Radiator afkoppelen zonder je hele cv leeg te laten lopen
Een radiator afkoppelen komt neer op drie handelingen: beide kranen dicht, de wartels los en de aansluitingen afdoppen. Of je de hele cv moet aftappen hangt af van je kranen. Zit er aan de toevoer een thermostaatkraan en aan de retour een voetventiel, dan kun je de radiator eraf halen terwijl de rest van de installatie gewoon op druk blijft. Ontbreekt aan één kant een afsluiter, dan gaat het systeem drukloos en heb je met een combiketel zolang ook geen warm water.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Twee waterpomptangen, of een steeksleutel plus een tang om tegen te houden
- Inbussleutels voor het voetventiel
- Ontluchtingssleutel
- Afsluitkap of blinde kap voor de thermostaatkraan
- Tuinslang of wasmachineslang met een 3/4 wartel
- Emmer, teil en een stapel oude handdoeken
- Waterstofzuiger als je die kunt lenen
- Zaklamp om de aansluitingen achter de radiator te zien
Materiaal
- Twee doppen per radiator, 3/4 inch voor op de kraan
- Doppen van 1/2 inch als je op de leiding zelf afdopt
- Vlakke pakkingringen voor de wartels
- Teflontape of hennep met afdichtpasta voor draadverbindingen
- Plastic zakken en tape om de radiatoraansluitingen af te sluiten
- Karton of noppenfolie om de radiator op te zetten
Wat afkoppelen precies inhoudt
Een radiator afkoppelen betekent dat je de twee wartels tussen de radiator en de kranen losdraait, zodat het paneel los komt van de installatie. De kranen en het leidingwerk blijven gewoon aan de muur zitten. Welke onderdelen daarbij horen en hoe ze samenwerken staat in ons overzicht over radiatoren, radiatorkranen en het afstellen daarvan.
Dat is iets anders dan de radiator van de muur halen. Zodra de wartels los zijn, moet het paneel nog van de ophangbeugels getild worden, en dat gaat bij een gietijzeren of een dubbel paneel niet in je eentje. Hoe je dat zonder schade doet en wat je met een oud exemplaar aanmoet, lees je bij de radiator van de muur halen en afvoeren.
De derde handeling is afdoppen. Zolang de radiator weg is, moeten de open aansluitingen dicht, anders kun je de installatie niet op druk brengen. Blijft de radiator definitief weg, dan wordt dat een permanente afsluiting en gelden er andere eisen, zie de leidingen netjes en lekvrij afdoppen.
De meeste mensen koppelen af omdat er een stukadoor, schilder of behanger komt, omdat er een vloer moet worden gelegd, of omdat de radiator wordt vervangen door een ander model. Het afkoppelen van een radiator gaat in al die gevallen hetzelfde. Alleen de vraag hoe lang het paneel eraf blijft bepaalt of je de installatie tussentijds weer op druk brengt.
Kijk eerst welke kranen er aan je radiator zitten
Voordat je gereedschap pakt, wil je weten wat er aan beide kanten van de radiator zit. Dat bepaalt of je de rest van het systeem met rust kunt laten of dat de hele cv leeg moet. Kniel erbij met een zaklamp en kijk naar de onderkant van beide aansluitingen.
Aan de toevoerzijde zit meestal een thermostaatkraan of een handbediende kraan met een knop. Aan de retourzijde hoort een voetventiel te zitten, een onopvallende afsluiter met een dopje of een inbusgat erin. Zit daar alleen een gladde koppeling zonder verstelmogelijkheid, dan kun je die kant niet afsluiten en ontkom je niet aan aftappen.
Verwarrend zijn de radiatoren met een middenaansluiting, waarbij beide leidingen onder in het midden binnenkomen. Daar zit een kraanblok met twee afsluiters in één huis, en de radiator zelf heeft vanbinnen een inzetstuk. Die twee afsluiters doen precies wat een losse kraan en een voetventiel doen, ze zitten alleen dichter bij elkaar.
Kijk meteen ook naar de bovenkant. Een ontluchter zit er vrijwel altijd, een aftapkraantje lang niet. Veel radiatoren hebben alleen dat ene vierkante nippeltje waar je ontluchtingssleutel op past, en dat is geen aftappunt.
| Onderdeel | Waar het zit | Hoe je het dichtzet | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Thermostaatkraan | Toevoer, meestal links- of rechtsboven of onderaan | Knop eraf en een afsluitkap erop, of knop op nul | Alleen de knop op nul is niet altijd waterdicht |
| Handbediende radiatorkraan | Toevoer, herkenbaar aan de kartelknop | Rechtsom helemaal dichtdraaien | Oude kranen lopen langs de spindel als je ze forceert |
| Voetventiel of inregelafsluiter | Retour, onderaan de andere kant | Dopje eraf, inbus of schroevendraaier erin, dichtdraaien | Tel de slagen, dan zet je hem straks precies terug |
| Kraanblok bij middenaansluiting | Onder in het midden, beide leidingen bij elkaar | Beide afsluiters in het blok dichtzetten | Het inzetstuk zit in de radiator en gaat mee als je hem optilt |
| Blinde koppeling zonder afsluiter | Retour van oudere installaties | Niet af te sluiten | Hier moet de installatie drukloos voordat je begint |
| Ontluchter | Bovenaan, aan de kant tegenover de toevoer | Openen met een ontluchtingssleutel | Laat lucht toe zodat de radiator kan leeglopen |
| Aftapkraantje | Onderaan, met een slangaansluiting of een kartelknopje | Openen met een slang eraan | Zit lang niet op elke radiator |
Maak met je telefoon een foto van beide aansluitingen voordat je iets verdraait. Vooral bij het voetventiel is later moeilijk te zien hoe ver hij open stond, en juist die stand bepaalt hoe warm deze radiator wordt ten opzichte van de rest.
