Tegellijm voor buiten kiezen en verwerken

Waarom tegellijm voor buiten iets anders is dan binnenlijm

Een lijmlaag buiten krijgt te maken met water, vorst en een temperatuurverschil dat tussen een winternacht en een zomermiddag oploopt tot veertig graden. Binnen speelt dat allemaal niet. Het tegelwerk zelf gaat grotendeels zoals bij tegels zetten binnenshuis, maar op de lijm en de opbouw eronder mag je geen concessie doen. Een tegel die binnen dertig jaar blijft zitten, kan buiten na één winter loskomen.

Water is de aanjager van bijna alle schade. Zit er achter een tegel of een steenstrip een holle ruimte, dan verzamelt zich daar vocht dat er niet meer uit komt. Vriest dat water, dan zet het bijna tien procent uit en drukt het de tegel van de ondergrond af.

Een buitenlijm moet dat aankunnen. Hij hecht na vriesdooiwisselingen nog steeds, hij verliest geen kracht als hij nat wordt, en hij vervormt genoeg om het werken van de ondergrond op te vangen.

Kant-en-klare pastalijm in een emmer valt daarmee af. Dat is dispersielijm, die uithardt door droging en gevoelig blijft voor vocht. Buiten werk je uitsluitend met een cementgebonden poederlijm die je zelf met water aanmaakt. Meer achtergrond over tegelwerk in en om het huis staat in ons overzicht van tegelen, voegen en kitten.

De codes op de zak lezen: C2, TE en S1

Op elke zak tegellijm staat een lettercode volgens de Europese norm. Die code zegt meer over de geschiktheid dan de tekst op de voorkant, want "ook voor buiten" is geen beschermde term. Wat je buiten zoekt is minimaal C2, en voor gevel- en terraswerk het liefst C2 TE S1.

De letter C staat voor een cementgebonden lijm en het cijfer erachter voor de hechtsterkte. Bij C2 is die getest op minimaal 1,0 N/mm², ook na een reeks vriesdooiwisselingen. De T erachter betekent dat de lijm standvast is, zodat een wandtegel niet wegzakt terwijl je verder werkt, en de E dat je langer de tijd hebt voordat de lijm een vel vormt. De S-waarde zegt hoeveel de uitgeharde lijm mag vervormen.

Die vervormbaarheid is buiten het punt waar mensen op besparen. Een S1-lijm buigt onder de testbelasting minstens 2,5 millimeter door voordat hij scheurt, en juist die rek vangt de dagelijkse uitzetting van een zonbeschenen gevel op. Op een ondergrond die meer werkt, zoals een balkonvloer of een oude tegellaag, kies je S2.

Code	Wat het betekent	Wat je er buiten aan hebt
C1	Cementgebonden lijm met basishechting	Wij gebruiken hem buiten niet, hooguit onder een gesloten afdak
C2	Cementgebonden lijm met verbeterde hechting	De ondergrens voor alles wat regen en vorst ziet
D	Dispersielijm, kant en klaar in een emmer	Niet buiten gebruiken, hij blijft gevoelig voor water
R	Reactieharslijm uit twee componenten	Voor zwaar belast werk zoals een zwembadrand of een industriële vloer
F	Snelhardend, meestal na enkele uren belastbaar	Handig in het najaar als je vóór de regen klaar wilt zijn
T	Standvast, de tegel zakt niet weg	Nodig zodra je een muur of een gevel betegelt
E	Verlengde open tijd	Geeft lucht bij warm weer en bij grote formaten
S1	Vervormbaar, minimaal 2,5 mm doorbuiging	Het minimum voor gevels, terrassen en alles in de volle zon
S2	Zeer vervormbaar, minimaal 5 mm doorbuiging	Voor natuursteen, formaten vanaf 60 cm en tegels over een oude laag heen

De ondergrond bepaalt de helft van het resultaat

Een lijm hecht nooit beter dan de laag waar hij op zit. Verweerde voegen, een zanderige cementhuid of een laagje mos zijn allemaal een breukvlak in wording. Ga er met een schroevendraaier langs: laat de ondergrond korrels los, dan begin je daar en niet bij de lijm.

