PS-combinatievloer: opbouw, isolatiewaarde en aandachtspunten

Hoe een ps combinatievloer is opgebouwd

Een PS-combinatievloer bestaat uit drie lagen die elk iets anders doen. Onderin liggen voorgespannen betonnen liggers die de belasting naar de muren brengen. Daartussen vallen vulelementen van geëxpandeerd polystyreen, het witte schuim waar de PS in de naam vandaan komt. Daaroverheen gaat een gewapende druklaag van beton die in het werk wordt gestort en er pas één samenwerkende plaat van maakt. Die druklaag gedraagt zich verder net als een betonvloer die je stort en daarna vlak afwerkt.

De hart-op-hartafstand van de liggers ligt vast door de breedte van de elementen en komt in de meeste systemen rond 600 millimeter uit. De elementen rusten met een opstaande rand op de onderflens van de liggers. Ze kunnen daardoor niet zakken en vormen tegelijk de bekisting voor het beton. Je stort dus rechtstreeks op piepschuim, en precies daarom vragen de naden en de passtukken zoveel aandacht.

De totale vloerdikte volgt vooral uit de gewenste isolatiewaarde. De liggerhoogte en de druklaag van ongeveer 50 millimeter liggen redelijk vast, maar de elementen bestaan in diktes die ver uiteenlopen. Een vloer die op een royale Rc uitkomt is simpelweg dikker, en dat merk je aan de vloerhoogte bij de voordeur en aan de onderste traptrede.

Onderdeel	Wat het doet	Gangbare uitvoering	Waar je op moet letten
Voorgespannen ligger	Draagt de vloer en brengt de last naar muur of fundering	Hart op hart rond 600 mm, hoogte afhankelijk van de overspanning	Nooit inzagen, inhakken of doorboren, de voorspanstrengen liggen onderin
PS-vulelement	Isoleert en dient als bekisting voor de druklaag	Elementen van ongeveer een meter lang in de berekende dikte	Passtukken strak zagen, want elke kier is een lek bij het storten
Druklaag	Verdeelt de belasting en maakt de vloer stijf	Ongeveer 50 mm beton, dikker bij vloerverwarming	Sterkteklasse volgens het legplan aanhouden, niet zelf verdunnen
Wapeningsnet	Neemt trekspanning op en beperkt krimpscheuren	Standaardnet met staven van 5 of 6 mm	Op afstandhouders leggen en de overlap aanhouden, niet plat op het schuim
Oplegging	Draagt de vloer over op muurwerk of fundering	Vlak afgewerkt oplegvlak, opleglengte volgens de leverancier	Een ligger die op één punt rust in plaats van over de hele breedte scheurt daar
Randstrook en kierdichting	Houdt koude lucht en warmteverlies bij de rand tegen	Isolatiestrook rondom, aansluiting later luchtdicht gemaakt	De rand is de plek waar een goed geïsoleerde vloer alsnog koud aanvoelt

De voor- en nadelen naast elkaar

De reden dat dit vloertype in renovatie zo vaak wordt gekozen, is dat je met één ingreep drie zaken tegelijk regelt: een nieuwe draagconstructie, een dikke isolatielaag en een vlakke ondergrond. Een doorbuigende houten balklaag boven een klamme kruipruimte hoeft daarna niet apart geïsoleerd te worden, want de isolatie zit in de vloer zelf.

De nadelen van een PS-combinatievloer zitten vooral in wat je daarna niet meer eenvoudig kunt veranderen. Leidingen liggen onder of in een dichte betonplaat, boren gaat maar een paar centimeter diep en een sparing bijmaken is geen zaterdagklus meer. Bij het vergelijken van prijzen tellen ook de kosten van het vlak maken van de vloer mee, want een gestorte druklaag is zelden meteen strak genoeg voor pvc of een gietvloer.

Wat vaak wordt vergeten is het gewicht. Een combinatievloer weegt aanzienlijk meer dan de houten balklaag die eruit gaat, en dat verschil komt op de fundering en op de dragende muren terecht. In een oud huis is dat geen detail maar het eerste dat onderzocht hoort te worden.

