Stopcontact in de badkamer plaatsen: zones, hoogtes en beveiliging
In de badkamer bepaalt de afstand tot het bad en de douche waar een stopcontact mag komen, niet de afstand tot de wastafel. Binnen de zones rond bad en douche mag geen gewone wandcontactdoos, daarbuiten mag het gewoon, mits de groep beveiligd is met een aardlekschakelaar van 30 mA. Rond de wastafel geldt in Nederland geen zone, dus een stopcontact naast de spiegel is toegestaan. Een klepje erop is verstandig tegen spatwater, maar het is geen voorschrift.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Tweepolige spanningszoeker, geen schroevendraaier met lampje
- Muurfrees of haakse slijper met stofafzuiging
- Klopboormachine met dozenboor van 68 mm
- Beitel en hamer voor het uitbreken van de doos
- Striptang en zijkniptang
- VDE-schroevendraaiers, plat 3 mm en kruiskop
- Waterpas of kruislijnlaser
- Multimeter voor de controle achteraf
Materiaal
- Inbouwdoos 68 mm, bij voorkeur met schroefbevestiging
- Spatwaterdichte wandcontactdoos met klepje, IP44
- Installatiedraad 2,5 mm2 in kunststof buis, of YMvK 3x2,5
- Aardlekautomaat van 30 mA of een aardlekschakelaar in de groepenkast
- Snelcement of gipsmortel om de doos te zetten
- Sanitairkit voor de aansluiting op het tegelwerk
Waar een stopcontact in de badkamer mag komen
De aansluiting van de doos zelf verschilt niet van wat er bij elk ander stopcontact in huis geldt: bruin op fase, blauw op nul, geelgroen op aarde. Wat de badkamer anders maakt, is de plek. NEN 1010 verdeelt de ruimte in zones rond het bad en de douche, en die zones bepalen wat er wel en niet mag hangen.
Zone 0 is de binnenkant van het bad of de douchebak zelf. Daar mag alleen 12 volt in, met de voeding buiten de zones. Zone 1 is het volume recht boven zone 0, tot 2,25 meter boven de vloerafwerking. Bij een inloopdouche zonder bak reken je zone 1 als een cilinder met een straal van 1,20 meter rond het vaste tappunt. In zone 1 hoort geen wandcontactdoos.
Zone 2 is de strook van 60 centimeter breed die om zone 1 heen ligt, tot dezelfde hoogte. Daar mag alleen een scheerstopcontact met een eigen scheidingstransformator. Alles wat buiten zone 2 valt, is vanuit de zone-indeling gewoon vrij. Daar mag een normale wandcontactdoos, mits de groep goed beveiligd is.
Wat mensen het vaakst verrast: de zones hangen aan het bad en de douche, niet aan water in het algemeen. Een kraan, een wastafel of een wasmachine maakt geen eigen zone. De meetlint gaat dus naar de douchehoek, niet naar de dichtstbijzijnde kraan.
| Zone | Waar die zit | Gewone wandcontactdoos | Wat er wel mag |
|---|---|---|---|
| Zone 0 | In het bad of in de douchebak zelf | Nee | Alleen 12 V veiligheidsspanning, voeding buiten de zones, IPX7 |
| Zone 1 | Recht boven zone 0 tot 2,25 m, of 1,20 m rond een vaste douchekop zonder bak | Nee | Vast aangesloten toestellen die er expliciet voor bedoeld zijn, minimaal IPX4 |
| Zone 2 | 60 cm rond zone 1, tot 2,25 m hoog | Nee | Scheerstopcontact met scheidingstransformator, verlichting vanaf IPX4 |
| Buiten zone 2 | De rest van de badkamer, dus ook de wastafelwand | Ja | Normale wandcontactdoos, groep beveiligd met 30 mA aardlek |
| Boven 2,25 m | Alles hoger dan 2,25 m boven de afgewerkte vloer | Ja | Telt niet meer als zone 1 of 2, wel oppassen bij een regendouche |
Meet vanaf de afgewerkte vloer, niet vanaf de dekvloer. Met tegels, tegellijm en een egalisatielaag scheelt dat al snel drie tot vier centimeter, en dat is precies genoeg om een doos die je op papier net buiten zone 2 had gerekend er alsnog in te laten vallen.