Radiator afkoppelen zonder aftappen
Heeft de radiator aan beide kanten een afsluiter, dan hoeft de rest van de installatie niet leeg. Je sluit de radiator in feite op tegen het systeem en laat alleen leeglopen wat er in het paneel zit. Dat is bij een enkele plaatradiator van anderhalve meter grofweg drie tot zes liter, bij een dubbele met lamellen kan het richting de tien liter gaan.
Zet eerst de toevoer dicht. Bij een thermostaatkraan haal je de knop eraf en zet je er een afsluitkap op, want de knop zelf zit op een veerdruk en sluit niet altijd volledig af. Bij een thermostaatkraan van Danfoss hoort er een blinde kap bij het element, en de kranen van Heimeier hebben daar een eigen variant voor. Heb je die niet, draai de knop dan volledig naar het sneeuwvloksymbool en houd een teiltje klaar voor het geval er toch water door druppelt.
Draai daarna de retour dicht met het voetventiel onder aan de retourzijde. Tel hardop hoeveel hele slagen je nodig hebt en schrijf dat getal op. Zet je hem straks te ver open, dan trekt deze radiator alle warmte naar zich toe en blijft de rest van het huis lauw.
Open pas daarna de ontluchter, met een emmer eronder. Zonder lucht erbij loopt de radiator niet leeg, hij hangt dan vol als een omgekeerd glas water. Zodra er lucht instroomt kun je de onderste wartel losdraaien en de inhoud in de teil laten lopen.
Vertrouw nooit blind op een oude kraan. Kranen die twintig jaar niet bewogen hebben, sluiten soms niet meer volledig af of gaan juist langs de spindel lekken zodra je eraan draait. Houd tijdens het losdraaien van de wartel de kraan in de gaten. Komt er een gestage straal in plaats van het laatste restje uit de radiator, draai de wartel dan meteen weer aan en tap alsnog het systeem af.
De cv drukloos maken als afsluiten geen optie is
Ontbreekt er een afsluiter, lekt een kraan langs de spindel, of moeten er meerdere radiatoren tegelijk af, dan is de installatie leeg laten lopen de rustigste route. Begin met de ketel: haal de stekker eruit of zet de werkschakelaar om. De thermostaat laag zetten is niet genoeg, want de ketel kan dan alsnog de pomp aansturen of in beveiliging schieten zodra de druk wegvalt.
Laat het water eerst afkoelen tot je er met blote handen aan kunt. Cv-water dat net gedraaid heeft is tegen de zestig graden en dat merk je pas als het over je hand loopt. Een half uur wachten scheelt een brandwond.
Zoek daarna het laagste aftappunt. Dat is meestal de vulkraan bij de ketel of een aftapper op de laagst gelegen radiator, en in huizen met leidingen door de kruipruimte zit er soms een apart aftappunt onder de vloer. Sluit daar een slang op aan en hang het uiteinde in een afvoer of een emmer die lager staat dan het aftappunt.
Open dan het aftappunt en zet vervolgens de ontluchters open, te beginnen bij de hoogste radiator in huis. Het systeem loopt leeg zodra er lucht bovenin kan komen. Radiatoren op de verdieping zijn daardoor als eerste leeg, de begane grond volgt daarna.
| Aftappunt | Hoe je het herkent | Wanneer je het gebruikt | Let op |
|---|---|---|---|
| Vul- en aftapkraan bij de ketel | Kraantje met slangpilaar aan de cv-leiding onder de ketel | Ketel op zolder of in de meterkast, geen lager punt beschikbaar | Hangt de ketel hoog, dan blijft er water in de leidingen beneden staan |
| Vulkraan op de begane grond | Kraantje met een schroefdraad voor een tuinslang, vaak bij een radiator | Standaardroute, dit is het echte laagste punt | Slang goed vastdraaien, hij springt er onder druk anders af |
| Aftapper op de radiator zelf | Klein kraantje onderaan het paneel | Als je alleen deze radiator wilt legen | Zit lang niet op elke radiator, zeker niet op oudere |
| Aftappunt in de kruipruimte | Kraantje op het laagste stuk van de hoofdleiding | Bij leidingen onder de vloer, tapt het systeem het verst leeg | Zorg voor een emmer die er onder past en werk met licht |
| Ontluchter van de bovenste radiator | Vierkant nippeltje bovenaan | Altijd, als luchttoevoer bij het aftappen | Dit is geen aftappunt, er komt alleen aan het begin wat water uit |
Niet elk kraantje in huis hoort bij de cv. In een kelder of bijkeuken zitten vaak stopkranen met een aftapper die bij de waterleiding horen, bijvoorbeeld voor de buitenkraan. Draai je die open in de veronderstelling dat je de cv aftapt, dan sta je met leidingwater in de kelder terwijl de verwarming nog gewoon op druk staat. Volg de leiding met je ogen: cv-leidingen lopen naar radiatoren en naar de ketel, waterleiding loopt naar tappunten.
De wartels losdraaien zonder de leiding te verdraaien
De verbinding tussen kraan en radiator is een wartel: een wringmoer die met een vlakke pakking tegen het radiatoraansluitstuk klemt. Die moer draai je los, niet de koppeling die aan de leiding vastzit. Verwissel je dat, dan draai je het hele kraanhuis mee en trek je aan de koperen leiding in de muur.
Werk daarom altijd met twee sleutels. De ene houdt het kraanhuis tegen, de andere draait de wartel los. Bij een wartel van 3/4 inch past meestal een steeksleutel van 30 millimeter, maar meet dat even na, want het verschilt per fabrikant en per bouwjaar. Een waterpomptang mag ook, wikkel dan een stukje tape om de bek zodat je het verchroomde huis niet beschadigt.