Een tweede punt is de vlakheid. Een muur die drie of vier millimeter uit het vlak loopt, kun je met een lijmkam niet corrigeren, want dan houd je juist de holle plekken waar het buiten op stukloopt. Vlak zo'n muur eerst uit met een cementgebonden uitvlakmortel. Voor vloerwerk staat de aanpak beschreven bij een tegelvloer vlak en egaal maken.

Zit er nog oude lijm op de ondergrond, dan moet die er in zijn geheel af of hij moet volledig vast zitten. Halfvaste resten zijn een hechtvlak dat later loslaat en de nieuwe tegel meeneemt. Hoe je die resten weghaalt zonder de ondergrond te slopen, staat bij oude tegellijm van de ondergrond halen.

Sterk zuigende ondergronden vragen om een voorstrijk. Betonsteen, cellenbeton en droog metselwerk halen het aanmaakwater uit de lijm voordat het cement heeft kunnen binden. Neem buiten wel een primer die tegen vocht kan; een goedkope dispersieprimer lost zelf weer op zodra hij nat wordt.

Ondergrond	Voorbehandeling	Waar het misgaat
Metselwerk in de gevel	Stofvrij borstelen, holle voegen bijvullen, zuigend werk primeren	Zanderige voegen laten los met tegel en al
Beton, minstens drie maanden oud	Cementhuid wegschuren of frezen, daarna ontstoffen	Vers beton krimpt nog en scheurt door de lijm heen
Cementdekvloer buiten	28 dagen laten uitharden, afschot in de dekvloer maken	Afschot in de lijmlaag maken geeft dikteverschillen en scheuren
Betonklinkers en betonsteen	Voorstrijken met een vochtbestendige primer of goed voorbevochtigen	De steen zuigt de lijm dood en er blijft een poederige laag over
Cellenbeton	Altijd primeren, buiten alleen achter een gesloten afwerking	Onbeschermd zuigt het water op en vriest het stuk
Harde bouwplaat van XPS met cementcoating	Naden dichtzetten met kimband en afdichtmiddel	Open naden laten water achter de plaat lopen
Gipsvezelplaat of gipsblokken	Buiten niet gebruiken	Gips zwelt op en verrot zodra er regen bij komt
Hout, multiplex of osb	Buiten afgeraden, hoogstens een cementgebonden plaat op een stijf frame	Hout werkt met het weer mee en trekt de tegels los
Bestaande buitentegels	Opruwen met een betonschaaf of een diamantschijf, ontvetten, hechtprimer	Op glad glazuur hecht zelfs een C2-lijm nauwelijks

Vol en zat lijmen, zonder holle plekken

Binnen kun je wegkomen met alleen kammen. Buiten niet, want elke ruimte tussen de lijmribbels wordt een waterreservoir. Vol en zat lijmen betekent hier letterlijk wat er staat: geen holle plekken in de laag en een tegelrug die voor vrijwel honderd procent contact maakt.

Dat bereik je met de combinatiemethode. Je kamt de lijm op de ondergrond en smeert ook een dunne laag lijm op de rug van de tegel of de strip, waarna je de tegel er met een schuivende beweging in drukt. Dat schuiven is wat de ribbels dichtdrukt, dus zet de tegel er niet recht op en laat hem daar liggen.

Controleer je eigen werk in het begin een paar keer. Leg een tegel, licht hem direct weer op en kijk naar de rug. Zie je droge eilanden, dan is je kam te klein, is de lijm al aan het vellen of druk je te licht aan.

Hoeveel lijm dat kost, verschilt sterk per formaat en methode. Reken bij de combinatiemethode op ongeveer vijf tot zeven kilo poeder per vierkante meter, tegen drie kilo bij enkel kammen binnen. Met onze rekenhulp voor tegels en snijverlies kun je de vierkante meters en de zakken lijm vooraf uitrekenen.

