Waterdruk laag: zo vind je de oorzaak

Wat een lage waterdruk meestal werkelijk is

Een slap straaltje noemt iedereen lage waterdruk, maar in de meeste woningen ontbreekt niet de druk maar de hoeveelheid. Druk is de kracht waarmee het water tegen de kraan duwt en die reken je in bar. Het aantal liters per minuut bepaalt hoe een douche aanvoelt, en dat wordt vooral begrensd door de waterleidingen die het water door je huis brengen.

Dat onderscheid is geen theorie. Wie een pomp koopt terwijl er een zeefje dicht zit, heeft na een middag werk precies hetzelfde straaltje. En wie de leiding naar de badkamer vervangt terwijl de aanvoer vanaf de straat al krap is, verlegt het probleem alleen maar.

Meten kost een kwartier. Zet een emmer van tien liter onder de keukenkraan, draai hem volledig open en klok hoe lang het vullen duurt. Veertig seconden voor tien liter betekent vijftien liter per minuut, een minuut betekent tien liter per minuut. Doe dat één keer met de kraan volledig koud en één keer volledig warm, en herhaal het bij de douche zonder douchekop.

Met die vier getallen op papier weet je binnen een kwartier of het probleem overal zit, alleen aan de warme kant, of alleen op één tappunt. Pas als je dat weet, heeft het zin om iets te vervangen of om na te denken over het opvoeren van de druk met een pomp of een dikkere leiding.

Speelt het overal of maar op één plek

De snelste manier om de oorzaak in te perken is kijken waar het probleem wél en waar het níet optreedt. Een lage druk in het hele huis komt van de aanvoer, de hoofdkraan of de hoofdleiding. Een lage druk op één kraan komt bijna altijd van die kraan zelf of van de afsluiter eronder.

Loop daarvoor alle tappunten langs met dezelfde vraag: hoe hard komt het koud, hoe hard komt het warm. Noteer het per punt, want uit je hoofd vergelijken gaat mis. Een douche voelt altijd zwakker dan een keukenkraan, ook als er evenveel water doorheen gaat, omdat het water over twintig gaatjes verdeeld wordt.

Let ook op wanneer het begon. Is het geleidelijk minder geworden, dan wijst dat naar kalk en vuil dat zich in jaren opbouwt. Is het van de ene dag op de andere gebeurd, dan is er iets veranderd: werkzaamheden in de straat, een kraan die is dichtgedraaid, of vuil dat is losgekomen na een klus aan de leiding.

Dat laatste zien we vaak na een verbouwing. Zodra er gesoldeerd, geperst of afgedopt is, komt er gruis los dat zich verzamelt in het eerste zeefje dat het tegenkomt. Heb je zelf een leiding aangepast en werk je met een perstang op meerlagenbuis of koper, spoel de leiding dan altijd door voordat je de kranen weer monteert.

Wat je merkt	Waar het meestal aan ligt	Wat je als eerste nakijkt
Eén kraan slap, de rest is normaal	Dichtgeslibde perlator of een half gesloten hoekstopkraan	Perlator eruit draaien en de kraantjes onder de wastafel volledig openen
Alleen warm water slap, koud loopt goed	Het warmwatertoestel, de aftakking ernaartoe of het zeefje in de koudwaterinlaat	Koud en warm apart klokken aan hetzelfde tappunt
Alleen de douche slap	Waterspaarder in kop of slang, verkalkte sproeigaatjes, vuile keerkleppen in de mengkraan	Meten zonder douchekop, daarna met kop
Het hele huis slap, ook koud	Hoofdkraan niet volledig open of een krappe aanvoer vanaf de meter	Hoofdkraan dichtdraaien en daarna helemaal opendraaien
Slap zodra er twee kranen tegelijk lopen	Te dunne hoofdleiding of stijgleiding	Elk punt eerst apart klokken, daarna samen
Boven slap, beneden prima	Hoogteverlies in combinatie met een dunne aftakking omhoog	Op de begane grond en op de verdieping meten en de getallen vergelijken
In de hele straat tegelijk slap	Werkzaamheden of een breuk in het leidingnet	Bij de buren vragen en het storingsoverzicht van je waterbedrijf bekijken
Over de jaren steeds minder geworden	Kalkaanslag in zeefjes, kraanbinnenwerk en de uitloop van een boiler	Zeefjes ontkalken en daarna opnieuw klokken
Meteen slap na een klus aan de leiding	Vuil dat is losgekomen en in een zeefje of klep is beland	Zeefjes van de dichtstbijzijnde tappunten controleren