Rond de wastafel geldt in Nederland geen zone
Zoek je op de zone-indeling van een badkamer, dan kom je tekeningen tegen waarop een blokje of een halve cirkel rond de wastafel is ingekleurd. Die tekeningen komen vaak uit buitenlandse voorbeelden of uit oudere schema's, en ze kloppen niet met de Nederlandse praktijk. NEN 1010 kent rond een wastafel geen zone.
Er zit ook een redenering achter. Bij een wastafel sta je niet zelf in het water, het contact met water is kort en beperkt tot je handen, en er ontstaat nauwelijks stoom. Bij een douche of een bad staat je hele lichaam nat op een natte vloer, en dat is een heel ander risico. Daarom rekent de norm daar met zones en bij de wastafel niet.
Praktisch betekent dat: twee of vier stopcontacten boven een wastafelmeubel zijn toegestaan, zolang ze buiten zone 2 van de douche of het bad blijven. Dat is meestal ook waar je ze nodig hebt, want de tandenborstel, de föhn en de scheerapparaat-lader willen daar staan. De juiste hoogte hangt samen met de hoogte waarop de wastafel hangt, want je wilt de doos boven het spatbereik van de kraan houden.
Waar je wel op moet letten, is de andere kant van de wand. Zit er een regendouche die hoger hangt dan de glazen wand, dan reikt de zone verder dan je aan de vloer inschat. De doos die het dichtst bij de douche zit, is dan degene die je opnieuw moet nameten.
Teken de zones met potlood op de kale wand voordat je gaat frezen. Een streep op 2,25 meter en een streep op 60 centimeter naast de douchewand kost twee minuten, en je ziet meteen of je gedachte plek klopt of net twee decimeter opschuift.
De beveiliging van de groep is belangrijker dan het klepje
Een badkamer vraagt vooral om goede beveiliging in de groepenkast. Elke eindgroep met wandcontactdozen hoort achter een aardlekbeveiliging van 30 milliampère. Dat is wat je bij een fout daadwerkelijk redt: bij een defecte föhn of een lekkende boiler schakelt de aardlek binnen tientallen milliseconden af, en dat is sneller dan een zekering ooit reageert.
Controleer ook of de aarde er echt is en werkt. Een doos die netjes aardcontacten heeft maar waar de geelgroene draad los in de doos hangt, is een stopcontact dat alleen geaard lijkt. Meet dat na met een multimeter voordat je de wand dichtzet, want daarna kom je er niet meer bij.
Voor een badkamer met een föhn, een boiler of elektrische vloerverwarming loop je snel tegen de grens van een bestaande groep aan. Reken uit wat er werkelijk op komt met onze rekenhulp voor het aantal groepen en het vermogen per groep. Elektrische vloerverwarming zet je bij voorkeur op een eigen groep, zie ook wat er speelt bij vloerverwarming in de badkamer.
Daarnaast kent NEN 1010 een bijkomende beschermende vereffening voor de badkamer: metalen leidingen en vreemde geleidende delen worden onderling doorverbonden. In woningen waar alle groepen achter een aardlek van 30 mA hangen en de hoofdvereffening in orde is, kan die extra verbinding in de badkamer vervallen. Of dat in jouw situatie geldt, hangt af van de opbouw van je installatie, dus laat dat nakijken als je het niet zeker weet.
IP-waarde: wat de twee cijfers betekenen
Op badkamermateriaal staat een IP-code van twee cijfers. Het eerste cijfer gaat over vaste delen en stof, het tweede over water. Voor een badkamer telt vooral dat tweede cijfer. IP44 betekent bescherming tegen spatwater uit elke richting, IP65 betekent bescherming tegen een waterstraal.
Bij een gewone wandcontactdoos buiten de zones is IP44 ruim voldoende, en in de praktijk is het klepje op de doos vooral bedoeld om te voorkomen dat er een keer een spat water in de contactgaten komt. Een doos zonder klepje is op die plek toegestaan, dus dit is een verstandige keuze en geen voorschrift.
Let op dat de IP-waarde van een stopcontact geldt met het klepje dicht. Zodra de stekker van de föhn erin zit, staat het klepje open en is er van die spatwaterdichtheid weinig over. Dat is geen reden om het klepje weg te laten, wel een reden om de doos zo te plaatsen dat er sowieso niets op kan spatten.
