De Zweedse tang: maat kiezen, instellen en zonder schade losdraaien
Een Zweedse tang bijt zichzelf vast doordat de verstelbare bek een fractie kantelt zodra je trekt. Daarom wijst de bekopening altijd in de draairichting en laat je een paar millimeter ruimte tussen de buis en het huis van de tang. Kies de lengte bij de buismaat, houd de andere kant met een tweede tang tegen, en houd de getande bek weg bij chroom, messing en dunwandig koper.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Twee Zweedse tangen, waarvan minstens een passend bij de buismaat
- Bandsleutel of riemsleutel voor verchroomd en kunststof werk
- Steeksleutels en ringsleutels voor zeskante moeren en wartels
- Hamer van ongeveer 300 gram om de verbinding aan te tikken
- Staalborstel om schroefdraad schoon te maken
- Rolmaat of schuifmaat om de buitendiameter te meten
Materiaal
- Kruipolie in een spuitbus met verlengbuisje
- Vlas en afdichtpasta, of teflonband voor lichter werk
- Poetsdoeken, een emmer en een dweil
- Machineolie voor de stelspindel van de tang
Wat een Zweedse tang is en waarom hij zichzelf vastbijt
Een Zweedse tang is zwaar gereedschap voor ronde onderdelen: stalen draadbuis, fittingen, verloopnippels en vastgeroeste buitenkranen. Hij ligt in het schap bij het zwaardere handgereedschap en meetgereedschap, meestal naast de waterpomptangen. Wat hem van elke andere tang onderscheidt, is dat hij harder knijpt naarmate jij harder trekt.
Dat komt door de speling in de verstelbare bek. Die zit niet strak in het huis maar kan een fractie kantelen. Trek je aan de steel, dan draait de bek mee en zetten de tanden zich schuin in het metaal. Hoe groter de kracht, hoe dieper ze happen.
Daaruit volgt de bedieningsregel die je uit je hoofd wilt kennen: de opening van de bek wijst in de richting waarin je draait. Staat de tang andersom om de buis, dan tilt diezelfde beweging de bek juist van het werk af en ratelt hij eroverheen zonder iets los te maken.
In Nederland heet precies hetzelfde stuk gereedschap ook pijptang. Beide woorden slaan op dezelfde tang, dus wie om een pijptang vraagt, krijgt een Zweedse tang in handen.
Onthoud de richting aan de vorm van een haak: je trekt de buis de bek in, nooit de bek uit. Voel je bij de eerste beweging dat de tang omhoog wil komen in plaats van dieper te grijpen, dan zit hij verkeerd om.
Zweeds model, Amerikaans model en de tangen zonder bek
Onder de verzamelnaam pijptang liggen een paar duidelijk verschillende modellen, elk met een eigen terrein. Het Zweedse model heeft de bek haaks op de steel en een stelmoer vlak onder die bek. Het Amerikaanse model, ook wel het Stillson-model, heeft een schuinstaande bek die met opzet los in het huis hangt en met een moer in de behuizing wordt versteld.
Voor gewoon werk in huis maakt dat verschil weinig uit. Het gaat pas wringen als de ruimte krap is. Met een haakse bek draai je nog een buis die vlak langs een muur loopt, omdat de steel dan van de muur af zwaait. Met een schuine bek pak je makkelijker een buis die uit een vloer omhoog komt.
Er zijn ook twee tangen die geen bek om de buis zetten maar een omslag: de kettingpijptang en de bandsleutel. De eerste grijpt grote diameters en werkt in een hoek waar je nauwelijks een slag kunt maken. De tweede pakt verchroomd en kunststof werk zonder er tandafdrukken in te zetten, en dat is precies waar een gewone pijptang schade maakt.
