Korstmos verwijderen van dak, gevel en terras

Waarom korstmos zo vast op de ondergrond zit

Korstmos is geen plant maar een samenleving van een schimmel en een alg. De schimmel vormt de korst en houdt vocht vast, de alg zorgt via het licht voor de voeding. Dat maakt het een taai geheel dat maanden zonder water kan en daarna gewoon weer verder groeit.

Er zitten geen wortels onder, maar dat helpt je niet. De schimmeldraden dringen tot in de poriën van de steen en hechten zich aan het materiaal zelf, waardoor de korst en de ondergrond in elkaar overlopen. Vastzittende resten van een ondergrond krijgen is een terugkerend thema bij verwijderen en reinigen, en korstmos is daarvan de traagste variant.

Korstvormig mos groeit langzaam, vaak maar een paar millimeter per jaar. Een vlek ter grootte van een muntstuk staat er dus al een paar jaar, en dat verklaart meteen waarom hij niet in een uurtje weg is.

De schimmel scheidt zwakke zuren af, waaronder oxaalzuur. Op kalkgebonden materiaal zoals voegmortel, beton, kalkzandsteen en kalksteen lost dat het bindmiddel heel langzaam op. Het oppervlak wordt daardoor poreuzer, houdt langer water vast en wordt daarmee nog aantrekkelijker voor de volgende generatie mos.

Korstmos, mos en groene aanslag uit elkaar houden

Wat mensen korstmos noemen is lang niet altijd korstmos, en dat verschil bepaalt welk middel zin heeft. Groene aanslag is een laag eencellige algen die alleen op het oppervlak zit en die je met water en een borstel al grotendeels weg krijgt. Echt mos is een plant met blaadjes die als een polletje op de ondergrond ligt en die je er in stukken af schuift.

Korstmos is het lastigste van de drie. Het ligt plat als een verfvlek, is grijs, geelgroen, oranje of zwart, en laat zich niet als geheel oppakken. Probeer je het met een nagel op te lichten, dan brokkelt er een schilfertje af en de rest blijft zitten.

Er is nog een vierde categorie die vaak voor korstmos wordt aangezien: een dunne zwarte film van schimmels op vochtig, vuil werk. Die veeg je met een natte doek al deels weg, en dat is meteen de test. Wat afgeeft op een doek is aanslag, wat blijft zitten is korstmos.

Wat je ziet	Hoe het vastzit	Waar het meestal groeit	Wat het weghaalt
Groene aanslag, glad en glibberig	Alleen op het oppervlak, veegt af	Schaduwzijde van gevel, terras, schutting	Water, borstel en zo nodig een algenmiddel
Mospolletjes met zichtbare blaadjes	Ligt los op de ondergrond, houdt zich vast in voegen	Voegen van terras, dakgoot, noordelijk dakvlak	Uitkrabben en afborstelen, daarna een middel tegen hergroei
Platte grijze of geelgroene korst	Vergroeid met de poriën, brokkelt bij optillen	Dakpannen, betontegels, natuursteen, gevelsteen	Middel laten inwerken, weken wachten, daarna borstelen
Bladvormig korstmos met opstaande randjes	Middenin vast, randen deels los	Schutting, houten vlonder, tuinmuur, boomstam	Randen opwippen met een schraper, rest chemisch aanpakken
Zwarte platte vlekjes van enkele millimeters	Zit als een pigmentkorst in de steen	Beton, kalkzandsteen, betontegels, hardsteen	Middel, geduld en meestal een tweede behandeling
Zwarte film die op een doek afgeeft	Alleen een aanslaglaag op het vuil	Kunststof kozijn, gecoate plaat, gootrand	Warm water met soda en een borstel
Grijs baardachtig plukje op takken en hekwerk	Hangt aan de ondergrond, niet erin	Boomtakken, oude schutting, hekwerk, schone lucht	Afborstelen, verder onschadelijk voor de ondergrond

Zwarte korstmos verwijderen van beton en steen

Zwarte korstmos verwijderen vraagt meer geduld dan de grijze en gele soorten, om een simpele reden: het zwart is pigment dat in de korst zelf zit. Het middel doodt het organisme wel, maar de kleurstof verdwijnt pas als het korstje zelf van de steen laat. Op ruw beton en op betontegels kan dat een paar maanden duren.

