Afzuiging in de badkamer zonder stroom voor elkaar krijgen
Damp verlaat een badkamer alleen als er een drukverschil is tussen binnen en buiten. Zonder stroom maak je dat verschil met warmte en met wind, en dat levert een paar pascal op waar een ventilator er vijftig tot honderd maakt. Natuurlijke afzuiging kan daarom prima werken, maar alleen door een ruim en schoon kanaal met een toevoeropening die minstens zo groot is als de afvoer. Wil je een vast debiet, dan hoeft de motor niet in de badkamer te hangen: in het kanaal op zolder of in een kast doet hij hetzelfde werk.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Zaklamp en een spiegeltje om in het kanaal te kijken
- Rookpatroon of een stuk wc-papier om de trek te testen
- Diamantkernboor van 127 of 152 mm met een krachtige boormachine
- Waterpas met lange lat voor het afschot van de doorvoer
- Gatenzaag van 100 tot 150 mm voor plafond- of wandplaat
- Decoupeerzaag of schaafje om een deur onderaan vrij te maken
- Flexibele fles- of radiatorborstel aan een lange steel voor het kanaal
Materiaal
- Gladde ventilatiebuis van 125 of 150 mm, liefst pvc of spirobuis
- Muurdoorvoer met terugslagklep en een buitenrooster met insectengaas
- Overstroomrooster voor in de deur, of een kierstrip die je juist weglaat
- Zelfregelend kozijnrooster als er geen toevoer is
- Isolatiekous van 25 mm voor het deel van het kanaal op een koude zolder
- Kit of purschuim en tape om de doorvoer luchtdicht af te werken
- Windgedreven kap of dakdoorvoer met kap, passend bij de kanaalmaat
Wat afzuigen zonder stroom wel en niet kan
Lucht gaat pas een kanaal in als er een drukverschil staat tussen de badkamer en de buitenlucht. Dat verschil komt uit warmte, uit wind of uit een motor. Valt de motor weg, dan blijven er twee bronnen over die je niet in de hand hebt, en dat bepaalt meteen wat er haalbaar is.
Een badkamerventilator werkt tegen een tegendruk van vijftig tot honderd pascal. Natuurlijke trek levert bij normale weersomstandigheden ergens tussen de één en de vijf pascal. Dat is een factor twintig verschil, en de enige manier om dat te compenseren is een veel ruimer kanaal met veel minder weerstand. Daarom zijn schachten voor natuurlijke ventilatie altijd fors, terwijl een mechanisch systeem met een buis van honderd millimeter toekomt.
Welke aansluitpunten er in een woning liggen en hoe je ziet wat er op een groep zit, staat in onze uitleg over de basis van elektra in huis. Dat is de moeite waard voordat je concludeert dat er niets is, want een lichtpunt in het plafond telt ook als voeding.
De vraag is dus niet welk apparaat je koopt, maar welke weg naar buiten je huis al heeft. Zonder afvoerweg helpt geen enkele oplossing, met stroom of zonder.
| Wat je aantreft | Hoe je het herkent | Wat er zonder motor doorheen gaat | Waar je mee begint |
|---|---|---|---|
| Verticaal kanaal naar het dak | Rooster hoog in de wand of in het plafond, nergens een unit te horen | In koud weer echt iets, op een windstille zomerdag vrijwel niets | Rooster eraf, kanaal met een zaklamp inkijken en schoonmaken |
| Gemetselde schacht in een woning van voor 1970 | Groot rooster, vaak overgeschilderd, soms gedeeld met de keuken | Wisselend, want oude schachten lekken vaak naar andere ruimtes | Trek testen en de schacht laten inspecteren voor je erop bouwt |
| Aansluiting op een centrale ventilatiebox | Rooster met een verstelbare schuif, ergens in huis een unit met kanalen | Niets, dit systeem is gemaakt om mechanisch te draaien | De unit opzoeken en kijken of hij het doet en of het filter schoon is |
| Korte doorvoer met een gevelrooster | Rooster direct in de buitenmuur, geen buis erachter | Werkt op winddruk, blaast bij ongunstige wind ook naar binnen | Rooster met terugslagklep plaatsen zodat het één richting op gaat |
| Alleen een raam of een raamrooster | Geen enkel rooster in wand of plafond | Bij open raam veel, bij gesloten raam nul | Kozijnrooster bijplaatsen zodat er ook zonder openen lucht loopt |
| Helemaal niets | Dicht plafond, dichte wanden, deur die strak in de sponning valt | Nul, de damp slaat neer op de koudste plek in de ruimte | Bepalen waar een doorvoer naar de gevel of naar het dak kan komen |
Test in twee minuten of een bestaand kanaal nog trekt. Zet de deur op een kier, houd een velletje wc-papier tegen het rooster en kijk of het blijft plakken. Doe dat op een koude dag, want op een warme dag meet je vooral dat het buiten en binnen even warm is.
