Deurklink vervangen zonder dat de nieuwe kruk klemt
Een deurklink vervangen is een klus van een kwartier per deur, mits je vooraf de maten kent: de dikte van de deur, de hartafstand tussen kruk en sluiting, en de doornmaat van het slot als je dat slot ook vervangt. De vierkante krukstift is in Nederland vrijwel altijd 8 mm, maar de lengte moet je uitrekenen en niet gokken. Zit er geen schroef in het rozet, dan zit de bevestiging onder een klikkapje of achter een inbusstelschroefje in de hals van de kruk.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Kruiskopschroevendraaier PZ1 en PZ2
- Platte schroevendraaier voor oude gleufschroeven
- Inbussleutels 2 en 2,5 mm
- Dunne kunststof spatel of een plamuurmes met plakband omwikkeld
- Schuifmaat of een rolmaat met millimeterverdeling
- IJzerzaag of een kniptang voor het inkorten van de krukstift
- Accuboormachine met houtboren 2 en 3 mm
- Combinatietang
Materiaal
- Deurkrukgarnituur met rozetten of langschilden
- Vierkante krukstift 8 mm in de juiste lengte
- Bevestigingsschroeven M4 of houtschroeven 4 x 30 mm
- Houtlijm en houten deuvels of tandenstokers voor uitgesleten gaten
- Schroefdraadborgmiddel voor de stelschroef
- Kruipolie of naaimachineolie voor de slotnoot
- Ontvetter en een doek
Waar een deurklink uit bestaat en wat er onder het rozet zit
Een deurklink is geen los onderdeel maar een garnituur van vier delen: twee krukken, twee rozetten of schilden, een vierkante krukstift en het slot in de deur. De kruk draait via de stift de noot in het slot, en die noot trekt de dagschoot in. Loopt het bij het vervangen mis, dan zit de fout bijna altijd in de stift of in de maatvoering van de rozetten, zelden in de kruk zelf.
Voordat je iets bestelt wil je weten wat er nu aan de deur hangt. Hoe binnendeuren, buitendeuren en het bijbehorende beslag in elkaar zitten, staat op onze pagina over deuren en deurbeslag. Drie maten bepalen of een nieuw garnituur past: de dikte van het deurblad, de doornmaat van het slot en de hartafstand tussen de kruk en de sluiting.
De doornmaat is de afstand van de voorplaat van het slot tot het hart van het vierkante gat. Bij Nederlandse binnendeuren is 50 mm het meest gangbaar, maar 40 en 55 mm komen ook voor. Die maat hoef je alleen te weten als je ook het slot vervangt; voor alleen de klink is de hartafstand belangrijker, want die bepaalt of het rozet of het schild over de bestaande gaten valt.
| Onderdeel | Wat het doet | Gangbare maat | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|
| Kruk | Bedient via de stift de noot in het slot | Hals met stelschroef, meestal inbus 2 of 2,5 mm | Stelschroef niet aangedraaid, waardoor de kruk van de stift glijdt |
| Krukstift | Verbindt beide krukken door de deur heen | 8 mm vierkant, lengte 90 tot 120 mm | Te lang, waardoor hij uitsteekt, of te kort en dan pakt hij één kruk nauwelijks |
| Rozet | Dekt het gat af en draagt de kruk | Rond 50 tot 53 mm, of vierkant 50 mm | Kleiner dan het oude schild, zodat oude schroefgaten zichtbaar blijven |
| Langschild | Combineert kruk en cilinder of sluiting in één plaat | Ongeveer 40 mm breed en 235 tot 250 mm lang | Verkeerde hartafstand, dan valt de cilinder niet in de uitsparing |
| Slotnoot | Het vierkante gat in het slot dat de dagschoot bedient | 8 mm vierkant | Uitgesleten tot een rondachtig gat, dan blijft de kruk hangen |
| Terugloopveer | Duwt de kruk na loslaten weer horizontaal | In het slot, of als torsieveer in het rozet | Verzwakt na jaren, de kruk zakt dan langzaam door |
Fotografeer de klink en het schild voordat je iets losdraait, en leg er een rolmaat naast. Met die foto in de bouwmarkt hoef je niet op je geheugen te vertrouwen als je voor een schap met twintig varianten staat.