Bij vast aangesloten toestellen ligt het strenger. Een badkamerventilator, een boiler of een lamp in zone 1 of 2 moet minimaal IPX4 zijn, en waar met een waterstraal wordt schoongemaakt zelfs IPX5. Kijk dus altijd op het typeplaatje in plaats van op de verpakkingstekst.
| IP-code | Wat het betekent | Waar je die in de badkamer gebruikt |
|---|---|---|
| IP20 | Aanraakveilig, geen bescherming tegen water | Alleen in een droge ruimte, niet in de badkamer |
| IP21 | Bescherming tegen verticaal druppelend water | Hooguit buiten de zones in een goed geventileerde ruimte |
| IP44 | Spatwater uit alle richtingen | Standaard voor wandcontactdozen en schakelaars in de badkamer |
| IP54 | Stofbeschermd plus spatwater | Opbouwmateriaal en verlichting in zone 2 |
| IP65 | Stofdicht plus bescherming tegen een waterstraal | Verlichting in zone 1 en armaturen dicht bij de douchekop |
| IPX7 | Bestand tegen kortstondige onderdompeling | Alleen voor 12 V toepassingen in zone 0 |
Het scheerstopcontact en waarvoor het bedoeld is
Een scheerstopcontact in de badkamer ziet eruit als een klein kastje met twee ronde gaten en soms een schakelaar voor 115 of 230 volt. Binnenin zit een scheidingstransformator. Die transformator maakt van de netspanning een zwevend circuit zonder verbinding met aarde, waardoor je bij aanraking van één pool geen stroom door je lichaam naar de vloer krijgt.
Dat is precies de reden dat dit type als enige wandcontactdoos in zone 2 mag hangen. Het is een oplossing uit de tijd dat aardlekschakelaars nog niet standaard waren, en hij komt nog steeds terug in hotelbadkamers en in oudere woningen. Voor een stopcontact voor een scheerapparaat in de badkamer is het nog altijd een nette keuze als je dicht bij de spiegel wilt zitten.
De beperking zit in het vermogen. De transformator in zo'n eenheid is meestal goed voor 20 tot 50 watt, genoeg voor een scheerapparaat of een elektrische tandenborstel, veel te weinig voor een föhn of een krultang. Sluit je daar toch een föhn op aan, dan raakt de transformator oververhit en schakelt de thermische beveiliging af.
Let ook op de stekkervorm: de opening past niet op een gewone Nederlandse stekker. Scheerapparaten hebben een eigen dunne rondepensstekker. Een gewone wandcontactdoos buiten de zones is dus praktischer als je meer dan een scheerapparaat wilt kunnen opladen.
Een verlengsnoer of stekkerdoos is geen alternatief voor een ontbrekend stopcontact. Een snoer dat vanuit de gang de badkamer in loopt, ligt precies daar waar water komt en houdt de deur op een kier. Dat is onveiliger dan de situatie die je probeerde op te lossen.
Hoogte en plaats: waar je ze in de praktijk zet
Er is geen voorgeschreven hoogte voor een stopcontact in de badkamer, alleen de zone-eisen en gezond verstand. Wat in de praktijk goed werkt, is de doos net boven de spatzone van de kraan houden en onder de spiegel of naast de spiegelkast plannen, zodat het snoer van de föhn niet over de wastafel hangt.
Een veelgemaakte keuze is 110 tot 120 centimeter boven de vloer, gemeten vanaf het hart van de doos. Dat zit ongeveer 20 centimeter boven een standaard wastafelblad en houdt het snoer uit het water. Meer over de gangbare maten en waarom ze zo gegroeid zijn, staat bij de hoogte waarop je stopcontacten plaatst, en in onze tabel met standaardmaten voor de woning vind je de maten van wastafel, spiegel en schakelaar naast elkaar.
Denk ook aan wat er achter de tegel zit. Boor je een gat voor een inbouwdoos precies boven de wastafel, dan zit daar vaak de warmwaterleiding of de afvoer van de kraan. Neem de tekening van de leidingen erbij, of scan de wand voordat je de dozenboor pakt.
