Dakpannen schoonmaken zonder de toplaag te beschadigen
Dakpannen schoonmaken doe je in drie gangen: de dikke mospollen er droog af borstelen, daarna een verdunde groenaanslagreiniger vernevelen, en vervolgens twee dagen niets doen terwijl het mos afsterft. Wat overblijft spoelt met de eerste regenbui weg. De grootste fout is beginnen met een hogedrukreiniger: die haalt de beschermlaag van de pan mee, waarna het mos sneller terugkomt dan het er ooit gezeten heeft.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Rolsteiger, of een dakladder met noknaak
- Telescoopsteel met een harde nylon borstel, geen staalborstel
- Kunststof spatel of een oud plamuurmes voor vastzittende pollen
- Druksproeier of vernevelaar van vijf tot acht liter
- Emmer en handschoep om de goot leeg te halen
- Tuinslang met een gewone sproeikop
- Handschoenen, veiligheidsbril en schoenen met grip
Materiaal
- Groenaanslagreiniger als concentraat, te verdunnen met water
- Eventueel een enzymreiniger voor een langzame, milde behandeling
- Afdekzeil of oude lakens voor beplanting onder het dakvlak
- Impregneermiddel op siloxaanbasis, als je de pannen wilt beschermen
- Schone jerrycan of gieter voor het aanmaken van de oplossing
Wat mos op een dak wel en niet aanricht
Dakpannen schoonmaken hoort bij het buitenonderhoud dat je zelf oppakt, net als de andere klussen rond verwijderen en reinigen. Mos richt minder schade aan dan verkopers je vertellen, en meer dan wie het laat zitten hoopt.
Het echte probleem is water. Een dikke mospol werkt als een spons en houdt de pan eronder maandenlang nat. Bij een poreuze betonpan trekt dat vocht de pan in, en als het daarna vriest zet het uit. Zo ontstaan de afgeschilferde hoeken en haarscheuren die je bij oude sneldekpannen ziet.
Het tweede probleem zie je beneden. Losgeraakte pollen spoelen de goot in, waar ze samen met blad een prop vormen die de hemelwaterafvoer dichtzet. Ligt er een uitbouw met een plat dak onder je schuine dakvlak, dan verzamelt alle rommel zich daar.
Wat mos níet doet: zich door een gezonde pan heen vreten. Geglazuurde en geëngobeerde keramische pannen kun je met wat groene waas gerust laten liggen. Op een dakvlak op het noorden blijft het een terugkerende klus, want daar blijft het dak de hele winter nat en staat het mos binnen drie tot vier jaar weer terug.
Grijswitte plekken die aanvoelen alsof ze in de pan zitten zijn geen mos maar korstmos, en die zitten veel hardnekkiger vast. Hoe je die van steenachtige oppervlakken krijgt, staat bij het weghalen van korstmos.
Eerst kijken wat voor pannen er op je dak liggen
De aanpak hangt volledig af van het materiaal onder het mos. Een betonpan uit de jaren tachtig verdraagt iets heel anders dan een geglazuurde keramische pan, en op sommige dakbedekking blijf je met alles weg.
Betonnen sneldekpannen uit de bouwjaren zeventig tot negentig hebben een dunne cementhuid met daarover een gekleurde toplaag. Die laag houdt het ruwweg twintig tot vijfentwintig jaar vol. Daarna is de pan aan de bovenkant open en korrelig, zuigt hij water op en heeft mos vrij spel. Dat is de reden dat hele wijken met dezelfde pannen tegelijk groen worden.
Hoe hard je pannen nog zijn, weet je vaak al zonder test. Zijn de pannen ooit gelicht voor nieuwe panlatten of voor zonnepanelen en brak er toen nauwelijks iets, dan zit er nog leven in. Sneuvelt er bij het optillen om de paar pannen een, dan is het materiaal moe en werkt geen enkele reiniging daar nog tegenop.
Een snelle controle doe je met een beker water op een losse pan uit de goot. Zuigt de bovenkant het water binnen een halve minuut zichtbaar op en blijft er een donkere vlek staan, dan is de beschermlaag weg.