Hoeveel trek een kanaal zonder motor werkelijk levert
Natuurlijke trek komt van het verschil in soortelijk gewicht tussen warme binnenlucht en koude buitenlucht. Hoe hoger het kanaal en hoe groter het temperatuurverschil, hoe sterker de kolom duwt. Het rekenwerk is simpel: per meter kanaalhoogte en per graad verschil komt er ongeveer vier honderdste pascal bij.
Dat lijkt weinig en dat is het ook. Een kanaal van vijf meter bij vijftien graden verschil komt uit op ruwweg drie pascal. Die drie pascal moeten het hele traject overwinnen: het rooster binnen, de bochten, de wandruwheid en de kap op het dak. Elke vernauwing kost een deel van dat kleine budget, en daarom is een flexibele slang met twee bochten hier meteen fataal.
Wind kan er fors bovenop komen. Een stevige bries geeft aan de bovenzijde van een kap een onderdruk die de thermische trek ruimschoots overstemt, maar hij is er niet altijd en hij kan bij ongunstige stand ook de andere kant op werken. Reken daarom op de thermische trek als basis en zie wind als bonus.
| Situatie | Hoogte van de kolom | Verschil binnen en buiten | Drukverschil dat je ongeveer overhoudt |
|---|---|---|---|
| Korte doorvoer door de gevel | Nagenoeg nul | 15 graden | Vrijwel niets, dit werkt alleen op wind |
| Badkamer op zolder, kanaal naar de nok | 2 meter | 15 graden | Ongeveer 1 pascal |
| Badkamer op de eerste verdieping | 5 meter | 15 graden | Ongeveer 3 pascal |
| Badkamer op de begane grond, kanaal door het hele huis | 8 meter | 15 graden | Ongeveer 5 pascal |
| Zelfde kanaal in het voorjaar | 5 meter | 5 graden | Ongeveer 1 pascal, merkbaar minder |
| Zelfde kanaal op een warme zomerdag | 5 meter | 0 graden | Nul, de trek staat stil of draait om |
| Ventilator van 100 mm ter vergelijking | Niet van toepassing | Niet van toepassing | 50 tot 100 pascal |
Trek die omkeert is een reëel verschijnsel. Wordt het buiten warmer dan binnen, dan zakt de lucht het kanaal juist in en komt er lucht uit het rooster in plaats van dat er lucht in verdwijnt. In een gedeelde schacht betekent dat de geur van de buren. Een terugslagklep of een kap die alleen naar buiten werkt haalt dat weg.
De kanaalmaat bepaalt wat er zonder ventilator doorheen gaat
Bij mechanische afzuiging duw je de lucht met kracht door een nauwe buis, en dan haalt een kanaal van honderd millimeter probleemloos twee meter per seconde. Bij natuurlijke trek is dat niet vol te houden, want de weerstand loopt op met het kwadraat van de snelheid. Realistisch reken je met ongeveer één meter per seconde.
Daarmee ligt de rekensom vast. Een buis van honderd millimeter heeft een doorsnede van 79 vierkante centimeter en levert bij die snelheid ongeveer 28 kubieke meter per uur. Een buis van honderdvijftig millimeter heeft 177 vierkante centimeter en komt op ruim 60. De eis voor een badruimte in nieuwbouw ligt op 14 liter per seconde, ongeveer 50 kubieke meter per uur, en dat verklaart waarom natuurlijke afzuiging pas vanaf 125 tot 150 millimeter zin heeft.
Ga bij een bestaande situatie dus eerst meten wat er ligt voordat je een rooster koopt. Op welke hoogte een afzuigpunt hoort en welke andere maten in een badkamer gangbaar zijn, staat in onze tabel met standaardmaten in huis. De vuistregel is kort: hoog in de ruimte, want warme damp stijgt.
