Drainage in de tuin aanleggen die het water echt afvoert

Waarom het water in je tuin blijft staan

Water dat na een bui dagenlang op het gazon staat, heeft zelden één oorzaak. Meestal komen er drie dingen samen: een bodem die weinig water doorlaat, een verdichte laag vlak onder de zode, en een tuin die nergens naartoe kan afwateren. Wateroverlast in de tuin is geen rioolprobleem, maar de oplossing raakt wel aan alles wat met afvoer en riolering te maken heeft, want dat water moet uiteindelijk ergens heen.

Begin daarom met een proefgat en niet met een bestelling grind. Steek een gat van ongeveer 30 bij 30 centimeter en 60 centimeter diep, vul het tot de rand met water en noteer hoe snel het zakt. In zandgrond staat zo'n gat binnen een uur leeg. In klei of leem kan het de volgende ochtend nog voor de helft vol staan, en dan weet je meteen dat een buis zonder uitmonding je niet gaat helpen.

Kijk tijdens het graven ook naar de wand van het gat. Bij veel tuinen zie je op vijftien tot vijfentwintig centimeter een harde, gladde laag zitten waar de spade moeite mee heeft. Dat is verdichting die is achtergebleven van de bouw of van het rijden met machines. Het regenwater zakt tot die laag en blijft daar staan, terwijl de grond een halve meter dieper prima doorlatend kan zijn.

De derde vraag is simpel: ligt jouw tuin lager dan alles eromheen? Een gazon dat ingesloten is door de gevel aan de ene kant en bestrating aan de andere kanten vangt al het water van die verharding op. Ligt die bestrating ook nog eens twintig centimeter hoger, dan is de tuin de laagste plek van het perceel en werkt hij als een bak.

Wat je ziet	Wat het proefgat laat zien	Waarschijnlijke oorzaak	Wat het oplost
Plassen die na een paar uur weg zijn	Water zakt binnen een uur weg	Alleen de zode is dichtgelopen	Beluchten met een prikvork en bezanden met scherp zand
Plassen die een dag blijven staan, gazon voelt sponzig	Harde laag op 15 tot 25 cm, daaronder losse grond	Verdichte laag uit de bouwperiode	Woelen of spitten tot 40 cm, daarna bezanden
Water blijft staan tot het verdampt	Gat blijft na een nacht half vol, wand is glanzend en smeerbaar	Kleipakket zonder doorlatende laag eronder	Drainagebuis met een echte uitmonding naar een lager punt
Water komt van onderaf omhoog, ook zonder regen	Gat loopt vanzelf vol tot een vast niveau	Hoge grondwaterstand	Drainage boven dat niveau, of de tuin ophogen
Alleen langs de bestrating en tegen de gevel	Grond is daar hard aangetrild	Afschot van de verharding loopt de tuin in	Straatwerk op afschot leggen richting een kolk of een goot
Natte plekken die na een verbouwing zijn ontstaan	Puin, mortelresten of zand met specie in de wand	Bouwafval in de ondergrond	Uitgraven en vervangen door schone grond

Waar het water naartoe moet

Dit is de vraag die je vóór de eerste spade in de grond moet beantwoorden. Een drainage zonder uitmonding is een buis vol water, en dan heb je een dure grindkoffer gemaakt in plaats van een afvoer. Loop je tuin en de omgeving af en zoek het laagste punt waar het water heen kan.

De gemakkelijkste uitmonding is een sloot, een vijver of een greppel achter op het perceel. Zorg dat de buis daar bovenwater uitkomt en zet er een muizenrooster op, want anders wordt de laatste meter een nest. Grenst je tuin aan de straat, dan is een uitloop richting een straatkolk vaak toegestaan en kun je het water via de kolk naar het gemeenteriool laten lopen. Vraag dat wel even na bij de gemeente, want per gemeente verschillen de regels hierover.

Aansluiten op je eigen vuilwaterriool is bijna nergens toegestaan en het is ook technisch geen goed plan. Regenwater verdunt het afvalwater en bij een flinke bui drukt het water via de aansluiting terug de leiding in. Dan krijg je water op de vloer van je toilet of douche in plaats van in de tuin. Waar zo'n aansluiting toch bestaat, hoort er een waterslot in te zitten, zoals we uitleggen bij de werking van een stankafsluiter, anders staat de rioollucht binnen de kortste keren in de tuin en langs de gevel.