De juiste maten opmeten voordat je bestelt
Meet eerst de dikte van het deurblad, want die bepaalt de lengte van de krukstift. Een standaard Nederlandse binnendeur is 40 mm dik, een oude paneeldeur soms 35 mm en een geïsoleerde buitendeur al snel 54 of 67 mm. Tel bij die dikte de dikte van beide rozetten of schilden op en reken daar ongeveer een centimeter bij, zodat de stift in beide krukken ver genoeg doorloopt zonder er aan één kant uit te steken.
Bij rozetten op een deur van 40 mm kom je met een stift van 8 bij 100 mm meestal goed uit. Is hij te lang, dan zaag je het overschot er met een ijzerzaagje af en vijl je de zaagkant licht rond, anders krijg je hem niet door de noot. Een stift inkorten is normaal werk en geen noodgreep.
De hartafstand meet je van het midden van het krukgat tot het midden van de cilinder of de toiletsluiting. Bij een voordeur met cilinder is 72 mm de meest voorkomende maat in Nederland, bij een toiletdeur is 57 mm gangbaar. Meet ook de afstand tussen de bevestigingsgaten van het oude schild, want daarmee weet je of een nieuw schild op dezelfde gaten valt. Net als bij het vervangen van een kraan geldt hier dat één verkeerd overgenomen maat de hele bestelling waardeloos maakt.
| Situatie | Wat je meet | Gangbare waarde | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Binnendeur met rozetten | Deurdikte plus twee rozetten | Stift 8 x 90 of 8 x 100 mm | Stift mag aan geen van beide kanten uitsteken |
| Binnendeur met langschild | Deurdikte plus twee schilden | Stift 8 x 100 mm | Schilden zijn dikker dan rozetten, dus reken royaler |
| Toiletdeur met vrij- en bezetsluiting | Hartafstand kruk tot sluiting | 57 mm, soms 63 mm | Een garnituur zonder sluiting past niet op een toiletslot |
| Voordeur met cilinderslot | Hartafstand kruk tot cilinder | 72 mm, ook 55 en 92 mm bestaan | Veiligheidsschilden zijn alleen in vaste maten leverbaar |
| Geïsoleerde buitendeur | Deurdikte inclusief schilden | Stift 8 x 120 mm of langer | Bij veiligheidsbeslag hoort vaak een eigen stift in de doos |
| Slot dat je ook vervangt | Doornmaat van voorplaat tot hart krukgat | 50 mm, ook 40 en 55 mm | Verkeerde doornmaat betekent nieuw uitfrezen in de deur |
| Oud beslag van voor de oorlog | Maat van het vierkante gat in de noot | Meestal 8 mm, soms afwijkend | Een 8 mm stift met speling in de noot slijt het gat verder uit |
Het slot kan meestal blijven zitten als je de klink vervangt
In verreweg de meeste gevallen kan het slot gewoon blijven zitten. Een nieuw garnituur past op een bestaand loopslot zolang de noot 8 mm vierkant is en de nieuwe rozetten of schilden over de bestaande gaten vallen. Controleer die noot voordat je bestelt: steek de oude stift erin en kijk of hij strak zit of speling heeft.
Ga je van een langschild naar losse rozetten, kijk dan eerst goed naar wat er onder het oude schild zit. Een schild van 40 bij 240 mm dekt een flink oppervlak af, en daaronder zitten vaak oude schroefgaten, een uitgefreesde sleutelrozet of een verkleurde plek in de verf. Een rond rozet van 52 mm laat dat allemaal zien. Kies in dat geval opnieuw een langschild, of reken erop dat je de deur moet plamuren en overschilderen.
Bij een toiletdeur hoort een garnituur met vrij- en bezetsluiting: aan de binnenkant een draaiknopje, aan de buitenkant een schroevendraaiergleuf voor noodontgrendeling. Dat werkt alleen als de hartafstand van het garnituur overeenkomt met die van het slot, dus meet die eerst op. Bij het vervangen van een wc-bril loop je tegen precies dezelfde valkuil aan: eerst de bestaande gatafstand meten, dan pas bestellen.