Waterdruk van warm water laag terwijl koud water goed loopt

Warm water komt nooit met meer kracht uit de kraan dan koud water, want het koude water duwt de inhoud van je toestel naar buiten. Meet je koud tien liter per minuut en warm vijf, dan zit het probleem in het traject vanaf de aftakking naar het toestel tot aan de kraan. Dat is een overzichtelijk stuk installatie met maar een handvol verdachten.

Bij een combiketel is het eerste antwoord meestal geen mankement maar de opgave van het toestel. Een ketel levert een vast aantal liters bij een bepaalde temperatuur, en dat aantal loopt hard op zodra je een lagere temperatuur vraagt. Een toestel dat tien liter per minuut van zestig graden maakt, haalt bij veertig graden ruim zeventien liter. Aan de kraan meng je zelf, dus de warme kant hoeft nooit alleen de hele douche te vullen.

Blijft er ook na dat rekensommetje te weinig over, dan kijk je naar het zeefje in de koudwaterinlaatkraan onder de ketel. Dat filtertje vangt al het vuil uit de leiding op en zit na een verbouwing binnen een week dicht. Bij een gesloten boiler is de inlaatcombinatie de klassieke boosdoener: in dat blok zit een klepje met een pennetje, en als dat pennetje uit zijn gaatje schiet blijft de klep half hangen.

Een derde oorzaak zit in de mengkraan zelf. In een thermostatische douchekraan zitten twee terugslagkleppen, en vuil houdt zo'n klepje open. Dan drukt de koude kant in de warme leiding en merk je aan een andere kraan in huis dat er ineens lauw water uit komt. Bij zo'n kraan zitten de zeefjes in de s-koppelingen tussen de muur en de kraan, en dat is meteen de makkelijkste plek om te beginnen.

Toestel	Wat het ongeveer levert	Waar het voor volstaat	Waar het tekortschiet
Combiketel klasse CW3	Rond 7,5 liter per minuut van 60 graden	Douche en keukenkraan in een klein huishouden	Bad vullen en twee warme tappunten tegelijk
Combiketel klasse CW4	Vergelijkbaar tapdebiet, maar met badvulling in de opgave	Douche en een bad van gemiddelde inhoud	Een ruime regendouche
Combiketel klasse CW5	Rond 10 liter per minuut van 60 graden, ongeveer 17 liter van 40 graden	Ruime douche en een bad vullen	Twee douches tegelijk
Combiketel klasse CW6	Rond 12,5 liter per minuut van 60 graden	Grote regendouche of twee tappunten kort na elkaar	Twee gelijktijdige douches blijft krap
Gesloten elektrische voorraadboiler	De volle leidingdruk zolang de inhoud strekt	Douche en keuken binnen de inhoud van het vat	Als het vat leeg is, want opwarmen duurt uren
Drukloze keukenboiler onder het aanrecht	Een paar liter per minuut, van huis uit een dun straaltje	Handen wassen en afwassen	Alles wat meer vraagt, en er hoort een lagedrukkraan op
Warmtepompboiler of zonneboilervat	Leidingdruk, maar met een mengventiel dat de temperatuur begrenst	Normaal huishoudelijk gebruik	Als het mengventiel verkalkt is en gaat knijpen

Waar de doorlaat verdwijnt: zeefjes, kleppen en flexibels

In een normale woning zitten tussen de watermeter en de douchekop al gauw acht plekken waar de doorlaat kleiner is dan de leiding zelf. Elk van die plekken kan vuil vangen, en samen verklaren ze het overgrote deel van alle klachten over een slappe straal.