Zet er een teil onder voordat je losdraait, en leg oude handdoeken over de vloer. Uit een radiator die twintig jaar hangt komt zwart water dat naar metaal ruikt en dat op een lichte vloer echt een vlek achterlaat. Kun je een waterstofzuiger lenen, dan zuig je die laatste slokken zo weg.
Zit de wartel muurvast, blijf dan van een verlengpijp af. Spuit hem in met kruipolie, wacht een kwartier en probeer het opnieuw met korte rukjes in plaats van constante kracht. Breekt de aansluiting toch af of ga je de kraan sowieso vervangen, dan is dit het moment om meteen de radiatorkraan te vervangen nu de leiding toch al open is.
Een oude radiator afkoppelen die jaren niet bewogen heeft
Bij een radiator uit de jaren zeventig of tachtig zit de wartel vaak vastgekoekt met kalk en corrosie. Ga daar niet met een verlengpijp op staan, want de koperen leiding in de muur geeft eerder mee dan de moer. Spuit de verbinding in met kruipolie, wacht een kwartier en werk daarna met korte rukjes terwijl je het kraanhuis stevig tegenhoudt.
Verwacht bij zo'n radiator ook meer vuil. Onderin staat een laag ijzerslib dat water vasthoudt, en dat komt er pas uit als je het paneel kantelt. Hang je hem terug, spoel hem dan eerst buiten door met de tuinslang tot er helder water uitkomt.
Afdoppen: welke maat dop past waarop
Zodra de radiator eraf is, staan er twee open aansluitingen. Die moeten dicht voordat je de installatie weer op druk brengt, ook als de radiator maar een paar dagen weg blijft. Reken op twee doppen per radiator.
De makkelijkste plek om af te doppen is de kraan zelf. Je draait alleen de wartel los tussen kraan en radiator en zet een dop van 3/4 inch met een vlakke pakking op het uiteinde van de kraan. De kunststof dopjes die bij een vulkraan worden meegeleverd passen daar in de praktijk prima op, en die kosten bijna niets.
Wil je ook de kraan eraf hebben, bijvoorbeeld omdat de stukadoor tot achter de leiding moet, dan dop je af op de leiding. Daar zit meestal 1/2 inch draad op, dus dan heb je doppen met 1/2 inch binnendraad nodig. Op een kaal koperen leidinguiteinde van 15 millimeter kun je ook een knelkoppeling met een blinde dop zetten.
Draadverbindingen dicht je af met teflontape of met hennep en afdichtpasta. Op de vlakke pakking van een wartel gebruik je dat juist niet: daar doet de ring het werk en een laag tape eromheen zorgt er alleen voor dat de moer niet meer goed aanloopt. Vervang die vlakke ringen altijd, ze kosten een paar cent en zijn na jaren hard geworden.
| Waar je afdopt | Gangbare maat | Wat je nodig hebt | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Op de radiatorkraan, wartel los | 3/4 inch | Dop met vlakke pakking, of het dopje van een vulkraan | Snelste route, kraan blijft afgesteld zoals hij stond |
| Op de leiding, kraan eraf | 1/2 inch binnendraad | Messing dop plus teflontape of hennep | Draadeinde eerst schoonmaken, oude hennepresten eraf |
| Op kaal koper | 15 millimeter | Knelkoppeling met blinde dop | Buiseinde moet recht en gaaf zijn, anders lekt de knelring |
| Op kaal koper hoofdleiding | 22 millimeter | Knelkoppeling met blinde dop in de juiste maat | Komt voor bij de aftakking, niet aan de radiator zelf |
| Op kunststof leiding | 16 of 20 millimeter | Knelkoppeling van het merk dat op de buis staat | Meng geen fittingen van verschillende systemen |
| Kraanblok middenaansluiting | Per merk verschillend | Blinde plug van dezelfde fabrikant | Maten zijn hier niet uitwisselbaar, koop bij het merk |
Plak over de open aansluitingen van de losgekoppelde radiator een plastic zakje met tape. Er blijft altijd een restje zwart water in de onderste kanalen staan, en dat loopt eruit op het moment dat je het paneel kantelt om het door de deur te krijgen.
Meerdere radiatoren afkoppelen voor de stukadoor of schilder
Moeten er drie of vier radiatoren tegelijk af, dan is per stuk afsluiten meestal niet de moeite. Tap het systeem in één keer af, haal alle panelen eruit en breng de installatie daarna weer op druk met de doppen erop. Dat scheelt je een middag friemelen met kranen die toch niet goed sluiten.
Nummer de radiatoren en de bijbehorende beugels met plakband en een stift. Panelen van dezelfde afmeting zien er identiek uit, maar de beugelhoogte verschilt vaak een centimeter en de aansluitingen staan niet altijd even breed. Noteer per radiator ook het aantal slagen van het voetventiel.
Ga je ze terughangen, spoel ze dan buiten schoon met de tuinslang. Laat het water er net zo lang doorlopen tot er helder water uitkomt in plaats van zwart. Dat scheelt je later ketelvuil en een pomp die vervuild raakt. Zet de radiator daarna schuin weg op een stuk karton, met de aansluitingen naar beneden, zodat het restwater eruit loopt.
Houd rekening met de warmwatervoorziening. Bij een combiketel valt de ketel in beveiliging zodra er geen cv-druk meer op staat, en dan kun je ook niet douchen. Blijft het werk meerdere dagen duren, breng het systeem dan met de doppen erop tussentijds gewoon weer op druk.
Weer aansluiten, vullen en op druk brengen
Bij het terughangen begin je met nieuwe vlakke pakkingringen in beide wartels. Draai ze met de hand aan tot ze pakken en trek ze daarna met de sleutel aan terwijl je het kraanhuis tegenhoudt. Stevig is genoeg, want het is de pakking die afdicht en niet de kracht op de moer.