Onderwerp	Wat het oplevert	Waar je tegenaan loopt
Isolatie	Een hoge Rc-waarde in één handeling, zonder losse isolatieklus in de kruipruimte	De betonribben lopen door de isolatielaag heen en drukken de waarde van de hele vloer omlaag
Werken in renovatie	Liggers en elementen zijn per stuk hanteerbaar en passen bij veel systemen door een kruipluik	Je hebt alsnog beton in huis nodig, meestal via een slang of een pomp
Draagkracht	Stijver en stiller dan een houten balklaag, een gewone woonbelasting is geen punt	Grote overspanningen en zware puntlasten vragen om een berekening vooraf
Vocht	De vloer sluit de kruipruimte af, dus grondvocht en kruipruimtelucht komen niet meer omhoog	De kruipruimte zelf wordt er niet droger van en blijft ventilatie nodig hebben
Geluid	De massieve druklaag dempt loopgeluid veel beter dan hout	Tegen een zware kanaalplaatvloer legt hij het af bij contactgeluid
Vloerverwarming	De isolatie zit er al onder, dus de warmte gaat de goede kant op	De opbouwhoogte loopt op, want de leidingen willen betondekking
Later aanpassen	Een vlakke, stevige ondergrond voor elke afwerking	Achter 50 mm beton zit schuim, dus bevestigen en leidingen verleggen wordt lastig
Brand en knaagdieren	Onder de druklaag zit het schuim volledig afgedekt	Polystyreen is brandbaar en muizen knagen erin, dus een muisdichte kruipruimte telt mee

Welke isolatiewaarde je er in de praktijk uit haalt

Geëxpandeerd polystyreen heeft een lambda rond 0,035 W/mK, afhankelijk van de kwaliteit ergens tussen ongeveer 0,032 en 0,038. Deel de dikte in meters door die lambda en je hebt de Rd van het schuim zelf. Dat is het getal dat in folders het grootst is afgedrukt, en het is niet het getal dat je vloer haalt.

De liggers lopen namelijk van onder tot boven door de isolatielaag heen. Beton geleidt warmte vele malen beter dan schuim, dus elke ligger is een strook waarlangs warmte weglekt. De Rc die voor het complete vloersysteem wordt opgegeven ligt daardoor merkbaar lager dan de Rd van het element alleen. Vraag de leverancier dus om de waarde van de vloer en niet om die van het schuim.

De tweede plek waar berekening en gevoel uit elkaar lopen is de rand. Bij de oplegging staat de vloer in direct contact met het muurwerk en de fundering, en daar is de isolatie onderbroken. Een vloer die op papier prima scoort maar langs de buitenmuur koud aanvoelt, verliest zijn warmte bijna altijd in die eerste twintig centimeter.

Dikte van het PS-element	Rd van alleen het schuim bij lambda 0,035	Waar je deze dikte tegenkomt
100 mm	ongeveer 2,9 m²K/W	Oudere uitvoeringen en situaties waarin de opbouwhoogte klemt
140 mm	ongeveer 4,0 m²K/W	Renovatie waarbij de vloer ruim boven de oude waarde moet uitkomen
160 mm	ongeveer 4,6 m²K/W	Gangbaar in nieuwbouw, met marge voor het effect van de ribben
200 mm	ongeveer 5,7 m²K/W	Woningen met vloerverwarming, waar een koude vloer meteen voelbaar is
250 mm	ongeveer 7,1 m²K/W	Vergaande renovatie waarbij de hele schil wordt aangepakt
300 mm	ongeveer 8,6 m²K/W	Alleen zinvol als de vloerhoogte het toelaat en de rest van het huis meedoet

Wanneer deze vloer past en wanneer een ander type beter is

Een combinatievloer komt het best tot zijn recht op de begane grond boven een kruipruimte, precies de plek waar de isolatie het meeste doet. Op een verdiepingsvloer tussen twee verwarmde ruimtes betaal je voor isolatie die daar weinig oplevert, en presteert een zwaardere vloer beter op geluid.

Zit er nu een oude systeemvloer in die nog gezond is, dan is vervangen zelden de eerste keuze. Bij een nehobo vloer met holle bouwstenen hangt dat af van de staat van de wapening in de ribben. Is die aangetast door een natte kruipruimte, dan is vervangen door een combinatievloer een logische stap. Zo niet, dan is isoleren aan de onderzijde veel minder ingrijpend.

De onderstaande tabel geeft per situatie de richting aan. Het blijft een eerste schifting, want de constructieve beoordeling van fundering, muren en overspanning gaat altijd voor op een vuistregel.