Begin bij het goedkoopste eind. De perlator in de kraanuitloop draai je met de hand of met een waterpomptang met een lap eromheen los. Zit er kalk en zand in, leg hem dan een nacht in schoonmaakazijn en borstel hem uit met een oude tandenborstel. Een nieuwe kost een paar euro, dus vervangen is ook geen ramp.

Kijk daarna naar de flexibels. Elke flexibele aansluitslang onder een kraan heeft een kleinere inwendige doorlaat dan de leiding waar hij aan hangt. Drie stuks achter elkaar in een krappe kastbodem, met een knik erin omdat de slang net te lang was, kost je merkbaar liters. Eén korte slang die recht loopt is altijd beter dan twee die elkaar aanvullen.

Sluit af met de afsluiters. Een hoekstopkraan die jaren niet bewogen heeft, staat vaak een slag te weinig open, en bij oud binnenwerk draait het knopje wel mee terwijl de klep half blijft staan. Draai elke afsluiter volledig open en dan een kwartslag terug. Moet je een kraan losnemen om erbij te komen, sluit dan af en dop de leiding tijdelijk af zoals bij het afdoppen van een leiding die je even niet gebruikt.

Waar je kijkt	Wat je daar aantreft	Hoe je het aanpakt
Perlator in de kraanuitloop	Kalkschilfers en zandkorrels	Losdraaien, een nacht in azijn, uitborstelen of vervangen
Zeefjes in de s-koppelingen achter een wandkraan	Fijn gruis, soms soldeerkorrels na een verbouwing	Kraan losnemen, zeefjes uitspoelen, schroefdraad opnieuw dichten
Hoekstopkraan onder wastafel of toilet	Half open of vastgekoekt binnenwerk	Volledig openen en een kwartslag terug, bij vastzitten vervangen
Doucheslang en douchekop	Waterspaarder plus verkalkte sproeigaatjes	Kop een nacht in ontkalker, de ring alleen weghalen als je meer verbruik accepteert
Koudwaterinlaat van de cv-ketel	Zeefje in de inlaatkraan dichtgeslibd	Water afsluiten, koppeling los, zeefje reinigen en terugzetten
Inlaatcombinatie onder een gesloten boiler	Klepje dat half blijft hangen, soms een afgebroken pennetje	Het hele blok vervangen, dat is één compleet onderdeel
Terugslagkleppen in een thermostatische douchekraan	Vuil dat de klep openhoudt en warm en koud laat mengen	Kraan demonteren, kleppen schoonmaken of vervangen
Flexibele aansluitslangen achter kraan of toestel	Kleine doorlaat, vaak met een knik	Zo kort en zo recht mogelijk, niet meerdere achter elkaar

De druk op je cv-ketel is niet de druk uit je kraan

Dit is de meest voorkomende verwarring bij lage waterdruk. Je cv-ketel heeft een eigen, gesloten watercircuit met radiatoren, en de wijzer of het display van dat circuit hoort tussen ongeveer 1,5 en 2 bar te staan als de installatie koud is. Dat getal zegt niets over de druk waarmee het water uit je douchekraan komt.

Er is één verband: je vult dat circuit met leidingwater. Kun je de ketel tot twee bar bijvullen, dan is de druk op je waterleiding op dat moment ten minste twee bar. Andersom werkt het niet. Een ketel bijvullen maakt de straal in je douche geen millimeter dikker.

Zakt de druk in het cv-circuit steeds weg, dan lekt er ergens water of laat een expansievat het afweten. Een vat dat zijn voordruk kwijt is, laat de wijzer bij het opwarmen ver oplopen en bij het afkoelen weer onder de grens zakken. Ontluchten hoort erbij: een radiator die alleen bovenaan warm wordt, heeft lucht of te weinig doorstroming.