Bij een buitendeur met cilinder gaat de cilinder er los in en blijft die zitten terwijl je de schilden wisselt. Draait de deur na de wissel stroever dan eerst, controleer dan of het slot recht in de sponning valt. Kijk ook of de draairichting van de deur klopt met de kruk die je hebt gekocht, want sommige gebogen krukken zijn links- of rechtswijzend.
Wanneer het slot toch mee moet
Is het vierkante gat in de noot uitgesleten tot een rond gat, dan helpt een nieuwe kruk niets: de stift blijft speling houden en de kruk zakt door. Datzelfde geldt als de dagschoot niet meer soepel terugveert. Vervang het slot dan tegelijk en meet daarbij de doornmaat, de voorplaathoogte en de breedte van de voorplaat, zodat het nieuwe slot in dezelfde uitfrezing past. Een slot met een afwijkende doornmaat betekent nieuw frezen in het deurblad, en dat is een heel ander soort werk dan een klink verwisselen.
Het sierkapje eraf halen bij een deurklink zonder zichtbare schroef
Veel deurklinken uit de bouwmarkt hebben geen enkele schroef in het zicht. Het rozet dat je ziet is dan een kapje dat over een onderrozet klikt, en op dat onderrozet zitten de echte bevestigingsschroeven. Wie meteen met een schroevendraaier onder de rand wrikt, drukt het dunne kapje in en houdt een deuk over die er niet meer uitgaat.
Probeer eerst te draaien. Pak het kapje vast, niet de kruk, en draai het een klein stukje tegen de klok in. Bij veel modellen zit er een bajonetsluiting achter en komt het kapje na een achtste slag los. Gebeurt er niets, kijk dan aan de onderkant van het rozet naar een kleine inkeping of een gleufje: dat is de plek die de fabrikant bedoeld heeft om te wippen.
Blijft het kapje zitten, gebruik dan een dunne kunststof spatel of een plamuurmes waar je plakband omheen hebt gewikkeld. Werk rond en wip op twee tegenover elkaar liggende punten een klein stukje tegelijk, zodat het kapje er recht af komt. Bij weer andere modellen zit de vergrendeling niet in het rozet maar in de hals van de kruk. Daar zit een inbusstelschroefje van 2 of 2,5 mm. Draai dat een halve slag los, dan schuift de kruk van de stift en komt het kapje vanzelf mee.
Werk nooit met een stalen schroevendraaier direct op geborsteld rvs of gelakt zwart beslag. Eén uitschieter geeft een streep die door de toplaag heen gaat, en op zwart beslag zie je die glimmende kras vanaf de andere kant van de gang.
Schroeven die niet meer pakken in een oude deur
In huizen van rond de honderd jaar oud zit vaak nog het oorspronkelijke beslag: zware schilden, gleufschroeven en een loopslot zonder cilinder. Zijn de schroeven kwijtgeraakt, bijvoorbeeld omdat de klinken eraf gingen voor het schilderen, dan komt een willekeurige schroef uit de kist er meestal wel half in maar zet hij niets vast. Dat heeft twee mogelijke oorzaken en je lost ze verschillend op.
De eerste oorzaak is een uitgesleten houtgat. De schroef pakt dan nog wat vezel in het bovenste stuk hout en draait daarna rond. Vul het gat met houtlijm en een houten deuvel of een paar tandenstokers, laat de lijm een nacht drogen, snijd het overschot vlak af en boor 2 mm voor. Een verse schroef van 4 bij 30 mm heeft dan weer volle vezel om zich heen.
De tweede oorzaak is een metalen draadbus in het schild zelf. Oud beslag heeft geregeld een niet-metrische, fijne schroefdraad die niet overeenkomt met de M4 van vandaag. Forceer een moderne schroef daar niet in, want dan draai je de oude draad kapot en is het schild alleen nog met veel moeite te bevestigen. Neem het schild mee naar een ijzerwarenhandel en laat ze de draad passen, of vervang het hele garnituur.