Situatie	Past een combinatievloer hier	Waar het op vastloopt of waar je op let
Oude houten balklaag boven een kruipruimte eruit	Ja, hiervoor is het systeem bedacht	Fundering en dragende muren moeten het extra gewicht aankunnen
Kruipruimte met minder dan een halve meter werkruimte	Alleen als je van bovenaf kunt werken	De bodem verlagen verandert de belasting op de fundering, dat is geen vrije keuze
Vloer boven een onverwarmde garage of doorrit	Ja, mits de onderkant wordt afgewerkt	Polystyreen in het zicht is brandbaar en hoort daar achter een afwerking
Verdiepingsvloer tussen twee verwarmde ruimtes	Zelden zinvol	De isolatie doet daar weinig, kies een vloer die op geluid presteert
Vloer met vloerverwarming	Goede combinatie	Reken op extra opbouwhoogte voor de dekking op de leidingen
Zware puntlast zoals een kluis, aquarium of gemetselde haard	Alleen na berekening	De druklaag verdeelt de last, maar de ligger eronder moet hem dragen
Woning waarvan de fundering onder verdenking staat	Eerst funderingsonderzoek	Het gewichtsverschil met een houten vloer hoort in die beoordeling mee te wegen
Bestaande betonnen systeemvloer die nog gezond is	Meestal niet	Isoleren aan de onderzijde geeft hetzelfde comfort voor veel minder ingreep

De kruipruimte klaarmaken voordat de vloer dichtgaat

Alles wat je onder de vloer nog wilt regelen, regel je nu. Zodra de elementen liggen en de druklaag erop zit, is de ruimte alleen nog bereikbaar via het kruipluik en met de vloer vlak boven je gezicht. Oude leidingen die op het randje zijn, een verzakte rioolaansluiting of een waterleiding zonder afsluiter vervang je daarom vooraf.

Haal het puin van de gesloopte vloer eruit in plaats van het uit te vlakken. Puin houdt vocht vast en verkleint de vrije hoogte, en die hoogte heb je later nodig om erbij te kunnen. Een droge bodemafsluiting van folie, schelpen of een laag schuimbeton beperkt de verdamping vanuit de grond, wat de lucht in de kruipruimte merkbaar droger houdt.

Meet daarna de opleghoogte uit met een laser en werk de oplegvlakken vlak af met metselmortel. Een ligger die op één hoekpunt rust in plaats van over de volle breedte krijgt daar een spanningspiek, en dat is precies waar later een scheur begint.

Ventilatie en knaagdieren

Een afgesloten vloer betekent niet dat de kruipruimte zichzelf redt. Houd de roosters in de gevel open en verdeeld over tegenover elkaar liggende muren, zodat er dwarsventilatie ontstaat en vochtige lucht wegkan. Roosters die zijn dichtgezet bij een eerdere isolatieklus zijn een veelvoorkomende oorzaak van een klamme ruimte.

Zet die roosters wel muisdicht uit. Polystyreen is voor knaagdieren makkelijk werk, en gangen in de isolatie zie je nooit terug omdat ze aan de onderkant van de vloer zitten. Zet er een fijnmazig rooster van roestvast staal in, dan houd je de luchtstroom en blijven de muizen buiten.

De liggers leggen en de vakken vullen

Een combinatievloer bouw je op volgens het legplan van de leverancier, en dat is de tekening waar je op werkt. Daarop staan de ligposities, de hart-op-hartmaat, de sparingen, de plaats van het kruipluik en of er hulponderstempeling nodig is. Wijk daar niet van af omdat een ligger toevallig lastig uitkomt, want de berekening hangt eraan.

Leg de liggers van buiten naar binnen en controleer per stuk de opleglengte aan beide zijden. De leverancier geeft een minimum op, vaak in de orde van 70 millimeter op metselwerk, en dat is een ondergrens en geen streefwaarde. Bij grotere overspanningen zet je halverwege een rij stempels onder de liggers, die pas weg mogen als de druklaag voldoende sterkte heeft.

Daarna leg je de PS-elementen in de vakken. Ze horen zonder speling tussen de liggers te vallen; passtukken zaag je op maat met een handzaag of een schuimsnijder. Loop nooit rechtstreeks over de elementen, want je zakt erdoorheen en beschadigt de bekisting. Leg loopplanken over de liggers en werk vanaf die planken.