| Type dakbedekking | Waaraan je het herkent | Gevoelig voor mos | Wat je ermee kunt doen |
|---|---|---|---|
| Betonpan met toplaag, bouwjaren 1970 tot 1995 | Vlak profiel, doffe gekleurde bovenkant, strak in het gelid | Sterk zodra de toplaag versleten is | Zacht borstelen en vernevelen, daarna impregneren of coaten |
| Verweerde betonpan zonder toplaag | Korrelig oppervlak, vale kleur, geeft zand af op je hand | Zeer sterk | Alleen middel en water, borstelen maakt het oppervlak nog opener |
| Keramische pan zonder glazuur | Terracottakleur, licht ruw, gebakken klei | Matig | Vernevelen werkt goed, zacht borstelen mag |
| Keramische pan met engobe of glazuur | Glad en glanzend, kleur is over de jaren nauwelijks veranderd | Weinig | Meestal is afspoelen en wat middel op de noordzijde genoeg |
| Eerder gecoate betonpan | Egale verflaag met lichte glans, ook in de profielgroeven | Weinig zolang de coating heel is | Alleen middel en lage waterdruk, geen borstel |
| Vezelcement golfplaat van voor 1994 | Golfvorm, grijs, vezelig aan een breukrand | Sterk | Niet reinigen, niet borstelen, niet afspuiten |
| Leien van vezelcement of natuursteen | Dunne platte plaatjes, in verband gelegd | Matig | Uitsluitend vernevelen, leien zijn broos en breken onder een borstel |
Golfplaten en oude leien van voor 1994 kunnen asbest bevatten. Borstelen, schuren of afspuiten maakt daar vezels bij vrij, en dat verspreidt zich over je tuin en je goot. Deze dakbedekking maak je niet schoon. Twijfel je waar je mee te maken hebt, laat dan een monster onderzoeken door een gecertificeerd bureau voordat je er ook maar met een borstel aan komt.
Veilig bij je dakvlak komen
Het gevaarlijkste deel van deze klus is niet het middel maar de hoogte. Een ladder is bedoeld om op en af te klimmen, niet om een uur lang vanaf de zesde sport zijwaarts te staan poetsen. Zodra je je gewicht naar opzij verplaatst, wandelt de ladderpoot mee.
De prettigste manier om bij een schuin dakvlak te komen is vanaf een plat dak van een uitbouw of aanbouw. Vanaf daar bestrijk je met een telescoopsteel van drie tot vijf meter een flink stuk. Is er geen plat dak, dan is een rolsteiger met stabilisatoren de veilige oplossing, en voor een breed dakvlak verzet je hem liever drie keer dan dat je te ver reikt.
Op de pannen lopen doe je zo min mogelijk. Betonpannen breken bij belasting op de kop van de pan, en een gebroken pan zie je vanaf de grond niet terwijl er wel water door loopt. Moet je er echt op, gebruik dan een dakladder die met een noknaak over de nok hangt, zodat je gewicht op de latten verdeeld wordt.
Een dak dat net behandeld is, is spekglad. Middel en water maken de aanslag slijmerig voordat die afsterft, dus plan het werk zo dat je na het spuiten niet meer over hetzelfde vlak terug hoeft.
Bij een steil dak, een dak zonder aangrenzend plat dak of een dak met zonnepanelen houdt het zelfwerk op. Werken op hoogte is de reden dat deze klus jaarlijks slachtoffers maakt, en een val van vier meter op een tegelpad is geen kleine val. Kun je niet met beide voeten op een stabiel platform staan, huur dan een rolsteiger of laat het doen.
Wat een hogedrukreiniger je dak kost
De hogedrukreiniger staat in de schuur en het resultaat is direct zichtbaar, dus de verleiding is groot. Toch is dit de ingreep waar je later het meeste spijt van hebt. Een hogedrukstraal haalt het mos weg, en neemt de cementhuid en de gekleurde toplaag van een betonpan mee.
Wat je overhoudt is een pan die er een seizoen fris uitziet en daarna sneller vervuilt dan ooit. Het oppervlak is opgeruwd, de poriën liggen open, en juist daar hecht nieuwe alg zich uitstekend aan. Twee jaar later is het dak groener dan voor de behandeling, en de pan heeft er een paar jaar levensduur bij ingeschoten.
Er is een tweede risico dat mensen onderschatten. Spuit je van beneden naar boven, dan pers je water onder de pannen door tot op het dakbeschot. Daken uit de bouwjaren tachtig hebben vaak geen dampopen folie onder de panlatten, en dan komt dat water rechtstreeks op het houten beschot terecht. Precies dezelfde afweging speelt bij het reinigen van een gevel, waar hoge druk het voegwerk uitspoelt.
Als je toch met hoge druk werkt
Bij een dak dat sowieso gecoat gaat worden, is een machinale reiniging wel verdedigbaar, want dan wordt de pan daarna opnieuw dichtgezet. Werk dan met een vlakstraalnozzle van 25 of 40 graden, houd minstens dertig centimeter afstand en beweeg continu. De rode puntstraal blijft in de kist. Spuit altijd van de nok naar de goot, met de pannen mee, en nooit onder een pan in. Plan het impregneren of coaten meteen erachteraan, want een kaalgespoten pan zonder bescherming is slechter af dan voorheen.
Middelen die het mos echt afbreken
De middelen die werken doen allemaal hetzelfde: ze doden de alg en het mos, waarna het organisch materiaal loslaat en met regen wegspoelt. Je hoeft er niet achteraan te schrobben, en dat is precies de bedoeling, want schrobben is wat je pannen beschadigt. Welke methodes er verder zijn en wanneer je welke kiest, staat in het overzicht over het reinigen van dakpannen.
