals een technische ruimte, een zolder onder een donker dak of een leiding die vlak langs de cv-buizen loopt.
• Een opgerolde kabelhaspel. Opgerold mag een haspel vaak maar een derde van zijn vermogen, en die waarde staat op het label bij de stekker.

Er is nog een reden om af te wijken en die weegt zwaarder dan elke vuistregel: het typeplaatje en de installatiehandleiding van het apparaat. Schrijft een fabrikant voor een warmtepomp, een laadpunt of een airco een bepaalde doorsnede en een bepaald type aardlekbeveiliging voor, dan houd je die aan, ook als de tabel iets dunners toestaat. Past het aantal groepen niet meer bij wat je aansluit, dan is de groepenkast uitbreiden de volgende stap. Dat werk zit achter de hoofdzekering en hoort bij een erkend installateur.

Fouten die mensen met deze tabel maken

De meeste misverstanden ontstaan doordat een regel uit de lijst wordt gelezen als toestemming in plaats van als grens. Dit zijn de zes die we het vaakst tegenkomen.

• De ampèrekolom lezen als een vergunning. Dat 2,5 mm² twintig ampère kan dragen betekent niet dat je de automaat mag verhogen. De zwakste schakel in de hele keten bepaalt de zekeringwaarde, en dat is vaak het schakelmateriaal.
• Met 1,5 mm² doorgaan naar stopcontacten. Op een lichtgroep is dat prima, op een stopcontactgroep niet. Een straalkachel en een stofzuiger op dezelfde dunne ader laten die ader onnodig warm worden.
• 4 mm² in een gewone wandcontactdoos duwen. Veel klemmen nemen die dikte niet aan. Zet de dikke kabel op een aansluitdoos en ga daarvandaan met 2,5 mm² verder, zoals beschreven bij lasklemmen en het verbinden van dikkere aders.
• Alles doorlussen op de klemmen van het stopcontact zelf. Vanaf de derde doos werken wij liever met een aansluitdoos, want dan hangt niet de hele reeks aan één klemveer. Wat wel en niet verstandig is staat bij het doorlussen van stopcontacten.
• XMvK kopen omdat het duurder is. Halogeenvrij lost in een eengezinswoning geen probleem op dat je hebt. Steek dat geld in een extra groep of in een deugdelijke aardleiding.
• De geel-groene ader inzetten als schakeldraad. Het werkt, en precies daarom gaat het mis: de volgende monteur meet niet en gaat uit van aarde.

Veelgestelde vragen