Let ook op de kop van de schroef. In een oud schild zit een vlakke verzinking voor een brede gleufkop. Een moderne kruiskopschroef met bolle kop steekt daar net boven uit en klemt tegen de rozetring van de kruk, waarna de klink stroef draait of blijft hangen. Verzonken koppen zijn hier het antwoord.
Haal je klinken eraf om de deuren te schilderen, doe de schroeven en de stift dan per deur in een apart zakje met de naam van de kamer erop. Dat kost dertig seconden en scheelt de zoektocht naar schroeven die nergens anders meer op passen.
Waarom een kruk doorzakt en hoe je de veer in de deurklink vervangt
Een kruk die scheef naar beneden hangt is een klassiek mankement, en er zijn vier mogelijke oorzaken. Ze zijn in deze volgorde uit te sluiten, van goedkoop naar duur.
Begin bij de stelschroef in de hals van de kruk. Zit die los, dan glijdt de kruk op de stift en zakt hij mee. Draai hem met een inbussleutel aan tot hij op het platte vlak van de stift klemt en gebruik een druppel schroefdraadborgmiddel als hij steeds terugloopt. Vervolgens de stift zelf: een oude stift met afgeronde hoeken heeft speling in de noot en maakt de kruk slap. Een nieuwe stift van 8 mm kost een paar euro.
Blijft de kruk hangen, dan zit het in de veer. Bij eenvoudige garnituren is er helemaal geen veer in het rozet en steunt de kruk alleen op de veer in het slot. Verzwakt die, dan is het slot aan vervanging toe, want de meeste Nederlandse loopsloten zijn dichtgeklonken en niet te openen. Bij betere garnituren zit er een spiraalvormige torsieveer in het onderrozet, rond de bus waar de stift doorheen gaat. Die veer in de deurklink vervangen is goed te doen: kapje eraf, kruk van de stift, veer van de nokjes haken en de nieuwe er precies andersom weer op. Bestel de veer bij het merk van het garnituur, want de dikte en de haaklengte verschillen per serie. Is de veer niet los leverbaar, dan vervang je het onderrozet compleet.
| Wat je merkt | Waarschijnlijke oorzaak | Wat je doet |
|---|---|---|
| Kruk draait rond zonder de schoot te bewegen | Stelschroef los of stift gebroken | Stelschroef aandraaien, anders stift vervangen |
| Kruk hangt scheef maar werkt wel | Terugloopveer verzwakt | Veer in het rozet vervangen of het onderrozet wisselen |
| Kruk voelt slap en rammelt | Speling tussen stift en noot | Nieuwe stift, bij een uitgesleten noot het slot vervangen |
| Kruk komt maar half omhoog | Verf of vuil tussen rozet en kruk | Demonteren, verfresten wegsnijden, rozetring schoonmaken |
| Kruk gaat zwaar en piept | Droge slotnoot | Een enkele druppel dunne olie in de noot, niet in de cilinder |
| Deur valt niet in het slot | Dagschoot komt niet ver genoeg uit | Sluitplaat bijstellen of het slot vervangen |
Wat er anders gaat bij een voordeur of buitendeur
Bij een buitendeur verandert de klus van karakter, want daar is het beslag onderdeel van de inbraakwerendheid. Veiligheidsbeslag herken je aan een dikkere buitenplaat, een verhoogde ring rond de cilinder tegen kerntrekken en soms een geharde kern in het schild tegen doorboren. Beslag met een SKG-keurmerk is daarop beproefd; het aantal sterren zegt iets over de mate van weerstand. Wat de verzekeraar in jouw situatie verlangt, staat in de polisvoorwaarden en verschilt per polis.
Het bevestigingsprincipe is bij een voordeur anders dan binnen. Buitenbeslag hoort met doorgaande bouten van de binnenkant naar de buitenkant vastgezet te worden, zodat er aan de buitenzijde geen schroefkop bereikbaar is. Zit er aan de buitenkant een schroef in het schild, dan is dat beslag niet geschikt voor een deur die uitkomt op straat. Deze regel is geen voorkeur maar het uitgangspunt waarop veiligheidsbeslag ontworpen is.