Kun je nergens heen, dan blijft infiltratie over. Graaf een koffer van bijvoorbeeld tachtig bij tachtig centimeter en een meter diep op het laagste punt, kleed hem in met filterdoek en vul hem met grind of infiltratiekratten. Grind heeft ongeveer dertig procent holle ruimte, dus zo'n koffer bergt ruim honderdvijftig liter. Kratten hebben negentig procent holle ruimte en bergen in hetzelfde gat meer dan vijfhonderd liter. Met grind vang je één bui op, met kratten kom je een natte week door.

Uitmonding	Wanneer dit kan	Waar je op moet letten
Sloot, greppel of vijver	Als het waterpeil lager ligt dan de buis	Bovenwater uitmonden en een muizenrooster op het uiteinde
Straatkolk of goot langs de weg	Meestal toegestaan, maar vraag het na bij de gemeente	Doorvoer onder de bestrating door in een mantelbuis
Gescheiden hemelwaterriool	In nieuwbouwwijken vaak aanwezig	Aansluiting laat je meestal door de gemeente of een aannemer maken
Infiltratiekoffer met grind	Als er dieper wel doorlatende grond zit	Ongeveer 30 procent holle ruimte, dus reken royaal op volume
Infiltratiekratten	Zelfde situatie, maar bij weinig ruimte	Negentig procent berging, wel altijd volledig in filterdoek pakken
Vuilwaterriool van de woning	Vrijwel nooit toegestaan	Terugstromend water bij hevige regen en rioollucht in de tuin
Verlaagd plantvak of wadi	Als je ruimte hebt en het beeld het toelaat	Minstens 20 cm diep, met beplanting die natte voeten verdraagt

Lees de uitleg uit de afbeelding

Meet de daling over de hele route. Een leiding of dakvlak kan plaatselijk naar de verkeerde kant aflopen.

Bij de tekening: Begin Eind 2 meter horizontaal 4 cm daling ÷ 2 m = 2 cm per meter = 2%

Kies twee meetpunten

Bepaal het beginpunt en de afvoer. Meet de horizontale afstand tussen die punten en vergelijk hun hoogte ten opzichte van dezelfde waterpaslijn.

Reken de daling per meter uit

Daalt een oppervlak in een voorbeeld 4 centimeter over 2 meter? Dan is de daling 2 centimeter per meter, oftewel 2 procent.

Controleer de tussenliggende route

Een goede begin- en eindhoogte sluiten een kuil of een doorgezakte leiding niet uit. Controleer daarom ook onderweg of water kan blijven staan.

Het rekenvoorbeeld legt de maat uit. De benodigde helling hangt af van het dak- of afvoersysteem; 2 procent is hier geen universeel voorschrift.

Voorbeeld: 2 meter horizontale afstand en 4 centimeter hoogteverschil. De helling is overdreven getekend om hem zichtbaar te maken.

Bekijk de afbeelding op volledige grootte

Verticale drainage in de tuin: wanneer het werkt en wanneer niet

Verticale drainage is het idee dat je met een grondboor een reeks gaten maakt en die vult met grind, zodat het water via die kolommen naar beneden wegzakt. Er komt geen buis aan te pas. Op de juiste bodem is het een goedkope en snelle oplossing, maar de voorwaarde is hard: er moet een doorlatende laag zijn waar het water in terecht kan komen.

Zit er onder je kleilaag een zandpakket op tachtig centimeter of een meter, dan doorboor je de dichte laag en krijgt het water een uitweg. Loopt de klei door tot ver voorbij je boorlengte, dan boor je gaten die zich vullen met water en verder niets doen. Het gat wordt dan een emmer in de grond in plaats van een afvoer.

Er is een tweede beperking. Klei geeft zijwaarts nauwelijks water af, dus het regenwater dat een halve meter naast je grindkolom staat komt daar simpelweg niet. Op zware klei bereikt een verticaal gat vooral het water dat er toevallig bovenop valt, en dat is een fractie van het probleem.

Boor daarom altijd eerst één proefgat zo diep als je boor reikt en kijk wat er in de bakjes grond naar boven komt. Voelt het van boven tot onder plakkerig en smeerbaar, dan is er geen zandlaag en kun je je geld beter aan een drainagebuis met uitmonding besteden. Komt er op zeventig centimeter ineens korrelig, licht zand mee, dan is verticale drainage de moeite van het proberen waard.

