Lamp ophangen aan het plafond, van plug tot draad

Eerst uitzoeken wat voor plafond je boven je hebt

De lamp is zelden het probleem, het plafond is dat. Twee kilo aan één plug in een betonvloer hangt daar over dertig jaar nog, terwijl datzelfde gewicht aan een gewone nylonplug in gipsplaat binnen een paar maanden scheef trekt. Welke armaturen en fittingen er zijn, staat in ons overzicht over verlichting in en om het huis. Waar het hier om draait is wat er achter de afwerklaag zit.

Tikken met de achterkant van een schroevendraaier vertelt je al veel. Een dof, massief geluid betekent beton of dik stucwerk op steen. Klinkt het hol, dan hangt er een plaat voor en zit de dragende constructie daarachter.

De zekerste test is een proefgaatje van drie millimeter naast de plek waar de lamp komt. Aan het boorsel zie je meteen waar je in zit: grijs poeder is beton, wit poeder is gips, krullen zijn hout. Voel ook hoe diep de boor gaat voordat hij doorschiet, want dat vertelt je de plaatdikte.

Hangt er een verlaagd plafond of een systeemplafond, dan draagt dat vrijwel niets. De platen of tegels hangen zelf aan draadeinden. Een lamp hoort daar aan de constructie erboven, met het armatuur door de plaat heen gestoken.

Plafondtype	Hoe je het herkent	Wat het ongeveer draagt	Waar je op let
Betonnen vloer	Dof geluid, grijs boorsel, boor gaat zwaar	Ruim voldoende voor elk armatuur	Boorhamer nodig, wapening kan een boor blokkeren
Gipsplaat op metalen profielen	Hol geluid, wit boorsel, plaat van 9,5 of 12,5 mm	Met de juiste plug een normaal armatuur	Boor niet dieper dan de plaatdikte
Gipsplaat op houten regels	Hol, met om de 40 of 60 cm een vast punt	Aan een regel het meeste, ertussen minder	Zoek de regel, dan heb je geen plug nodig
Houten balken met beschot	Krullen als boorsel, klopt hard boven een balk	Veel, mits je de balk raakt	Houtdraadbout in plaats van plug
Stucwerk op riet of tengels	Oud huis, brokkelt bij het boren	Weinig, de stuclaag zelf draagt niet	Bevestig altijd in het hout erachter
Verlaagd plafond of systeemplafond	Plaat of tegel beweegt als je duwt	Vrijwel niets	Hang aan de constructie boven het plafond
Spanplafond	Strak doek, veert terug	Niets	Ophangpunt hoort er tijdens de montage in te zitten

De centraaldoos is een aansluitpunt, geen ophangpunt

In Nederlandse woningen komt de leiding uit een centraaldoos in het plafond, vaak een vierkante of ronde doos van zo'n zeven centimeter die in de vloer is meegestort of aan de plafondplaat vastzit. In veel andere landen steekt er alleen een stukje leiding uit, en daar zijn de meeste armaturen op ontworpen. Wat een centraaldoos precies is en hoe hij is opgebouwd, lees je bij de centraaldoos in het plafond.

In die doos zitten twee schroefpunten. Die zijn bedoeld voor het deksel en voor een licht plafonnière, niet om een zwaar armatuur aan te dragen. Wij houden daarbij een vuistregel aan: een platte plafonnière van hooguit een kilo of anderhalf mag eraan, alles daarboven schroef je in het plafond zelf. De kunststof schroefdraad in zo'n doos is nu eenmaal geen constructiepunt, en bij een oude doos weet je niet hoe hij ooit is vastgezet.

Het tweede probleem is de maatvoering. De schroefpunten in de doos liggen op een vaste afstand, terwijl montagebeugels van hanglampen vaak op 104 of 200 millimeter hart op hart zitten. Een smalle rechthoekige beugel past dan simpelweg niet, hoe graag je ook wilt.