Let bij het schild op de cilinder. De cilinder mag hooguit enkele millimeters uitsteken buiten het schild, want een uitstekende cilinder is met een tang af te breken. Steekt hij te ver uit, dan hoort daar een kortere cilinder bij en niet een dikker schild. Meet de cilinder aan beide zijden vanaf het midden van de schroefopening, want een voordeurcilinder is vaak asymmetrisch.
Ga je de voordeur toch onder handen nemen, kijk dan meteen naar de aansluiting rondom. Een klink vervangen lost tocht niet op; daarvoor is een goede tochtstrip langs de voordeur het middel. Meer over het samenspel tussen deur, kozijn en beslag vind je in ons overzicht over ramen, deuren en kozijnen.
Draai de bouten van veiligheidsbeslag altijd van binnenuit vast en nooit andersom. Beslag dat aan de buitenzijde losgeschroefd kan worden, geeft een inbreker directe toegang tot de cilinder en maakt de rest van het hang- en sluitwerk zinloos.
Een deurklink vervangen door een knop
Een vaste knop aan de buitenkant van een voordeur draait niet mee en geeft geen houvast om aan te trekken; de deur gaat alleen met de sleutel open. Dat is precies de bedoeling. Wie de deurklink door zo'n knop vervangt, verandert daarmee wel iets aan de binnenkant dat vaak over het hoofd wordt gezien.
Een doorgaande krukstift verbindt beide zijden met elkaar. Zet je aan de buitenkant een vaste knop op zo'n stift, dan kun je de kruk aan de binnenkant niet meer bewegen, want de knop houdt de stift tegen. Daarvoor bestaat een gedeelde krukstift: twee losse helften die elk maar één zijde bedienen. De kruk binnen trekt dan gewoon de dagschoot in, terwijl de knop buiten stil blijft staan.
Kijk ook naar het slot. Met een vaste knop buiten kun je alleen nog naar binnen als de sleutel de dagschoot terugtrekt, en dat kan niet elk slot. Een gangbaar dag- en nachtslot doet dat bij het doordraaien van de sleutel, een eenvoudig loopslot niet. Controleer dat voordat je de kruk buiten weghaalt, anders sta je met de boodschappen op de stoep.
Bij een binnendeur speelt iets anders. Een knop kun je niet omlaag duwen, dus een knop op een deur met een gewoon loopslot met dagschoot is vervelend zwaar in het gebruik. Op kastdeuren en dubbele deuren met een kogelsluiting werkt een knop wel prettig. Bij dubbele deuren wil je verder kijken naar de vastzetting van het staande deurblad, en dan zit je al gauw bij een windhaak of een andere vastzetter.
Schilderwerk, huidvet en zwarte vlekken rond de klink
Rond een deurklink zit de smerigste plek van de hele deur. Huidvet uit handen slaat na verloop van tijd donker uit op verf, op behang en op onbehandeld hout, en die kringen zitten in het materiaal en niet erop. Op een geschilderde deur kun je ze wegnemen met een ontvetter en een doek, maar bij matte lak blijft er dan een glimmende plek achter en moet dat vlak opnieuw geschilderd worden.
Schilder je de deur, haal het beslag er dan af in plaats van eromheen te werken. Verf tot tegen het rozet geeft een randje dat je blijft zien zodra het rozet ooit verschuift, en verf die onder het rozet doorloopt maakt het lastig om de kruk vlak te krijgen. Laat de verf volledig doorharden voordat het beslag er weer op gaat, anders drukt de rozetring een afdruk in de laag en plakt hij later vast.
Zit er al verf onder het oude rozet, snijd die dan langs de rand in met een vers mesje voordat je het rozet lostrekt. Zonder die insnede scheurt de verf een stuk mee de deur op en heb je een gerafelde rand die je moet bijwerken. Wie de klinken er toch af heeft, kan meteen de scharnieren nalopen; hangt de deur scheef, dan lees je bij het afhangen en stellen van een deur hoe je dat rechtzet. Op een deur die klemt, sluit de dagschoot namelijk nooit lekker, hoe nieuw de klink ook is.