Sparingen en doorvoeren

Doorvoeren voor riolering, water en elektra horen in het legplan te staan. In een element zaag je zonder bezwaar een gat, maar een ligger blijft onaangetast: valt een doorvoer op een liggerpositie, dan wordt de ligger onderbroken en de last via een raveelbalk naar de buurliggers gebracht. Dat bedenk je vooraf, niet met de betonwagen voor de deur.

Zet elke doorvoer af met een mantelbuis of een stuk pvc dat een paar centimeter boven de druklaag uitsteekt. Zo loopt er geen beton in de kruipruimte en houd je de doorvoer schoon. Na het storten snijd je hem af en werk je hem luchtdicht af, want een open buis geeft precies de koude trek waar je de vloer voor isoleerde.

De druklaag storten en laten uitharden

Leg eerst het wapeningsnet, op afstandhouders zodat het ongeveer in het midden van de druklaag komt te liggen. Een net dat plat op het schuim ligt doet vrijwel niets, want daar zit de trekzone niet. Houd de voorgeschreven overlap aan tussen de netten en knip ze rond de doorvoeren netjes uit in plaats van ze op te bollen.

Stort daarna in de sterkteklasse die op het legplan staat. De aanpak lijkt op het storten van een betonvloer in het werk, met één verschil dat telt: onder je voeten zit schuim in plaats van zand. Laat het beton niet van hoogte op één punt vallen, maar verdeel het met de slang en trek het uit met een hark. Verdicht met een trilbalk of een rei over de liggers, niet met een trilnaald.

Strijk de vloer af op de hoogte die je hebt uitgezet en dek hem daarna af met folie. De eerste dagen verliest verse beton snel water aan de lucht, en dat is de belangrijkste oorzaak van krimpscheuren. Laat de hulponderstempeling staan zolang het legplan aangeeft, ook als de vloer er beloopbaar uitziet.

Van ruwe druklaag naar vloerbedekking

Een afgestreken druklaag is vlak genoeg om op te lopen, maar meestal niet vlak genoeg voor pvc, laminaat of een gietvloer. Reken erop dat er nog een egalisatielaag overheen gaat; hoe je die aanpakt en waar het misgaat staat bij het egaliseren van een betonvloer. Meet de vlakheid met een rei van twee meter voordat je materiaal bestelt.

Welke afwerking daarna past hangt vooral af van het restvocht en van de vloerverwarming eronder, en dat is per vloertype anders. Een dampdichte vloerbedekking op een druklaag die nog vocht afgeeft, geeft blazen en loslatende lijm. Meet dus in plaats van te rekenen op een aantal weken.

Vloerverwarming en leidingen in de vloer

Een combinatievloer en vloerverwarming passen goed bij elkaar, omdat de isolatie al onder de leidingen zit. De warmte gaat daardoor omhoog en niet de kruipruimte in. Je hebt dus geen extra isolatieplaat nodig onder het leidingwerk, wat de opbouwhoogte scheelt.

Er zijn twee gangbare manieren. Je legt de leidingen in de druklaag, en dan wordt die dikker uitgevoerd zodat er voldoende beton boven de buizen blijft. Of je stort een normale druklaag en legt daar een aparte dekvloer met vloerverwarming overheen. De tweede manier scheidt de constructie van de verwarming, wat prettig werkt als er later iets aan de leidingen moet gebeuren.

Fotografeer het leidingwerk voordat het beton erop gaat, met een rolmaat in beeld vanaf twee vaste punten. Die foto is de enige betrouwbare bron als er over vijf jaar geboord moet worden. Bewaar hem bij de woningpapieren en niet alleen op een telefoon.

Boren en bevestigen in een combinatievloer

Van bovenaf gezien is dit een betonvloer, maar je hebt maar ongeveer 50 millimeter beton tot je beschikking. Daaronder zit schuim, en daar grijpt geen enkele plug in. Een plug van 60 millimeter in een druklaag van 50 millimeter zit dus met zijn punt in het niets en trekt er op termijn gewoon uit.

Werk daarom met korte bevestigingen die volledig in de druklaag blijven, en verdeel de last over meer punten in plaats van één zwaar anker te zetten. Boor droog en met de stofzuiger ernaast, want de gaten moeten stofvrij zijn en je wilt zien wanneer het boorstof van grijs naar wit verkleurt. Op dat moment ben je door de druklaag heen.