Meldt de ketel dat de waterdruk te laag is terwijl de meter een keurige waarde aanwijst, wees dan voorzichtig met het vervangen van onderdelen. Wij zien dan vaker een losse stekker, een geknelde kabel of een druksensor die kort inzakt op het moment dat de pomp aanslaat dan een echt drukprobleem. Meet ook op welke hoogte je afleest, want dat scheelt echt.

Waar je druk en liters onderweg kwijtraakt

Tussen de watermeter en je douchekop verdwijnt er onderweg altijd iets, en het helpt om te weten hoeveel elk stuk kost. Hoogte is de eenvoudigste: elke tien meter stijging haalt er ongeveer één bar af, en een verdieping is al snel drie meter. Een badkamer op zolder begint dus met een flinke handicap ten opzichte van de keukenkraan beneden.

De leidingmaat doet daarna het meeste werk. Als een buis dikker wordt, gaat de doorlaat harder omhoog dan de maat zelf, waardoor de stap van 12 naar 15 millimeter groter is dan hij klinkt. In woningen van voor de jaren tachtig ligt richting badkamer nog vaak 12 millimeter koper, en dat is precies de reden dat een dure kraan daar toch tegenvalt.

Lengte en bochten kosten pas iets op het moment dat er water stroomt. Stilstaand meet je overal dezelfde bar, maar zodra de kraan open gaat, betaalt elke knie en elke koppeling mee. Een leiding die via een omweg door het hele huis naar boven loopt, levert daardoor minder dan dezelfde maat in een rechte lijn.

Wil je het echt oplossen, dan is een nieuwe aftakking in 15 millimeter of 16 millimeter meerlagenbuis vaak effectiever dan welk apparaat ook. Hoe je zo'n traject opzet staat bij het aanleggen van een nieuwe waterleiding, en de hoogtes waarop kranen en aansluitpunten gangbaar zitten vind je in ons overzicht met standaardmaten en maatvoering.

Waar je druk of liters kwijtraakt	Orde van grootte	Wat je eraan kunt doen
Tien meter hoogteverschil	Ongeveer 1 bar	Aan de hoogte niets, wel aan de maat van de leiding naar boven
Aftakking van 12 mm in plaats van 15 mm	Ruwweg de helft van de liters	Het stuk tot aan de kraan vervangen
Lang traject met veel bochten en koppelingen	Merkbaar zodra er water stroomt	Korter en rechter leggen, minder verbindingen
Drie flexibele slangen achter elkaar	Enkele liters per minuut	Eén korte slang zonder knik
Hoofdkraan die half open staat	Een groot deel van je debiet	Volledig openen en een kwartslag terug
Verkalkte perlator	Tot de helft van de doorlaat	Ontkalken of vervangen voor een paar euro
Waterspaarder in douchekop of slang	Begrenst rond 6 tot 9 liter per minuut	Bewust laten zitten of weghalen, met meer verbruik als gevolg
Twee tappunten tegelijk open	Elk punt houdt minder over	Een zwaardere hoofd- of stijgleiding

Lage druk in een appartement of op de bovenste verdieping

In een appartementengebouw komt het water via een gemeenschappelijke stijgleiding omhoog. Woon je hoog, dan begin je al met minder druk dan de bewoner op de begane grond, en op momenten dat het hele gebouw doucht wordt dat verschil groter. Dat is geen mankement maar de optelsom van hoogte en gelijktijdig gebruik.

Voordat je iets aanschaft, meet je op twee momenten: vroeg in de ochtend als iedereen tapt en midden op de dag als het rustig is. Scheelt dat fors, dan ligt het aan de stijgleiding of aan de aanvoer van het gebouw, en dan is de vereniging van eigenaren of de verhuurder aan zet. Scheelt het niets, dan zit de oorzaak binnen je eigen voordeur.

Een drukverhoger in je eigen appartement is een middel dat pas werkt als er genoeg water binnenkomt om te verplaatsen. Een pomp maakt van vijf liter per minuut geen tien. Bovendien trek je met een pomp aan een gedeelde leiding, waardoor je buren minder overhouden. Voor een gedeelde stijgleiding is een gebouwbrede oplossing de juiste route.