| Type | Waaraan je hem herkent | Waar hij sterk in is | Waar je hem niet voor pakt |
|---|---|---|---|
| Zweeds model | Bek haaks op de steel, stelmoer vlak onder de bek | Stalen draadbuis en fittingen, ook langs een muur | Alles wat verchroomd, verzinkt in het zicht of dunwandig is |
| Amerikaans model, Stillson | Schuine bek die hoorbaar speling heeft in het huis | Buizen die uit vloer of muur steken, grof losbreekwerk | Fijn afgewerkte onderdelen en krappe kasten |
| Kettingpijptang | Getande ketting die je om de buis slaat, korte steel | Grote diameters en hoeken zonder draairuimte | Gladde chroombuis, de ketting laat diepe groeven na |
| Bandsleutel of riemsleutel | Rubber of nylon band in plaats van een bek | Verchroomde sifons, kunststof filterhuizen, sierbuis | Vastgeroeste stalen draad, de band slipt bij hoge kracht |
| Waterpomptang | Twee evenwijdige bekken, in standen verstelbaar | Wartels, moeren en werk waar je gevoel bij wilt houden | Zwaar losbreekwerk op draadbuis, hij glijdt en vervormt |
| Verstelbare moersleutel | Gladde, evenwijdige bek zonder tanden | Zeskante moeren en wartels van messing | Ronde buis, daar heeft hij geen enkele grip op |
De maat van de tang kiezen bij de buis
De maataanduiding op een pijptang is de lengte van het gereedschap, niet de buis waar hij op past. Een tang van 14 duim is dus ongeveer 350 millimeter lang. Welke buismaat daarbij hoort staat in de tabel van de fabrikant, want de capaciteit verschilt per model en per merk.
Meet de buis daarom eerst op over de buitenkant en reken die maat om, want in duim uitgedrukte buizen heten anders dan ze meten. Een aansluiting van een halve duim zit op een buis die buitenom ruim 21 millimeter meet. Hoe die vertaling werkt staat bij het omrekenen van duimse maten naar millimeters, en dat scheelt een tang die net niet om je buis heen komt.
Te klein kiezen is de fout die het vaakst wordt gemaakt. De bek staat dan wijd open, de tanden raken de buis alleen met hun punten en de tang glijdt bij de eerste stevige haal weg. Te groot is minder erg, maar met een lange steel voel je niet meer wanneer een oude fitting op knappen staat.
| Lengte van de tang | Buismaat waar hij gangbaar bij hoort | Waar je die combinatie tegenkomt |
|---|---|---|
| 10 duim, ongeveer 250 mm | Tot ongeveer 1 duims buis | Kleine fittingen, verloopnippels, een tuinkraan |
| 12 duim, ongeveer 300 mm | Tot ongeveer 1 1/4 duims buis | Het meeste werk binnenshuis aan oude waterleiding |
| 14 duim, ongeveer 350 mm | Tot ongeveer 1 1/2 duims buis | Stalen leidingen in een kruipruimte of meterkast |
| 18 duim, ongeveer 450 mm | Tot ongeveer 2 duims buis | Hoofdleiding en dikkere standleidingen |
| 24 duim, ongeveer 600 mm | Tot ongeveer 3 duims buis | Buitenwerk, putten, zware fittingen die muurvast zitten |
| 36 duim, ongeveer 900 mm | Tot ongeveer 4 duims buis | Zelden in huis, meestal huurgereedschap |
Heb je maar plek voor een enkele tang in de kist, neem dan de maat van 12 of 14 duim. Die pakt vrijwel alles wat je in een woning aan stalen draadbuis tegenkomt en past nog tussen een muur en een leiding.
Zo stel je de bek in, en waarom er speling moet blijven
Zet de bek over de buis en draai de stelmoer aan tot de tanden net contact maken aan boven- en onderkant. Laat daarbij een paar millimeter ruimte tussen de rug van de buis en het huis van de tang. Die speling lijkt slordig, maar het is precies de ruimte waarin de bek kan kantelen.
Draai je de tang helemaal dicht tot de buis tegen de achterkant van het huis klemt, dan kan er niets meer kantelen. De tanden staan dan vlak op het metaal en drukken alleen radiaal. Het gevolg is een tang die rondslipt op een buis waar hij ogenschijnlijk keihard op zit.
Pak de steel zo ver mogelijk naar het uiteinde vast en houd de tang haaks op de buis. Trek naar je toe in plaats van te duwen: bij trekken houd je de kracht beter in de hand, en als de tang losschiet gaan je knokkels niet tegen de leiding. Elke haal begint met opnieuw aanzetten, want zodra je terugdraait laat de bek los.