Een gewone groenaanslagreiniger als concentraat is voor de meeste daken de verstandigste keuze. Je verdunt een liter concentraat met tien liter water en giet dat in een druksproeier. Met die elf liter behandel je ruwweg tien tot vijftien vierkante meter bij een gemiddelde begroeiing. Vernevel gelijkmatig op een droge dag, en houd er rekening mee dat het daarna achtenveertig uur droog moet blijven.
Na een paar dagen verkleurt het mos zwart en sterft het af. Dat ziet er eerst lelijker uit dan ervoor, en dat is het moment waarop mensen alsnog de borstel pakken. Doe dat niet. Laat het staan tot de eerste stevige regenbui, of spoel na twee dagen met de tuinslang van boven naar beneden af.
Enzym- en bacteriereinigers werken zachter en trager. Je ziet de eerste weken bijna niets gebeuren en het echte resultaat komt pas na enkele weken, soms met een tweede behandeling ertussen. Voor wie een tuin vol beplanting onder het dakvlak heeft, is dat een aantrekkelijke ruil.
Zwarte teer- of bitumenvegen die een dakdekker heeft achtergelaten zijn geen aanslag en gaan met geen enkele groenreiniger weg. Die haal je koud weg met wasbenzine op een doek, en dan alleen op de plek zelf.
| Middel | Wat het doet | Werkwijze en dosering | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|
| Groenaanslagreiniger, concentraat | Doodt alg en mos, dat verkleurt zwart en laat los | 1 liter op 10 liter water, vernevelen, goed voor 10 tot 15 vierkante meter | Achtenveertig uur droog weer nodig, beplanting eronder eerst natmaken |
| Kant-en-klare groenreiniger in spuitfles | Zelfde werking, lagere concentratie | Direct opspuiten op de plek | Prima voor een dakkapel of dakraam, te duur voor een heel dakvlak |
| Enzym- of bacteriereiniger | Breekt organisch materiaal langzaam biologisch af | Opspuiten en laten liggen, na enkele dagen eventueel herhalen | Eerste weken zie je weinig, het resultaat komt over weken |
| Chloorbleekloog | Bleekt de aanslag wit, doodt ook de wortels | Wordt vaak aangeraden, wij doen het niet | Tast zinken goten aan en spoelt zo je borders in |
| Sop van soda of allesreiniger | Maakt vuil los, doodt geen mos | Erop, laten inweken, ruim naspoelen | Alleen een opknapbeurt, de aanslag staat er volgend jaar weer |
| Alleen water met een tuinslang | Spoelt losse rommel en dood mos weg | Van nok naar goot, lage druk | Doet niets tegen vastgehechte alg |
| Impregneermiddel op siloxaanbasis | Maakt de pan waterafstotend, de pan blijft ademen | Twee lagen nat in nat op een schone, droge pan | Kleur blijft dof, werkt niet op een pan die nog vochtig is |
| Dakpancoating | Vult de poriën en geeft de kleur terug | Voorstrijk plus twee lagen, meestal machinaal gespoten | Zinloos op pannen die al vorstschade hebben |
Meet je dakvlak voordat je middel koopt, want de schuine lengte is altijd groter dan wat je op de plattegrond ziet. Bij een dakhelling van veertig graden is één dakvlak van een doorsnee rijtjeshuis al gauw dertig tot veertig vierkante meter. Wil je later coaten, dan reken je met onze rekenhulp voor verfverbruik uit hoeveel liter je per laag nodig hebt.
Dikke mospollen haal je er eerst droog af
Een middel dringt niet door een pol mos van twee centimeter dik. De onderste laag blijft leven, en na een maand groeit alles gewoon door. Zit er veel bolvormig mos op je pannen, dan begint de klus dus met handwerk.
Het beste gereedschap is een harde nylon borstel op een telescoopsteel, of een gewone bezem als het dakvlak van beneden bereikbaar is. Werk op een droge dag, want uitgedroogd mos laat los terwijl nat mos zich uitsmeert. Borstel van de nok naar de goot en in de lengterichting van de pan, zodat je met het profiel meegaat en niet in de golf blijft haken.
Een staalborstel lijkt sneller en is dat ook, maar hij vreet dwars door de toplaag van een betonpan heen. Wat je overhoudt zijn lichte krassporen waarin het volgende mos zich prima vestigt, plus achtergebleven staaldeeltjes die na een winter als roestpuntjes terugkomen. Neem hier de nylon variant, of voor vastzittende plakken een kunststof spatel.
Bij de nokvorsten pas je op. Liggen die in specie, dan is die voeg vaak al brokkelig en borstel je hem zo los. Ga daar met de hand overheen en laat gescheurde voegen over aan een reparatie met vorstenspecie of een droogvorstsysteem.
Ruim het losgeborstelde mos meteen af in plaats van het in de goot te laten belanden. Anders verplaats je je probleem naar de afvoer, waar het na de eerste hoosbui een prop vormt.