Er zijn dan twee nette uitwegen. Je maakt een tussenplaat van plaatstaal die aan de ene kant op de doos past en aan de andere kant op de beugel, en die je in de kleur van het armatuur spuit. Of je boort twee gaten. Dat tweede is meestal minder werk en altijd steviger.

De doos moet wel afgedekt blijven

Een centraaldoos mag niet open in het zicht hangen, want daar liggen de klemmen en de draadeinden. Meestal is dat geen punt: een bodemplaat van veertig bij tien centimeter dekt een doos van zeven bij zeven ruim af, ook als hij er niet aan vastzit. Past het nieuwe armatuur er niet overheen, of blijven er gaten van de vorige lamp zichtbaar, dan werk je met een afdekplaat voor het plafond in plaats van met vulmiddel en verf.

Lees de uitleg uit de afbeelding

Controleer de draagkracht van het echte ophangpunt. De zichtbare aansluitdoos zegt daar op zichzelf te weinig over.

Bij de tekening: Belasting van het voorwerp Beugel en passende bevestigers Geschikte dragende ondergrond

Zoek het bedoelde ophangpunt

Een lamp kan aan een geschikte haak, beugel of daarvoor beoordeelde doosconstructie hangen. Controleer de opgegeven belasting van het complete bevestigingssysteem.

Kies bevestigers bij de dragende ondergrond

Gipsplaat, holle vloeren, hout en beton vragen verschillende oplossingen. De afwerklaag is niet automatisch het deel dat het gewicht kan dragen.

Ontlast de elektrische verbinding

De lamp mag niet aan losse aansluitaders of een kroonsteen trekken. Snoerbevestiging en trekontlasting moeten volgens het armatuur worden gebruikt.

Is niet bekend wat de bestaande bevestiging mag dragen? Gebruik die niet op goed geluk voor een zwaardere lamp.

Bekijk de afbeelding op volledige grootte

Lamp ophangen zonder boren: wat kan en wat niet

De wens om niet te boren komt bijna altijd uit een huurwoning, een betonnen plafond waar je geen boorhamer voor hebt, of leidingen waar je niet in wilt schieten. Dat is te begrijpen, maar het gewicht van het armatuur bepaalt hoeveel ruimte je hebt. Onder de kilo valt er veel te regelen, boven de drie kilo praktisch niets.

Zelfklevende haken en montagestrips zijn de eerste gedachte. Ze werken op een glad, geschilderd en niet poederend plafond, en ze houden een licht armatuur of een snoerpendel prima. Op stucwerk of op een gespoten plafond laat niet de lijm los maar de afwerklaag zelf, met een plek kaal gips als resultaat. Ontvet het oppervlak eerst met spiritus en laat de lijm de opgegeven tijd uitharden voordat je er iets aan hangt.

Op kaal beton is constructielijm de sterkste optie zonder boren. Je lijmt er een haak of een metalen plaatje op, drukt het aan en laat het een etmaal met rust. Belangrijk is dat het beton stofvrij en vetvrij is, want lijm hecht niet op cementsluier. Reken erop dat je het er nooit meer netjes af krijgt.

De methode die het meeste gewicht aankan zonder één gat is verplaatsen. Je hangt het armatuur aan een haak of een pendel op een plek die wel draagt, bijvoorbeeld de bestaande centraaldoos of een gordijnrail, en leidt het snoer met clips schuin naar de gewenste plek. Bij een eettafel oogt dat vaak zelfs beter dan recht naar beneden.