Zet daarna de kranen weer open: de thermostaatkraan helemaal open en het voetventiel precies het aantal slagen dat je genoteerd had. Sluit de vulslang aan en vul langzaam, met de ontluchter van de hoogste radiator open zodat de lucht eruit kan.
Vul tot de druk goed staat en houd tijdens het vullen alle wartels in de gaten. Voor de meeste eengezinswoningen ligt de koude vuldruk rond anderhalve bar, maar dat hangt af van de hoogte van je woning en van wat de ketelfabrikant voorschrijft. Reken het na met onze hulp om de juiste cv-druk voor jouw woning te bepalen.
Ontlucht daarna alle radiatoren, van de laagste bij de ketel naar de hoogste in huis, en vul bij tot de druk weer klopt. Zet pas dan de ketel weer aan. Geeft hij toch een melding, dan zoek je die op via de storingscode van je ketel opzoeken per merk voordat je gaat resetten. Blijft één radiator na het ontluchten koud, dan is een radiator die niet warm wordt het volgende dat je wilt nalopen.
Loop de eerste dag twee keer langs alle wartels. Een pakking die net niet goed ligt geeft geen straal maar een langzame druppel, en die zie je pas als de plint eronder gaat opzwellen. Veeg de aansluitingen droog na het vullen en leg er een stukje keukenpapier onder. Is dat de volgende ochtend nog droog, dan zit het goed.
Een radiator die niet terugkomt
Blijft de radiator definitief weg, dan is afdoppen op zich voldoende om het systeem waterdicht te houden. Er ontstaat dan wel een dood stuk leiding tot aan de doppen, en daar blijft water in staan dat nooit meer beweegt. Bij een lange aftakking hoor je dat na verloop van tijd terug als geborrel elders in de installatie.
De verleiding is groot om aanvoer en retour dan maar aan elkaar te koppelen. Dat helpt alleen bij een eenpijpssysteem, waar alle radiatoren in één doorgaande lus zitten en het water door de dode radiator heen zou moeten. Verbreek je daar de lus, dan krijgen de radiatoren erachter geen water meer.
Bij een tweepijpssysteem, wat in de meeste naoorlogse woningen ligt, moet je aanvoer en retour juist niet doorlussen. Je maakt dan een kortsluiting waardoor warm water rechtstreeks terugloopt naar de ketel zonder een radiator te passeren. De rest van het huis wordt daardoor minder warm en de retourtemperatuur schiet omhoog.
Twijfel je welk systeem je hebt, kijk dan naar de leidingdiameter. Loopt er één doorgaande dikke leiding van radiator naar radiator, dan is het eenpijps. Zie je per radiator twee dunnere leidingen die vanuit een dikkere hoofdleiding aftakken, dan is het tweepijps. De nette oplossing bij een radiator die weg blijft is de aftakking terugnemen tot aan de hoofdleiding en daar dichtsolderen of dichtknellen, zodat er geen doodlopend stuk overblijft.
Wat er misgaat met vuil water en oude kranen
Het water in een cv-installatie is geen schoon water. Het bevat magnetiet, een zwart ijzerslib dat ontstaat doordat staal en koper in hetzelfde circuit zitten. Dat spul is fijner dan zand en trekt in voegen, in tapijt en in ongelakt hout.
Leg daarom niet één handdoek neer maar een echte laag: plastic zeil, daarop karton, daarop handdoeken. Zet de teil zo dat je hem kunt legen zonder over de vloer te lopen. En reken bij een oude radiator op meer restwater dan je verwacht, want het slib onderin houdt water vast dat er pas uitkomt als je het paneel kantelt.
Oude kranen zijn het tweede struikelblok. Een thermostaatkraan waarvan de knop al jaren op dezelfde stand staat, heeft vaak een vastgekoekte stift die niet meer terugveert. Draai je de knop dan naar nul, dan sluit hij niet en loopt het water gewoon door. Duw de stift na het verwijderen van de knop een paar keer in met een tang met zachte bek voordat je erop vertrouwt.
Draait de knop rond zonder dat er iets gebeurt of is hij afgebroken, dan zit het probleem in de bediening en niet in de kraan zelf. Bij een radiatorknop vervangen zie je welke knop op welk kraanlichaam past. In de rest van de installatie kun je bij twijfel over de opbouw altijd terug naar ons overzicht van verwarming en cv-installaties.
Zo koppel je een radiator af
Deze volgorde werkt voor een radiator met een afsluitbare toevoer en retour; heb je die niet, dan begin je bij stap drie met het aftappen van de hele installatie.
-
Zet de verwarming uit en laat het water afkoelen
Draai de thermostaat laag en wacht tot de radiator handwarm is. Cv-water kan tegen de zestig graden zijn en dat merk je pas als het uit de wartel over je hand loopt. Ga je aftappen, haal dan ook de stekker van de ketel eruit of zet de werkschakelaar om, zodat de pomp niet aanslaat in een leeglopend systeem.
-
Sluit de toevoer en de retour af
Haal de knop van de thermostaatkraan en zet er een afsluitkap op, of draai een handbediende kraan rechtsom dicht. Draai daarna het voetventiel aan de retourzijde dicht met een inbussleutel en tel hardop de slagen. Schrijf dat getal op de radiator met een stift, dan kun je hem straks in dezelfde stand terugzetten.
-
Tap af als één kant niet af te sluiten is
Sluit een slang aan op de vulkraan op het laagste punt en hang het uiteinde in een afvoer of een lager staande emmer. Open die kraan en zet daarna de ontluchters open, te beginnen bij de hoogste radiator in huis. Zonder lucht bovenin loopt er niets uit. Reken op een half uur voordat het systeem echt leeg is.
-
Leg de vloer af en zet de teil klaar
Plastic zeil, daarop karton, daarop oude handdoeken. Het water dat eruit komt is zwart van het ijzerslib en trekt in voegen en tapijt. Zet de teil onder de laagste wartel en houd een tweede emmer achter de hand, want een dubbele radiator loopt niet in één keer leeg.