Kijk ook naar de voegen: een doos die precies op een kruis van vier tegels valt, ziet er rommelig uit en je moet in vier tegels boren in plaats van in één. Schuif de doos liever twee centimeter op zodat hij midden in een tegel of netjes over één voeg valt.
| Plek in de badkamer | Gangbare hoogte hart doos | Waar je op let |
|---|---|---|
| Naast de wastafel of spiegel | 110 tot 120 cm | Boven het spatbereik van de kraan, buiten zone 2 van de douche |
| Voor de wasmachine of droger | 110 tot 130 cm | Bereikbaar zonder de machine weg te trekken, eigen groep aan te raden |
| Voor een badkamerkastje met scheerpunt | 140 tot 160 cm | Achter de spiegeldeur, snoer moet nog vrij kunnen lopen |
| Bij de deur voor de verlichtingsschakelaar | 105 cm | Aan de scharnierzijde vrij houden, buiten de zones |
| Vloerverwarmingsthermostaat | 140 tot 150 cm | Niet in zone 1 of 2, voeler in een loze buis naar beneden |
Geen stopcontact in de badkamer: zo los je dat op
In woningen van voor ongeveer 1990 is geen stopcontact in de badkamer eerder regel dan uitzondering. Vaak zit er alleen een lichtpunt aan het plafond en een schakelaar buiten de deur. Er zijn dan drie manieren om er alsnog een bruikbaar punt bij te krijgen, en ze verschillen sterk in werk en in resultaat.
De nette oplossing is een nieuwe leiding vanaf de groepenkast, in kunststof buis of als YMvK-kabel door de wand. Welke kabelsoort past bij het traject dat jij hebt, kun je nakijken met de kiezer voor draaddikte en kabeltype. Dit is de enige variant waarbij je zeker weet dat de groep niet overbelast raakt.
De tweede manier is aftakken vanuit een naastgelegen ruimte. Zit er aan de andere kant van de badkamerwand een stopcontact in de slaapkamer, dan kun je daarvandaan doorvoeren. Hoe je dat netjes aanpakt zonder de bestaande doos te overbelasten, staat bij het doorlussen van stopcontacten. Let er wel op dat je een badkamerwand niet zomaar doorboort als daar de waterkering achter zit.
De derde manier is aftakken vanuit het bestaande lichtpunt in het plafond. Dat kan technisch, maar alleen als er in de centraaldoos een echte nul aanwezig is en niet alleen een geschakelde draad. Ga je toch verbouwen, plan de elektra dan meteen goed in bij het verbouwen van de badkamer, want achteraf frezen in vers tegelwerk is duur en rommelig.
Leg bij een verbouwing één loze buis extra van de groepenkast naar de badkamer, ook als je hem nu niet gebruikt. Een spiegelverwarming, een tweede ventilator of een elektrische handdoekradiator komt vaker voor dan je denkt, en een buis kost een paar euro tegenover een middag hakwerk later.
Centraaldoos, inbouwdozen en leidingen in een natte ruimte
De centraaldoos in de badkamer is de plafonddoos waar de voeding van het lichtpunt binnenkomt en waar meestal ook de aansluiting van de ventilator in zit. Bij het plaatsen gelden dezelfde regels als bij een centraaldoos in het plafond elders in huis, met één verschil: in de badkamer wil je dat er geen vochtige lucht in kan trekken en er geen condens in blijft staan.
Zit de doos in een verlaagd plafond, gebruik dan een doos die van bovenaf te bereiken blijft. Verdwijnt hij achter gipsplaat en tegelwerk, dan is een lasverbinding daarbinnen later niet meer te controleren. Zie ook waar je op let bij een inbouwdoos in het plafond als je met spots werkt.
De wanddozen zet je vast met snelcement of gipsmortel en niet met alleen de klemveertjes, want klemveertjes hebben een gipsplaat van vaste dikte nodig en een getegelde wand is dat niet. Zet de doos zo diep dat de rand na tegellijm en tegel gelijk komt met het tegeloppervlak. Steekt hij uit, dan sluit het afdekplaatje niet aan en heb je een spleet waar water in loopt.
Boor het gat in de tegel met een diamantboor of een gatzaag voor tegels, en niet met een steenboor op klopstand. Dat laatste splijt de tegel bijna altijd. Hoe je het tegelwerk daarna weer waterdicht afwerkt, staat bij het waterdicht maken van de badkamer, en het frees- en herstelwerk in de wand hoort thuis bij het stucen van een badkamerwand.
Badkamerlamp met stopcontact en spiegelkasten
Een badkamerlamp met stopcontact is een spiegelarmatuur waarin naast de verlichting een contactdoos zit, meestal een scheerpunt met transformator of een gewone geaarde doos met klepje. Ze zijn populair omdat je er maar één punt voor hoeft aan te leggen, maar er zit een addertje in.