Toepassing	Lijmkam	Hoe je het aanpakt
Steenstrips en gevelstrips	8 mm	Muur kammen en de rug van de strip volledig insmeren
Wandtegels buiten tot 30 x 60 cm	8 of 10 mm	Kammen plus rug insmeren, van onderaf werken met afstandhouders
Terrastegels 60 x 60 cm keramisch	10 mm plus rug insmeren	Inschuiven en aankloppen met een rubberhamer, daarna een tegel controleren
Formaten vanaf 80 cm of dikke keramiek	Halfronde kam van 15 tot 20 mm	Ribbels in één richting kammen, zodat lucht opzij weg kan
Natuursteen buiten	10 mm, witte lijm	Vol in de lijm, geen holtes waar water in kan blijven staan
Gelijmde betonklinkers of banden	Volle laag met de troffel	Steen voorbevochtigen, laag doorstrijken zonder open ruimtes

Weer en temperatuur bepalen je werkdag

Cementgebonden lijm bindt door een chemische reactie met water, en die reactie is temperatuurgevoelig. Onder de vijf graden komt hij vrijwel stil te liggen, boven de vijfentwintig graden gaat hij zo hard dat je open tijd wegsmelt. De verwerkingstemperatuur die vrijwel alle fabrikanten aanhouden is vijf tot vijfentwintig graden, gemeten aan de ondergrond en niet in de schaduw van je bestelbus.

Open tijd is de periode waarin je een tegel nog in de gekamde lijm kunt drukken. Test dat met je vinger: blijft er lijm aan je vingertop plakken, dan is de laag nog goed. Blijft je vinger schoon, dan is er een vel gevormd en moet die lijm eraf en opnieuw.

Nachtvorst is het echte gevaar. Water in verse lijm dat bevriest, breekt de opbouw van het cement onherstelbaar, en dat zie je pas maanden later als de tegels loslaten. Kijk daarom de nachttemperaturen van de twee dagen erna na voordat je begint.

Situatie	Wat het met de lijm doet	Wat je doet
Onder 5 graden	Het cement bindt nauwelijks nog, de uitharding stopt	Wachten, of een winterlijm gebruiken en het werk afdekken
Nachtvorst binnen 24 tot 48 uur	Water in de verse lijm bevriest en de hechting is blijvend weg	Niet beginnen, hoe verleidelijk de droge dag ook is
Boven 25 graden of volle zon	De open tijd loopt terug van twintig minuten naar soms vijf	Vroeg in de ochtend werken, kleine vlakken kammen, lijm met de letter E
Harde wind	De gekamde lijm vormt binnen enkele minuten een vel	Steeds maar een halve vierkante meter kammen, eventueel een doek spannen
Regen binnen 24 uur	Het cement spoelt uit de lijm en uit de verse voeg	Afdekken met folie op afstand, niet strak tegen het tegelwerk aan
Ondergrond warmer dan 30 graden	De lijm droogt weg voordat hij kan binden	Muur licht voorbevochtigen en in de schaduwzijde beginnen

Steenstrips en tegels op een buitenmuur

Steenstrips op een gevel zijn het werk waar het buiten het vaakst misgaat. Dat komt zelden door de lijm alleen: het is meestal een optelsom van een muur die niet vlak is, strips die niet vol in de lijm staan en water dat van bovenaf achter het werk loopt.

Begin daarom met de vraag of de strips zelf vorstbestand zijn. Veel decoratieve strips, zeker de goedkopere met een gaasje of een doek op de achterkant, zijn bedoeld voor een binnenmuur of voor een gevel onder een ruime overstek. Zit er een gaas of een lijmlaag tussen de strips, dan is dat vaak het zwakste punt van het geheel en niet de tegellijm.

Is de muur ongelijk, dan vlak je hem eerst uit met een cementgebonden mortel. Daarna zet je de strips vol en zat: muur kammen, rug van de strip insmeren, aanschuiven tot er lijm langs de randen uit komt. Werk van onder naar boven en houd de voegen open genoeg om ze straks echt vol te kunnen voegen.

Boven het werk hoort een afvoer voor het water. Een overstekende lekdorpel of muurafdekker zorgt dat regen van de bovenrand af druppelt in plaats van achter de bovenste strip te lopen. Na het voegen kun je het geheel impregneren, zodat de steen zelf minder water opneemt.