Methode zonder boren	Werkt op	Redelijk gewicht	Nadeel
Zelfklevende plafondhaak	Glad geschilderd beton, gladde gipsplaat	Tot ongeveer 1 kg	Laat los op stucwerk en bij warmte
Montagestrips met dubbelzijdige tape	Vlak en glad, ontvet oppervlak	Tot ongeveer 1 kg	Trekbelasting recht naar beneden is de zwaarste belasting
Constructielijm met haak of plaatje	Kaal, schoon beton	Enkele kilo's volgens de opgave op de koker	Onomkeerbaar, 24 uur uithardtijd
Bestaande centraaldoos gebruiken	Overal waar de doos zit	Licht plafonnière, vuistregel tot 1,5 kg	Beugelmaat past vaak niet
Snoer verleggen met kabelclips	Elk plafond	Zo zwaar als het echte ophangpunt aankan	Zichtbaar snoer over het plafond
Klemhaak aan een systeemplafondprofiel	Verlaagd plafond met T-profielen	Licht, en alleen als het raster het draagt	Profiel gaat doorbuigen
Spanstang of vloerbooglamp	Elke situatie	Onbeperkt, het plafond draagt niet mee	Geen vast lichtpunt, snoer over de vloer

Boren en pluggen kiezen per plafond

Boren is bijna altijd de rustigste oplossing, ook al voelt het als de grootste stap. Twee gaten van zes millimeter zijn binnen een minuut geboord en gaan onder de bodemplaat schuil. In beton pak je een boorhamer met een steenboor: zonder klopstand duw je een half uur en vreet je de boor op. Loop je op vier centimeter diepte vast op een hard punt, dan zit je waarschijnlijk tegen wapening en verplaats je het gat een paar centimeter.

Voor een gewoon armatuur van een paar kilo volstaat in beton een nylonplug van zes millimeter met een schroef van 4,5 of vijf millimeter. Belangrijker dan het merk is de gatdiameter: boor je zeven waar zes moet, dan draait de plug mee en houdt hij niets. Gebruik twee bevestigingspunten in plaats van één, zodat het armatuur niet kan draaien.

Een zware lamp aan een betonnen plafond vraagt om metaal. Vanaf ongeveer tien kilo werken wij liever met een metalen doorsteekanker of een keilbout M6 of M8, en bij echt zware armaturen met een chemisch anker en draadeind. Die verdelen de kracht in de betonwand in plaats van hem op één kunststof lip te zetten. Kijk altijd op de verpakking wat de fabrikant per ondergrond opgeeft, want dat verschilt sterk per plugtype.

In gipsplaat hoort een plug die zich achter de plaat vastzet. Een metalen hollewandplug klapt open en is de veiligste keuze voor een armatuur, een veerkantelplug kan nog meer hebben maar heeft een groter gat nodig. Kunststof spiraalpluggen zijn snel en prima voor een lichte plafonnière, maar niet voor de zwaardere hanglamp. Vind je een houten regel achter de plaat, dan is een schroef rechtstreeks in het hout altijd sterker dan welke plug ook.

Ondergrond	Bevestiging	Boor	Waar het misgaat
Beton, armatuur tot circa 5 kg	Nylonplug 6 mm, twee punten	Steenboor 6 mm met klopstand	Te ruim geboord, plug draait mee
Beton, zware lamp vanaf circa 10 kg	Doorsteekanker of keilbout M6 of M8	Steenboor volgens de ankermaat	Gat niet uitgeblazen, anker trekt na
Beton, zeer zwaar armatuur	Chemisch anker met draadeind	Boren, uitborstelen en uitblazen	Belasten voordat de hars is uitgehard
Gipsplaat 12,5 mm	Metalen hollewandplug	Boor volgens de plugmaat, niet dieper dan de plaat	Gewone nylonplug gebruikt, die trekt zo terug
Gipsplaat, zwaarder armatuur	Veerkantelplug of een lat achter de plaat	Groter gat, let op de vrije ruimte erboven	Te weinig ruimte boven de plaat om de veer te openen
Houten regel of balk	Houtdraadbout of schroef rechtstreeks	Voorboren 3 mm	Naast de regel geboord, alleen gips geraakt
Gasbeton of cellenbeton	Speciale gasbetonplug of lange schroef	Boren zonder klopstand	Klopboren maakt het gat rond en waardeloos
Baksteen of holle steen in een oud plafond	Lange plug die door de eerste kamer heen gaat	Steenboor, rustig boren	Plug spant in een holle ruimte en pakt niets