Ben je toch doorgeboord, werk het gat dan dicht met reparatiemortel of een kitkraag. Een gaatje van acht millimeter is klein, maar het verbindt je woonkamer wel rechtstreeks met de lucht in de kruipruimte. Verplaats de bevestiging een decimeter en zet hem opnieuw.

Wat je wilt bevestigen	Wat werkt	Wat niet werkt
Plint of vloerprofiel	Lijmen, of korte kunststof pluggen die in de druklaag blijven	Lange pluggen die in het schuim eindigen en nergens in grijpen
Rail van een scheidingswand	Korte slagpluggen, dicht bij elkaar over de hele lengte verdeeld	Eén zwaar anker per meter, want de druklaag is er te dun voor
Frame van een hangend toilet	De wandbevestiging het werk laten doen, de vloerpunten alleen stellend	Diep boren op de gok, je zit zo door de druklaag heen
Trapboom of stalen paal	Vooraf in het legplan opnemen en de bevestiging meestorten	Achteraf een chemisch anker in vijf centimeter beton zetten
Iets boven een vloerverwarmingsveld	Eerst de tekening of de foto erbij, anders een leidingzoeker gebruiken	Op gevoel boren omdat de leiding er vast wel naast ligt

Van gesloopte vloer naar afgewerkte druklaag

Deze volgorde geldt voor een begane grondvloer die wordt vervangen boven een bestaande kruipruimte.

1. Laat de vloer berekenen en vraag een legplan

   De overspanning, de belasting en de staat van de fundering bepalen de liggerhoogte en de hart-op-hartmaat. Die berekening komt van de leverancier of een constructeur, en het legplan dat eruit rolt is de tekening waarop je werkt. Geef daarbij alle doorvoeren en de gewenste plaats van het kruipluik door, want achteraf een sparing bijmaken is geen optie.

2. Sloop de oude vloer en ruim de kruipruimte op

   Voer het puin af in plaats van het uit te vlakken, want puin houdt vocht vast en kost vrije hoogte. Vervang nu de leidingen waar je straks niet meer bij kunt en breng een bodemafsluiting aan. Werk hier nooit alleen en ventileer de ruimte voordat je erin gaat.

3. Zet de opleghoogte uit en werk de oplegvlakken vlak af

   Meet de hoogte rondom uit met een laser en reken terug vanaf de gewenste bovenkant van de afgewerkte vloer. Werk de oplegvlakken vlak af met metselmortel. Een ligger die maar op een deel van zijn breedte draagt, krijgt daar een spanningspiek die je later terugziet als scheur.

4. Leg de liggers volgens het legplan

   Werk van buiten naar binnen en controleer per ligger de opleglengte aan beide kanten tegen het minimum van de leverancier. Zet bij grotere overspanningen de voorgeschreven hulponderstempeling halverwege. Til met genoeg mensen en zet nooit een ligger op zijn kant weg tegen een muur.

5. Vul de vakken met de PS-elementen

   Laat de elementen op de onderflens van de liggers vallen en zaag passtukken strak op maat. Plak alle naden en de aansluiting op de wanden dicht, en breng de randisolatiestrook aan. Loop niet over de elementen maar over loopplanken die op de liggers rusten.

6. Leg het wapeningsnet en zet de doorvoeren af

   Het net komt op afstandhouders zodat het ongeveer midden in de druklaag ligt, met de voorgeschreven overlap. Zet elke doorvoer af met een mantelbuis die boven het stortniveau uitsteekt. Loop het geheel na op kieren voordat het beton komt, want daarna zie je ze niet meer.

7. Stort de druklaag en strijk hem af

   Verdeel het beton met de slang in plaats van het van hoogte op één punt te storten. Verdicht met een trilbalk of een rei en strijk af op de uitgezette hoogte. Een trilnaald hoort hier niet thuis, die verstoort de elementen eronder.