Reken op een tang die een keer wegschiet. Kijk daarom voor je trekt waar je hand terechtkomt als de grip loslaat, en houd je gezicht uit het vlak waarin de steel beweegt. Werken met de tang boven je hoofd op een ladder combineert twee dingen die je liever apart houdt.
Altijd tegenhouden met een tweede tang
Een draadverbinding losdraaien met een enkele tang lijkt te werken, want er komt beweging in. Het probleem is dat je koppel niet stopt bij de verbinding die je bedoelt. Het loopt door de buis heen naar de volgende koppeling, en dat is vaak de koppeling die je juist niet wilde aanraken.
Zet daarom altijd twee tangen aan, zo dicht mogelijk bij elkaar. De ene houdt het deel vast dat moet blijven staan, de andere draait het deel dat eraf moet. Je knijpt de verbinding als het ware tussen twee handen, waardoor de kracht nergens anders heen kan.
Let daarbij op de draairichting. Vrijwel alle waterleidingdraad is rechtse draad, dus losdraaien betekent linksom kijkend op de kop van de fitting. Wordt het zwaarder terwijl je linksom draait en lichter rechtsom, stop dan en kijk nog eens goed: er bestaan verbindingen met linkse draad, en die draai je met een pijptang binnen twee slagen kapot.
Op een radiator geldt hetzelfde met een extra grens. Houd de knie of de kraan tegen en nooit de radiator zelf, want de aansluiting in de radiator is zachter dan de fitting eromheen.
Een vastgeroeste draadverbinding krijg je niet met de tang alleen los
Een verbinding die niet meer wil, zit meestal niet vast op kracht maar op vulling. In de draadgangen zit roest, en roest neemt meer ruimte in dan het staal waaruit het ontstaan is. Daar bovenop zit het oude vlas met verharde pasta, dat na jaren steenhard tussen de gangen zit.
Kruipolie helpt tegen het eerste deel van dat probleem, mits je hem de tijd geeft. Het middel trekt door capillaire werking tussen de draadgangen, en dat gaat niet in twee minuten. Spuiten, een kwartier wachten, opnieuw spuiten en desnoods een nacht laten staan levert meer op dan er nog een halve bus overheen leeggooien.
Een paar korte tikken met een hamer op de fitting, niet op de buis, breken de hechting tussen roest en staal. Die schokgolf doet vaak meer dan extra hefboom op de tang. Blijft het zitten, dan is voorzichtig verwarmen de laatste stap: het staal zet uit en het oude vlas verkoolt. Dat is meteen de stap met de meeste voorwaarden, want hitte in een houten vloer of naast een leiding met brandbare inhoud is een ander soort risico dan een lekkende koppeling.
Komt er beweging in, draai dan niet in een ruk door. Ga heen en weer, telkens een slagje verder los en een klein stukje terug. Zo neem je het losgewoelde vuil mee naar buiten in plaats van het voor je uit te schuiven, en dat scheelt beschadigde draad.
Aan gasleidingen zet je geen tang. Werk aan de gasinstallatie hoort bij een erkend installateur, ook als het maar om een dop of een afsluiter gaat. Verwarmen doe je nooit bij een leiding die gas, olie of restanten daarvan bevat, en ook niet bij een leiding waarvan je de inhoud niet zeker weet.
Waar de getande bek juist schade maakt
De tanden van een pijptang zijn gehard en bedoeld om zich in staal te zetten. Op elk materiaal dat zachter is dan dat staal doen ze precies hetzelfde, alleen noem je het resultaat daar beschadiging. Bij chroom blijft het niet bij een krasje. Onder de doorgesneden chroomlaag begint het messing te corroderen, en een wartel die daar gaat lekken vervang je in zijn geheel.