| Kanaal of rooster | Vrije doorsnede | Bij ongeveer 1 meter per seconde | Waar het op stukloopt |
|---|---|---|---|
| Flexibele slang 80 mm | 50 cm² | Ongeveer 18 m³ per uur | Te krap, en de ribbels remmen de stroming extra af |
| Buis 100 mm | 79 cm² | Ongeveer 28 m³ per uur | Genoeg voor een toilet, te weinig voor een badkamer |
| Buis 125 mm | 123 cm² | Ongeveer 44 m³ per uur | De ondergrens voor een badkamer zonder motor |
| Buis 150 mm | 177 cm² | Ongeveer 64 m³ per uur | Vraagt een grotere kernboring en meer ruimte in het plafond |
| Gemetselde schacht 140 bij 140 mm | Ongeveer 195 cm² | Ongeveer 70 m³ per uur | Ruwe wanden en vervuiling halen daar in de praktijk vanaf |
| Rooster met fijn insectengaas | Vaak de helft van de bruto maat | Halveert wat er doorheen kan | Kies gaas met ruime mazen en maak het jaarlijks schoon |
| Bocht van 90 graden | Niet van toepassing | Telt als 1 tot 2 meter extra kanaal | Twee bochten in een kort kanaal kosten meer dan de lengte zelf |
Zonder toevoerlucht gebeurt er niets
Dit is het punt waarop de meeste pogingen stranden, en het kost bijna niets om op te lossen. Een badkamer waar lucht uit verdwijnt, moet ergens lucht bij krijgen. Zit de deur strak in de sponning en is er geen rooster, dan bouwt zich onderdruk op en staat de stroming binnen enkele seconden stil.
Bij natuurlijke trek is dat effect extra hard. Je hebt maar een paar pascal te besteden, en een krappe toevoeropening slokt daar een groot deel van op. De praktische regel is dat de toevoeropening minstens zo groot moet zijn als de vrije doorsnede van je afvoer. Bij een kanaal van 125 millimeter is dat dus zeker 120 vierkante centimeter aan spleet of rooster.
Een spleet onder de deur is de goedkoopste vorm. Bij een deur van tachtig centimeter breed levert één centimeter vrije ruimte ongeveer 80 vierkante centimeter, en twee centimeter het dubbele. Wordt een badkamerdeur bij het leggen van een nieuwe vloer ingekort of juist ingesloten, dan verdwijnt die toevoer ongemerkt en werkt de ventilatie daarna niet meer.
| Toevoerweg | Vrije doorlaat die je ongeveer haalt | Wat het doet | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Deur van 80 cm met 1 cm vrije ruimte onderaan | Ongeveer 80 cm² | Genoeg bij een kanaal van 100 mm | Een kierdichting of een dikke mat maakt dit in één klap nul |
| Dezelfde deur met 2 cm vrije ruimte | Ongeveer 160 cm² | Genoeg voor een kanaal van 125 tot 150 mm | Onder een drempel of tegelrand meet je de kleinste maat, niet de grootste |
| Overstroomrooster in het deurblad | 100 tot 200 cm², afhankelijk van het type | Werkt ook als de deur tot op de vloer sluit | Kies een uitvoering die inkijk blokkeert, dat scheelt discussie |
| Zelfregelend rooster in het kozijn van de badkamer | Afhankelijk van de lengte, vaak 50 tot 150 cm² | Voert buitenlucht direct aan, ook bij een dichte deur | Koude toevoer vlak boven een douche geeft tocht, plaats hem elders |
| Raam op de kierstand | Ruim, maar niet te sturen | Werkt goed en meteen | Gaat vaak dicht op het moment dat het nodig is |
| Deur dicht, geen rooster, geen spleet | Vrijwel nul | De afvoer valt stil, ongeacht de kanaalmaat | Dit is de meest voorkomende oorzaak van een kanaal dat niets doet |
Wil je weten of het aan de toevoer ligt, luister dan naar het verschil. Zet de deur open en dicht terwijl je het papiertje tegen het rooster houdt. Verandert het gedrag meteen, dan is niet je kanaal te krap maar je toevoer.
De motor hoeft niet in de badkamer te hangen
Veel mensen zoeken naar afzuiging zonder stroom omdat er in de badkamer zelf geen aansluiting zit. Dat is een andere vraag dan afzuigen zonder energie, want de motor mag ergens anders staan. In het kanaal boven een verlaagd plafond, op zolder of in een kast met een stopcontact draait hij precies zo goed, en in de badkamer zie je alleen een rooster.
Een buisventilator die je in het kanaal opneemt is daarvoor de gangbaarste vorm. Hang hem op rubber ophangbanden en zet een geluiddemper in het kanaal, want het gebrom van een motor plant zich uitstekend voort door een gladde buis. Een tweede route is een centrale ventilatiebox die meerdere natte ruimtes afzuigt, wat vooral logisch is als je toch aan het verbouwen bent.
Blijft de wens om in de badkamer zelf een toestel te hangen, dan is de voeding meestal dichterbij dan gedacht. Vrijwel elk badkamerplafond heeft een lichtpunt, en welke aders daar liggen bepaalt of naloop mogelijk is. Die route werken we helemaal uit bij een badkamerventilator aansluiten als er geen stroom is, inclusief de klemmen en de zones. Wat er in oudere woningen aan aderkleuren voorbijkomt en waarom je nooit op kleur alleen mag afgaan, staat bij de oude kleuren in elektra herkennen.