Huur je, dan is de volgorde eenvoudig. Meet, schrijf de getallen op met datum en tijd, en meld het bij de verhuurder voordat je zelf gaat sleutelen aan een installatie die niet van jou is. Voor de aanpak binnen je eigen woning is een drukverhoger of een dikkere aftakking daarna nog steeds het gesprek.

Als het probleem buiten je woning ligt

Soms ligt de oorzaak vóór de watermeter, en dan is zoeken in huis verspilde moeite. Het herkenbare signaal is dat alles tegelijk slap is, koud en warm, boven en beneden, zonder dat er iets veranderd is binnenshuis.

Begin bij de hoofdkraan naast de meter. Draai hem helemaal dicht en daarna volledig open, en let op of je weerstand voelt. Bij oude wielkranen raakt het binnenwerk soms los, waardoor het wiel wel draait maar de klep half blijft hangen. Bel je waterbedrijf als je twijfelt aan de kraan of aan de meter, want dat deel is van hen.

Waterbedrijven leggen in hun leveringsvoorwaarden vast welke druk en welke hoeveelheid ze bij de aansluiting leveren. In de meeste Nederlandse woningen staat er bij de meter ergens tussen de 2 en 3 bar, en de aansluiting van een gewone eengezinswoning is gedimensioneerd op een piek van tientallen liters per minuut. Kom je daar structureel ver onder, dan mag je verwachten dat je waterbedrijf het meet.

Wat je zelf kunt uitsluiten is een lekkage in de aanvoer. Draai alle kranen dicht, zet ook de wasmachine en de vaatwasser stil en kijk of het kleine wieltje in de watermeter nog beweegt. Draait dat, dan loopt er ergens water weg, en dan verklaart dat allebei je klachten: een hoge rekening en een slappe straal.

Een woning met een eigen bron of een vat op het dak

In vakantiewoningen en in landen zonder een leidingnet zoals wij dat kennen, komt het water uit een put omhoog en gaat het eerst naar een vat op het dak. De druk beneden is dan puur de hoogte van het water boven het tappunt: tien meter geeft ongeveer één bar, en op de verdieping eronder blijft er nog minder over.

Zo'n opstelling kan een douche wel voeden, maar een bad vullen vraagt liters, en die haal je niet door een halve duim leiding met een paar bochten. De werkende combinatie is een drukverhoger met een klein drukvat direct achter het vat, plus een dikkere hoofdleiding het huis in. De pomp maakt de druk, de leidingmaat levert de liters.

Klapperen, luchtbellen en melkwit water

Klachten over de druk gaan vaak samen met geluid. Een leiding die begint te klapperen zodra je een kraan opent of sluit, is meestal geen drukprobleem maar een leiding die niet vastzit. Water dat abrupt tot stilstand komt geeft een drukstoot, en een buis die los in een sleuf of tegen een balk ligt, geeft die stoot door aan het hele huis.

Zoek dan eerst de beugels. Een leiding hoort om de meter tot anderhalve meter vastgezet te zijn, met een rubber tussenstuk waar hij door een muur of langs hout loopt. Snelsluitende ventielen van een wasmachine of vaatwasser zijn berucht, maar ook een versleten binnenwerk in een oude keukenkraan laat de leiding trillen.

Gaat het klapperen weg door een andere kraan even open te zetten, dan wijst dat naar lucht in de leiding of naar keerkleppen in een mengkraan die vuil zijn. Dat laatste verklaart ook waarom er tijdens het douchen ineens water in de keukenkraan lijkt te lopen: warm en koud vinden dan een weg langs elkaar.

Melkwit water dat van onderaf helder wordt is geen probleem. Dat zijn microscopisch kleine luchtbelletjes die de perlator er bewust inbrengt, en na een onderbreking in de aanvoer duurt dat een paar dagen langer. Blijft het water troebel of ruikt het, spoel dan flink door en meld het bij je waterbedrijf.