Wanneer je er eerst een bouwplaat achter zet

Op een houten of onregelmatige constructie zet je de strips niet rechtstreeks. Een harde bouwplaat van geëxtrudeerd polystyreen met cementcoating is daar de aangewezen drager: stijf, waterdicht en meteen in het vlak. Werk de naden af met kimband en afdichtmiddel, anders zakt er water tussen de platen door. Gipsvezelplaat valt buiten af, want gips verrot zodra het nat wordt.

Terrastegels: lijmen of in een mortelbed leggen

Niet elke buitentegel hoort verlijmd te worden. Keramische terrastegels van twee centimeter dik liggen op een tuinterras vaak beter in een drainerend bed van split, want daar kan water onderdoor weg. Lijmen is de aangewezen methode zodra er een gesloten, dragende plaat onder zit: een betonvloer, een balkon, een dakterras of een oude tegelvloer die nog helemaal vast ligt.

Zorg dan eerst dat het water eraf loopt. Een afschot van één tot twee centimeter per meter, weg van de gevel, maak je in de dekvloer en niet in de lijmlaag. Boven een woonruimte hoort onder het tegelwerk een waterdichte afdichtingslaag met opstanden langs de randen, want de tegellaag zelf is nooit waterdicht.

Kies buiten een tegel met een lage waterabsorptie. Keramiek uit de dichte groep neemt minder dan een half procent water op en is daarmee vorstbestand; poreuze binnentegels of zachte natuursteen vriezen in twee winters kapot. Het legpatroon mag je vrij kiezen, ook een wildverband met verspringende formaten werkt buiten prima zolang de voegen breed genoeg blijven.

Houd rekening met wat er later op groeit. Ruwe buitentegels op het noorden worden groen, en dat is een schoonmaakklus die terugkomt. Hoe je dat aanpakt zonder de voegen uit te spoelen, staat bij mos van je terrastegels weghalen.

Een buitenkeuken of werkblad betegelen

Een gemetselde buitenkeuken met een betegeld blad staat of valt bij de stijfheid van dat blad. Keramiek en lijm nemen geen doorbuiging op: veert het blad een millimeter, dan scheurt de voeg en daarna de lijmlaag. De ondergrond mag dus niet werken, ook niet een klein beetje.

Wie het blad in beton stort, moet naar de overspanning kijken. Vijf tot zes centimeter beton met een lichte wapeningsmat draagt prima zolang het blad rondom oplegt. Bij een vrije overspanning van anderhalve meter metselen wij er liever een tussensteun onder, of we laten de wapening en de dikte narekenen. Houd buiten minstens drie centimeter beton onder de wapening, anders roest die op termijn door.

Een houten frame met plaatmateriaal is buiten de kwetsbaarste variant. Kan het niet anders, gebruik dan een cementgebonden bouwplaat op een frame met hart-op-hart maximaal veertig centimeter, verlijm de plaat en schroef hem ruim vast. Schroeven in de buitenlucht vragen om roestvast staal in plaats van gewoon verzinkt, want verzinkte schroeven buiten roesten uiteindelijk door en tekenen dan af op je werk.

Betegel het blad met een C2 S1-lijm en laat de tegel aan de voorkant iets oversteken, zodat water van de rand af druppelt in plaats van onder het blad te trekken. De aansluiting tussen blad en opstaand metselwerk maak je niet dicht met voegmortel maar met een elastische kit.

Voegen, dilatatie en de eerste weken erna

Buiten doet de voeg net zoveel werk als de lijm eronder. Voeg met een flexibele cementgebonden voegmortel voor buiten en houd de voegen breed genoeg: bij terrastegels minstens vijf millimeter, bij gevelstrips vul je de voeg volledig tot aan het steenoppervlak. Een smalle, half gevulde voeg is een gootje waar water blijft staan.

Elke drie tot vijf meter, en langs elke rand waar het tegelwerk tegen iets anders aankomt, hoort een dilatatievoeg. Die vul je niet met mortel maar met een elastische kit die de beweging opneemt. Welke soort daar hoort en waar je op moet letten bij de ondergrond, zie je in onze hulp om de juiste kit te kiezen.