Drainage in de tuin met gaten boren: maat, diepte en afstand

Heb je vastgesteld dat er een doorlatende laag te bereiken is, dan bepaalt de uitvoering of het gaat werken. Bij drainage in de tuin met gaten boren gaat het om drie maten: de doorsnee van het gat, de diepte en de onderlinge afstand. Gebruik een edelmanboor van vijftien tot twintig centimeter doorsnee, want een dun gat van vijf centimeter slibt binnen een seizoen dicht en heeft te weinig inhoud om iets te bufferen. Boor door tot je duidelijk in de zandlaag zit en ga daar nog twintig centimeter in door.

Voor de onderlinge afstand hanteren wij één gat per vierkante meter als startpunt op een gazon dat echt nat is. Op een strook van vijf bij drieënhalve meter komt dat neer op ongeveer achttien gaten in een verspringend patroon, zodat er nergens een hoek overblijft die meer dan een meter van een gat af ligt. Dat is een vuistregel uit de praktijk en geen norm: op lichtere grond kun je met een gat per twee vierkante meter toe, op zware klei zet je ze dichter.

Vul de gaten met gewassen grof grind, 16/32 of anders 8/16. Fijn split en menggranulaat lopen dicht met kleideeltjes en zijn na een winter net zo waterdicht als de grond eromheen. Hydrokorrels zijn hier geen goede keuze: ze zijn licht, drijven op bij een verzadigde bodem en werken meer als een spons die het water vasthoudt dan als een doorlaat.

De vraag die het meeste uitmaakt voor de levensduur is of je een filterdoek gebruikt. Zonder doek spoelt er klei tussen de stenen en is de kolom binnen twee tot vier jaar dichtgeslibd. Rol daarom een strook filterdoek tot een koker, laat die in het gat zakken en vul de koker met grind. Dan houdt het gat het meerdere jaren vol en kun je hem later leegzuigen en opnieuw vullen.

Onderdeel	Wat wij aanhouden	Waarom
Boordiameter	15 tot 20 cm	Kleinere gaten slibben binnen een seizoen dicht en bufferen te weinig
Diepte	Tot 20 cm in de doorlatende laag	Blijf je erboven, dan staat het gat vol en gebeurt er niets
Afstand tussen de gaten	1 per m² op zware klei, 1 per 2 m² op lichtere grond	Klei geeft zijwaarts weinig water af, dus de gaten moeten elkaar bijna raken
Vulling	Gewassen grind 8/16 of 16/32	Grote holle ruimte tussen de korrels, loopt niet dicht met fijn materiaal
Filter	Koker van filterdoek rondom het grind	Houdt kleideeltjes buiten en verlengt de levensduur van een paar jaar naar veel langer
Bovenafwerking	Laatste 10 cm scherp zand met graszaad	Grind tot in de zode maakt maaien en spelen onmogelijk
Onderhoud	Elke drie tot vijf jaar controleren	Een gat dat na een bui vol blijft staan is toe aan uitzuigen en opnieuw vullen

Een drainagebuis aanleggen met grind en filterdoek

Op de meeste kleituinen is een horizontale drainagebuis de betrouwbaarder oplossing, omdat je het water dan echt verplaatst naar een punt waar het weg kan. Gebruik geribbelde drainagebuis van zestig of tachtig millimeter met een omhulling van kokos of kunstvezel eromheen. Sla die omhulling niet over: een kale buis met gaatjes zit in klei binnen twee jaar vol slib.

De sleuf gaat vijftig tot zeventig centimeter diep en ongeveer dertig centimeter breed. Leg eerst een laag grind van tien centimeter, dan de buis, dan grind tot ongeveer vijftien centimeter boven de buis. Sla het filterdoek als een envelop om dat hele grindpakket heen, met een overlap van twintig centimeter bovenop. Zo krijg je een grindkoffer die ook water opvangt dat langs de zijkant binnenkomt.

Over het afschot bestaat veel verwarring. Een drainagebuis hoeft geen steil verhang: één tot twee millimeter per meter is genoeg, mits het overal dezelfde kant op loopt. Een buis die tussendoor omhoog en omlaag golft, houdt water vast op de laagste punten en die plekken slibben als eerste dicht. Span daarom een lijn tussen twee piketten en werk de sleufbodem daarnaar af.