8. Dek af, laat uitharden en haal de stempels pas daarna weg

   Dek de verse vloer af met folie zodat hij niet te snel water verliest, want daar komen de meeste krimpscheuren vandaan. Houd de vloer de eerste dagen boven vorst. De hulponderstempeling blijft staan tot de termijn uit het legplan is verstreken, ook als de vloer beloopbaar aanvoelt.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Nalopen voordat het beton komt

• Het legplan ligt op de bouw en alle liggers liggen op de daarop aangegeven posities
• De opleglengte is aan beide zijden gecontroleerd en haalt het minimum van de leverancier
• De hulponderstempeling staat waar het legplan hem voorschrijft
• Alle elementen sluiten aan, passtukken zitten strak en de naden zijn dichtgeplakt
• Doorvoeren zijn afgezet met een mantelbuis die boven het stortniveau uitsteekt
• Het wapeningsnet ligt op afstandhouders met de voorgeschreven overlap
• De randisolatiestrook loopt rondom door, ook achter de deurposten
• De kruipruimte is leeg, geventileerd en de gevelroosters zijn open en muisdicht

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De isolatiedikte kiezen op de Rd van het schuim

De Rd van het element is het getal van het materiaal, niet van de vloer. De betonribben lopen door de isolatie heen en verlagen de waarde van het geheel. Reken daarom met de Rc die de leverancier voor het complete vloersysteem opgeeft, anders kom je onder de waarde uit waar je op gerekend had.

De naden tussen de elementen open laten

Kieren van een paar millimeter lijken onschuldig, maar verse beton loopt eruit. Het verlies aan cementwater maakt de druklaag boven die naad zwak en korrelig. Een rol tape en een halfuur werk voorkomen een probleem dat je achteraf alleen met slijpen en gieten kunt herstellen.

Het wapeningsnet plat op de elementen leggen

Een net dat op het schuim ligt zit in de druklaag op de plek waar de trekspanning het kleinst is. Het doet daar bijna niets tegen krimpscheuren en het verroest sneller doordat er nauwelijks dekking boven zit. Afstandhouders kosten weinig en zetten het net op de plaats waar het werkt.

De hulponderstempeling te vroeg weghalen

Een druklaag is na een dag beloopbaar en dat voelt overtuigend, maar beloopbaar en dragend zijn twee verschillende dingen. Beton bouwt zijn sterkte over weken op. Haal je de stempels weg voordat de termijn uit het legplan is verstreken, dan buigt de vloer door op een moment dat hij dat nog niet kan hebben.

De gevelroosters van de kruipruimte dichtzetten

De gedachte dat een dichte kruipruimte warmer is, klopt niet zodra de vloer zelf geïsoleerd is. Zonder ventilatie blijft vochtige lucht staan en slaat die neer op de koudste plek. Houd de roosters open en verdeeld over tegenover elkaar liggende gevels, en voer ze muisdicht uit zodat knaagdieren niet bij het schuim komen.

In een ligger boren of zagen voor een doorvoer

De voorspanstrengen liggen onderin de ligger en staan onder hoge spanning. Een boorgat of een zaagsnede haalt het draagvermogen eruit zonder dat er van bovenaf iets te zien is. Een doorvoer op een liggerpositie hoort in het legplan te staan en wordt met een raveelconstructie opgelost.

Bevestigen met pluggen die langer zijn dan de druklaag

Achter de vijftig millimeter beton zit schuim, en daar grijpt geen plug in. Een lange plug voelt bij het indraaien nog stevig en laat een halfjaar later los. Houd de bevestiging binnen de druklaag, verdeel de belasting over meer punten en dicht een doorgeboord gat weer af.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Het aanleggen van deze vloer begint met een constructieve berekening, en die maak je niet zelf. De liggerhoogte, de hart-op-hartmaat en de opleglengte volgen uit de overspanning en de belasting, en de vraag of de bestaande muren en de fundering het extra gewicht aankunnen hoort door een constructeur beantwoord te worden. Vervang je een houten balklaag door beton, dan verandert de belasting op de fundering wezenlijk.

Ook het slopen van de bestaande vloer is werk met grenzen. Zodra er dragende onderdelen bij betrokken zijn of er tijdelijk gestempeld moet worden, hoort daar een berekening en meestal een omgevingsvergunning bij. Kom je bij de sloop materiaal tegen dat op asbesthoudende vloerbedekking, asbestkoord of asbesthoudende lijmresten lijkt, leg het werk dan stil en laat het door een gecertificeerd bedrijf onderzoeken en verwijderen.

Twee praktische zaken laat je ook liever aan een vakman over. Het storten van de druklaag is werk met een klok erop: het beton moet binnen een paar uur verdeeld, verdicht en afgestreken zijn. En zit er in de kruipruimte een gasleiding, dan blijft die het terrein van een erkend installateur, ook als hij alleen verlegd hoeft te worden.