Geef het werk daarna rust. Voegen kan meestal na een etmaal, licht belopen na twee dagen, en volledig belastbaar is het pas na ongeveer een week. Blijft het nat of koud, dan duurt dat langer, want cement hardt trager uit bij lage temperaturen. Bij de droogtijden per materiaal zie je hoe die tijden zich tot elkaar verhouden.

Dek verse voegen af als er regen komt, maar span de folie op afstand met een paar latjes eronder. Folie die strak op het werk ligt, houdt condens vast en geeft juist uitbloeiingen: die witte waas die maanden op de tegels blijft zitten.

Zo zet je tegels of strips buiten

Deze volgorde werkt voor een gevel en met kleine aanpassingen ook voor een terras op een betonvloer.

1. Kijk eerst naar het weer van de komende drie dagen

   Je hebt vijf tot vijfentwintig graden nodig en geen nachtvorst in de twee nachten na de klus. Regen binnen een etmaal is ook een reden om te wachten, want die spoelt het cement uit de verse voeg. Een droge, bewolkte dag van vijftien graden is het beste weer dat je kunt krijgen.

2. Maak de ondergrond schoon, vast en vlak

   Borstel los materiaal weg, hak zanderige voegen uit en vul ze opnieuw. Ruw glad werk op met een betonschaaf of een diamantschijf en zuig het stof daarna weg. Loopt de muur meer dan een paar millimeter uit het vlak, vlak hem dan eerst uit met een cementgebonden mortel in plaats van het verschil met lijm te willen opvullen.

3. Primeer wat zuigt of juist niets opneemt

   Betonsteen, cellenbeton en droog metselwerk trekken het water uit de lijm en moeten voorgestreken worden met een vochtbestendige primer. Op glad, dicht materiaal gebruik je juist een hechtprimer met kwartsvulling. Laat de primer volledig drogen voordat je lijm aanmaakt.

4. Maak de lijm aan en laat hem rijpen

   Doe het water eerst in de kuip en strooi het poeder erbij, niet andersom. Meng met een traag draaiende menger tot er geen klontjes meer zijn, laat de lijm vijf minuten staan en meng daarna kort na. Die rijptijd laat de kunststofvezels opnemen en scheelt merkbaar in de standvastheid.

5. Kam een klein vlak en smeer de rug in

   Kam niet meer dan een halve tot een hele vierkante meter tegelijk, en houd de kam onder een constante hoek zodat de ribbels even hoog zijn. Smeer daarnaast de rug van elke tegel of strip dun in. Test bij twijfel met je vingertop of de gekamde lijm nog plakt.

6. Schuif de tegel erin en controleer de rug

   Zet de tegel iets naast zijn plek en schuif hem in de ribbels, zodat de lucht eruit gaat. Klop hem aan met een rubberhamer en houd met afstandhouders minstens vijf millimeter voeg. Licht bij de eerste paar tegels er eentje weer op om te zien of de rug helemaal in de lijm zat.

7. Voeg pas als de lijm heeft aangetrokken

   Wacht een etmaal, of langer bij koud weer, voordat je gaat voegen. Vul de voegen volledig met een flexibele buitenvoegmortel en spoel daarna twee keer na met schoon water. Zet de dilatatievoegen langs randen en hoeken niet dicht met mortel maar met een elastische kit.

8. Bescherm het werk de eerste week

   Dek af tegen regen en felle zon met folie op een paar latjes, zodat er lucht onder kan. Beloop het werk pas na twee dagen en belast het niet zwaar voor een week voorbij is. Steenstrips en natuursteen kun je na volledige uitharding impregneren, zodat ze minder water opnemen.