L en N: welke draad gaat waar

Uit het plafond komen meestal twee draden, blauw en bruin, en op het kroonsteentje in het armatuur staan de letters N en L. Blauw hoort op N, de nul. De fasedraad gaat op L. Die is bruin, zwart of grijs, en in een lichtpunt hoort dat volgens de kleurafspraak de zwarte geschakelde fase te zijn. In de praktijk kom je op die plek net zo vaak bruin tegen, zeker in installaties waar ooit iemand met een rolletje restdraad heeft gewerkt.

Houd je aan de letters, ook als het armatuur bij verwisseling gewoon brandt. Bij een verkeerd om aangesloten lamp staat de fitting onder spanning terwijl de schakelaar uit staat, en dan pak je bij het vervangen van een peertje de fase beet. Hoe je een armatuur stap voor stap op de klemmen zet, staat bij een lamp aansluiten op het lichtpunt.

Zit er groen met geel bij, dan is dat de aarde en die gaat op de klem met het aardsymbool. Een metalen armatuur hoort geaard te worden. Komt er geen aarde uit het plafond, wat in oudere lichtpunten normaal is, kies dan een armatuur van klasse II. Dat is het armatuur met het dubbele vierkantje op het typeplaatje, en dat is juist gemaakt voor een aansluiting zonder aarde. De situatie met twee draden werken we uit bij een lamp aansluiten met twee draden.

Blijft de lamp continu branden nadat je hem hebt aangesloten, dan zit je waarschijnlijk niet op de geschakelde fase maar op de doorgaande fase in de doos. Meet met de spanning erop welke ader schakelt als iemand de schakelaar bedient, en verplaats de draad naar die ader.

Ader	Kleur	Klem in het armatuur	Toelichting
Nul	Blauw	N	Nooit als fase gebruiken, ook niet tijdelijk
Geschakelde fase	Zwart volgens de kleurafspraak, vaak bruin aangetroffen	L	Deze schakelt mee met de wandschakelaar
Doorgaande fase	Bruin	Niet gebruiken voor het armatuur	Staat altijd onder spanning, ook met de schakelaar uit
Aarde	Groen met geel	Klem met het aardsymbool	Verplicht bij een metalen armatuur van klasse I
Schakeldraad in oud werk	Rood of wit in vooroorlogse installaties	Meten voordat je aansluit	Oude kleurcodes wijken af, ga niet op kleur af

Leidingen en isolatie boven de plaat

Een leidingdetector die overal in het rond piept is een bekend beeld bij een plafond met een centraaldoos. Vanuit die doos lopen leidingen alle kanten op naar de schakelaars en naar de volgende lichtpunten, en een goedkope detector reageert ook op de metalen profielen van het plafond zelf. Het beeld is dus rommeliger dan de werkelijkheid.

De praktische oplossing zit in de boordiepte. Bij een gipsplaten plafond hoef je nooit dieper te boren dan de plaat dik is, dus twaalf of dertien millimeter. Plak een stukje tape om de boor op die diepte of gebruik de diepteaanslag van de machine. Zelfs als er een leiding vlak achter de plaat ligt, raak je die niet als je op tijd stopt.

Wil je het zeker weten, boor dan één klein gaatje en steek er een stukje ijzerdraad of een endoscoopje in. In twee minuten zie je wat er ligt en boor je de definitieve gaten met een gerust gevoel. Blijkt er een leiding te liggen, dan verschuif je het ophangpunt vijf centimeter en dek je het proefgat af met de bodemplaat.

Boven de plaat zit in veel woningen ook isolatie. Steenwol of glaswol is geen probleem voor een plug, maar hij vertelt je wel dat je in een spouw boort en niet in beton. Ligt er dampremmende folie, dan wil je die niet doorboren op plekken waar hij zijn werk moet doen. Wat er in zo'n plafondpakket zit en waarom de volgorde uitmaakt, staat bij het isoleren van een plafond.