Op kalkzandsteen en op betonnen dakpannen zit dat pigment ook deels in de bovenste laag van de steen. Ook als de korst weg is, zie je dan nog een lichte schaduw op de plek waar hij zat. Dat is geen teken dat de behandeling niet gewerkt heeft, en het trekt bij een gevel meestal in een jaar weg door regen en uv.

De verleiding is groot om die zwarte plekken weg te bleken met chloor. Dat werkt kort en pakt daarna vervelend uit: chloor bleekt ook de steen en de voeg eromheen, ongelijkmatig, en tast kalkgebonden voegmortel aan. Een gevel die daarna vlekkerig licht is geworden, krijg je niet meer gelijk. Zit de aanslag over een heel geveldeel, lees dan eerst hoe je een gevel schoonmaakt zonder de steen te beschadigen.

Reken op twee behandelingen bij zwart korstmos. De eerste doodt de bovenkant van de korst, de tweede, een week of vier later, bereikt wat daaronder zat. Tussentijds boenen heeft weinig zin en kost je vooral het middel dat nog aan het werk was.

Middelen die werken en middelen die schade doen

Het gangbare middel tegen mos en algen is een reiniger op basis van quaternaire ammoniumverbindingen. Die tast de celwand aan, waardoor het organisme afsterft en de hechting met de ondergrond in de weken erna vanzelf verloren gaat. Je koopt het als concentraat of gebruiksklaar; de verdunning verschilt per merk, dus die lees je op het etiket in plaats van hem te schatten.

Middelen die in Nederland tegen mos en alg verkocht mogen worden, zijn biociden en hebben een toelating. Op het etiket staat daarom een toelatingsnummer en staat wat je wel en niet mag behandelen. Staat er niets van dat alles op, dan is het een schoonmaakmiddel en geen mosdoder, en dan kun je een teleurstelling verwachten.

Een zwarte vlek die vettig aanvoelt en niet korstig is, komt niet van mos maar van teer, roet of vet. Daar helpt een algenmiddel niets tegen; zo'n vlek pak je aan met wasbenzine als ontvetter en veel schone doeken.

Middel	Werkt op	Niet gebruiken op	Waar je op let
Mos- en algenverwijderaar op quat-basis	Korstmos, mos, algen op vrijwel elke buitenondergrond	Vijverranden en beplanting	Werkt traag, resultaat pas na weken, niet naspoelen
Natriumpercarbonaat, ook wel zuurstofbleek	Onbehandeld hout, vlonder, tuinmeubels	Aluminium en zink	Laat het hout lichter kleuren, altijd hele delen behandelen
Soda in warm water	Vette zwarte aanslag, groene film op tegels	Aluminium, geschilderd werk, natuursteen	Goed naspoelen, laat anders witte randen achter
Chloor of bleekwater	Snel bleken van een zwarte film	Gevelsteen, voegwerk, dakpannen, planten	Bleekt ongelijk, tast voeg aan, nooit met een zuur mengen
Schoonmaakazijn of azijnzuur	Vrijwel niets van blijvende waarde	Beton, voegwerk, kalkzandsteen, natuursteen	Vreet het bindmiddel aan en maakt de steen poreuzer
Gevelreiniger op zuurbasis	Kalksluier en cementsluier	Kalksteen, marmer, hardsteen, jong voegwerk	Vakwerk, vooraf nat maken en direct grondig naspoelen
Heet water of een stoomreiniger	Korstmos op terras, vlonder, tuinmuur	Dun kunststof en oude verflagen	Chemievrij, wel arbeidsintensief, doodt niet altijd de sporen
Groene zeep of allesreiniger	Vuil en vet	Als mosbestrijding	Maakt de aanslag glad maar doodt niets
Staalborstel	Ruw metaal	Steen, beton, dakpan, verf, hout	Laat staaldeeltjes achter die later roestvlekken geven

Per ondergrond: wat kan en wat je beter laat

Het middel bepaalt of het mos doodgaat, de ondergrond bepaalt wat je er mechanisch mee mag doen. Een betonnen dakpan heeft een dunne gekleurde deklaag die je met een schraper of een puntstraal in één haal kapot maakt, terwijl een gebakken klinker daar nauwelijks van onder de indruk is.