Zo spoor je de oorzaak van een lage waterdruk op

Deze volgorde werkt van goedkoop naar duur en van makkelijk naar ingrijpend, zodat je niets vervangt wat nog goed is.

1. Klok het debiet aan de keukenkraan

   Zet een emmer van tien liter onder de kraan, draai hem volledig open en klok de tijd, eerst helemaal koud en daarna helemaal warm. Noteer beide getallen. Vanaf hier vergelijk je alles met deze twee waarden, dus dit is de meting waar de rest op steunt.

2. Herhaal de meting bij de douche en de wastafel

   Draai bij de douche de kop van de slang en houd de slang in de emmer, zodat je de installatie meet en niet de waterspaarder. Zit er een groot verschil tussen de tappunten, dan weet je meteen dat het probleem lokaal is en niet bij de aanvoer.

3. Controleer de hoofdkraan bij de watermeter

   Draai hem dicht en weer volledig open, en dan een kwartslag terug. Kijk tegelijk of het kleine wieltje in de meter stilstaat terwijl alle kranen dicht zijn. Draait dat toch, dan lekt er ergens water en heeft verder zoeken in de badkamer geen zin.

4. Meet de druk met een manometer

   Draai een manometer op de wasmachinekraan of de buitenkraan. Lees eerst af met alles dicht, daarna terwijl er elders een kraan volledig open staat. Blijft de wijzer stilstaan, dan is er ruimte genoeg in de aanvoer. Zakt hij fors weg, dan zit de weerstand in de leiding tussen de meter en dat punt.

5. Draai de zeefjes eruit

   Neem de perlator van elke kraan, de zeefjes in de s-koppelingen achter een wandkraan en het filtertje in de koudwaterinlaat van je ketel. Leg wat vuil is een nacht in schoonmaakazijn. Bij het terugzetten dicht je schroefdraad opnieuw af met strak gewikkelde teflontape in de goede draairichting.

6. Vergelijk warm met koud bij het toestel

   Is alleen de warme kant slap, zoek dan het typeplaatje van je ketel of boiler op en kijk hoeveel liter per minuut het toestel bij welke temperatuur hoort te geven. Meet je in de buurt van die opgave, dan werkt het toestel gewoon en zoek je verder in de kraan of de aftakking.

7. Kijk pas nu naar de leidingmaat

   Blijft er een tekort over dat je nergens anders kunt verklaren, dan is de aftakking te dun of te lang. Volg de leiding vanaf de hoofdleiding en meet de buitendiameter. Twaalf millimeter naar een douche is de klassieke bottleneck en vervangen is dan effectiever dan wat voor apparaat ook.

8. Weeg af of een pomp nog iets toevoegt

   Een drukverhoger heeft alleen zin als er genoeg water binnenkomt en de druk werkelijk te laag is, bijvoorbeeld hoog in een gebouw of achter een eigen watervoorziening. In alle andere gevallen versterkt hij vooral het geluid en de slijtage. Weeg dat af met wat je in de eerste stappen gemeten hebt.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Nagelopen voordat je iets vervangt of koopt

• Je hebt het debiet koud en warm geklokt aan minstens twee tappunten
• De hoofdkraan bij de watermeter staat volledig open
• Alle hoekstopkranen onder wastafels en toiletten staan volledig open
• De perlators en de zeefjes in de s-koppelingen zijn schoon
• Het zeefje in de koudwaterinlaat van ketel of boiler is gecontroleerd
• De douchekop en de slang zijn ontkalkt en de waterspaarder is bewust wel of niet blijven zitten
• Je weet wat je toestel volgens het typeplaatje hoort te leveren
• Het wieltje in de watermeter staat stil als alle kranen dicht zijn

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De cv-ketel bijvullen om de douche harder te laten lopen

De druk in het verwarmingscircuit staat volledig los van de druk in je drinkwaterleiding. Bijvullen boven de aanbevolen waarde geeft je geen liter extra onder de douche, maar laat het overstortventiel bij het opwarmen wel water afblazen. Daarna sta je met een te lage cv-druk én een slappe straal.