De regel is eenvoudig. Rond, van staal en bedoeld om met kracht gedraaid te worden: pijptang. Zeskantig, van messing, verchroomd of van kunststof: iets anders. In het overzicht van gereedschap en materiaal staan de sleutels en tangen die op die onderdelen wel horen.
| Verbinding of onderdeel | Gereedschap dat erbij hoort | Wat een pijptang hier aanricht |
|---|---|---|
| Stalen draadbuis en fittingen | Twee Zweedse tangen, een draaiend en een tegenhoudend | Niets, mits je de bek niet op het schroefdraad zelf zet |
| Verchroomde sifon of stankafsluiter | Bandsleutel, of handvast met een doek eromheen | Tanden snijden door het chroom, daaronder gaat het roesten |
| Messing wartel van een kraanaansluiting | Steeksleutel of ringsleutel in de exacte maat | Messing is zacht, de zeskant wordt binnen een slag rond |
| Koperen leiding van 15 of 22 mm | Knelkoppeling met twee steeksleutels | Dunwandig koper plet ovaal en de knelring sluit niet meer |
| Kunststof afvoerbuis en schroefkoppeling | Handvast aandraaien, hooguit een bandsleutel | De wand scheurt onzichtbaar en gaat pas later lekken |
| Zeskante moer op een radiatorkraan | Ringsleutel, of een steeksleutel als er geen ruimte is | De hoeken ronden af en daarna pakt geen enkele sleutel meer |
| Verzinkte buis in het zicht | Pijptang met een lap tussen bek en buis | Kale plekken in de zinklaag, precies waar later roest begint |
Slijtage, onderhoud en wat een goedkope tang wel aankan
Een pijptang die glijdt is meestal geen versleten tang maar een vuile. Verf, vet, zeep en oude pasta vullen de ruimte tussen de tanden op, waardoor er niets meer overblijft om in te bijten. Een staalborstel over de bek herstelt de grip in twee halen.
Zijn de tanden echt afgerond en glimmend, dan is bijslijpen geen begaanbare weg: de tanden zijn gehard en met een vijl haal je precies die harding eraf. Bij de betere Zweedse modellen zijn de bekken los te vervangen, en een nieuwe set bekken is goedkoper dan een nieuwe tang. Kijk daarom bij aanschaf of de bekken met pennen of bouten vastzitten of dat het geheel dichtgeklonken is.
Het onderdeel dat als eerste vastloopt is de stelspindel. Die zit onder in het huis, vangt al het vuil op en roest daar rustig vast. Een druppel machineolie na een natte klus houdt hem verstelbaar, en dat is precies wat de tang bruikbaar houdt.
Voor licht werk voldoet een voordelige tang prima. Bij zwaar losbreekwerk merk je het verschil wel: zachte bekken vervormen en de speling wordt zo groot dat de tang gaat kantelen zonder te bijten. Bij goedkoop meetgereedschap ligt het net zo: over de voordelige multimeter van de Action schrijven we hetzelfde, voor een eenvoudige controle voldoet hij en voor het echte werk niet.
Zo draai je een vastgeroeste draadverbinding los
Deze volgorde geldt voor stalen waterleiding, een fitting of een buitenkraan die er jaren in heeft gezeten.
-
Maak de leiding drukloos en leeg
Sluit de juiste afsluiter, open het laagste tappunt en laat de leiding leeglopen. Weet je niet welke kraan deze leiding voedt, zoek dat dan eerst uit. Gaat het om gas, dan stopt het hier en bel je een erkend installateur.
-
Maak de naad schoon en laat kruipolie intrekken
Borstel losse roest en vuil van de overgang tussen fitting en buis, want kruipolie die op een korst blijft liggen komt nergens. Spuit daarna gericht op de naad, wacht een kwartier en herhaal dat. Bij zwaar vastzittend werk laat je het een nacht staan.
-
Kies de maat en zet twee tangen aan
Neem een tang die met een halfgesloten bek om de buis past; twijfel je over de diameter, kijk dan welke buitenmaat bij een duimse buis hoort. Zet de ene tang op het deel dat moet blijven staan en de andere op het deel dat eraf moet, zo dicht mogelijk bij elkaar. Nooit op het schroefdraad zelf, want daar knijp je de gangen mee dicht.
-
Controleer de richting van beide bekken
De opening van elke bek wijst de kant op waarin die tang gaat draaien. Bij losdraaien staan de twee bekken dus tegengesteld. Laat een paar millimeter ruimte tussen de rug van de buis en het huis, anders kan de bek niet kantelen en bijt hij niet.
-
Trek in korte halen en niet met een ruk
Bouw de kracht op tot je de verbinding hoort kraken. De eerste millimeter is de zwaarste; daarna gaat het lichter. Rukken geeft een schokbelasting die eerder de fitting doet scheuren dan de draad doet meegeven.