Impregneren, coaten of gewoon niets doen
Als het dak schoon is, komt de vraag of je het zo laat. Niets doen is een reële keuze, zeker bij keramische pannen en bij een dakvlak op het zuiden. Je maakt het dan eens in de zes tot acht jaar opnieuw schoon en klaar.
Impregneren is de lichte tussenweg. Een middel op siloxaanbasis kruipt in de poriën en maakt de pan waterafstotend zonder hem af te sluiten, zodat vocht van binnenuit nog weg kan. De pan blijft er dof uitzien, want je brengt geen kleur aan. Reken op vijf tot tien jaar bescherming, korter op een noorddak.
Coaten is een echte verflaag met een voorstrijk en twee lagen erover. Dat geeft de kleur terug en sluit een poreus geworden betonpan af, waarna die nog een jaar of vijftien mee kan.
Er zitten wel harde voorwaarden aan. De pan moet echt droog zijn, want een coating over ingesloten vocht bladdert bij de eerste vorst af en neemt dan een schilfertje pan mee. Werk niet onder de acht graden en niet als er binnen twee dagen regen valt. Hoe lang zo'n laag echt nodig heeft voordat je de volgende aanbrengt, vind je in de tabel met droogtijden per materiaal.
Zelf coaten op een schuin dak is bewerkelijk werk. Het gaat met een spuit, de nevel waait mee naar de buren en naar geparkeerde auto's, en dat maakt het in de praktijk vooral een klus voor een gespecialiseerd bedrijf.
Wanneer schoonmaken geen zin meer heeft
Er is een punt waarop je met een schone pan alleen maar een nettere versie van hetzelfde probleem hebt. Sneldekpannen worden na dertig tot veertig jaar poreus, en dan komt de vochtintreding niet meer door het mos maar door de pan zelf.
De signalen zijn goed te zien. Er liggen schilfers en gruis in de goot, de bovenrand van pannen brokkelt af, en een pan die je uit het verband tilt breekt bij een lichte tik. Ligt het dak op het noorden en is het de hele winter donker van het vocht, dan is dat proces al ver.
Op een groot oppervlak kan reinigen en coaten die vervanging jaren uitstellen, en dat scheelt in een klap een dakrenovatie. Bij een gewoon rijtjeshuis met twee dakvlakken pakt de rekensom anders uit, want daar liggen de kosten van coaten en van compleet vernieuwen dichter bij elkaar.
Bij vervangen krijg je er bovendien dingen bij die een coating nooit kan leveren. Daken uit de jaren tachtig hebben vaak geen dampopen folie onder de panlatten en geen panhaken. Gaan de pannen er toch af, dan is dat het moment voor nieuwe latten, een onderdak en verankering tegen storm. Hoe pannen in verband komen te liggen en waarom die haken erin horen, staat bij het leggen van dakpannen.
Hoe vaak, en wat je in dezelfde beurt meeneemt
Een vast ritme scheelt werk. Een dakvlak op het noorden dat weinig zon krijgt, doe je elke drie tot vier jaar. Aan de zuidkant is het dak zo veel vaker droog dat je er zes tot acht jaar mee toe kunt, en een geglazuurde pan kan nog langer.
Het seizoen maakt uit. Het gunstigste moment is een droge periode in het late voorjaar of de vroege herfst, met genoeg warmte om het middel te laten werken en zonder kans op nachtvorst. Behandelen in juli op een dak van vijftig graden heeft weinig zin, want het middel is verdampt voordat het intrekt.
Voordat je begint, maak je de beplanting onder het dakvlak kletsnat en dek je gevoelige planten af. Nat blad neemt veel minder middel op. Loopt je regenpijp op een regenton of een infiltratiekrat, koppel die dan af en zet hem er pas een flinke regenbui later weer op.
Ruim na afloop de goot leeg en controleer de uitloop naar de regenpijp, want daar verzamelt het afgestorven mos zich. Een bladvanger in de tuit scheelt je de rest van het jaar werk.
Staat de steiger er toch, pak dan meteen mee wat eronder staat. De buitenunit van de airco schoonmaken kost een half uur, en die staat vaak precies onder het dakvlak waar het afgestorven mos vandaan komt. De andere klussen aan de buitenkant van je huis staan bij schilderen en behangen.
Zo maak je je dakpannen zelf schoon
Deze volgorde werkt voor een normaal pannendak van beton of keramiek en gaat uit van een droge periode van een paar dagen.
-
Kies je moment op de weersverwachting
Je hebt een droge dag nodig om te spuiten en daarna achtenveertig uur zonder regen, anders spoelt het middel weg voordat het gewerkt heeft. Vermijd nachtvorst en volle middagzon. Regen ná die twee dagen is juist welkom, want die doet het spoelwerk voor je.
-
Zet een veilige werkplek neer
Werk vanaf een plat dak of een rolsteiger met stabilisatoren, niet leunend vanaf een ladder. Loop zo min mogelijk over de pannen en gebruik anders een dakladder met noknaak. Zet de steiger zo dat je met een telescoopsteel comfortabel bij de nok komt zonder je uit te strekken.