De IP-waarde van zo'n armatuur geldt voor het geheel. Zit er een gewone geaarde contactdoos in, dan moet het armatuur buiten zone 2 hangen, ook al staat er IP44 op. Is het een scheerpunt met scheidingstransformator, dan mag hij ook in zone 2. Kijk daarom in de handleiding welk type contactdoos erin zit voordat je de plek bepaalt.
Bij spiegelkasten met een geïntegreerd stopcontact loopt de voeding vaak via een klein voedingskastje in de kast zelf. Die kastjes zijn zelden bedoeld voor apparaten met veel vermogen: 200 tot 500 watt is een normale grens. Een föhn van 2000 watt hoort daar niet op.
Wil je de spiegelkast op een schakelaar zetten en het stopcontact permanent onder spanning houden, dan heb je twee aders nodig naar het armatuur plus een gemeenschappelijke nul. Trek die leiding meteen goed als de wand toch open ligt, want een geschakelde draad achteraf splitsen kan niet zonder opnieuw te frezen.
Zo plaats je een stopcontact in de badkamer
Deze volgorde gaat uit van een bestaande badkamer waar je een extra punt bij wilt, met een voeding die je vanuit een naastgelegen ruimte of vanaf de groepenkast haalt.
-
Bepaal de zones en teken de plek af
Meet vanaf de afgewerkte vloer de hoogte van 2,25 meter af en zet vanaf de rand van bad of douchebak 60 centimeter uit. Teken de grens met potlood op de wand. Bij een inloopdouche meet je 1,20 meter rond het vaste tappunt. Pas als je zeker weet dat je plek buiten zone 2 valt, ga je verder.
-
Schakel af en controleer met een spanningszoeker
Zet de groep uit in de groepenkast en zet er een briefje bij. Controleer op de aftakplek met een tweepolige spanningszoeker dat er echt geen spanning meer staat. Een schroevendraaier met een lampje geeft te vaak een verkeerde uitslag om daarop te vertrouwen. Kom niet aan de bekabeling vóór de hoofdzekering, dat is werk voor de netbeheerder.
-
Zoek de leidingen op voordat je boort
Boven een wastafel lopen de warm- en koudwaterleiding vaak recht omhoog naar de kraan. Scan de wand of neem de tekening erbij. Een geraakte leiding achter vers tegelwerk kost je de hele wand, dus twee minuten controleren verdient zich hier direct terug.
-
Boor de doos en frees de sleuf
Boor het tegelgat met een diamantboor zonder klopstand en zonder druk, met wat water erbij tegen de warmte. Ga daarna pas met de dozenboor op klopstand door de steen erachter. Frees de sleuf verticaal naar boven of naar beneden, niet diagonaal, zodat een volgende bewoner kan raden waar de leiding loopt.
-
Trek de kabel en zet de doos vast
Leg installatiedraad in kunststof buis of gebruik YMvK. Zet de inbouwdoos met snelcement zo diep dat de rand na tegellijm en tegel gelijk komt met het tegeloppervlak. Laat aan elke ader ongeveer 15 centimeter over in de doos, dat werkt prettiger dan te kort afgeknipte draden.
-
Sluit aan op de juiste klemmen
Bruin gaat op de klem voor de fase, blauw op de klem voor de nul, geelgroen op de aarde. Die volgorde is een voorschrift en geen gewoonte, ook al werkt een verwisselde fase en nul ogenschijnlijk gewoon. De aansluitvolgorde en de klemtypen per merk staan bij het aansluiten van een stopcontact.
-
Meet na en test de aardlek
Zet de groep terug in en meet met een multimeter tussen fase en aarde en tussen nul en aarde. Druk daarna op de testknop van de aardlekschakelaar: die hoort direct af te schakelen. Werkt de testknop niet, dan is er iets mis met de beveiliging en gebruik je het stopcontact nog niet.
-
Werk de aansluiting waterdicht af
Zet het afdekplaatje op en kit de aansluiting op het tegelwerk alleen als er echt spatwater bij kan komen. Kit nooit de hele omtrek dicht bij een doos in een buitenmuur, want dan kan condens er niet meer uit. Een dun kitrandje aan de bovenzijde is genoeg.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat je de wand dichtzet
Uit de praktijk
Vier stopcontacten boven het wastafelmeubel, mocht dat wel?