Ga je een leiding leggen, dan is de keuze tussen draad in buis en mantelkabel de eerste vraag. Onze draad- en kabelkiezer per situatie zet dat naast elkaar, en met de groepencalculator voor het vermogen per groep zie je of de groep het erbij kan hebben. Bij een ventilator van vijftien watt is dat laatste zelden een probleem.
Werk in de meterkast heeft een grens. Een groep bijplaatsen, iets aan de aardlekschakelaar doen of aan de bekabeling achter de hoofdzekering komen hoort bij een installateur. Aftakken achter een bestaande groep die je hebt uitgeschakeld en spanningsloos gemeten, is werk dat je met zorg zelf kunt doen.
Een doorvoer naar buiten maken die blijft werken
Is er geen kanaal, dan is een doorvoer door de gevel de kortste weg naar buiten. Boor met een diamantkernboor, voor 125 millimeter buis een boor van 127 en voor 150 millimeter een van 152. Houd een licht afschot naar buiten aan van ongeveer een centimeter per meter, zodat regen en condens weglopen in plaats van naar binnen.
Bij een spouwmuur boor je door twee bladen met isolatie ertussen. Voer de buis in één stuk door de spouw en dicht hem aan beide zijden af, anders trekt vochtige lucht de spouw in en daar heeft niemand iets aan. Aan de buitenzijde komt een rooster met terugslagklep, want zonder klep blaast de wind koude lucht terug de badkamer in en dat wordt op een winterse dag meteen gevoeld.
Het gat gaat door je waterdichte laag heen, en dat is precies waar het later mis kan gaan. Werk de doorvoer aan de binnenzijde af voordat je gaat tegelen en houd rekening met wat er bij de badkamer waterdicht maken aan volgorde hoort. Ligt het stucwerk er nog niet, dan is dit het moment om alles in één ronde te doen: het stucwerk in de badkamer gaat over sleuven en doorvoeren heen, niet ervoor.
Loopt het kanaal over een koude zolder, isoleer het dan over dat hele deel. Warme damp die in een koude buis afkoelt, condenseert daar en het water zakt terug naar het laagste punt. Dat is de reden dat er soms water uit een rooster of langs een behuizing komt.
Afzuigen in een flat met een gedeelde schacht
In een portiekflat of galerijflat loopt het kanaal van de badkamer vaak samen met dat van de keuken en soms met dat van de buren. Zo'n schacht is ontworpen op natuurlijke trek, en dat is meteen de reden dat er ruime roosters in zitten. Een eigen ventilator erin hangen kan het systeem uit balans brengen, waardoor je bij de buren lucht naar binnen duwt.
Merk je geur van andere woningen, dan is de schacht lek of ontbreekt de terugslagklep. Een individuele klep in je eigen aansluiting lost dat meestal op en is een kleine ingreep. Wat je niet moet doen is het rooster dichtplakken: dan staat je badkamer helemaal stil en verplaats je het vochtprobleem naar de tegels en de voegen.
Bij woningen van voor 1994 is er een tweede punt. Kanaalplaten, afdichtingen en soms de schachtwand zelf kunnen asbesthoudend materiaal bevatten. Boren, zagen of slopen in zo'n schacht is dan niet iets om zelf uit te proberen, en een inventarisatie vooraf is de enige nette route.
Wil je in een appartement een eigen doorvoer door de gevel maken, dan is dat vrijwel altijd een wijziging aan de buitenkant van het gebouw. Daar heeft de vereniging van eigenaars of de verhuurder iets over te zeggen, en soms de gemeente. Vraag dat na voordat de kernboor draait.
Het kanaal doet het pas als het schoon is
Een kanaal dat jarenlang zeepdamp en huidschilfers heeft afgevoerd, raakt van binnen bekleed met een vettige laag waar stof zich aan hecht. In een buis van honderd millimeter kost een laag van vijf millimeter al ruim een vijfde van de doorsnede, en bij natuurlijke trek voel je dat direct. Schoonmaken levert hier meer op dan welk nieuw rooster ook.
Begin bij het rooster zelf, want dat is negen van de tien keer het echte probleem. Roosters worden overgeschilderd, met tape dichtgeplakt tegen tocht, of ze zitten vol pluis. Neem het rooster eraf, laat het in een sopje weken en borstel de eerste meter van het kanaal na met een lange, flexibele borstel.