-
Bescherm de tuin en de regenwateropvang
Maak beplanting onder het dakvlak eerst kletsnat en dek gevoelige planten af met een zeil. Koppel een regenton of infiltratievoorziening los van de regenpijp. Zo komt het middel niet in je opvang terecht en spoelt het straks gewoon het riool in.
-
Borstel de dikke mospollen eraf
Ga met een harde nylon borstel op een steel van de nok naar de goot, in de lengterichting van de pan. Droog mos laat het makkelijkst los. Laat het losgeborstelde materiaal niet in de goot liggen maar schep het er meteen uit, anders zit de afvoer straks dicht.
-
Maak het middel aan en vernevel het
Verdun het concentraat volgens de verpakking, meestal één deel middel op tien delen water, en vul daarmee de druksproeier. Vernevel gelijkmatig van de nok naar de goot en houd de nevel op de pannen in plaats van in de goot. Reken op ongeveer elf liter mengsel per tien tot vijftien vierkante meter.
-
Laat het werken en blijf eraf
Na een paar dagen kleurt het mos zwart en sterft het af. Dat oogt tijdelijk lelijker dan de begintoestand, en dat is normaal. Schrob niet, want juist het schuren beschadigt de toplaag die je wilde sparen. Bij een enzymreiniger duurt dit weken en kan een tweede beurt nodig zijn.
-
Spoel af of laat de regen het doen
Na achtenveertig uur spoel je met een tuinslang af, van boven naar beneden en met gewone leidingdruk. Een stevige regenbui doet hetzelfde werk. Spuit nooit van de goot omhoog, want dan pers je water onder de pannen door tot op het dakbeschot.
-
Ruim op en beslis over nabehandeling
Haal de goot en de uitloop naar de regenpijp leeg en veeg het platte dak van de uitbouw schoon. Bekijk daarna de pannen van dichtbij: zie je afbrokkelende randen en gruis, dan is de pan aan vervanging toe. Zijn ze nog hard, dan kun je impregneren of coaten overwegen zodra alles kurkdroog is.
Droogtijden
Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens
| Soort werk | Materiaal | Stofdroog | Overschilderbaar of belastbaar | Volledig uitgehard | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|---|---|
| Kit | Acrylaatkit | 20 tot 40 minuten | na 6 tot 12 uur overschilderbaar | 24 tot 48 uur | Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt. |
| Kit | Siliconenkit (sanitair) | 10 tot 20 minuten | niet overschilderbaar | 24 uur per 2 mm dikte | Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig. |
| Kit | Hybride kit (MS-polymeer) | 15 tot 30 minuten | na 24 uur overschilderbaar | 24 tot 72 uur | Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer. |
| Kit | Polyurethaankit | 30 tot 60 minuten | na 24 uur | 3 tot 5 dagen | Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is. |
| Kit | Montagekit | 30 minuten voorgrip | na 24 uur belastbaar | 3 tot 7 dagen op volle sterkte | Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt. |
| Stucwerk | Stucpasta of finishpasta | 2 tot 4 uur | na 12 tot 24 uur schuren | 24 tot 48 uur | Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij. |
| Stucwerk | Gips (raaplaag) | 12 uur per laag | na 24 uur verder werken | 1 week per centimeter dikte | Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf. |
| Stucwerk | Cementgebonden pleister | 24 uur | na 3 dagen | 2 tot 4 weken | Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven. |
| Stucwerk | Vulmiddel voor gaatjes | 20 tot 60 minuten | na 1 tot 2 uur schuren | 4 tot 8 uur | Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen. |
| Verf | Muurverf op waterbasis (latex) | 30 tot 60 minuten | na 4 tot 6 uur tweede laag | 2 tot 4 weken | De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast. |
| Verf | Grondverf op waterbasis | 1 uur | na 4 tot 6 uur schuren en aflakken | 24 uur | Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak. |
| Verf | Grondverf op terpentinebasis | 4 tot 6 uur | na 16 tot 24 uur | 3 tot 5 dagen | Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door. |
| Verf | Lak op waterbasis | 1 tot 2 uur | na 6 uur tweede laag | 5 tot 7 dagen | Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken. |
| Verf | Lak op terpentinebasis | 4 tot 8 uur | na 24 uur | 1 tot 2 weken | Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig. |
| Verf | Voorstrijkmiddel | 1 tot 2 uur | na 2 tot 4 uur verder | 12 uur | Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in. |
| Vloer | Egaliseermiddel | 3 tot 6 uur beloopbaar | na 24 uur vloer leggen | 1 dag per millimeter | Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc. |
| Vloer | Cementdekvloer | 24 tot 48 uur beloopbaar | na 3 weken belastbaar | 1 week per centimeter, daarna langzamer | Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag. |
| Vloer | Anhydriet gietvloer | 24 tot 48 uur | na 5 tot 7 dagen | 3 tot 6 weken | De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden. |