Na een verbouwing hingen er vier wandcontactdozen op een rij boven het wastafelmeubel, keurig strak, maar de bewoner twijfelde of dat volgens de regels mocht. De reflex was om te gaan meten vanaf de wastafel, en dat is precies de verkeerde referentie.
Bij nameten bleek de afstand tot de douchehoek ruim buiten zone 2 te vallen, en rond een wastafel kent NEN 1010 geen zone. De opstelling was dus toegestaan. Wat wel de moeite waard was: de linker doos zat het dichtst bij de douche, en boven de glazen wand hing een regendouche. Die kop hangt hoger dan de wand, waardoor de zone in de hoogte verder reikt dan je aan de vloer inschat. Na hermeten vanaf het vaste tappunt bleef ook die doos net buiten de zone, maar dat was de enige die echt gecontroleerd moest worden.
Een zonetekening van internet die niet klopte
Bij het uitzoeken van de zone-indeling dook een tekening op waarop een blok rond de wastafel was ingekleurd als aparte zone, compleet met een verbod op stopcontacten binnen 60 centimeter van de kraan. Op basis daarvan werd de hele wastafelwand als verboden gebied beschouwd en zou het stopcontact naar de andere kant van de badkamer verhuizen.
Dat bleek onnodig. Dit type tekening circuleert veel, ook op leverancierssites, maar de wastafelzone die erop staat komt niet uit de Nederlandse norm. Wie de zone-indeling in NEN 1010 zelf naslaat, ziet alleen zones rond het bad en de douche. Het advies dat we hieruit meenemen: gebruik zo'n plaatje hooguit om het idee te snappen en meet daarna met de echte definities, want een verkeerde tekening kost je zo een stopcontact op de verkeerde plek.
Alsnog klepjes op bestaande stopcontacten
De stopcontacten mochten blijven zitten, maar er bleef ongemak over spatwater van de kraan. Het hele blok vervangen leek de enige optie, met tegelwerk openbreken en al.
Dat hoefde niet. Bij het gangbare inbouwmateriaal is het front een apart onderdeel dat met één schroef in het midden vastzit. Je haalt het gladde afdekplaatje eraf en zet er een front met klepje van dezelfde serie voor terug, zonder aan de bedrading te komen. De enige valkuil is het merk en de serie: die moeten kloppen, anders past het klikwerk niet. Neem daarom een losgeschroefd afdekplaatje mee naar de winkel in plaats van op het oog te kopen. Het werk kostte tien minuten voor vier dozen en de spanning hoefde er alleen tijdens het losschroeven af.
Veelgemaakte fouten
Meten vanaf de wastafel in plaats van vanaf de douche
De zones hangen aan het bad en de douche. Wie vanaf de wastafel gaat meten, komt uit op een verbod dat niet bestaat en verplaatst het stopcontact naar een plek waar het onhandig zit. Erger is de omgekeerde fout: dicht bij de douche gaan zitten omdat de wastafel ver weg is.
De hoogte meten vanaf de dekvloer
De grens van 2,25 meter geldt vanaf de afgewerkte vloer. Egaline, tegellijm en tegel samen zijn snel drie tot vier centimeter. Meet je vanaf de kale vloer, dan schuift je hele zonegrens omhoog en kan een doos die je net buiten de zone dacht te hebben er alsnog in vallen.
De regendouche vergeten bij het bepalen van zone 1
Bij een douchekop die hoger hangt dan de glazen wand reikt de zone verder dan de vloerplattegrond suggereert. De doos die er op de tekening netjes buiten valt, zit in werkelijkheid soms binnen de cilinder van 1,20 meter rond het tappunt. Meet dan vanaf de douchekop.
Een föhn op een scheerstopcontact aansluiten
De scheidingstransformator in een scheerpunt is meestal goed voor 20 tot 50 watt. Een föhn vraagt het veertig- tot honderdvoudige. De transformator raakt oververhit en de thermische beveiliging schakelt af, en bij herhaling gaat de eenheid er definitief aan. Voor een föhn hoort een gewone geaarde doos buiten de zones.
Een verlengsnoer vanuit de gang gebruiken
Dit is de meest voorkomende noodoplossing bij een badkamer zonder stopcontact, en het is precies wat de zone-indeling probeert te voorkomen. Het snoer ligt op een natte vloer, de stekkerdoos is niet spatwaterdicht en de deur kan niet dicht. Een vast punt buiten de zones is altijd veiliger.