-
Open de ontluchter van deze radiator
Draai de ontluchter bovenaan open met de sleutel, met een doekje eronder. Er komt eerst nog wat water uit en daarna hoor je lucht naar binnen zuigen. Pas op dat moment kan de radiator leeglopen als je de onderste wartel losdraait.
-
Draai de onderste wartel los met twee sleutels
Houd het kraanhuis tegen met de ene tang en draai de wartel los met de andere. Laat de radiator rustig leeglopen in de teil voordat je verder draait. Doe daarna hetzelfde bij de bovenste wartel. Zit er een aansluiting vast, spuit hem dan in met kruipolie en wacht een kwartier in plaats van meer kracht te zetten.
-
Dop de aansluitingen af
Zet twee doppen van 3/4 inch met een vlakke pakking op de kranen. Dop je op de leiding zelf af omdat ook de kranen eraf gaan, dan gebruik je doppen van 1/2 inch met teflontape of hennep. Hoe je dat lekvrij krijgt staat bij het afdoppen van radiatorleidingen.
-
Til de radiator van de beugels en breng de cv weer op druk
Doe dit met zijn tweeën en houd het paneel recht, want in de onderste kanalen staat nog water. Plak zakjes over de aansluitingen. Vul daarna het systeem weer bij tot de juiste druk en ontlucht alle radiatoren van laag naar hoog, anders valt je ketel in beveiliging en heb je ook geen warm water meer.
Storingzoeker
Kies het merk, vul de code in en zie wat er aan de hand is, wat je zelf kunt doen en wanneer je moet bellen. Bekijk alle gegevens
| Merk | Code | Wat er aan de hand is | Wat je zelf kunt doen | Bellen of niet |
|---|---|---|---|---|
| Intergas | 1 | De ketel wordt te warm, de aanvoertemperatuur loopt te hoog op | Controleer de waterdruk en ontlucht de radiatoren. Te weinig water of lucht in de installatie is de gewone oorzaak. | Blijft hij terugkomen: monteur |
| Intergas | 2 | Storing in de aanvoer- of retoursensor | Reset de ketel een keer. Herhaalt de code zich, dan is de sensor of de bedrading het probleem. | Monteur |
| Intergas | 3 | De maximaalthermostaat heeft ingegrepen | Controleer druk en doorstroming, ontlucht de installatie. | Blijft het: monteur |
| Intergas | 4 | Geen vlamsignaal, de ketel krijgt het vuur niet aan | Kijk of de gaskraan open staat en of andere gastoestellen het doen. Reset daarna een keer. | Doet gas het wel: monteur |
| Intergas | 5 | Slecht of wegvallend vlamsignaal | Reset een keer. Vaak vervuilde ionisatiepen of ontsteking. | Monteur |
| Intergas | 6 | Fout in de vlamdetectie | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 7 | Probleem met de rookgasafvoer of de uitlaatgassensor | Kijk of de afvoer buiten vrij is en niet verstopt zit door een vogelnest of blad. | Monteur, dit raakt de veiligheid |
| Intergas | 8 | Het ventilatortoerental klopt niet | Reset een keer. | Monteur |
| Intergas | 10 tot en met 14 | Sensorfout of storing in de installatie, bijvoorbeeld een defecte stromingsschakelaar, draadbreuk of lucht in de installatie | Controleer de waterdruk en ontlucht grondig, van laag naar hoog. | Blijft het: monteur |
| Nefit | A01 | Geen vlam of vlam valt weg | Controleer of de gaskraan open staat en of de druk goed is, reset daarna een keer. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | C6 | De ventilator draait niet op het juiste toerental | Reset een keer. | Monteur |
| Nefit | D1 | Te weinig waterdruk in de installatie | Bijvullen tot de juiste druk voor jouw bouwhoogte, daarna ontluchten. | Zelf te doen |
| Nefit | EA | Vlam wordt niet waargenomen | Reset een keer. Kijk of andere gastoestellen werken. | Herhaalt zich: monteur |
| Nefit | F0 of F7 | Interne storing in de besturing | Reset een keer, haal eventueel kort de stroom eraf. | Monteur |
| Remeha | Reset knop | Vergrendelde storing | Houd de resetknop ingedrukt tot het display reageert. Noteer eerst de code voordat je reset. | Afhankelijk van de code |
| Remeha | E00 | Aanvoersensor defect of niet aangesloten | Reset een keer. | Monteur |
| Remeha | E01 | Te weinig waterdruk of geen doorstroming | Bijvullen en ontluchten. | Zelf te doen |
| Remeha | E04 | Geen vlam bij het opstarten | Gaskraan controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.22 | Te weinig water in de ketel, droogkookbeveiliging | Bijvullen tot de juiste druk en ontluchten. | Zelf te doen |
| Vaillant | F.28 | Ontsteking mislukt bij het opstarten | Gastoevoer controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Vaillant | F.75 | Drukverschil niet herkend, vaak de pomp of het expansievat | Controleer of de druk sterk schommelt bij het opstarten. | Monteur, meestal het expansievat |
| AWB | Vlamstoring | Geen ontsteking | Gaskraan open, druk controleren, een keer resetten. | Herhaalt zich: monteur |
| Bosch vaatwasser | E15 | Water in de lekbak onderin, de vlotterbeveiliging staat aan | Kantel het apparaat voorzichtig naar achteren zodat het water uit de bak loopt, zet hem terug en start opnieuw. Zoek daarna waar het water vandaan kwam. | Blijft het terugkomen: monteur |
| Bosch vaatwasser | E24 of E25 | Water loopt niet weg, afvoer verstopt | Maak het zeef en de pompfilter schoon, controleer de afvoerslang op een knik en de sifonaansluiting op een dop die er nog in zit. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E22 | Filters verstopt | Zeven eruit en schoonmaken. | Zelf te doen |