Droogtijden

Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort werk Alle Kit Stucwerk Verf Vloer Tegelwerk Behang Hout

Soort werk	Materiaal	Stofdroog	Overschilderbaar of belastbaar	Volledig uitgehard	Waar het misgaat
Kit	Acrylaatkit	20 tot 40 minuten	na 6 tot 12 uur overschilderbaar	24 tot 48 uur	Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt.
Kit	Siliconenkit (sanitair)	10 tot 20 minuten	niet overschilderbaar	24 uur per 2 mm dikte	Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig.
Kit	Hybride kit (MS-polymeer)	15 tot 30 minuten	na 24 uur overschilderbaar	24 tot 72 uur	Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer.
Kit	Polyurethaankit	30 tot 60 minuten	na 24 uur	3 tot 5 dagen	Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is.
Kit	Montagekit	30 minuten voorgrip	na 24 uur belastbaar	3 tot 7 dagen op volle sterkte	Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt.
Stucwerk	Stucpasta of finishpasta	2 tot 4 uur	na 12 tot 24 uur schuren	24 tot 48 uur	Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij.
Stucwerk	Gips (raaplaag)	12 uur per laag	na 24 uur verder werken	1 week per centimeter dikte	Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf.
Stucwerk	Cementgebonden pleister	24 uur	na 3 dagen	2 tot 4 weken	Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven.
Stucwerk	Vulmiddel voor gaatjes	20 tot 60 minuten	na 1 tot 2 uur schuren	4 tot 8 uur	Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen.
Verf	Muurverf op waterbasis (latex)	30 tot 60 minuten	na 4 tot 6 uur tweede laag	2 tot 4 weken	De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast.
Verf	Grondverf op waterbasis	1 uur	na 4 tot 6 uur schuren en aflakken	24 uur	Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak.
Verf	Grondverf op terpentinebasis	4 tot 6 uur	na 16 tot 24 uur	3 tot 5 dagen	Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door.
Verf	Lak op waterbasis	1 tot 2 uur	na 6 uur tweede laag	5 tot 7 dagen	Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken.
Verf	Lak op terpentinebasis	4 tot 8 uur	na 24 uur	1 tot 2 weken	Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig.
Verf	Voorstrijkmiddel	1 tot 2 uur	na 2 tot 4 uur verder	12 uur	Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in.
Vloer	Egaliseermiddel	3 tot 6 uur beloopbaar	na 24 uur vloer leggen	1 dag per millimeter	Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc.
Vloer	Cementdekvloer	24 tot 48 uur beloopbaar	na 3 weken belastbaar	1 week per centimeter, daarna langzamer	Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag.
Vloer	Anhydriet gietvloer	24 tot 48 uur	na 5 tot 7 dagen	3 tot 6 weken	De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden.
Vloer	Betonvloer gestort	24 uur ontkisten	na 7 dagen licht belastbaar	28 dagen op sterkte	Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig.
Tegelwerk	Tegellijm (standaard)	niet belopen	na 24 uur voegen	7 dagen	Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting.
Tegelwerk	Tegellijm (sneldrogend)	niet belopen	na 4 tot 6 uur voegen	24 uur	Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd.
Tegelwerk	Voegmortel	2 tot 3 uur nawassen	na 24 uur licht belastbaar	7 dagen voor douchegebruik	Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen.
Tegelwerk	Smeerbare afdichting (kimband en pasta)	3 tot 4 uur per laag	na 12 tot 24 uur tegelen	24 uur	Twee dunne lagen werken beter dan een dikke.
Behang	Behangplaksel op vliesbehang	direct hangen	na 24 uur droog	48 uur	Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan.
Behang	Glasweefsel met muurverf gelijmd	6 uur	na 24 uur overschilderen	48 uur	Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes.
Hout	Houtlijm (pva)	20 tot 30 minuten klemmen	na 1 uur voorzichtig hanteren	24 uur op volle sterkte	Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt.
Hout	Constructielijm (polyurethaan)	40 minuten klemmen	na 3 uur	24 uur	Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk.
Hout	Houtvuller op waterbasis	30 minuten	na 1 uur schuren	4 uur	Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm.
Hout	Epoxy houtreparatie	30 tot 90 minuten	na 4 tot 6 uur schuren	24 uur	Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig.
Hout	Beits op waterbasis	1 uur	na 4 uur tweede laag	24 tot 48 uur	In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen.