Kijk daarna met een zaklamp en een spiegeltje verder het kanaal in. Een vogelnest boven in een dakdoorvoer, een ingezakte flexslang of een steen die bij een verbouwing in de schacht is gevallen zijn allemaal dingen die je van onderaf kunt zien. Bij een lang of verspringend kanaal is een inspectiecamera van een verhuurbedrijf goedkoper dan gokken.
| Wat je merkt | Wat het meestal is | Wat je eraan doet |
|---|---|---|
| Papiertje blijft niet hangen, ook niet op een koude dag | Geen toevoerlucht of een dichtgezet kanaal | Deur op een kier zetten en opnieuw testen, daarna het kanaal inkijken |
| Trekt in de winter wel, in de zomer niet | Normaal gedrag van natuurlijke trek | Aanvaarden of overstappen op een motor buiten de badkamer |
| Er komt lucht uit het rooster in plaats van erin | Omgekeerde trek of winddruk op de kap | Terugslagklep plaatsen of een kap die alleen naar buiten werkt |
| Geur van koken of van de buren | Gedeelde schacht zonder klep, of een lek in de schacht | Eigen terugslagklep zetten, schacht laten nakijken |
| Water uit het rooster of een kring op het plafond | Condens in een niet-geïsoleerd kanaal op een koude zolder | Kanaal isoleren en met afschot naar buiten leggen |
| Spiegel blijft na twintig minuten nog beslagen | Debiet te laag voor de ruimte, of de damp komt sneller vrij dan hij weg kan | Ruimer kanaal, ruimere toevoer, of alsnog mechanisch afzuigen |
| Zwarte aanslag in één hoek terwijl de rest droog is | Koudebrug, geen ventilatieprobleem | Isolatie ter plekke nakijken, meer afzuigen helpt daar niet |
Minder damp maken scheelt meer dan harder afzuigen
Wie het met natuurlijke trek moet doen, heeft weinig debiet en dus veel te winnen aan de andere kant van de rekensom. Elke liter water die niet in de lucht komt, hoeft er ook niet uit. Een douche van tien minuten brengt algauw een halve liter water in de ruimte, en dat is precies wat er daarna op de tegels staat.
Warme oppervlakken helpen daarbij het meest. Vocht slaat neer op het koudste vlak, dus hoe kouder de tegels en de buitenmuur, hoe meer damp condenseert en hoe langer je moet ventileren. Een verwarmde vloer houdt de tegels boven het dauwpunt en droogt zichzelf na het douchen, en wat daarbij komt kijken staat in ons stuk over vloerverwarming in de badkamer.
Twee gewoontes doen de rest. Trek het water met een trekker van de wanden en de douchewand af, want water dat blijft staan verdampt en moet daarna alsnog worden afgevoerd. Laat de deur na het douchen open staan zodat de damp zich over een groter volume verdeelt en het rooster de tijd krijgt.
Ga je de badkamer toch aanpakken, neem de ventilatie dan mee in de volgorde. Bij een badkamer verbouwen liggen kanalen en leidingen erin voordat de tegelzetter komt, en achteraf een kanaal toevoegen betekent opnieuw hakken. Wil je later alsnog een stopcontact of een toestel bijplaatsen, dan is de zoneverdeling bepalend, en die leggen we uit bij een stopcontact in de badkamer plaatsen.
Zo krijg je de damp uit een badkamer zonder aansluiting
Deze volgorde werkt van goedkoop naar ingrijpend, zodat je pas gaat boren als het echt nodig is.
-
Zoek uit welke afvoerweg er al is
Haal elk rooster in de badkamer eraf en kijk met een zaklamp wat erachter zit: een verticaal kanaal, een korte doorvoer naar de gevel, een gemetselde schacht of niets. Dit bepaalt alles wat daarna komt, dus neem er de tijd voor. Meet meteen de doorsnede, want die bepaalt hoeveel lucht er zonder motor doorheen kan.
-
Test de trek op een koude dag
Zet de deur op een kier en houd een velletje wc-papier tegen het rooster. Blijft het hangen, dan is er trek en werkt het systeem in principe. Valt het naar beneden, herhaal de test dan met de deur wijd open. Verandert het gedrag dan wel, dan zit het probleem in de toevoer en niet in het kanaal.
-
Maak het rooster en de eerste meter kanaal schoon
Week het rooster in een sopje en borstel de eerste meter van het kanaal na met een lange flexibele borstel. Een vettige laag van een paar millimeter kost bij natuurlijke trek merkbaar debiet. Zit er tape of verf op de doorlaat, haal dat er dan volledig af in plaats van gedeeltelijk.