Zo vervang je een deurklink stap voor stap
Deze volgorde geldt voor een binnendeur met rozetten of een langschild, en met één extra controle ook voor een buitendeur.
-
Meet de deur en het bestaande beslag op
Noteer de dikte van het deurblad, de hartafstand tussen kruk en sluiting en de afstand tussen de bevestigingsgaten van het oude schild. Steek de oude stift in de noot en voel of hij strak zit. Met deze vier gegevens weet je of een nieuw garnituur past en welke stiftlengte je nodig hebt.
-
Haal de oude kruk van de stift
Draai de stelschroef in de hals van de kruk een halve slag los met een inbussleutel van 2 of 2,5 mm en trek de kruk eraf. Zit er geen stelschroef, dan is de kruk vast op het rozet gebouwd en gaat het hele rozet er in één keer af. Vang de stift op, want die glijdt er los uit zodra beide krukken los zijn.
-
Wip het klikkapje van het rozet
Draai het kapje eerst een klein stukje tegen de klok in; bij veel modellen zit er een bajonetsluiting achter. Lukt dat niet, wip het dan met een kunststof spatel los vanaf de inkeping aan de onderkant en werk op twee tegenover elkaar liggende punten. Zo komt het kapje recht los in plaats van scheef en gedeukt.
-
Schroef het onderrozet of het schild los
Draai de schroeven eruit en houd ze bij elkaar. Kijk meteen of de gaten in het hout nog vast zijn: draait een schroef rond, vul het gat dan met houtlijm en een deuvel en laat dat een nacht drogen voordat je verdergaat. Een rozet dat los zit, trekt bij elk gebruik verder scheef.
-
Maak de deur en de noot schoon
Neem de plek af met een ontvetter en snijd achtergebleven verfranden weg, zodat het nieuwe rozet overal vlak aanligt. Geef de slotnoot een enkele druppel dunne olie als hij stroef draait. Doe dat niet in de cilinder van een buitendeur, want daar hoort grafiet- of PTFE-spray in en geen olie, die verhardt met stof tot een pasta.
-
Monteer het nieuwe onderrozet en steek de stift erdoor
Schroef het rozet of het schild aan beide zijden vast met verzonken schroeven die volledig in de verzinking wegvallen. Steek daarna de stift door de noot en kijk of hij aan beide kanten evenveel uitsteekt. Is hij te lang, zaag het overschot er dan af en vijl de kant licht rond.
-
Zet de krukken vast en draai de stelschroef aan
Schuif beide krukken op de stift tot ze tegen het rozet aanliggen, maar niet klemmend. Draai de stelschroef aan tot hij op het platte vlak van de stift grijpt en gebruik desnoods een druppel schroefdraadborgmiddel. Bij een buitendeur zet je de doorgaande bouten uitsluitend van de binnenzijde vast, zodat er buiten geen schroefkop te bereiken is.
-
Test de werking en klik de kapjes terug
Draai de kruk tien keer met open deur en kijk of hij volledig terugveert. Sluit daarna de deur en controleer of de dagschoot netjes in de sluitplaat valt. Pas als alles soepel loopt klik je de sierrozetten terug, want daarna komt er niet meer bij zonder ze opnieuw los te wippen.
Controleren voordat je de kapjes terugklikt
Uit de praktijk
Twee klinken uit een huis van honderd jaar, zonder schroeven
Van twee oude binnendeuren waren de klinken eraf gehaald om de deuren te kunnen schilderen, en de originele schroeven waren daarna nergens meer te vinden. Uit de schroevenkist paste niets: elke schroef ging er een stuk in en zette daarna niets vast, ook niet in andere diktes en lengtes.