| Vloer | Betonvloer gestort | 24 uur ontkisten | na 7 dagen licht belastbaar | 28 dagen op sterkte | Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig. |
| Tegelwerk | Tegellijm (standaard) | niet belopen | na 24 uur voegen | 7 dagen | Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting. |
| Tegelwerk | Tegellijm (sneldrogend) | niet belopen | na 4 tot 6 uur voegen | 24 uur | Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd. |
| Tegelwerk | Voegmortel | 2 tot 3 uur nawassen | na 24 uur licht belastbaar | 7 dagen voor douchegebruik | Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen. |
| Tegelwerk | Smeerbare afdichting (kimband en pasta) | 3 tot 4 uur per laag | na 12 tot 24 uur tegelen | 24 uur | Twee dunne lagen werken beter dan een dikke. |
| Behang | Behangplaksel op vliesbehang | direct hangen | na 24 uur droog | 48 uur | Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan. |
| Behang | Glasweefsel met muurverf gelijmd | 6 uur | na 24 uur overschilderen | 48 uur | Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes. |
| Hout | Houtlijm (pva) | 20 tot 30 minuten klemmen | na 1 uur voorzichtig hanteren | 24 uur op volle sterkte | Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt. |
| Hout | Constructielijm (polyurethaan) | 40 minuten klemmen | na 3 uur | 24 uur | Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk. |
| Hout | Houtvuller op waterbasis | 30 minuten | na 1 uur schuren | 4 uur | Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm. |
| Hout | Epoxy houtreparatie | 30 tot 90 minuten | na 4 tot 6 uur schuren | 24 uur | Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig. |
| Hout | Beits op waterbasis | 1 uur | na 4 uur tweede laag | 24 tot 48 uur | In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat je het dak op gaat
Uit de praktijk
Betonpannen uit 1987 op een dakvlak dat de hele winter nat blijft
Een rijtjeshuis met sneldekpannen uit ongeveer 1987, achterzijde op het noorden. Er zaten bolvormige mospollen op de pannen en er liepen groene strepen naar de goot. De eerste ingeving was een staalborstel op een telescoopsteel vanaf het platte dak van de uitbouw, en daarna alles afspuiten met de hogedrukreiniger.
Dat is precies de combinatie die het dak sloopt. De staalborstel krast de cementhuid stuk en de hogedruk haalt de rest van de toplaag mee, waarna het mos zich in het opgeruwde oppervlak nog beter vastzet. Wat hier wel werkte: de pollen op een droge dag met een nylon borstel wegvegen, daarna een liter groenaanslagconcentraat op tien liter water vernevelen en het dak twee dagen met rust laten. Het mos kleurde zwart en de eerste regenbui deed het spoelwerk.
De vraag of de pannen nog te redden waren, was al beantwoord zonder dat iemand het doorhad. Twee jaar eerder waren alle pannen eraf geweest voor nieuwe panlatten en dampopen folie, en er sneuvelden toen nauwelijks pannen. Materiaal dat het lichten en terugleggen doorstaat, is nog hard genoeg voor een reiniging. Op de noordzijde staat het mos over drie tot vier jaar wel weer terug.
Een lek dat niets met het mos te maken had
Op zolder verscheen een klein bruin vlekje op het witte beschot, precies onder het dakvlak met zonnepanelen. Maanden later kwam er bij een stevige regenbui echt water naar binnen. De aandacht ging eerst naar de vervuilde pannen, want die zagen er slecht uit en het mos zou het water wel vasthouden.
De oorzaak zat een halve meter hoger. Bij de montage van de zonnepanelen was er van binnenuit een gaatje geboord om een kabel naar buiten te trekken, en die boor had de dakpan erboven geraakt. Zo'n gaatje wordt met vorst en regen alleen maar groter. Toen de monteur het dak op ging, lag de pan met het gat er precies boven de natte plek.
De les is de volgorde van zoeken. Komt er water binnen op een plek waar iets doorheen gaat, zoals een kabeldoorvoer, een ontluchting of een dakdoorvoer, kijk daar dan eerst. Mos veroorzaakt zelden een puntlek: dat geeft juist diffuse vochtplekken over een groter oppervlak.
Reinigen en coaten in plaats van zeshonderd vierkante meter vervangen
Bij een groot dakoppervlak van zo'n zeshonderd vierkante meter dreigde binnen enkele jaren een complete pannenvervanging, puur omdat de betonpannen poreus werden. In plaats daarvan is het dak machinaal gereinigd en daarna gecoat, met de verwachting dat het zo nog een jaar of vijftien meegaat.
Bij die schaal is de rekensom eenvoudig, want een coating kost een fractie van een nieuw dak. Bij een gewone eengezinswoning met twee dakvlakken ligt dat anders. Daar is het verschil tussen laten coaten en compleet vernieuwen een stuk kleiner, en bij vernieuwen krijg je er panlatten, dampopen folie en panhaken bij, die er in de bouwjaren tachtig vaak niet in zaten.