-
Blijft hij zitten, tik dan en herhaal
Geef een paar korte tikken met een hamer op de fitting, spuit opnieuw kruipolie en probeer het na een kwartier weer. Warmte is de laatste stap en alleen als de leiding leeg is, er geen gas of olie in zat en er niets brandbaars in de buurt is.
-
Draai heen en weer naar buiten
Zodra er beweging is, werk je in kleine slagen los en telkens een stukje terug. Zo voert de draad het vuil naar buiten in plaats van het voor zich uit te persen. Op driekwart van het losdraaien pak je de fitting met de hand bij, want dan valt hij niet.
-
Maak de draad schoon voordat je weer monteert
Borstel beide draadeinden na tot je de gangen weer ziet en kijk of er geen gang is uitgescheurd. Wikkel vers vlas in de draairichting van de draad en breng pasta aan. Draai met de hand aan tot het klemt en zet daarna pas de tang erop.
Voordat je aan een vastzittende verbinding trekt
Uit de praktijk
Een tang die bij elke haal van de buis afglijdt
Slippen heeft bijna altijd een van drie oorzaken, en geen ervan is te weinig kracht. De eerste is een bek die verkeerd om staat, waardoor je beweging de tang van de buis tilt in plaats van erin drukt. De tweede is een tang die zo ver is dichtgedraaid dat de buis tegen de achterkant van het huis klemt, want dan kan de bek niet kantelen en drukken de tanden alleen recht op het metaal.
De derde is vervuiling: verf, vet of oude pasta tussen de tanden. Draai in dat geval de stelmoer een slag losser tot er wat lucht achter de buis komt, borstel de bek schoon en zet hem opnieuw aan. Een tang die goed staat, laat na de eerste haal een rij tandafdrukken achter in het staal, en dat is het teken dat hij echt gepakt heeft.
De verbinding gaat los, maar verderop begint iets anders te lekken
Draai je met een enkele tang, dan loopt het koppel via de buis door naar de eerstvolgende verbinding. Die verbinding is vaak ouder, zit soms in een muur of onder een vloer, en geeft eerder mee dan de fitting die jij in handen hebt. Het lek ontstaat dan op een plek die je niet kunt zien en pas merkt als de druk er weer op gaat.
Dit is het hele argument voor tegenhouden. Zet de tweede tang op het deel dat stil moet blijven staan en zo dicht mogelijk bij de verbinding, zodat er geen buislengte tussen zit die het koppel kan doorgeven.
Schroefdraad dat na het losdraaien niet meer wil pakken
Twee dingen beschadigen de draad, en allebei gebeuren tijdens het losdraaien. Het eerste is de tang op het draaduiteinde zetten omdat daar net iets meer ruimte was: de gehele klemkracht komt dan op de dunne, uitstekende gangen en die drukken plat. Het tweede is doordraaien in een keer, waarbij het losgewoelde roest en het verharde vlas als een prop voor de gangen uit worden geschoven.
Zet de bek daarom altijd op het zeskante of ronde deel van de fitting, en werk in kleine slagen heen en weer naar buiten. Blijkt een gang toch platgedrukt, dan is de fitting op. Een draadgang die je met kracht weer op zijn plek duwt, houdt geen vlas vast en lekt vroeg of laat.
Veelgemaakte fouten
De bek de verkeerde kant op zetten
De opening van de bek hoort in de draairichting te wijzen, want alleen dan kantelt de verstelbare bek de tanden het metaal in. Andersom werkt het mechanisme tegen je: elke haal tilt de bek een stukje op en de tang ratelt over de buis. Veel mensen wijten dat aan een versleten tang terwijl hij simpelweg omgekeerd zit.
De tang volledig dichtdraaien tot alles klemt
Het voelt logisch om de bek helemaal aan te trekken, maar de speling tussen buis en huis is nu juist wat de bek laat kantelen. Zonder die paar millimeter is er geen zelfklemmende werking meer over en glijdt de tang rond op een buis waar hij muurvast op lijkt te zitten.