-
Regel de toevoerlucht
Zorg voor minstens zoveel vrije doorlaat als de doorsnede van je afvoer. Een spleet van één tot twee centimeter onder de deur is de simpelste vorm, een overstroomrooster in het deurblad de nettere. Ontbreekt beide, dan is dit de goedkoopste ingreep met het grootste effect.
-
Verbeter de weg naar buiten waar dat kan
Vervang een slap hangende flexslang door gladde buis, haal onnodige bochten eruit en isoleer het deel dat over een koude zolder loopt. Zet aan de buitenzijde een rooster met terugslagklep. Op een vrij verticaal kanaal is een windgedreven kap een zinnige aanvulling, al is dat werk op het dak.
-
Boor pas daarna een nieuwe doorvoer
Is er geen afvoerweg, bepaal dan waar een doorvoer door de gevel kan komen: hoog in de ruimte, uit de buurt van ramen en niet in een dragende kolom. Boor met een kernboor van 127 of 152 millimeter en houd een centimeter afschot per meter naar buiten aan. In een dragende muur of door het dak is dit geen zelfklus.
-
Kies alsnog voor een motor buiten de natte ruimte
Haal je met natuurlijke trek niet wat je nodig hebt, dan is een buisventilator in het kanaal op zolder of in een kast de volgende stap. Hang hem op rubber en zet een demper in de buis tegen gebrom. Maak de groep uit voordat je aan de voeding werkt en meet met een tweepolige tester of het echt spanningsloos is.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Nalopen voordat je concludeert dat het niet kan
Uit de praktijk
Een schoon kanaal dat toch niets afvoert
Een rooster dat er goed uitziet en een kanaal dat vrij is, terwijl de spiegel toch een half uur beslagen blijft, wijst vrijwel altijd op een toevoerprobleem. Natuurlijke trek heeft een paar pascal te besteden, en een badkamerdeur die strak in de sponning valt kost daar het grootste deel van.
Het mechanisme is eenvoudig: zodra er lucht uit de ruimte verdwijnt, daalt de druk binnen, en dat drukverschil werkt de trek tegen tot alles stilstaat. De test die het bewijst duurt tien seconden. Houd het papiertje tegen het rooster met de deur dicht en daarna met de deur open. Reageert het meteen, dan is de oplossing een spleet onder de deur of een overstroomrooster, en niet een groter kanaal.
Een flexslang die de helft van het debiet opeet
Aluminium flexslang die niet strak is uitgetrokken en met bochten in een plafond ligt, is bij mechanische afzuiging al een rem en bij natuurlijke trek een blokkade. De ribbels maken de wandruwheid vele malen hoger dan die van gladde buis, en elke bocht van negentig graden telt als één tot twee meter extra kanaal.
Daar komt condens bij. Een doorhangende lus vormt een waterslot dat zich vult met het water dat uit de afkoelende damp vrijkomt, en dan is de doorlaat op dat punt nul. Gladde buis van 125 of 150 millimeter, strak opgehangen en met afschot naar buiten, haalt hier meer winst dan welke kap op het dak ook.
Lucht die het kanaal in plaats van uit komt
Een rooster waar op zachte dagen lucht uit blaast, soms met een kookgeur erbij, is geen defect maar omgekeerde trek. Wordt het buiten warmer dan binnen, dan is de luchtkolom in het kanaal zwaarder dan die buiten en zakt hij naar beneden. In een gedeelde schacht komt daar de lucht van andere aansluitingen bij.
Wind kan hetzelfde doen als de kap op het dak ongunstig staat of te dicht bij de nok zit. Een terugslagklep in de eigen aansluiting maakt de stroming eenrichtingsverkeer en haalt de geur weg. Het rooster dichtplakken lost niets op, want dan staat ook de afvoer stil en slaat het vocht neer op de tegels.
Veelgemaakte fouten
Een tafelventilator of USB-waaier gebruiken als afzuiging
Een ventilator die lucht rondblaast verplaatst de damp naar een andere hoek van dezelfde ruimte. Zonder weg naar buiten wordt een badkamer niet droger, hooguit gelijkmatiger nat. Het vocht slaat dan neer op de koudste plek, en dat is meestal de buitenmuur of het raam.
Het rooster dichtplakken tegen tocht of geur
Tape over een ventilatierooster haalt de tocht weg en het vochtprobleem erbij. De damp die er niet meer uit kan, trekt in de voegen, het stucwerk en de kitranden. Bij geur uit een gedeelde schacht is een terugslagklep de oplossing, niet het afsluiten van je enige afvoerweg.