Test bij twijfel altijd eerst op een hoekje dat niemand ziet. Twee minuten wachten op het resultaat van een testplek is aanzienlijk goedkoper dan een gevel die vlekkerig is geworden. Ligt de aanslag vooral op het dak, dan staat de volgorde en de veilige werkwijze bij het reinigen van dakpannen.

Twee plekken worden bijna altijd overgeslagen. De eerste is de kitrand langs een buitenkozijn, waar mos zich nestelt in de hoek waar regenwater blijft hangen. Zit die rand er los onder, dan heeft borstelen geen zin en is het uitsnijden van de oude kitrand de eerste stap.

De tweede is de onderste rij pannen boven de goot. Bladresten houden dat deel maandenlang vochtig, waardoor de korst daar het dikst is. Hoe je die strook aanpakt zonder het dak op te lopen, staat bij het schoonmaken van dakpannen vanaf de goot.

Ondergrond	Zo pak je het aan	Dit juist niet
Betonnen dakpan	Middel opbrengen, laten afsterven, daarna zacht afspoelen	Geen puntstraal en geen schraper, de deklaag laat los
Keramische of geglazuurde pan	Middel, en daarna licht afborstelen met nylon	Niet op de pannen lopen, ze breken bij de nok en de zijkant
Gemetselde gevel met gebakken steen	Middel van onder naar boven aanbrengen, ruim de tijd geven	Geen zuur en geen chloor, dat tast de voeg aan
Kalkzandsteen en beton	Mild middel, tweemaal behandelen, geduld met het pigment	Nooit azijn of een zure reiniger, het bindmiddel lost op
Gestuukte of geschilderde gevel	Middel verdund proberen op een testplek, zacht borstelen	Geen hoge druk, water dringt achter de laag en die blaast
Natuursteen, hardsteen en grafmonument	Alleen water, zachte nylon borstel en een pH-neutraal middel	Geen zuur, geen staalborstel, geen hoge druk
Betontegels op het terras	Middel, daarna schrobben en met een vlakwasser afwerken	Niet met een puntstraal, dat freest de cementhuid weg
Gebakken klinkers en gepotdekseld straatwerk	Middel en een stevige nylon schrobber	Niet dieper spuiten dan het voegzand, dat spoelt eruit
Onbehandeld hout, vlonder of schutting	Natriumpercarbonaat, schrobben in de nerfrichting, naspoelen	Niet dwars op de nerf schuren, dan blijft het ruw en vuil
Geverfd of gebeitst hout	Zacht sopje, borstel, en pas daarna beoordelen of de verf nog hecht	Geen agressief middel, dat vreet zich in de verffilm
Kunststof kozijn en gecoate plaat	Warm water met soda en een zachte borstel	Geen schuurmiddel, dat maakt de coating dof en vuilgevoelig
Zinken goot en zinken dakrand	Water, zachte borstel, hooguit een neutraal middel	Geen soda en geen percarbonaat, die tasten zink aan
Voegwerk tussen terrastegels	Handmatig uitkrabben van het mos, daarna behandelen	Geen hoge druk vlak op de voeg, dan is de voeg zelf ook weg

Hogedrukreiniger: wanneer wel en wanneer niet

Een hogedrukreiniger haalt korstmos er zichtbaar af, en dat is precies waarom hij zo vaak verkeerd wordt gebruikt. Wat er vanaf komt is niet alleen het mos maar ook de dichte toplaag van beton, de deklaag van een dakpan of de cementhuid van een terrastegel. Wat overblijft is een ruwer oppervlak dat water vasthoudt, en daar groeit de nieuwe aanslag sneller dan op het gladde origineel.

Gebruik hem daarom gericht. Op gebakken klinkers, hardhouten meubilair en een gewone stoep kan hij prima. Op betontegels werkt hij alleen aanvaardbaar met een vlakwasser, want die verdeelt de druk over een roterende straal in plaats van hem op één punt te zetten.

Werk met een waaiersproeier van 25 of 40 graden, houd de mond minstens 30 centimeter van het oppervlak en beweeg altijd door. De rode nulgraden-sproeier laat je in de koffer liggen: die snijdt in beton en in hout. Bij een dak spuit je nooit tegen de pannen in, want dan gaat het water onder de overlap door en komt het op het dakbeschot terecht.