Met een klopboor door de tegel gaan
Een steenboor op klopstand splijt geglazuurd tegelwerk bijna altijd, en de scheur loopt door tot in de voeg. Boor het tegelgat met een diamantboor zonder klop en zonder druk, en schakel pas over op klopstand als je door de tegel heen bent en in de steen zit.
De inbouwdoos te diep of te ondiep zetten
Zit de doos te diep, dan komen de schroeven van het schakelmateriaal tekort en staat het front scheef. Steekt hij uit, dan sluit het afdekplaatje niet aan op de tegel en loopt er water achter. Zet de doos af op de definitieve tegeldikte inclusief lijmlaag.
De aarde aansluiten zonder hem na te meten
Een geelgroene draad in de doos is nog geen werkende aarde. In oudere woningen is de aarde soms in een aftakdoos onderbroken of nooit doorgetrokken. Meet daarom na met een multimeter voordat het tegelwerk dichtgaat, want daarna kost een controle een gesloopte wand.
Veelgestelde vragen
Mag er zomaar een stopcontact in de badkamer?
Ja, zolang het buiten de zones rond het bad en de douche valt en de groep achter een aardlekbeveiliging van 30 milliampère hangt. Binnen zone 0 en 1 mag geen wandcontactdoos, in zone 2 alleen een scheerstopcontact met scheidingstransformator. Alles buiten zone 2 mag als gewone geaarde wandcontactdoos worden uitgevoerd. In de praktijk is de wastafelwand daarom bijna altijd een geschikte plek.
Mag een stopcontact bij de wastafel in de badkamer?
Dat mag. NEN 1010 kent in Nederland geen zone rond een wastafel, dus de afstand tot de kraan of tot de wasbak speelt geen rol in de beoordeling. Wat wel telt, is de afstand tot de douche of het bad. Zit je daar buiten zone 2, dan is een stopcontact bij de wastafel toegestaan. Een spatwaterdichte uitvoering met klepje is daar een verstandige keuze, maar het is geen eis.
Hoe hoog moet een stopcontact in de badkamer hangen?
Er is geen voorgeschreven hoogte, alleen de zonegrens van 2,25 meter waarboven zone 1 en 2 ophouden. In de praktijk werkt 110 tot 120 centimeter vanaf de vloer tot het hart van de doos goed bij een wastafel: dat zit ongeveer twintig centimeter boven het blad, buiten het spatbereik van de kraan, en het snoer van de föhn hangt niet in het water. Voor een spiegelkast met scheerpunt kom je hoger uit, rond 140 tot 160 centimeter.
Wat is een centraaldoos in de badkamer en waar let je op?
Dat is de plafonddoos waar de voeding van het lichtpunt binnenkomt en waar meestal ook de badkamerventilator op wordt aangesloten. Let er in een natte ruimte op dat de doos bereikbaar blijft als je met een verlaagd plafond werkt, want een lasverbinding achter dichtgezet gipswerk kun je nooit meer controleren. Zit er alleen een geschakelde draad in en geen echte nul, dan kun je er geen permanent stopcontact van aftakken.
Welk stopcontact voor een scheerapparaat in de badkamer?
Voor een scheerapparaat kun je twee kanten op. Een scheerstopcontact met ingebouwde scheidingstransformator mag als enige type in zone 2 hangen en is geschikt voor een scheerapparaat of een elektrische tandenborstel, met een vermogen van doorgaans 20 tot 50 watt. Wil je meer kunnen aansluiten, dan is een gewone geaarde wandcontactdoos buiten zone 2 praktischer, want de dunne rondepensstekker van een scheerapparaat past niet in een normale doos en andersom evenmin.
Ik heb geen stopcontact in de badkamer, hoe krijg ik er een bij?
De beste oplossing is een nieuwe leiding vanaf de groepenkast, in buis of als YMvK-kabel, zodat je zeker weet dat de groep het aankan. Een snellere route is aftakken vanuit een stopcontact in de aangrenzende slaapkamer, mits die groep de extra belasting draagt. Aftakken vanuit het lichtpunt kan alleen als er in de centraaldoos een echte nul zit. Een verlengsnoer vanuit de gang is geen oplossing, want dat legt een snoer op een natte vloer en houdt de deur open.
Moet een stopcontact in de badkamer spatwaterdicht zijn?