Wat in beide gevallen geldt: coaten heeft alleen zin op pannen die nog structureel gezond zijn. Op materiaal dat al vorstschade heeft, laat de coating binnen een paar winters los en neemt hij een schilfertje pan mee.
Veelgemaakte fouten
Beginnen met de hogedrukreiniger
De straal haalt de cementhuid en de gekleurde toplaag van een betonpan mee. Het dak is een seizoen mooi en daarna groener dan ooit, want in het opgeruwde oppervlak hecht nieuwe alg beter. Wil je toch machinaal reinigen, plan dan meteen een impregnering of coating erachteraan.
Van de goot omhoog spuiten
Water dat tegen de pannen in gaat, loopt over de kopse kant onder de pan door. Bij daken zonder dampopen folie komt het rechtstreeks op het dakbeschot terecht, en dat merk je pas als er een vochtplek op zolder verschijnt. Werk altijd van nok naar goot.
Een staalborstel gebruiken
Staal is harder dan de toplaag van een betonpan en krast er dwars doorheen. In die krassen vestigt zich prompt de volgende generatie mos, en achtergebleven staaldeeltjes geven na een winter roestpuntjes. Een harde nylon borstel doet hetzelfde werk zonder de pan te openen.
Vernevelen vlak voor een regenbui
Groenaanslagreiniger heeft achtenveertig uur nodig om in te werken. Valt er een uur later regen, dan spoelt het middel de goot in voordat het iets gedaan heeft en heb je alleen je tuin behandeld. Kijk de verwachting na, en behandel niet bij kans op nachtvorst.
Meteen resultaat verwachten en gaan schrobben
Na het spuiten wordt het dak eerst zwart en dat lijkt op mislukking. Het is juist het teken dat het mos afsterft. Wie op dat moment de borstel pakt, beschadigt de toplaag die hij wilde sparen. Geef het twee dagen en laat de regen het werk doen.
Chloor gebruiken boven een tuin en een zinken goot
Bleekmiddel maakt de aanslag razendsnel wit, maar het spoelt via de goot je borders in en tast zink aan. Een aangevreten zinken goot lekt jaren later op de naden. Een gewone groenaanslagreiniger doet hetzelfde werk zonder die nevenschade.
Over de pannen lopen om er sneller bij te zijn
Betonpannen breken bij belasting op de kop van de pan, en een gebroken pan zie je vanaf de grond niet terwijl er wel water doorheen loopt. Gebruik een dakladder met noknaak die het gewicht over de latten verdeelt, of blijf op de steiger en werk met een steel.
De goot vergeten na afloop
Alles wat je van het dak haalt, komt in de goot terecht. Blijft dat liggen, dan vormt het bij de uitloop een prop en loopt de goot bij de eerste hoosbui over langs de gevel. Schep de goot leeg en spoel de regenpijp door voordat je de steiger afbreekt.
Veelgestelde vragen
Kun je dakpannen zelf schoonmaken?
Ja, mits je veilig bij het dakvlak kunt komen. Het werk zelf is niet ingewikkeld: pollen wegborstelen, een verdund middel vernevelen en twee dagen wachten. De hoogte is het echte obstakel. Kun je vanaf een plat dak of een rolsteiger werken, dan is dit prima zelfwerk. Is je dak steil, hoog of vol met zonnepanelen, dan is het verstandiger om het uit te besteden.
Wat heb je nodig om zelf dakpannen schoon te maken?
Zelf dakpannen schoonmaken vraagt weinig gereedschap: een druksproeier van vijf tot acht liter, een groenaanslagreiniger als concentraat, een harde nylon borstel op een telescoopsteel en een veilige opstelling. Verder een tuinslang om af te spoelen en een emmer om de goot leeg te halen. Een hogedrukreiniger heb je niet nodig en die kun je bij deze klus beter in de schuur laten staan.
Mag je een hogedrukreiniger op dakpannen gebruiken?
Het kan, maar je betaalt ervoor met levensduur. De straal haalt de beschermende cementhuid en de toplaag van betonpannen mee, waardoor het oppervlak openligt en nieuwe aanslag zich sneller hecht. Doe je het toch, gebruik dan een vlakstraal van 25 of 40 graden, houd minstens dertig centimeter afstand, werk van boven naar beneden en behandel het dak daarna met een impregneermiddel of een coating.
Hoe lang duurt het voordat groenaanslagreiniger werkt?
De eerste dag zie je nog niets. Na twee tot vier dagen verkleurt het mos zwart en sterft het af, en daarna laat het langzaam los. Bij een enzym- of bacteriereiniger duurt dat proces weken in plaats van dagen, en soms is een tweede beurt nodig. Het dak ziet er in die tussentijd slechter uit dan aan het begin, en dat hoort erbij.
Moet je na het middel nog schrobben of afspoelen?