Voor de vakverdeling hanteren wij een afstand van drie tot vijf meter tussen de buizen op zware klei, en zes tot tien meter op zandiger grond. Leg de buizen in een visgraatpatroon dat samenkomt in één verzamelleiding. Zet aan het begin van elke tak en op elk knikpunt een put met een deksel, zodat je er later met een tuinslang of een veer doorheen kunt spoelen zonder de tuin open te breken.

Drainage met grind: koffers, geulen en wat je ervan mag verwachten

Drainage in de tuin met grind komt in twee vormen voor. De eerste is de grindkoffer: een uitgegraven bak, ingepakt in filterdoek en gevuld met grof grind, die water bergt tot de bodem het heeft opgenomen. De tweede is de grindgeul, een strook grind aan het maaiveld die water opvangt en zichtbaar afvoert naar een lager punt.

Een koffer werkt goed als buffer en slecht als afvoer. Hij vangt een piekbui op en geeft die langzaam af aan de grond eromheen. Zit die grond potdicht, dan is de koffer na twee buien vol en heb je hetzelfde probleem als voorheen, alleen op een andere plek. Reken daarom met de doorlatendheid uit je proefgat en niet met de inhoud van de koffer.

Een grindgeul tussen gras en bestrating helpt alleen als hij daadwerkelijk naar een lager punt loopt en daar in iets uitmondt. Een geul die op de helft van de tuin ophoudt, verplaatst het water hooguit een paar meter en droogt in de winter nooit op. Sluit hem dus altijd aan op een put, een koffer of een uitloop.

Gebruik voor beide toepassingen gewassen grind van 8/16 of 16/32 en pak alles in filterdoek. Menggranulaat en betonpuin bevatten fijn materiaal dat na een winter tussen de stenen zakt en de holle ruimte dichtzet. De aanvoer telt net zo hard. Een koffer zonder goot of buis ernaartoe krijgt alleen het water dat er recht bovenop valt.

Drainage in de tuin aansluiten op de regenpijp

Het klinkt logisch om het water van het dak in dezelfde buis te laten lopen als de drainage, maar in die vorm gaat het bijna altijd mis. Een regenpijp levert bij een stevige bui een veelvoud aan water van wat een drainagebuis kan verwerken. Het gevolg is dat de buis onder druk komt te staan en het water via de gaatjes je gazon in geperst wordt: precies de omgekeerde werking van wat je wilde.

Er speelt nog iets. Van een dak komt zand, mos en bladgruis mee. Dat spoelt de drainagebuis in en zet zich vast in de omhulling, waarna de buis binnen een paar jaar geen water meer opneemt. Een drainagebuis kun je niet even leegtrekken zoals een rioolbuis.

Wil je het regenwater toch in de tuin kwijt, houd de twee stelsels dan gescheiden. Zet onderaan de regenpijp een bladvanger en daarna een zandvangput met een verdiepte bodem, waar het zware materiaal in bezinkt. Voer het water vandaar met een gladde buis van tachtig tot honderdtien millimeter naar een eigen infiltratiekoffer of infiltratiekratten, minstens twee meter van de gevel vandaan.

Moeten ze om ruimtegebrek toch samenkomen, laat dat dan pas gebeuren in de verzamelput na de drainage, nooit in de drainagebuis zelf. Op die manier heeft het dakwater een vrije weg naar de uitmonding en kan het de drainage niet onder druk zetten. Voor de leidingen van het dak gelden dezelfde regels als voor de rest van je afvoer, en hoe een standleiding en de aansluitingen daarop werken is precies de kennis die je hier nodig hebt.

Volgorde van het werk: eerst draineren, dan egaliseren

Bij een nat gazon vol kuilen komt altijd de vraag wat er eerst moet. Het antwoord is eenduidig: eerst het graafwerk en de drainage, daarna pas egaliseren. Draineren betekent sleuven of boorgaten, kruiwagens over de zode en grond die je opzij legt. Wie eerst een strak vlak maakt, mag daarna alsnog opnieuw beginnen.

De sleuven en gaten zakken na het aanvullen ook nog wat na, vooral na de eerste regenbuien. Wacht na het draineren een paar weken voordat je de eindafwerking doet. Vul in die periode de plekken die duidelijk zijn ingezakt bij, dan blijft je gazon daarna vlak in plaats van dat er een rij ondiepe geulen in verschijnt.