Een pijp over de steel schuiven voor meer kracht
Een verlengde steel vergroot het koppel, en daarmee de kans dat er iets anders bezwijkt: de steel van de tang, het schroefdraad, of de buis die in een muur afbreekt. Je verliest ook het gevoel waarmee je merkt dat er iets gaat scheuren. Komt een verbinding niet los met de juiste maat tang, dan is meer hefboom zelden het antwoord en kruipolie of warmte meestal wel.
Draaien zonder de andere kant tegen te houden
Het koppel dat je op een fitting zet, loopt door de leiding naar de volgende verbinding. Die is vaak ouder en zwakker en geeft dan als eerste mee, soms achter een wand. Twee tangen dicht bij elkaar houden de kracht op de plek waar je hem hebben wilt.
De bek op het schroefdraad zetten
Op het draaduiteinde staat de klemkracht op een handvol dunne gangen. Die drukken plat en dan pakt het vlas niet meer, waardoor de nieuwe verbinding gaat lekken op een plek die er verder gaaf uitziet. Pak altijd het massieve deel van de fitting of de buis erachter.
Getande bekken op chroom, messing of kunststof
De tanden zijn gehard en zetten zich in alles wat zachter is. Bij chroom snijden ze de beschermlaag door en gaat het messing eronder corroderen, bij kunststof ontstaat een scheur die pas weken later lekt. Op die onderdelen hoort een bandsleutel, een ringsleutel of gewoon een hand met een doek.
Doorwerken met een vuile of gladde bek
Verf, vet en oude afdichtpasta vullen de ruimte tussen de tanden, waardoor er niets meer overblijft om in te bijten. Een halve minuut met een staalborstel geeft de grip terug. Zijn de tanden echt rond gesleten, dan vervang je de bekken en ga je niet vijlen, want daarmee haal je de harding eraf.
Veelgestelde vragen
Wat is een Zweedse tang precies?
Het is een verstelbare tang met een getande bek voor ronde onderdelen, vooral stalen draadbuis en fittingen. De bek zit met speling in het huis en kantelt zodra je aan de steel trekt, waardoor de tanden zich vastzetten in het metaal. Hoe harder je trekt, hoe steviger hij pakt. In Nederland heet hij ook pijptang, en dat is precies hetzelfde gereedschap.
Is een Zweedse tang hetzelfde als een pijptang?
In het dagelijks spraakgebruik wel. Vraag je in een bouwmarkt om een pijptang, dan krijg je hetzelfde gereedschap in handen. Het enige onderscheid dat je soms hoort, is dat met de Zweedse tang het model met de haakse bek wordt bedoeld en met pijptang ook het Amerikaanse model met de schuine bek. Beide werken volgens hetzelfde zelfklemmende principe.
Wat is het verschil tussen een Zweedse tang en een waterpomptang?
Een waterpomptang heeft twee evenwijdige bekken die je in vaste standen verstelt, en die klemmen recht op het werk. Hij is prettig voor moeren, wartels en alles waar je gevoel bij wilt houden. Een Zweedse tang klemt niet recht maar kantelend, waardoor hij zichzelf vastbijt op rond werk. Voor zwaar losbreekwerk op stalen buis is de pijptang de juiste keuze, voor fijner werk de waterpomptang.
Welke maat Zweedse tang heb ik thuis nodig?
De maat op de tang is de lengte van het gereedschap. Voor huishoudelijk werk aan stalen leidingen kom je met een tang van 12 of 14 duim, dus ongeveer 300 tot 350 millimeter, het verst. Werk je aan een dikkere hoofdleiding of aan buitenwerk, dan is 18 duim de volgende stap. Twee tangen van dezelfde maat is praktischer dan een grote en een kleine, want je hebt er bijna altijd twee tegelijk nodig.
Waarom slipt mijn Zweedse tang steeds van de buis?
Kijk eerst of de bekopening in de draairichting wijst, want andersom tilt je eigen beweging de bek van de buis. Controleer daarna of je hem niet te ver hebt dichtgedraaid: er hoort een paar millimeter ruimte te zitten tussen de rug van de buis en het huis, anders kan de bek niet kantelen. Blijft het slippen, borstel dan de tanden schoon en kijk of ze niet glad gesleten zijn.
Waar zet ik de tang, op de buis of op de fitting?