Een kanaal van 100 millimeter aanleggen voor natuurlijke trek
Wat bij een ventilator ruim voldoende is, is zonder motor te krap. Bij de lage luchtsnelheid die je met trek haalt, gaat er door 100 millimeter ongeveer 28 kubieke meter per uur, en een badruimte vraagt er ruwweg 50. Vanaf 125 millimeter wordt het serieus, 150 is comfortabeler.
De spleet onder de deur dichtzetten bij een nieuwe vloer
Een dikkere vloer, een drempel of een kierdichting tegen tocht neemt zonder dat je het merkt de complete toevoer weg. De ventilatie die er jarenlang was, stopt dan van de ene op de andere dag. Meet na vloerwerk altijd na hoeveel ruimte er onder het deurblad overblijft.
Rekenen op natuurlijke trek in de zomer
Thermische trek bestaat bij de gratie van een temperatuurverschil. Is het buiten even warm als binnen, dan staat de kolom stil en gebeurt er niets, hoe schoon het kanaal ook is. Wie een vast debiet nodig heeft, ontkomt niet aan een motor, al mag die buiten de badkamer hangen.
Een ventilator in een gedeelde schacht hangen
Een schacht die meerdere woningen of ruimtes bedient, is berekend op natuurlijke stroming. Er een motor op zetten kan lucht bij een andere aansluiting naar binnen duwen, met geuroverlast bij de buren als gevolg. Overleg dat met de vereniging van eigenaars of de verhuurder voor je iets monteert.
Het kanaal op een koude zolder niet isoleren
Warme damp die in een koude buis afkoelt, condenseert daarbinnen. Het water zakt terug naar het laagste punt en komt er uiteindelijk bij het rooster of langs de behuizing uit, met een bruine kring op het plafond als gevolg. Een isolatiekous en afschot naar buiten halen dat weg.
Veelgestelde vragen
Bestaat er afzuiging in een badkamer zonder stroom die echt werkt?
Ja, maar dan heet het natuurlijke ventilatie en niet mechanische afzuiging. Een verticaal kanaal naar het dak trekt op het verschil tussen warme binnenlucht en koude buitenlucht, en dat levert een paar pascal. Dat is genoeg voor een ruim kanaal van 125 tot 150 millimeter met een schoon rooster en voldoende toevoerlucht. Het resultaat wisselt wel met het seizoen: in de winter merkbaar, op een warme zomerdag vrijwel nul.
Hoe groot moet het kanaal zijn als er geen ventilator op zit?
Reken bij natuurlijke trek met ongeveer één meter per seconde, want hogere snelheden kosten te veel druk. Een buis van 100 millimeter geeft dan zo'n 28 kubieke meter per uur, 125 millimeter komt op 44 en 150 millimeter op ruim 60. Een badruimte vraagt ongeveer 50 kubieke meter per uur, dus 125 millimeter is de ondergrens en 150 millimeter werkt comfortabeler. Voor een toiletruimte volstaat 100 millimeter.
Werkt een windgedreven kap op het dak echt?
Bij wind wel, en het effect is dan groter dan de thermische trek. De kap maakt onderdruk boven de kanaalmond en zuigt daarmee lucht mee omhoog. Het probleem is de betrouwbaarheid: op een windstille dag levert hij niets extra's, en de dagen waarop je hem het hardst nodig hebt vallen daar niet altijd mee samen. Een kap heeft alleen zin op een vrij en schoon kanaal, en de montage gebeurt op het dak.
Waarom trekt mijn ventilatierooster in de zomer helemaal niet?
Omdat de motor van natuurlijke trek het temperatuurverschil is. Is het buiten net zo warm als binnen, dan wegen de luchtkolommen even zwaar en beweegt er niets. Wordt het buiten warmer, dan kan de stroming zelfs omkeren en komt er lucht uit het rooster. Dat is normaal gedrag en geen defect. In die periode is een raam openzetten of een motor in het kanaal de enige manier om wel debiet te halen.
Is een spleet onder de deur genoeg als toevoerlucht?
Vaak wel, mits hij groot genoeg is. Bij een deur van tachtig centimeter breed levert één centimeter vrije ruimte ongeveer 80 vierkante centimeter en twee centimeter ongeveer 160. Houd als regel aan dat de toevoer minstens zo groot is als de doorsnede van je afvoer. Sluit de deur tot op de tegels, dan is een overstroomrooster in het deurblad het alternatief, en dat werkt ook als er later een drempel bij komt.
Kan ik de badkamer afzuigen met een ventilator op zolder?
Dat is een van de nettere oplossingen als er in de badkamer geen aansluiting zit. Je neemt een buisventilator op in het kanaal op een plek waar wel stroom is, en in de badkamer blijft alleen een rooster zichtbaar. Hang het toestel op rubber banden en zet een geluiddemper in de buis, want gebrom plant zich goed voort door gladde buis. Het debiet is daarmee vast, ongeacht het weer.