Egaliseren doe je met scherp zand of met een mengsel van zand en zwarte grond, niet met tuinaarde alleen. Tuinaarde is fijn en dicht, en juist bovenop een kleigazon werkt dat als een extra sluitlaag. Breng het in lagen van maximaal drie centimeter aan en hark het in de zode, zodat het gras er doorheen blijft groeien.

Voordat je gaat afwerken is dit het moment om de verdichte laag te breken. Steek met een spitvork om de dertig centimeter tot de steel in de grond en wrik hem iets naar achteren, of huur een woeler als het om een groot vlak gaat. Doe dat bij een bodem die vochtig maar niet nat is: op kletsnatte klei smeer je de wand van elk gat juist dicht en maak je het probleem erger.

Het maaiveld, de gevel en de hoogtes waar je vanaf moet blijven

De verleiding is groot om een natte tuin gewoon op te hogen met een vracht grond. Dat kan werken, maar er zit een harde bovengrens aan: het maaiveld mag nooit hoger komen dan de laagste opening in de gevel. Dat is meestal een kruipruimterooster, het loodwerk boven de fundering of de onderdorpel van een tuindeur.

Kom je daaroverheen, dan loopt het regenwater bij een bui zo de kruipruimte in en blijft de gevel permanent vochtig. Wij houden minimaal vijftien centimeter aan tussen het afgewerkte maaiveld en de onderkant van een kruipruimterooster, en laten het straatwerk of gazon vanaf de gevel over de eerste twee meter ongeveer twee centimeter per meter aflopen. In onze tabel met standaardmaten en hoogtes in en om het huis staan de gangbare maten voor onder meer die roosters en een buitenaansluiting bij elkaar.

Ophogen heeft nog een gevolg dat je pas laat merkt: het water dat jij kwijtraakt, gaat naar de buren. Een tuin die twintig centimeter hoger komt te liggen dan het perceel ernaast, verplaatst het probleem over de erfgrens. Dat is een goede reden om liever te draineren dan op te hogen, en om bij twijfel even met de buren te overleggen.

Kom je tijdens het graven een oude, bruine buis van gebakken klei tegen, stop dan met wrikken. Dat kan de oude huisaansluiting zijn, en hoe je die herkent en behandelt lees je bij een gresbuis herkennen en aansluiten op pvc. Een grijze, vezelige buis laat je helemaal met rust: die kan asbestcement zijn en die mag je niet zagen of breken.

Onderhoud en levensduur van een drainage

Een drainage is geen eenmalige ingreep. Elke buis, elk boorgat en elke koffer loopt langzaam vol met fijn materiaal, en hoe zwaarder de grond hoe sneller dat gaat. Een goed aangelegde buis met omhulling en filterdoek gaat vijftien tot dertig jaar mee. Een kaal boorgat zonder doek in klei is na twee tot vier jaar zo goed als dicht.

Het onderhoud zelf stelt weinig voor. Licht de putdeksels een keer per jaar in het najaar op en kijk of er water in staat dat er niet hoort. Spoel de buizen om de paar jaar door met een tuinslang vanaf het hoogste punt, of laat ze doorspuiten als je een lange tak hebt. Doe dat in het najaar, voordat het natte seizoen begint.

Wortels zijn de andere vijand. Wilg, populier en bamboe zoeken water op en groeien een drainagebuis van binnenuit vol. Houd bij het uitzetten van het tracé minstens vijf meter afstand tot dat soort beplanting, of leg de buis in dat deel als dichte buis met alleen een verzamelput. Wortelingroei in een leiding is een probleem dat je verder kent uit het vervangen van riolering onder en rond de woning.

Merk je dat een put na een bui langer dan een dag vol blijft staan, dan zit er iets dicht of ligt de uitmonding te hoog. Controleer eerst het uiteinde: een dichtgegroeid rooster of een uitloop die onder het slootpeil is komen te liggen is de meest voorkomende oorzaak, en dat is in een uurtje verholpen.

Zo leg je een drainage in de tuin aan

Deze volgorde geldt voor een drainagebuis in een gazon of border en werkt met kleine aanpassingen ook bij een terras.