| Bosch vaatwasser | E09 | Verwarmingselement defect, water wordt niet warm | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Siemens vaatwasser | E15 | Water in de lekbak, vlotterbeveiliging actief | Zelfde aanpak als bij Bosch: voorzichtig kantelen, water eruit, terugzetten en opnieuw starten. | Blijft het: monteur |
| Siemens vaatwasser | E24 | Afvoer geblokkeerd | Zeven en pompfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| Siemens vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de startknop ongeveer drie tot vijf seconden ingedrukt tot het programma terugspringt, of haal de stekker er een minuut uit. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i20 of 20 | Afvoerprobleem, water loopt niet weg | Filters en pomp schoonmaken, afvoer controleren. | Zelf te doen |
| AEG vaatwasser | i30 of 30 | Water in de bodembak, lekkage gedetecteerd | Kantelen om het water eruit te laten en de oorzaak zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG vaatwasser | Resetten | Programma vastgelopen | Houd de programmaknop en de startknop samen enkele seconden ingedrukt. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F11 | Water loopt niet weg | Filters en afvoerpomp schoonmaken. | Zelf te doen |
| Miele vaatwasser | F70 | Vlotter of niveaubeveiliging | Controleer op lekkage onderin. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E18 of F18 | Water loopt niet weg | Pluizenzeef vooronder schoonmaken en de afvoerslang controleren. | Zelf te doen |
| Bosch wasmachine | F21 | Motorstoring, trommel draait niet | Niets zelf te doen. | Monteur |
| Bosch wasmachine | E23 | Water in de lekbak | Machine kantelen om het water eruit te laten, daarna de lekkage zoeken. | Blijft het: monteur |
| AEG wasmachine | E20 | Afvoerprobleem | Pluizenfilter schoonmaken, afvoerslang op knik controleren. | Zelf te doen |
| AEG wasmachine | E40 | Deur niet goed dicht | Deur opnieuw sluiten, controleer of er was tussen zit. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 1 keer | Reservoir warmt op of komt uit een stroomonderbreking | Wacht ongeveer tien minuten tot hij op temperatuur is. | Zelf te doen |
| Quooker | Knippert 2 keer | Reservoir bereikt de temperatuur niet | Haal de stekker er een minuut uit en zet hem terug. Blijft het knipperen, dan is er meestal een onderdeel defect. | Blijft het: monteur |
| Quooker | Knippert 3 keer | Storing in de temperatuursensor | Een keer stroomloos maken. | Monteur |
| Quooker | Geen kokend water, wel gewoon water | Reservoir uit of niet op temperatuur | Controleer of de stekker in het stopcontact zit en of de groep niet is uitgevallen. | Zelf te doen |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat je de wartel losdraait
Uit de praktijk
Drie radiatoren eraf voor de stukadoor, zonder aftapper op de radiator
Voor een stukadoor moesten twee radiatoren op de verdieping en één beneden tijdelijk van de muur. Op geen van de drie zat een aftapkraantje, alleen dat vierkante nippeltje bovenaan voor de ontluchtingssleutel. De aanname was dat er per radiator een aftappunt moest zijn, en zonder dat leek de klus niet te doen.
Dat aftappunt hoeft er niet te zijn. Het systeem wordt afgetapt op het laagste punt in huis, en de ontluchters op de radiatoren dienen alleen om lucht binnen te laten. Hier zat op de begane grond een vulkraan met slangaansluiting die eerst voor een gewone stopkraan was aangezien. Stekker van de ketel eruit, tuinslang op die vulkraan, slang de afvoer in, kraan open en daarna de ontluchters van boven naar beneden open. Binnen een half uur waren de radiatoren op de verdieping praktisch leeg.
De ketel hing op zolder, wat verder niet uitmaakte voor het aftappen zelf. Wel voor het warme water: het was een combiketel en die valt in beveiliging zodra er geen cv-druk meer op staat. Douchen kon pas weer nadat het systeem met de doppen erop opnieuw op druk was gebracht.
Twee kraantjes in de kelder die niets met de verwarming te maken hadden
In een woning zonder kruipruimte maar met een klein keldertje zaten twee kraantjes met wat leek op een aftapper eraan. Dat leek de mooiste plek om de cv af te tappen, lager kwam je in dat huis niet.
Het waren stopkranen met een aftapper van de waterleiding, waarschijnlijk voor de buitenkraan of een leiding die in de winter leeg moet. Ze zaten helemaal niet in het cv-circuit. Openzetten had een plas leidingwater in de kelder opgeleverd terwijl de verwarming gewoon op anderhalve bar bleef staan.
De manier om ze uit elkaar te houden is de leiding volgen met je ogen. Een cv-leiding loopt naar radiatoren en komt uiteindelijk bij de ketel uit, en heeft geen aftakking naar een kraan of een toilet. Bij twijfel is de vulkraan naast de ketel of bij een radiator op de begane grond de veilige keuze.
Doppen besteld die niet op de aansluiting pasten
Voor het afdoppen waren messing doppen met 1/2 inch binnendraad gekocht, gemeten aan de koperen leiding van 15 millimeter die uit de muur kwam. Bij het monteren bleek de dop veel te klein voor de plek waar hij op moest.
De aansluiting tussen radiator en kraan is namelijk 3/4 inch, niet 1/2 inch. Die maten zitten binnen een halve meter van elkaar en zien er in de winkel vergelijkbaar uit. De eenvoudigste route bleek de wartel tussen kraan en radiator los te draaien en daar een dop van 3/4 inch op te zetten, precies hetzelfde soort dopje dat bij een vulkraan wordt meegeleverd. De kranen konden dan blijven zitten, inclusief de instelling van het voetventiel.