Voordat je de eerste tegel zet

• De lijm is een cementgebonden poederlijm van minimaal klasse C2, geen pastalijm uit een emmer
• Op gevel, terras en alles in de volle zon staat er ook een S1 of S2 op de zak
• De tegel of steenstrip zelf is vorstbestand en niet alleen bedoeld voor binnen
• De ondergrond is vast, stofvrij, vlak en waar nodig voorgestreken met een vochtbestendige primer
• Er is geen nachtvorst voorspeld voor de komende twee nachten en het is minstens vijf graden
• Je werkt met de combinatiemethode: kammen én de rug van de tegel insmeren
• De voegbreedte is minstens vijf millimeter en de dilatatievoegen zijn ingetekend
• Er ligt folie en er liggen latjes klaar om het werk af te dekken

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Kant-en-klare lijm uit een emmer gebruiken

Pastalijm is dispersielijm die uithardt door droging en daarna gevoelig blijft voor water. Buiten verweekt hij bij de eerste langdurige regen en verliest hij zijn hechting. Buiten hoort altijd een cementgebonden poederlijm die je zelf aanmaakt.

Alleen kammen en de rug van de tegel droog laten

Binnen kom je daarmee weg, buiten niet. Tussen de lijmribbels blijven holle kanalen staan waar water zich verzamelt, en dat water zet bij vorst uit. Smeer daarom ook de rug van elke tegel of strip in en schuif hem in de ribbels.

Doorwerken terwijl er nachtvorst aankomt

Verse lijm bevat nog vrij water. Bevriest dat, dan breekt de opbouw van het cement onherstelbaar en hecht de lijm nooit meer op sterkte. Het vervelende is dat je er niets van ziet: het werk oogt goed en laat maanden later los.

Een binnenprimer als voorstrijk gebruiken

Veel goedkope voorstrijkmiddelen zijn dispersies die zelf weer oplossen zodra er water bij komt. Je hebt dan een keurige hechtlaag die bij de eerste natte week zijn werk staakt. Kies buiten een primer die de fabrikant uitdrukkelijk voor vochtbelaste ondergronden opgeeft.

Een tegel of strip kiezen die niet vorstbestand is

De lijm kan in orde zijn en de tegel vriest alsnog kapot. Poreuze keramiek en zachte natuursteen nemen te veel water op en verpulveren aan de randen na een paar winters. Kijk naar de wateropname van de tegel en niet alleen naar het uiterlijk.

Te smalle voegen en een halfvolle voeg

Buiten moet een voeg breed genoeg zijn om beweging op te nemen en om helemaal vol te lopen. Blijft er een gootje over, dan staat daar water in dat 's nachts bevriest en de voeg uit de naad drukt. Vijf millimeter is bij terraswerk de ondergrens.

De dilatatievoegen dichtsmeren met mortel

Een dilatatievoeg is er om te kunnen bewegen. Vul je hem met dezelfde harde voegmortel als de rest, dan verplaatst de spanning zich naar de zwakste plek en scheurt het tegelwerk daar. Langs opgaand werk en om de drie tot vijf meter hoort een elastische kit.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Tegels of strips zetten op een muurtje, een plantenbak of een terras op maaiveldniveau is werk dat je met geduld prima zelf doet. Er zijn vier situaties waarin wij het anders aanpakken.

De eerste is een gevel of een muur hoger dan ongeveer twee meter. Je hebt hier beide handen nodig en je verplaatst je constant, dus een ladder is geen werkplek. Zonder rolsteiger of stelling bel je liever iemand die dat materieel heeft staan.

De tweede is een balkon of dakterras boven een woonruimte. Daar zit onder het tegelwerk een waterdichte afdichting met opstanden en aansluitingen op afvoeren, en een lek daarin merk je pas als het bij de buren onder naar beneden komt. Dat is werk voor iemand die de opbouw kan garanderen.

De derde is een blad of een plaat die iets moet dragen: een betonnen werkblad met een flinke vrije overspanning, een luifel, een constructie tegen een dragende muur. Laat de wapening en de dikte narekenen voordat je stort.

De vierde is een gevel waarvan grote delen los zijn gekomen. Voordat je opnieuw begint, wil je weten waar het water vandaan kwam. Een aannemer of een gevelspecialist kijkt dan naar de dorpels, de overstek en de spouw, en niet alleen naar de lijm.