1. Graaf een proefgat en meet de doorlatendheid

   Steek een gat van 30 bij 30 centimeter en 60 centimeter diep, vul het met water en noteer hoeveel er na een uur en na een nacht nog in staat. Kijk daarbij naar de wand van het gat: waar zit de harde laag en verandert de grond dieper van kleur of structuur? Deze twee gegevens bepalen of je met infiltratie toe kunt of een uitmonding nodig hebt.

2. Bepaal eerst het eindpunt

   Zoek het laagste punt waar het water heen kan: een sloot, een straatkolk, een hemelwaterriool of een infiltratiekoffer. Meet het hoogteverschil met een slangwaterpas tussen dat punt en de plek waar het water blijft staan. Is er geen hoogteverschil, dan heeft een buis geen zin en werk je met een koffer of kratten. Naar het riool van de woning zelf voer je geen regenwater af, want dat werkt bij een bui averechts.

3. Zet het tracé uit en controleer de ondergrond

   Span piketlijnen op drie tot vijf meter uit elkaar op klei, ruimer op zandiger grond, en laat de takken samenkomen in één verzamelleiding richting de uitmonding. Vraag vooraf de ligging van kabels en leidingen op. Bij de gevel en in de voortuin liggen gas, water en de huisaansluiting op 60 tot 80 centimeter, en daar graaf je met de hand, nooit met een machine.

4. Graaf de sleuf op afschot

   Maak de sleuf 50 tot 70 centimeter diep en ongeveer 30 centimeter breed, en werk de bodem af op een verhang van één tot twee millimeter per meter richting het eindpunt. Leg de bovenste zode apart op een zeil, die kun je straks terugleggen. Blijf met de sleufbodem altijd hoger dan de onderkant van je fundering, want anders ondergraaf je die.

5. Leg het filterdoek, het grind en de buis

   Bekleed de sleuf met filterdoek zodat de flappen aan beide kanten ruim over de rand hangen. Stort tien centimeter grind, leg de omhulde drainagebuis erop en vul aan tot vijftien centimeter boven de buis. Sla de flappen over elkaar heen met twintig centimeter overlap. De buis ligt nu in een grindkoffer die ook zijdelings water opvangt.

6. Zet putten op de begin- en knikpunten

   Plaats aan het begin van elke tak en op elke bocht een drainageput met een deksel, gelijk met het maaiveld of net eronder. Zonder die putten kun je later nergens meten of doorspuiten en moet je de tuin openbreken zodra er iets dichtslibt. Zet de deksels vast met een dun laagje zand en gras eromheen zodat je ze nog terugvindt.

7. Werk de uitmonding netjes af

   Laat de buis bij een sloot of greppel bovenwater uitkomen en zet er een muizenrooster op. Loopt hij naar een kolk of een put, maak dan een schone aansluiting met een verloopstuk en zorg dat het uiteinde vrij blijft van blad. Komt het water in een put terecht die met het riool in verbinding staat, dan hoort daar een waterslot in te zitten, anders trek je rioollucht de tuin en het huis in.

8. Vul aan, laat zakken en werk daarna pas af

   Vul de sleuf aan met de uitgegraven grond, licht aangedrukt maar niet aangetrild, en leg de zode terug. Wacht een paar weken en een paar buien af, vul de ingezakte plekken bij met scherp zand en zaai de naden door. Egaliseren en bezanden doe je pas in deze laatste stap, anders doe je het werk twee keer.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleer dit voordat je de sleuf dichtgooit

• Het proefgat laat zien dat er onder de dichte laag doorlatende grond zit, of er is een uitmonding naar een lager punt
• De sleufbodem loopt over de hele lengte dezelfde kant op, zonder tussenliggende laagtes
• De drainagebuis heeft een omhulling van kokos of kunstvezel, ook op zandgrond
• Het grind is gewassen 8/16 of 16/32, zonder split of menggranulaat ertussen
• Het filterdoek sluit met minstens 20 centimeter overlap rond het hele grindpakket
• Op elk begin- en knikpunt zit een put met een bereikbaar deksel
• De uitmonding ligt vrij, is voorzien van een rooster en komt boven het waterpeil uit
• Het afgewerkte maaiveld blijft minstens 15 centimeter onder de kruipruimteroosters en het loodwerk

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Verticaal boren zonder te weten wat er onder de klei zit

Verticale drainage werkt alleen als de gaten uitkomen in een laag die water opneemt. Loopt de klei door tot voorbij je boorlengte, dan maak je achttien emmers in de grond die zich vullen en daarna niets meer doen. Boor daarom eerst één gat zo diep als je kunt en beoordeel wat er naar boven komt.