Een pomp kopen voordat er iets gemeten is

Een drukverhoger verplaatst alleen wat er binnenkomt. Zit er een dichtgeslibd zeefje of een half gesloten afsluiter tussen, dan pompt hij tegen die weerstand in en verandert er niets aan de straal. Meet eerst de liters per minuut, want dat getal vertelt of een pomp überhaupt het juiste gereedschap is.

Blind onderdelen vervangen bij een melding over te lage druk

Een druksensor is snel vervangen en klinkt logisch, maar als de melding vanzelf komt en gaat, ligt de oorzaak vaker in een contact, een kabel of een korte dip bij het aanslaan van de pomp. Vervangen zonder meting is gokken, en na twee onderdelen is de rekening hoger dan het onderzoek had gekost.

De vulslang aan de ketel laten hangen

Het lijkt handig voor de volgende keer, maar zo'n slang verbindt drinkwater met cv-water. Zakt de kraandruk weg, dan kan er water uit het verwarmingscircuit de andere kant op stromen. Bovendien merk je een vulkraan die niet goed sluit niet meer op, omdat het lekwater in de slang blijft staan in plaats van zichtbaar te druppelen.

De perlator weggooien in plaats van schoonmaken

Zonder perlator spat de straal alle kanten op en meng je lucht noch water netjes. De doorlaat wordt ook nauwelijks groter, want de begrenzing zit meestal in het kraanbinnenwerk. Een nacht in schoonmaakazijn en een tandenborstel doen hier meer dan de vuilnisbak.

Een grote regendouche hangen aan een leiding van 12 millimeter

Een kop met veel gaatjes vraagt liters, geen bar. Op een oude aftakking van 12 millimeter komt daar hooguit vijf tot zeven liter per minuut doorheen, en dat verdeeld over een grote kop voelt als motregen. Vervang de aftakking naar 15 of 16 millimeter voordat je de kop koopt.

Meten met de douchekop erop

De waterspaarder in de kop of in de wartel van de slang begrenst de doorstroming bewust. Meet je daarmee, dan meet je die begrenzer en niet je installatie, en beoordeel je je leidingen verkeerd. Draai de kop eraf en klok de kale slang.

Warm en koud niet apart vergelijken

Zonder die vergelijking weet je niet of je in de aanvoer moet zoeken of in het traject na de aftakking naar het toestel. Twee metingen aan dezelfde kraan kosten drie minuten en halveren het aantal mogelijke oorzaken. Sla je die stap over, dan ga je op goed geluk onderdelen langs.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Het opsporen van een lage waterdruk kun je in bijna alle gevallen zelf. Meten, zeefjes reinigen en afsluiters nalopen is geduldwerk zonder risico. Er zijn wel vier momenten waarop je stopt en belt.

Het eerste is alles achter het gaskraantje van je cv-ketel. Een toestel openen, de gaszijde meten of een ontstekingsonderdeel vervangen is werk voor een installateur met de juiste meetapparatuur, ook als een foutcode iets anders lijkt te suggereren.

Het tweede is de watermeter zelf en alles ervoor. Dat deel is eigendom van je waterbedrijf, en aan de meter of de aansluitleiding zit een verzegeling waar je vanaf blijft. Vermoed je daar een probleem, meld het dan en laat het meten.

Het derde is een lekkage in de aanvoerleiding onder de vloer of in de kruipruimte. Water dat wegloopt zonder dat je ziet waar, kan een fundering en een houten vloer aantasten. Een loodgieter spoort dat op met apparatuur in plaats van met sloopwerk, en dat scheelt vloerdelen.

Het vierde is een drukverhoger op de hoofdaanvoer. Die grijpt in op de installatie van het hele pand en op de leveringsvoorwaarden van je waterbedrijf, dus dat laat je aanleggen door een erkend installateur. Wat er verder bij het werk aan leidingen en toestellen komt kijken, staat verzameld bij sanitair en loodgieterswerk.