Op het massieve deel: de fitting zelf of de buis vlak erachter. Op het uitstekende schroefdraad zet je hem nooit, want daar komt de hele klemkracht op een paar dunne gangen te staan en die drukken plat. Met platgedrukte gangen houdt het vlas niet meer en lekt de verbinding na montage, ook al ziet de draad er nog redelijk uit.
Kan ik met een Zweedse tang koperen leiding vastpakken?
Liever niet. Koper van 15 of 22 millimeter is dunwandig en wordt onder de tanden ovaal, en op een ovale buis sluit een knelring niet meer rond. Voor knelkoppelingen gebruik je twee steeksleutels: een op de koppeling en een op de wartel. Moet je koper toch even vasthouden, leg er dan een lap omheen en knijp met een waterpomptang alleen zo hard als nodig.
Mag ik een Zweedse tang op een verchroomde sifon gebruiken?
Dat kost je de chroomlaag. De tanden snijden erdoorheen, en op de plek waar het messing bloot komt te liggen begint corrosie. Bij een sifon of een sierbuis pak je een bandsleutel, of je draait hem met de hand los met een doek eromheen voor de grip. Zit een kunststof schroefkoppeling muurvast, dan helpt warm water rond de koppeling vaak meer dan kracht.
Waarom heet het gereedschap een Zweedse tang?
De naam verwijst naar het Zweedse ontwerp met de haakse bek dat eind negentiende eeuw op de markt kwam en zich snel over Europa verspreidde. In Zweden ontstond in dezelfde periode ook de verstelbare moersleutel, die in Nederland net zo goed onder een merknaam bekend is geworden. Beide gereedschappen worden nog vrijwel in de oorspronkelijke vorm gemaakt, wat aangeeft hoe goed het principe werkt.
Mag ik een pijp over de steel schuiven voor meer kracht?
Het kan, maar het is zelden de goede oplossing. Je vergroot het koppel op alles wat in de lijn zit: de steel van de tang, de draadgangen en de buis die verderop in een muur zit. Bovendien voel je door de lange hefboom niet meer wanneer iets gaat scheuren. Komt de verbinding niet los met een passende tang, kies dan voor kruipolie met wachttijd, een paar tikken met een hamer of voorzichtige warmte.
Hoe onderhoud ik een Zweedse tang?
Borstel de bek na elke klus uit met een staalborstel, want vuil tussen de tanden is de meest voorkomende reden dat hij gaat glijden. Geef de stelspindel onder in het huis een druppel machineolie, zeker na nat werk, anders roest hij vast en krijg je de bek niet meer versteld. Berg de tang droog op. Zijn de tanden rond gesleten, kijk dan of de bekken los vervangbaar zijn.
Wat is het verschil met een Engelse sleutel of verstelbare moersleutel?
Een verstelbare moersleutel heeft gladde, evenwijdige bekken en is bedoeld voor zeskante moeren en wartels. Hij laat geen afdrukken na, maar heeft op een ronde buis geen enkele grip. De pijptang is precies andersom: uitstekend op rond werk, en op een zeskant rondt hij de hoeken af. Voor een klus aan oude leidingen wil je allebei binnen handbereik, plus de rest van het handgereedschap dat bij leidingwerk hoort.
Wanneer je beter een vakman belt
Losdraaien en monteren van stalen waterleiding is werk dat je met twee tangen en geduld zelf kunt doen. Er zijn een paar grenzen waar het stopt.
De eerste is gas. Aan gasleidingen, gaskranen en gasfittingen werk je niet zelf, ook niet om een dop te vervangen. Dat is werk voor een erkend installateur, die de installatie daarna ook afperst en controleert.
De tweede is de aansluiting bij de watermeter en alles voor de hoofdkraan. Daar zit vaak een verzegeling, en de leiding staat onder volle druk zonder dat jij hem drukloos kunt maken.
De derde is oude leiding waarvan je het materiaal niet vertrouwt. Loden leiding vervormt onder een tang zonder waarschuwing, en asbesthoudende buis mag je niet zelf bewerken. Vind je in een oud huis leiding die je niet thuis kunt brengen, laat hem dan beoordelen voordat je er kracht op zet. Welke maten en materialen je in een woning tegenkomt, staat bij elkaar in het overzicht van gereedschap en materiaal.