Een koffer of geul aanleggen zonder eindpunt

Grind bergt water, het voert niets af. Een grindstrook die halverwege de tuin ophoudt, verplaatst het probleem een paar meter en blijft de hele winter vol staan. Zorg dat elke koffer en elke geul uitkomt in een put, een sloot, een kolk of een laag die het water echt opneemt.

Kale drainagebuis zonder omhulling gebruiken

De gaatjes in een drainagebuis zijn klein genoeg om grind buiten te houden, maar veel te groot voor kleideeltjes. Zonder kokos- of vezelomhulling en zonder filterdoek eromheen zit de buis binnen twee jaar vol slib, en dan is er geen doorspuiten meer aan. De omhulling kost een paar euro per meter en verdubbelt de levensduur ruimschoots.

De regenpijp rechtstreeks op de drainagebuis zetten

Een dak levert bij een bui veel meer water dan een drainagebuis in de bodem kwijt kan. De buis komt onder druk en perst het water via de gaatjes je gazon in. Bovendien spoelen zand en bladgruis van het dak de omhulling dicht. Houd de twee stelsels gescheiden tot in de verzamelput.

De tuin ophogen tot boven de kruipruimteroosters

Ophogen lijkt de snelste oplossing voor een lage tuin, maar zodra het maaiveld boven de roosters of het loodwerk komt, loopt het regenwater de kruipruimte in en blijft de gevel nat. Houd minstens vijftien centimeter aan onder de laagste opening, en laat het terrein bij de gevel juist iets aflopen.

Graven en woelen terwijl de grond kletsnat is

Natte klei laat zich prachtig steken, maar de spade smeert de wanden van sleuf en boorgat dicht tot een gladde huid waar geen water doorheen gaat. Je maakt de doorlatendheid dan slechter dan hij was. Werk op vochtige, niet verzadigde grond en wacht liever een week.

Geen putten plaatsen om later bij de buis te kunnen

Een drainage die je nergens kunt openen, kun je ook niet controleren of doorspuiten. Bij de eerste verstopping moet je de tuin dan opnieuw openbreken om te vinden waar het misgaat. Een put met deksel kost weinig en verandert een dag graafwerk in een uur onderhoud.

Grind tot aan het maaiveld doortrekken in het gazon

Een grindkolom die bovenaan open blijft liggen, is de snelste manier om hem te laten dichtslibben met maaisel en fijne grond, en hij is ook nog eens niet te maaien. Werk de laatste tien centimeter af met scherp zand en graszaad, dan blijft het gat werken en zie je er niets meer van.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een drainage aanleggen is vooral graafwerk en dat kun je zelf. Er zijn wel een paar situaties waarin je beter iemand erbij haalt.

De eerste is graven vlak langs de gevel of dieper dan de onderkant van de fundering. Zand dat onder een fundering vandaan spoelt, geeft zetting en scheuren in het metselwerk, en dat repareer je niet met een zak grind. Twijfel je over de diepte van je fundering, laat een hovenier of aannemer meekijken voordat je de sleuf doortrekt.

De tweede is alles wat met leidingen te maken heeft. In de voortuin en langs de gevel liggen gas en water op zestig tot tachtig centimeter. Graven met een machine doe je daar niet, en raak je een gasleiding, ga dan direct naar buiten, bel het alarmnummer en de netbeheerder en bedien geen schakelaars in de buurt. Kom je bij het graven een grijze, vezelige buis tegen, laat die dan liggen: asbestcement zaag of breek je niet zelf.

De derde is de aansluiting op openbaar water of riool. Een uitmonding op een gemeentelijke kolk of op het hemelwaterriool vraagt toestemming en soms een aansluiting die de gemeente zelf laat maken. Blijkt daarbij dat je huisaansluiting sowieso aan vervanging toe is, dan is dat het moment om alles in één keer te doen. Wat daarbij komt kijken staat bij de andere klussen aan sanitair en loodgieterswerk.

De laatste is een structureel hoge grondwaterstand in de hele straat. Als het water bij droog weer al op een halve meter staat, is dit geen tuinprobleem meer maar een waterhuishoudingsvraag voor de gemeente of het waterschap. Draineren helpt dan hooguit tijdelijk, want je buis staat het grootste deel van het jaar onder water.