Spoel je een terras schoon, dan gaat het voegzand of de voegmortel er vaak deels mee weg. Reken erop dat je moet aanvullen, en is de voeg toch al zanderig, kijk dan meteen naar het uitkrabben en vervangen van oude voegen voordat je nieuw zand instrooit.

Het weer bepaalt of het middel iets doet

Een mosmiddel is een biologisch werkend product en dat vraagt een levend organisme om aan te grijpen. Bij lage temperaturen ligt het korstmos stil en gebeurt er weinig, en bij vorst in de nacht loop je kans dat het water in de poriën uitzet en de steen laat afschilferen.

De beste momenten in het jaar zijn het late voorjaar en de vroege herfst. Het is dan mild, het is regelmatig vochtig geweest en het mos is actief. Hoogzomer is minder geschikt, want dan is de korst kurkdroog en neemt hij nauwelijks vloeistof op.

Reken op een droog venster van zes tot twaalf uur na het aanbrengen, tenzij de verpakking iets anders zegt. Regen die kort na het spuiten valt, spoelt het middel weg voordat het de korst binnen is, en dan heb je vooral je tuin behandeld.

Plan de tweede behandeling in hetzelfde seizoen. Behandel je in het voorjaar, dan kun je in de vroege herfst nog eens over de dikke plekken, terwijl het mos actief is. Een tweede ronde in de winter levert weinig op en kost je alleen het middel.

Omstandigheid	Wat er dan gebeurt	Wat je doet
Onder de 8 graden	Het mos is niet actief en neemt het middel amper op	Wachten tot een reeks dagen boven de 10 graden
Regen binnen 6 uur	Het middel spoelt weg voordat het is ingetrokken	Behandelen aan het begin van een droog venster
Nachtvorst verwacht	Water in de poriën zet uit en laat de steen schilferen	Niet behandelen, ook geen natte gevel achterlaten
Volle zon op het vlak	De vloeistof verdampt voordat hij de korst in trekt	Werken op de schaduwzijde of vroeg in de ochtend
Harde wind	Nevel waait op de beplanting en de buren	Grove straal, lage druk, of uitstellen
Lange droge periode	De korst is uitgedroogd en gesloten	Vooraf licht bevochtigen met schoon water
Aanhoudend zachte, vochtige herfst	Het mos is actief en neemt goed op	Het gunstigste moment van het jaar om te behandelen

Korstmos op hout dat je daarna wilt schilderen

Op een schutting, een kozijn of een houten gevelbekleding is korstmos meer dan een schoonheidsprobleem. De korst houdt regenwater vast tegen het hout aan, en juist die vochtplek is waar de verffilm loslaat en waar het hout uiteindelijk zacht wordt. Wie een geschilderd deel gaat opknappen, begint dus bij het schoonmaken en niet bij het schuren.

Op onbehandeld hout werkt natriumpercarbonaat goed. Los het op in warm water, breng het op, laat het een kwartier staan en schrob in de richting van de nerf. Dwars schrobben rukt de vezels op en dan hecht het vuil er de volgende keer sneller aan.

Op geverfd hout ga je zachter te werk: een sopje, een nylon borstel en daarna beoordelen of de verf er nog op zit. Waar de laag opbolt of afschilfert, moet hij eraf tot op vast materiaal, want verf over een vochtige, aangetaste plek gaat binnen een seizoen weer los.

Laat het hout na het reinigen echt doordrogen, minstens een paar droge dagen en langer bij dikke delen. Verf op nat hout sluit het vocht in. Hoeveel tijd je per product nodig hebt voordat je verder kunt, staat in onze tabel met droogtijden per materiaal, en houd er rekening mee dat grondverf op terpentinebasis onder de tien graden nauwelijks doordroogt.

Voorkomen dat het binnen twee jaar terugstaat

Korstmos groeit waar het lang vochtig blijft, dus de beste bescherming is een ondergrond die sneller droogt. Snoei overhangende takken weg, houd de goot en de hemelwaterafvoer vrij, en haal struiken die tegen de gevel of de schutting groeien een halve meter naar achteren. Meer licht en meer luchtbeweging doet meer dan welk middel ook.