Wie de kranen er wél af haalt en op het leidinguiteinde afdopt, heeft de doppen van 1/2 inch wel nodig. In beide gevallen geldt: twee stuks per radiator, en de installatie moet daarna weer op druk voordat de ketel het doet.
Een verwijderde radiator die de doorstroming van de rest verslechterde
Aan het einde van een aftakking waar de leiding van 22 naar 15 millimeter verjongde, was een radiator weggehaald en netjes afgedopt. Daarna bleek de doorstroming in dat deel van de installatie merkbaar slechter en werden de radiatoren ervoor trager warm.
De oorzaak zat in het doodlopende stuk leiding tot aan de doppen. Daar staat water dat niet meer meebeweegt, en bij het vullen blijft er makkelijk lucht in achter die je met ontluchten op de radiatoren niet meer bereikt. Het idee om aanvoer en retour dan maar aan elkaar te lussen ligt voor de hand, maar dat werkt alleen bij een eenpijpssysteem.
Dit was een tweepijpssysteem, te zien aan de twee dunnere leidingen per radiator die uit een dikkere hoofdleiding aftakten. Doorlussen zou daar een kortsluiting maken waarbij warm water rechtstreeks terugloopt naar de ketel. De oplossing was de aftakking terugnemen tot bij de hoofdleiding en daar dicht te maken, zodat er geen dood stuk leiding meer overbleef.
Veelgemaakte fouten
De thermostaatknop op nul draaien en die als afsluiter beschouwen
Een thermostaatknop drukt met een veer op een stift en dat is geen echte afsluiting. Zit de stift vastgekoekt, wat na jaren in dezelfde stand vaak zo is, dan blijft de kraan open terwijl de knop op het sneeuwvloksymbool staat. Gebruik de blinde afsluitkap die bij het element hoort, of houd een teil klaar en draai de wartel bij de eerste straal meteen weer aan.
De wartel losdraaien zonder de kraan tegen te houden
Met één sleutel draai je niet alleen de wartel maar het hele kraanhuis mee. Dat verdraait de koperen leiding die in de muur of onder de vloer zit vastgeklemd. In het gunstigste geval knikt de leiding, in het slechtste geval scheurt een soldeerverbinding die je niet kunt zien.
Aftappen zonder een ontluchter open te zetten
Water loopt niet uit een gesloten systeem, net zoals een omgekeerd glas water blijft hangen. Zonder lucht bovenin komt er na de eerste paar liter niets meer uit de afvoerslang. Open eerst de ontluchter van de hoogste radiator, dan pas begint het echt te lopen.
Het voetventiel dichtdraaien zonder de slagen te tellen
Het voetventiel is niet zomaar een afsluiter, het regelt hoeveel water door deze radiator gaat ten opzichte van de rest. Zet je hem terug helemaal open, dan trekt deze radiator te veel water naar zich toe en blijft de verste radiator in huis lauw. Tel de slagen bij het dichtdraaien en zet hem daarna precies terug.
Aanvoer en retour aan elkaar koppelen bij een tweepijpssysteem
Bij een eenpijpssysteem is doorlussen de juiste oplossing, want daar zit elke radiator in dezelfde doorgaande lus. Bij een tweepijpssysteem maak je er een kortsluiting mee: warm water loopt rechtstreeks terug naar de ketel zonder een radiator te passeren. De rest van het huis wordt daardoor minder warm en de retourtemperatuur loopt op.
De ketel aanzetten voordat de installatie op druk staat
Een cv-ketel heeft een drukschakelaar en gaat in beveiliging zodra de cv-druk wegvalt. Bij een combiketel betekent dat ook geen warm water uit de kraan. Vul en ontlucht dus eerst volledig, controleer de druk en zet daarna pas de stekker terug in plaats van andersom.
De oude pakkingringen hergebruiken
Een vlakke pakking die jaren onder spanning heeft gestaan is hard en heeft de vorm van het aansluitstuk aangenomen. Bij het terugmonteren komt hij net anders te liggen en dan lekt hij langzaam. Het is een onderdeel van een paar cent, dus vervang ze standaard bij het terughangen.
De radiator plat neerleggen met de aansluitingen omhoog
In de onderste kanalen blijft altijd zwart water staan, ook als je denkt dat het paneel leeg is. Leg je hem plat neer, dan loopt dat water bij het optillen alsnog over de vloer of over de trap. Zet de radiator schuin met de aansluitingen naar beneden op een stuk karton en plak er zakjes overheen.
Veelgestelde vragen
Hoe koppel je een radiator af?
Zet eerst de toevoerkraan dicht en draai daarna het voetventiel aan de retourzijde dicht, waarbij je het aantal slagen noteert. Open de ontluchter bovenaan zodat er lucht in kan, zet een teil onder de laagste aansluiting en draai de wartel los met twee sleutels: één om het kraanhuis tegen te houden en één om te draaien. Laat de radiator leeglopen, draai de tweede wartel los en zet doppen op de kranen.
Kun je een radiator afkoppelen zonder aftappen?
Dat kan, mits de radiator aan beide kanten een werkende afsluiter heeft: een kraan aan de toevoer en een voetventiel aan de retour. Je sluit ze allebei en laat dan alleen de inhoud van het paneel weglopen, meestal drie tot tien liter. De rest van de installatie blijft op druk en je houdt warm water. Ontbreekt aan één kant een afsluiter, of lekt een oude kraan langs de spindel, dan moet het systeem alsnog drukloos.
Hoe koppel je een oude radiator af die vastgekoekt zit?
Spuit de wartel in met kruipolie en geef het een kwartier de tijd. Werk daarna met korte rukjes in plaats van met constante kracht, en houd het kraanhuis altijd tegen met een tweede sleutel. Blijft hij vastzitten, gebruik dan geen verlengpijp: de kans dat je de leiding in de muur verdraait of een soldeerverbinding scheurt is dan groter dan de kans dat de moer meegeeft. In dat geval is de kraan vervangen vaak sneller dan hem redden.