Ophanghoogte, snoerlengte en de plek van het lichtpunt

Een lamp die technisch perfect hangt maar op de verkeerde hoogte, verhuis je alsnog. Boven een eettafel houden wij ongeveer 75 tot 90 centimeter tussen het tafelblad en de onderkant van de kap aan. Lager dan zeventig kijk je tegen het licht aan als je zit, hoger dan een meter verliest de lamp zijn functie boven de tafel. Meer van dit soort maten voor je huis zoek je op in onze tabel met standaardmaten en hoogtes.

Op een looproute geldt een andere regel: onderkant armatuur op minimaal 210 centimeter, zodat niemand er met zijn hoofd tegenaan loopt. Boven een kookeiland zit je meestal goed tussen 70 en 80 centimeter boven het blad, en boven een salontafel mag hij lager omdat er niemand aan zit te eten.

Kort een pendelsnoer nooit door hem af te knippen zonder de aansluiting opnieuw te maken. De meeste hanglampen hebben een snoerklem of een verstelbare pendel waarmee je het overtollige snoer in de kap of in de plafondkap opbergt. Dat is netter en je kunt het terugdraaien.

Zit het lichtpunt op de verkeerde plek, dan zijn er drie routes. Het snoer schuin verleggen met clips, het armatuur aan een pendelrail hangen, of het lichtpunt echt verplaatsen. Dat laatste betekent nieuwe leiding trekken, meestal 3 x 1,5 mm² voor een lichtgroep. Welke kabel bij welke situatie hoort, zie je in de draad- en kabelkiezer.

Dimmen en armaturen met een vaste ledmodule

Steeds meer hanglampen hebben geen fitting meer maar een vast ingebouwde ledmodule, soms met een dimmer die je op het armatuur zelf bedient of met een druk op de wandschakelaar. Dat is prettig tot je merkt dat de wanddimmer die overal in huis zit bij deze lamp niets doet.

Twee dimmers achter elkaar werkt niet. Een dimmer knipt bij elke halve golf van de netspanning een stukje spanning weg, honderd keer per seconde. Zet je er nog een tweede voor, dan krijgt de ingebouwde elektronica een verminkt signaal aangeboden en gaat de lamp flikkeren, bromt hij, of gaat de driver er op termijn aan. De ingebouwde dimmer eruit slopen kan technisch soms, maar dan ben je je garantie kwijt en weet je vooraf niet hoe het armatuur in elkaar zit.

Wil je zeker een wanddimmer gebruiken, kies dan een armatuur met een gewone fitting en een dimbare lamp erin. Een armatuur met GU10-spots is daar een makkelijke vorm van, want dan bepaal je zelf welke lichtbron erin gaat. Wat er bij die fitting komt kijken, lees je bij de GU10-fitting en dimbare spots.

Controleer bij een nieuwe wandbediening ook wat er in de wand zit. Een pulsdrukker vraagt een heel andere bedrading dan een gewone schakelaar, en dat kun je niet één op één omwisselen. De aansluiting van de wandkant behandelen we bij een lamp aansluiten op een schakelaar.

Zo hang je een lamp aan het plafond

Deze volgorde werkt voor een hanglamp of plafonnière op een bestaand lichtpunt met een centraaldoos.

1. Zet de groep uit en controleer dat het spanningsloos is

   Schakel de automaat van de lichtgroep uit in de meterkast en zet de wandschakelaar in de aan-stand. Meet daarna met een spanningszoeker op alle aders in de doos. De doorgaande fase blijft namelijk onder spanning staan als je alleen de wandschakelaar bedient, en juist die ader zit vaak los in de doos.