De oorzaak zat op twee plekken tegelijk. In de deur waren de houtgaten uitgesleten, waardoor een schroef alleen nog in het bovenste laagje vezel pakte. Die gaten zijn gevuld met houtlijm en tandenstokers, een nacht laten drogen, vlak afgesneden en met 2 mm voorgeboord, waarna een verzonken schroef van 4 bij 30 mm weer volle vezel had. Het tweede probleem zat in het schild zelf: daar zat een oude, fijne draad in die niet met een moderne M4 overeenkwam. Doorforceren zou de draad slopen, dus daar zijn passende schroeven bij een ijzerwarenzaak uitgezocht. De klinken zelf konden gewoon op het bestaande loopslot blijven, want de noot was 8 mm vierkant en zonder speling.
Een nieuw garnituur waarvan het bovenschild niet losging
Een set nieuwe deurklinken uit de bouwmarkt lag klaar, maar het sierrozet aan de bovenkant liet zich met geen mogelijkheid verwijderen zonder deuken te maken. Er zat geen schroef in het zicht en de rand was te dun om er iets onder te krijgen.
Wat hier werkte was niet wrikken maar draaien. Het kapje bleek op een bajonetsluiting te zitten en kwam los na een achtste slag tegen de klok in, met twee handen om de rand en zonder de kruk mee te draaien. Bij de tweede deur zat er wel een inbusstelschroefje van 2 mm onder de hals van de kruk; die moest eerst een halve slag los, waarna kruk en kapje samen van de stift schoven. De les uit beide: eerst zoeken naar de bedoelde ontgrendeling, en pas als die er echt niet is met een omwikkeld plamuurmes op twee tegenover elkaar liggende punten wippen.
Een kruk die na een half jaar begon door te zakken
Op een slaapkamerdeur hing de nieuwe kruk na een paar maanden schuin naar beneden. De reflex was om het hele garnituur maar weer te vervangen, terwijl het beslag zelf niets mankeerde.
Nalopen van boven naar beneden bracht het aan het licht. De stelschroef zat nog vast, maar de meegeleverde stift bleek merkbaar speling te hebben in de noot: met de kruk erop was er een halve millimeter beweging te voelen voordat de schoot in gang kwam. Een nieuwe stift haalde het meeste weg. Wat overbleef was een slappe terugloop, want dit onderrozet had geen eigen veer en steunde volledig op de veer in het oude loopslot. Met een onderrozet mét torsieveer stond de kruk weer strak horizontaal, en dat was aanzienlijk goedkoper dan het slot uitfrezen en vervangen.
Veelgemaakte fouten
De krukstift op gevoel kiezen in plaats van uitrekenen
Een stift die te kort is pakt maar een paar millimeter in de tweede kruk, en die kruk gaat op den duur wiebelen of schiet eraf. Een stift die te lang is steekt aan één kant uit en houdt de kruk van het rozet af. Reken de lengte uit: deurdikte plus beide rozetten plus ongeveer een centimeter, en zaag het teveel eraf.
Veiligheidsbeslag van de buitenkant vastschroeven
Als er aan de buitenzijde van een voordeur een schroefkop bereikbaar is, kan het schild eraf en ligt de cilinder bloot. Buitenbeslag hoort met doorgaande bouten van binnenuit vastgezet te worden. Zit er in de meegeleverde set toch een buitenschroef, dan is dat beslag bedoeld voor binnendeuren.
De stelschroef vergeten of juist te hard aandraaien
Een niet aangedraaide stelschroef laat de kruk langzaam van de stift glijden tot hij op een dag in je hand blijft. Te hard aandraaien is net zo min goed: het inbusschroefje is klein, de kop draait dan rond en je krijgt hem er nooit meer uit. Aandraaien tot hij grijpt op het platte vlak, en bij herhaald losraken een druppel borgmiddel.
Het rozet over een verse of oude verfrand monteren
Een rozet dat op een verfrand rust, ligt scheef en trekt bij elk gebruik verder krom. Bovendien schuurt de rozetring dan tegen de verf en gaat de kruk stroef lopen. Snijd de verfrand in met een vers mesje en maak het vlak schoon voordat het nieuwe rozet erop gaat.
Een moderne M4-schroef in oud beslag forceren
Oud beslag heeft geregeld een afwijkende, niet-metrische draad. Een M4 lijkt te passen omdat hij er twee slagen in gaat, maar hij snijdt daarna de oude draad kapot. Daarna is het schild alleen nog met een doorlopende bout en een moer te bevestigen. Test met de hand en stop zodra het zwaar gaat.