Hoeveel water komt er uit een radiator?
Bij een enkele plaatradiator van ongeveer anderhalve meter reken je op drie tot zes liter. Een dubbel paneel met lamellen kan richting de tien liter gaan, en een oude gietijzeren radiator zit daar ruim boven. Het water is zwart van het ijzerslib en laat vlekken achter op vloeren en voegen. Zet daarom een teil klaar plus een tweede emmer, want hij loopt zelden in één keer leeg.
Welke dop heb ik nodig om de leiding af te doppen?
Draai je de wartel tussen kraan en radiator los, dan zit je op 3/4 inch en heb je doppen van die maat met een vlakke pakking nodig. De kunststof dopjes die bij een vulkraan worden meegeleverd passen daar prima op. Haal je ook de kranen eraf en dop je op het leidinguiteinde af, dan is het meestal 1/2 inch binnendraad. Reken in beide gevallen op twee doppen per radiator.
Moet ik de leidingen afdoppen of kan ik ze open laten als de kranen dicht staan?
Afdoppen. Een dichte kraan is bedoeld om te regelen, niet om maandenlang als enige afsluiting te dienen, en juist oude kranen gaan na het bewegen langs de spindel druppelen. Bovendien kun je zonder doppen de installatie niet op druk brengen als er onverwacht een aansluiting toch lekt. Twee doppen per radiator kosten een paar euro en nemen het risico volledig weg.
Kan ik nog douchen als de cv is afgetapt?
Bij een combiketel niet. Die heeft een drukschakelaar op het cv-circuit en valt in beveiliging zodra de druk wegvalt, waardoor ook de warmwaterfunctie stopt. Duurt het werk langer dan een dag, breng het systeem dan met de doppen op de kranen gewoon weer op druk. Heb je een losse boiler of een geiser voor het warme water, dan staat die los van de cv en blijft warm water gewoon beschikbaar.
Waar zit het aftappunt van mijn cv-installatie?
Op het laagste punt van het systeem. In de meeste woningen is dat de vulkraan bij de ketel of een kraantje met slangaansluiting bij een radiator op de begane grond. Loopt het leidingwerk door een kruipruimte, dan zit daar vaak een apart aftappunt op de hoofdleiding. Kraantjes in een kelder of bijkeuken horen regelmatig bij de waterleiding en niet bij de verwarming, dus volg de leiding met je ogen voordat je er een slang op zet.
Moet ik meerdere radiatoren afkoppelen via het systeem of per stuk?
Vanaf twee of drie radiatoren is het systeem in één keer aftappen doorgaans handiger. Per stuk afsluiten kost per radiator tijd, en bij elke oude kraan loop je het risico dat hij niet volledig sluit. Tap af, haal alle panelen eruit, dop de aansluitingen af en breng de installatie daarna weer op druk. Nummer de radiatoren en hun beugels, want vergelijkbare panelen hangen zelden op precies dezelfde hoogte.
Hoe schoon ik een radiator die ik terug wil hangen?
Neem het paneel mee naar buiten en zet er de tuinslang op via een van de aansluitingen. Laat het water er net zolang doorlopen tot er helder water uit de andere kant komt in plaats van zwart. Kantel de radiator daarbij een paar keer, dan komt het slib uit de onderste kanalen mee. Laat hem daarna schuin uitlekken op karton voordat je hem weer naar binnen brengt.
Op welke druk moet ik de cv terugbrengen na het afkoppelen?
Voor de meeste eengezinswoningen ligt de koude vuldruk rond anderhalve bar, maar dat hangt af van de hoogte van je woning en van wat de ketelfabrikant voorschrijft. Vul langzaam en ontlucht daarbij alle radiatoren, van de laagste bij de ketel naar de hoogste in huis. Reken je situatie na met onze rekenhulp voor de juiste cv-druk, en controleer de druk nog een keer als de installatie warm is geweest.
Wat doe ik als de radiator na het terughangen niet warm wordt?
Ontlucht hem eerst nog een keer, want bij het vullen blijft er vaak lucht in het paneel achter. Controleer daarna of het voetventiel weer op het genoteerde aantal slagen staat en of de thermostaatkraan echt open is; een stift die tijdens de klus is ingedrukt blijft soms hangen. Blijft hij koud terwijl de rest warm wordt, loop dan de oorzaken na bij een radiator die koud blijft.
Wanneer je beter een vakman belt
Een radiator afkoppelen en terughangen is werk dat je met twee sleutels en wat geduld zelf doet. Er zijn wel situaties waarin doorgaan meer kost dan bellen.
De eerste is een aansluiting die afbreekt of een leiding die knikt tijdens het losdraaien. Daar komt solderen of persen aan te pas en dat wil je niet improviseren in een muur die je daarna dichtstuukt. Een installateur is er in een uur mee klaar.
De tweede is alles wat aan de ketel zelf zit. Het aftappunt en de vulkraan mag je bedienen, maar de gasleiding, de gasblok en de aansluitingen binnen de ketelmantel zijn werk voor een erkend installateur. Datzelfde geldt als de ketel na het vullen in beveiliging blijft en een reset het niet oplost.
De derde is een installatie waarvan je de opbouw niet kunt volgen, bijvoorbeeld als er meerdere groepen, een verdeler voor vloerverwarming of een warmtepomp in het spel is. Daar kan een verkeerd gesloten afsluiter een halve verdieping koud zetten, en het uitzoeken daarvan kost een leek meer tijd dan een monteur rekent. Wil je bij dat soort werk eerst begrijpen hoe je installatie in elkaar zit, dan helpt ons overzicht van verwarming en cv in huis je op weg.