Schrobben hoeft niet en is zelfs ongewenst, omdat je daarmee de toplaag beschadigt die je juist wilde beschermen. Afspoelen mag na achtenveertig uur met een gewone tuinslang, van de nok naar de goot. Een stevige regenbui doet precies hetzelfde werk. Op een dak dat lastig te bereiken is, kun je het spoelen dus gerust aan het weer overlaten.
Hoe vaak moet je dakpannen schoonmaken?
Dat hangt vooral af van de oriëntatie en de staat van de pannen. Een dakvlak op het noorden blijft in de winter permanent nat en heeft elke drie tot vier jaar een beurt nodig. Aan de zuidkant droogt het dak veel sneller op en kun je zes tot acht jaar wachten. Geglazuurde keramische pannen blijven het langst schoon, verweerde betonpannen het kortst.
Is mos op dakpannen schadelijk?
Het mos zelf vreet zich niet door een pan heen, maar het houdt water vast en dat is bij poreuze betonpannen wel een probleem. Het vocht trekt de pan in en zet bij vorst uit, waardoor er schilfers en haarscheuren ontstaan. Losgeraakte pollen verstoppen bovendien de goot en de regenpijp. Op een gezonde geglazuurde pan mag wat groene waas gewoon blijven zitten.
Kun je dakpannen schoonmaken zonder het dak op te gaan?
Vaak wel. Vanaf een plat dak van een uitbouw of vanaf een rolsteiger bereik je met een telescoopsteel van drie tot vijf meter een flink stuk dakvlak, en een druksproeier met verlengde lans komt nog verder. Voor een hoog dakvlak aan de voorzijde houdt dat op. Reik nooit verder dan comfortabel gaat, want daar begint bijna elk ongeluk op hoogte.
Wat is het beste seizoen om je dak te reinigen?
Het late voorjaar en de vroege herfst werken het prettigst. Je hebt dan warmte genoeg om het middel te laten werken en er is minder kans op nachtvorst. Belangrijker dan het seizoen is de verwachting: je hebt een droge dag nodig om te spuiten en achtenveertig uur droog weer daarna. Op een gloeiend heet dak in juli verdampt het middel voordat het intrekt.
Moet je na het reinigen impregneren of coaten?
Alleen als het iets oplevert. Bij keramische pannen en bij een zuidgericht dak kun je het rustig laten. Een impregneermiddel op siloxaanbasis maakt een poreus geworden betonpan waterafstotend en laat hem toch ademen, goed voor vijf tot tien jaar. Een coating sluit de poriën af en geeft de kleur terug, maar dan moet de pan kurkdroog en structureel gezond zijn, anders bladdert de laag er bij de eerste vorst weer af.
Wat kost het om dakpannen te laten reinigen?
Reinigen wordt per vierkante meter dakvlak afgerekend en is een fractie van wat coaten kost, dat er meerdere lagen en veel meer arbeid bij krijgt. De prijs hangt sterk af van de bereikbaarheid, want steiger- of hoogwerkerkosten zijn vaak een grotere post dan het reinigen zelf. Vraag drie offertes op waarin staat welke methode gebruikt wordt, en let op of machinaal reinigen zonder nabehandeling wordt aangeboden.
Kun je mos tussen de nokvorsten weghalen?
Voorzichtig. Zitten de nokvorsten in specie, dan is die voeg na dertig jaar meestal al brokkelig en borstel je hem met wat kracht zomaar los. Haal het mos daar met de hand of met een kunststof spatel weg en laat de borstel erbuiten. Zie je open of gescheurde voegen, dan is dat een aparte reparatie met vorstenspecie of een droogvorstsysteem, en dat is werk voor iemand die vast op het dak staat.
Wanneer je beter een vakman belt
Dakpannen schoonmaken is qua handeling geen specialistenwerk, maar de omstandigheden bepalen of je het zelf moet willen. Werken op hoogte is verantwoordelijk voor de meeste ernstige ongelukken bij doe-het-zelfwerk, en een schuin dak met een laagje middel erop is glad.
Bel iemand in bij een steil dakvlak, bij een dak waar geen plat dak of steigerplaats naast ligt, en bij een dakvlak met zonnepanelen. Tussen panelen door werken vraagt om beschadigde kabels en gebroken pannen, en de panelen zelf verdragen geen reinigingsmiddel.
Vermoed je vezelcement golfplaten of oude leien van voor 1994, stop dan meteen. Asbesthoudend materiaal reinig je niet, want borstelen en spuiten maken vezels vrij. Laat een monster onderzoeken en laat verwijdering over aan een gecertificeerd bedrijf.
Twijfel je of je pannen nog te redden zijn, laat een dakdekker meekijken voordat je in een coating investeert. Brokkelige randen, gruis in de goot en pannen die bij een lichte tik breken zijn tekenen dat reinigen alleen uitstel is. En bij een dak dat toch open moet, is dat het moment om panlatten, dampopen folie en panhaken in één keer mee te nemen.