Kijk ook waar het water heen gaat. Een lekkende goot, een afvoer die op het terras uitkomt of een dorpel zonder afschot geeft een strook die permanent nat is, en precies daar zit de aanslag het dikst. Een halve dag aan de afvoer besteden scheelt jaren schrobwerk.

Op poreus buitenwerk kun je na het reinigen een waterafstotend impregneermiddel op siloxaanbasis aanbrengen. Dat sluit de steen niet af maar laat water eraf lopen in plaats van intrekken. Breng het pas aan op een volledig droge, schone ondergrond, want vocht dat je insluit komt er niet meer uit en geeft juist vlekken.

Staat er een boom die de hele gevel in de schaduw houdt en die je toch al weg wilde hebben, houd er dan rekening mee dat het karwei daarmee niet klaar is. Het weghalen van de stronk die overblijft is een eigen klus. Wil je het buitenwerk daarna in de verf zetten, dan vind je de aanpak per soort werk in ons overzicht over schilderen en behangen.

Als de ondergrond zelf versleten is

Soms is de aanslag het symptoom en niet het probleem. Betontegels waar de cementhuid vanaf is, laten zich niet meer schoon houden en zijn binnen een seizoen weer groen. Voegen die zanderig uit elkaar vallen, houden water vast in plaats van het af te voeren.

Op dat punt is doorreinigen weggegooid werk. Herstel dan eerst de ondergrond: nieuwe voegen, of bij een terras dat overal openligt, de tegels eruit halen en opnieuw stellen op een goed afwaterend bed.

Zo pak je een dak, gevel of terras met korstmos aan

Deze volgorde werkt op vrijwel elke buitenondergrond, met de aanpassingen per materiaal uit de tabel hierboven.

1. Stel vast wat er groeit en waar de ondergrond tegen kan

   Wrijf met een natte duim over de vlek. Geeft hij af, dan heb je aanslag en volstaat sop met een borstel. Blijft hij zitten, dan is het korstmos. Breng daarna het gekozen middel op een onopvallend hoekje aan en kijk een dag later of de kleur van de steen onveranderd is.

2. Dek af wat geen middel mag krijgen

   Leg folie of vochtige doeken over beplanting en gras onder de werkplek, en koppel de regenpijp los van de regenton. Een vijver in de buurt vraagt extra voorzichtigheid, want deze middelen zijn schadelijk voor waterleven. Werk bij een gevel van onder naar boven, dan lopen er geen strepen over droog werk.

3. Borstel droog weg wat al los zit

   Haal met een stugge nylon borstel de losse mospolletjes en de opstaande randjes van bladvormig korstmos weg, en krab de voegen uit. Doe dit droog en niet nat, want nat mos smeert uit tot een groene film. Wat je nu mechanisch weghaalt, hoeft het middel straks niet meer te doen.

4. Breng het middel gelijkmatig aan

   Meng het concentraat volgens het etiket in een drukspuit en spuit met een grove nevel, zodat het niet verwaait. Werk zo dat het hele vlak nat wordt zonder dat het eraf loopt. Bij een kurkdroge ondergrond na een lange droge periode maak je hem vooraf licht vochtig, want dan neemt de korst het middel op.

5. Laat het weken staan en blijf eraf

   Hier gaat het meestal mis: na twee dagen lijkt er niets gebeurd en gaat de borstel er alsnog overheen. Het afsterven en het loslaten van de korst kost twee tot acht weken, afhankelijk van dikte en weer. Naspoelen is bij de meeste middelen niet nodig en haalt de werking er juist af.

6. Borstel de dode korst weg

   Is de korst verkleurd en bros, dan gaat hij er met een nylon schrobber en water af. Op een terras kun je hier een vlakwasser inzetten. Op dakpannen, gestuukte gevels en natuursteen houd je het bij een borstel, want daar richt de druk meer schade aan dan het mos ooit deed.