Buiten de zones is een gewone geaarde wandcontactdoos toegestaan, dus spatwaterdicht is daar geen voorschrift. Wij kiezen er wel voor, omdat een klepje voorkomt dat er een keer een spat water in de contactgaten komt bij het handen wassen of het vullen van een emmer. Kies dan IP44. Houd in gedachten dat die waarde geldt met het klepje dicht: zit er een stekker in, dan staat het klepje open.
Mag ik een badkamerlamp met stopcontact ophangen?
Dat mag, maar de plaats hangt af van het type contactdoos in het armatuur. Zit er een gewone geaarde doos in, dan moet het hele armatuur buiten zone 2 hangen, ook als er IP44 op staat. Zit er een scheerpunt met scheidingstransformator in, dan mag hij ook binnen zone 2. Kijk daarnaast naar het toegestane vermogen van de contactdoos in de handleiding: 200 tot 500 watt is gebruikelijk, en een föhn past daar niet op.
Heeft de badkamer een eigen groep nodig?
Een eigen groep is niet altijd verplicht, maar het is verstandig zodra er meer dan verlichting en een enkel stopcontact op komt. Een boiler, elektrische vloerverwarming en een wasmachine trekken elk zoveel dat je een gedeelde groep snel overbelast. Wat er op één groep kan, reken je uit met onze rekenhulp voor groepen en vermogen. Een tweede voordeel: valt de badkamergroep uit, dan blijft de rest van de woning gewoon werken.
Mag een schakelaar in de badkamer, of moet die erbuiten?
Een schakelaar mag in de badkamer, met dezelfde zonebeperkingen als een stopcontact: niet in zone 0, 1 of 2. Vroeger werd de schakelaar standaard buiten de deur gezet of uitgevoerd als trekschakelaar aan het plafond, en dat kom je in oudere woningen nog vaak tegen. Tegenwoordig zit hij meestal binnen naast de deur op ongeveer 105 centimeter, spatwaterdicht uitgevoerd, mits de plek buiten zone 2 valt.
Mag een stopcontact in de badkamer boven 2,25 meter hangen?
Boven 2,25 meter houden zone 1 en zone 2 op, dus daar gelden de zonebeperkingen niet meer. Dat is bijvoorbeeld relevant voor een aansluitpunt van een ventilator of een armatuur hoog aan de wand. Let wel op bij een regendouche die hoger hangt: zone 1 wordt bij een douche zonder bak gerekend als cilinder rond het vaste tappunt, dus de hoogte van dat tappunt bepaalt waar de zone eindigt.
Mag ik zelf een stopcontact in de badkamer aanleggen?
Werk aan de eindgroepen in je eigen woning mag je zelf doen, mits het aan NEN 1010 voldoet en je weet wat je doet. De grens ligt bij de meterkast: alles vóór de hoofdzekering is van de netbeheerder en daar blijf je vanaf. Kun je de zone-indeling niet met zekerheid bepalen, of twijfel je over de aardlekbeveiliging en de vereffening, laat het dan nakijken. Meer over de basisprincipes vind je bij de overzichtspagina over elektra in huis.
Wanneer je beter een vakman belt
Een extra stopcontact op een bestaande groep is voor wie handig is goed zelf te doen, zeker als de wand toch open ligt tijdens een verbouwing. Er zijn drie momenten waarop wij het werk uit handen zouden geven.
Het eerste is alles in de meterkast achter de hoofdzekering. Een groep bijplaatsen, een aardlekschakelaar vervangen of de hoofdaansluiting aanpassen doe je niet zelf: die kant van de kast is van de netbeheerder, en werken aan een deel dat niet spanningsloos te maken is, hoort bij een installateur.
Het tweede is een woning waar de aarde niet blijkt te kloppen. Kom je een badkamergroep tegen zonder aardleiding, of blijkt de aarde in een aftakdoos onderbroken, dan is dat geen los reparatietje. Dan gaat het over de opzet van de hele installatie en over de vraag of de bijkomende beschermende vereffening in de badkamer aanwezig moet zijn.
Het derde is twijfel over de zone-indeling zelf, bijvoorbeeld bij een vrijstaand bad midden in de ruimte of een inloopdouche zonder duidelijke wanden. De zones lopen dan niet langs de muren en een verkeerde inschatting zet een stopcontact op een plek waar het niet hoort. Een installateur kijkt dat in een kwartier na en zet het op papier, en dat is een stuk goedkoper dan tegelwerk opnieuw openbreken.