Helpt een luchtontvochtiger in plaats van afzuiging?
Een ontvochtiger haalt water uit de lucht en verlaagt de kans op condens, dus tegen beslagen tegels helpt hij. Hij lost twee dingen niet op: luchtjes en de aanvoer van verse lucht. Bovendien vraagt hij zelf een stopcontact, en dat was in deze situatie juist het probleem. Als tijdelijke maatregel in een ruimte zonder enige afvoerweg is het bruikbaar, als vervanging van ventilatie niet.
Mag ik zomaar een gat door de gevel boren voor een afvoerrooster?
In een eigen woning met een niet-dragende gevelwand is dit gewoon een klus, mits je weet wat er in de muur zit en het gat netjes afwerkt. In een appartement ligt het anders: een rooster in de gevel is een wijziging aan de buitenzijde van het gebouw, en daar gaat de vereniging van eigenaars of de verhuurder over. Bij een dragende muur of een monument vraag je het vooraf na, want achteraf herstellen is duur.
Hoe test ik of mijn afzuigkanaal nog trekt?
Zet de badkamerdeur op een kier en houd een los velletje wc-papier tegen het rooster. Blijft het plakken, dan is er trek. Doe de test op een koude dag, want in de zomer meet je vooral dat het temperatuurverschil ontbreekt. Valt het papier bij een gesloten deur en blijft het bij een open deur wel hangen, dan is niet het kanaal te krap maar ontbreekt de toevoerlucht.
Wat doe ik in een flat waar de ventilatieschacht gedeeld wordt?
Begin met een terugslagklep in je eigen aansluiting, want die haalt geur van andere woningen weg zonder dat je de afvoer opgeeft. Hang er geen eigen ventilator in zonder overleg, want die kan lucht bij een andere aansluiting naar binnen duwen. Is de woning van voor 1994, houd er dan rekening mee dat kanaalplaten en afdichtingen asbesthoudend kunnen zijn, en laat dat eerst inventariseren voordat er geboord of gezaagd wordt.
Hoeveel lucht moet er per uur uit een badkamer?
Voor nieuwbouw geldt voor een badruimte 14 liter per seconde, ongeveer 50 kubieke meter per uur, en voor een toiletruimte 7 liter per seconde, ongeveer 25 kubieke meter per uur. Bij bestaande bouw liggen de eisen lager, maar als richtgetal voor wat werkt zijn deze waarden bruikbaar. Bij natuurlijke trek haal je dat alleen met een ruim kanaal, weinig bochten en een toevoeropening die niet knijpt.
Kan ik het bestaande lichtpunt gebruiken om alsnog afzuiging te krijgen?
Dat is meestal de kortste route naar een vast debiet, want in vrijwel elke badkamer hangt een lamp en daarmee ligt er voeding in het plafond. Of naloop mogelijk is, hangt af van het aantal aders: daarvoor is naast de geschakelde fase ook een permanente fase nodig. Hoe je dat aansluit en welke zones er in een badkamer gelden, staat bij een badkamerventilator zonder eigen aansluiting. Alles wat verder in de installatie ligt, vind je onder elektra in en om het huis.
Wanneer je beter een vakman belt
Roosters schoonmaken, een kanaal doorborstelen en de toevoerlucht regelen kun je zelf doen, en dat is precies het werk waarmee de meeste winst te halen valt. Er zijn vier momenten waarop je beter stopt en belt.
Het eerste is een doorvoer door een dragende muur of door het dak. Bij een kernboring in een dragende wand wil je weten wat er in de constructie zit, en een dakdoorvoer betekent werken op hoogte met een waterdichte aansluiting die een dakdekker hoort te maken.
Het tweede is een ventilatieschacht in een woning van voor 1994. Kanaalplaten en afdichtingen in dat soort schachten kunnen asbesthoudend materiaal bevatten, en dan is boren of slopen geen doe-het-zelfwerk. Laat het inventariseren voordat er gereedschap in gaat.
Het derde is werk in de meterkast. Een groep bijplaatsen, iets aan de aardlekschakelaar veranderen of aan de bekabeling achter de hoofdzekering komen hoort bij een installateur, ook al gaat het maar om een ventilator van vijftien watt.
Het vierde is vocht dat terugkomt terwijl de ventilatie aantoonbaar op orde is. Dan gaat het om een koudebrug, om optrekkend vocht of om een lekkage in de constructie, en dat is een bouwkundig probleem dat met geen enkel kanaal is op te lossen.