7. Herstel, laat drogen en bescherm

   Vul weggespoeld voegzand aan en repareer uitgesleten voegen. Laat het werk daarna volledig drogen voordat je impregneert of schildert, en reken bij hout op meerdere droge dagen. Een tweede behandeling na een week of vier hoort er bij zwart korstmos gewoon bij.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Voordat je begint te spuiten

• Je weet of het korstmos, mos of gewone groene aanslag is
• Er is een testplek gedaan op een onopvallend hoekje van deze ondergrond
• Beplanting en gras zijn afgedekt en de regenton is losgekoppeld
• De verwachting geeft minstens zes uur droog en meerdere dagen boven de tien graden
• Het losse mos is er droog af geborsteld en de voegen zijn uitgekrabd
• Je draagt handschoenen, een bril en kleding die vlekken mag krijgen
• De ladder staat op een vlakke ondergrond met een stabilisatiebalk, of je werkt vanaf een steiger
• Je hebt ingecalculeerd dat het resultaat pas na weken zichtbaar is

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Meteen met de hogedrukreiniger beginnen

Het resultaat is direct zichtbaar en dat voelt goed, maar je haalt de dichte toplaag van beton, dakpan of voeg mee. Het oppervlak wordt ruwer, houdt langer water vast en groeit daardoor sneller weer dicht. Laat een middel het doden en gebruik de druk hooguit om de dode korst af te spoelen.

Azijn of een zure reiniger op beton en voegwerk

Azijn wordt vaak genoemd als onschuldig huismiddel, maar zuur lost juist het bindmiddel op van alles wat kalkgebonden is: voegmortel, beton, kalkzandsteen en kalksteen. Het mos gaat er hooguit tijdelijk van dood, terwijl de ondergrond poreuzer wordt en het probleem daarna groter is.

Chloor gebruiken om het zwart weg te bleken

Chloor bleekt niet alleen de aanslag maar ook de steen en de voeg, en zelden gelijkmatig. Een gevel met lichte vlekken op de behandelde plekken krijg je niet meer in kleur. Kwam het middel daarbij in aanraking met iets zuurs, dan ontstaat er chloorgas.

Behandelen bij kou of vlak voor de regen

Onder een graad of acht is het korstmos niet actief en neemt het nauwelijks iets op. Regen binnen een paar uur spoelt het middel weg naar de tuin en het riool voordat het is ingetrokken. Beide keren zie je pas na weken dat er niets gebeurd is en begin je opnieuw.

Na twee dagen alsnog gaan boenen

Het middel heeft weken nodig om de korst te doden en de hechting te laten verdwijnen. Wie er na een paar dagen met een borstel en water overheen gaat, verwijdert het middel en de bovenste laag korst, en laat de levende onderkant zitten. Die groeit gewoon weer dicht.

Een staalborstel of een staalspons pakken

Op steen, beton, hout en verf laat een staalborstel kleine metaaldeeltjes achter in het oppervlak. Die gaan roesten en geven binnen een paar maanden bruine spikkels die er niet meer uit gaan. Een stugge nylon borstel doet hetzelfde werk zonder dat gevolg.

Impregneren op een ondergrond die nog niet droog is

Een waterafstotend middel sluit de buitenkant af voor water dat erop valt. Zit er nog vocht in de steen of in het hout, dan wordt dat ingesloten en zoekt het een uitweg via vlekken, zoutuitbloei of loslatende verf. Geef poreus buitenwerk daarom meerdere droge dagen voordat je impregneert.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Korstmos weghalen tot ooghoogte is gewoon zelf te doen. Er zijn drie situaties waarin je beter niet zelf aan de slag gaat.

De eerste is het dak. Dakpannen zijn niet beloopbaar en breken bij de nok en langs de zijkanten, en met een volle drukspuit op een ladder werken is een van de manieren waarop mensen echt hard vallen. Boven de goot werk je vanaf een steiger of een hoogwerker, of je laat het door een dakdekker doen die daarvoor is uitgerust.

De tweede is asbesthoudend materiaal. Golfplaten op een schuur, oude gevelplaten en sommige oude dakleien uit de periode voor 1994 kunnen asbest bevatten. Borstelen, schuren of met hoge druk reinigen maakt daar vezels van vrij, en dat mag niet. Laat de plaat met rust en laat bij twijfel eerst onderzoeken wat het is; verwijderen is werk voor een gecertificeerd saneringsbedrijf.

De derde is kwetsbaar natuursteen en monumentaal metselwerk. Kalksteen, marmer, gepolijst hardsteen en oud voegwerk met kalkmortel verdragen de gangbare middelen slecht, en schade is daar blijvend. Een steenrestaurateur heeft methodes die wij in een bouwmarkt niet kopen.