2. Haal het oude armatuur weg en bekijk wat eruit komt

   Draai de bodemplaat los en laat het armatuur op een trapleer rusten of laat iemand het vasthouden. Noteer welke kleur op welke klem zat voordat je iets losdraait, zoals ook beschreven bij het vervangen van een bestaande lamp. Kijk meteen hoe de doos vastzit en of de schroefpunten heel zijn, want een uitgesleten kunststof schroefdraad ontdek je liever nu dan met de lamp in je handen.

3. Meet de beugel op en bepaal de gaten

   Houd de montagebeugel van het nieuwe armatuur tegen het plafond en kijk of de gaten op de doos passen. Meet de afstand hart op hart, want die is per merk verschillend. Past het niet, teken dan twee nieuwe punten af die symmetrisch om de doos liggen, zodat de bodemplaat de doos straks volledig afdekt.

4. Boor de gaten met de juiste boor en diepte

   Boor eerst een proefgat van drie millimeter en beoordeel het boorsel. Boor daarna op maat: met klopstand in beton, zonder klopstand in gasbeton en in gipsplaat. Zet de diepteaanslag of plak tape op de boor, zodat je in een gipsplaten plafond niet verder komt dan de plaatdikte en de leidingen erachter met rust laat.

5. Zet de beugel vast en test de bevestiging

   Duw de pluggen erin tot ze gelijk liggen met het plafond en schroef de beugel aan. Trek daarna stevig aan de beugel, met meer kracht dan het armatuur weegt. Beweegt er iets, dan haal je de plug eruit en ga je een maat groter of naar een ander plugtype. Dit is het moment om dat te ontdekken.

6. Sluit de draden aan op N, L en aarde

   Strip acht tot tien millimeter, niet meer, zodat er geen koper buiten de kroonsteen uitsteekt. Blauw op N, de geschakelde fase op L, groen met geel op de aardklem. Draai de schroefjes stevig aan en trek daarna aan elke draad om te controleren of hij vastzit. Losse aders in een kroonsteen zijn de meest voorkomende oorzaak van een lamp die later hapert.

7. Hang het armatuur op en werk het snoer weg

   Berg overtollig snoer op in de plafondkap en zet de trekontlasting vast, zodat er geen trek op de klemmen staat. Schuif de bodemplaat tegen het plafond en draai hem gelijkmatig aan. Controleer of de doos volledig is afgedekt en of de plaat recht hangt voordat je de laatste schroef aandraait.

8. Schakel de groep in en controleer

   Zet de automaat terug en test met de wandschakelaar. Brandt de lamp continu, dan zit je op de doorgaande fase in plaats van de geschakelde. Flikkert hij op een dimmer, dan past de combinatie van dimmer en lichtbron niet bij elkaar. Voelt de bodemplaat na een uur warm aan, controleer dan of het armatuur wel geschikt is voor de gebruikte lichtbron.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleren voordat je van de trap stapt

• De groep in de meterkast stond uit en je hebt met een spanningszoeker gemeten
• Het gewicht van het armatuur hangt aan het plafond en niet aan de centraaldoos
• De plug past bij het plafondtype en het gat is met de juiste diameter geboord
• Er zitten twee bevestigingspunten, zodat het armatuur niet kan draaien
• Blauw zit op N, de geschakelde fase op L en de aarde op de aardklem
• Elke ader is nagetrokken en er steekt geen blank koper buiten de kroonsteen
• De centraaldoos is volledig afgedekt door de bodemplaat of een afdekring
• Het snoer heeft een trekontlasting en de lamp hangt waterpas

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Het armatuur aan de schroefpunten van de centraaldoos hangen

Die twee schroefgaatjes zijn er voor het deksel en voor een lichte plafonnière, niet om kilo's aan te dragen. De kunststof schroefdraad sleet uit, de doos komt los van de plafondplaat, of het armatuur gaat langzaam scheef hangen. Een lamp van meer dan anderhalve kilo hoort met eigen pluggen aan het plafond.

De meegeleverde pluggen gebruiken zonder naar het plafond te kijken

In het zakje bij een lamp zitten bijna altijd goedkope harde nylonpluggen. In beton doen die het prima, in gipsplaat houden ze vrijwel niets omdat er niets is om tegenaan te spannen. Kijk eerst wat voor plafond je hebt en koop dan de plug die daarbij hoort, dat scheelt hooguit een paar euro.

Alleen de wandschakelaar uitzetten

Met de schakelaar uit is de geschakelde fase spanningsloos, maar de doorgaande fase in de centraaldoos niet. Precies die ader ligt vaak los in de doos naast je hand. Zet de automaat in de meterkast uit en meet na, ook als je zeker denkt te weten wat er hangt.

Blauw op L aansluiten omdat de lamp dan ook brandt

Het licht werkt, dus het lijkt goed te zitten. Bij een verwisseling staat de fitting echter onder spanning terwijl de schakelaar uit is, en dat merk je pas als je een peertje vervangt. Blauw hoort op N en de fase op L, zonder uitzondering.

Door de gipsplaat heen boren tot de boor ergens tegenaan komt

Zonder diepteaanslag boor je moeiteloos twintig centimeter door, en daar liggen de leidingen die vanuit de centraaldoos alle kanten op gaan. Plak tape op de boor op de dikte van de plaat. Je hebt niet meer diepte nodig, want de plug pakt achter de plaat en niet erboven.

Een plakhaak belasten met een gewicht dat voor een muurhaak geldt

De opgave op de verpakking gaat meestal uit van een haak op een verticale wand, waar de last deels op de muur steunt. Aan een plafond hangt alles recht aan de lijmlaag. Houd het bij lichte armaturen en reken op de helft van wat er op de doos staat.

Te veel isolatie van de draad strippen

Twee centimeter blank koper in een kroonsteen betekent dat er een stuk buiten de klem uitsteekt. In een metalen bodemplaat vlak tegen het plafond is dat een kortsluiting die zich pas meldt als je de laatste schroef aandraait. Strip acht tot tien millimeter en knip te lange aders terug.

De bodemplaat aandraaien terwijl de draden nog gespannen staan

Een strak getrokken snoer duwt de kroonsteen tegen de plaat en trekt op termijn een ader los. Vouw het snoer los op in de plafondkap en zet de trekontlasting vast, zodat het gewicht van het armatuur aan de beugel hangt en niet aan de aansluitklemmen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een lamp ophangen aan een bestaand lichtpunt is werk dat je als doe-het-zelver zelf mag en kunt doen, zolang je de groep uitzet en netjes op N, L en aarde aansluit. Er zijn drie momenten waarop wij het overdragen aan een installateur.

Het eerste is alles achter de hoofdzekering in de meterkast. Een groep bijzetten, een aardlekschakelaar vervangen of de hoofdaansluiting aanpassen is geen klus voor thuis, want daar is niets spanningsloos te maken met een schakelaar. Wat er wel en niet zelf mag in huis, staat in ons overzicht over elektra in en om het huis.

Het tweede is een lichtpunt dat verplaatst moet worden en waarbij er nieuwe leiding door een plafond of muur moet. Zeker in een gestort betonnen plafond betekent dat frezen, en dan wil je zeker weten dat je niet in wapening of in een bestaande leiding zit.

Het derde is een zwaar armatuur boven een plek waar mensen zitten, in een plafond waarvan je de opbouw niet kunt vaststellen. Een kroonluchter van vijftien kilo boven een eettafel in een oud rietplafond is geen plek om te gokken. Laat dan iemand kijken die de constructie kan beoordelen en het juiste anker kiest.

Werk daarnaast nooit alleen op een trapleer met een zwaar armatuur in je handen. Twee mensen, een stabiele opstelling en het armatuur even ondersteund laten hangen terwijl je aansluit, voorkomt het soort ongeluk dat achteraf het duurst is.