Een langschild vervangen door een klein rond rozet
Onder een langschild zitten oude schroefgaten, soms een sleutelgat en bijna altijd een verkleurd vlak in de verf. Een rozet van 52 mm dekt dat niet af. Kijk eerst wat er onder zit, en kies pas daarna tussen opnieuw een schild of een rozet met plamuren en overschilderen.
Bij een doorzakkende kruk meteen het hele garnituur vervangen
In veel gevallen is de kruk niet het probleem. Loop de keten na: stelschroef, stift, veer in het rozet, veer in het slot, en pas dan de noot. Een nieuwe stift van een paar euro of een onderrozet met torsieveer lost het vaker op dan een compleet nieuwe set.
Olie in de cilinder van de voordeur spuiten
Een stroeve slotnoot mag een druppel dunne olie hebben, maar in een cilinder hoort dat niet. Olie bindt stof tot een pasta en dan loopt de cilinder na een paar maanden zwaarder dan ervoor. Gebruik daar grafiet- of PTFE-spray, en gebruik dat spaarzaam.
Veelgestelde vragen
Kan ik nieuwe deurklinken op mijn bestaande loopslot zetten?
Dat kan meestal gewoon. Voorwaarde is dat de noot in het slot 8 mm vierkant is en dat de nieuwe rozetten of schilden over de bestaande schroefgaten vallen. Steek de oude stift in de noot en voel of er speling is: rammelt het, dan is de noot uitgesleten en helpt een nieuwe kruk niet. Ga je van een langschild naar rozetten, kijk dan eerst wat er onder dat schild verstopt zit aan gaten en verfranden.
Hoe kan ik een deurklink zonder schroef vervangen?
Bij die modellen zit de bevestiging onder een sierkapje dat over een onderrozet klikt. Draai het kapje eerst een klein stukje tegen de klok in, want veel merken gebruiken een bajonetsluiting. Werkt dat niet, zoek dan de inkeping aan de onderkant van het rozet en wip het los met een kunststof spatel of een omwikkeld plamuurmes, op twee tegenover elkaar liggende punten. Bij sommige garnituren zit er in plaats daarvan een inbusstelschroefje van 2 of 2,5 mm onder de hals van de kruk.
Welke krukstift heb ik nodig?
In Nederland is de stift vrijwel altijd 8 mm vierkant; alleen de lengte varieert. Tel de dikte van het deurblad op bij de dikte van beide rozetten of schilden en reken daar ongeveer een centimeter bij. Voor een standaard binnendeur van 40 mm met rozetten kom je meestal uit op een stift van 8 bij 100 mm. Is hij te lang, dan zaag je het overschot er met een ijzerzaagje af en vijl je de kant licht rond zodat hij weer door de noot gaat.
Hoe kan ik de veer in een deurklink vervangen?
Zit de terugloopveer in het rozet, dan is dat te doen. Wip het sierkapje eraf, draai de stelschroef los, trek de kruk van de stift en je ziet de spiraalvormige torsieveer rond de bus liggen. Haak de oude van de nokjes af en zet de nieuwe er in dezelfde stand op. Bestel de veer bij het merk van je garnituur, want dikte en haaklengte verschillen per serie. Is hij niet los leverbaar, dan vervang je het complete onderrozet, wat meestal een paar tientjes kost.
Wat als de veer in de deurklink niet in het rozet maar in het slot zit?
Bij eenvoudige garnituren zonder eigen veer steunt de kruk volledig op de veer in het slot. Is die verzwakt, dan zakt de kruk door en valt er aan de klink niets te repareren. De meeste Nederlandse loopsloten zijn dichtgeklonken en dus niet te openen om er een veer in te zetten. Je hebt dan twee keuzes: het slot vervangen, of een onderrozet met een eigen torsieveer monteren. Dat tweede is goedkoper en werkt in de praktijk vaak prima.
Wat is er anders bij een deurklink vervangen op een buitendeur?
Buiten hoort beslag dat van de binnenzijde met doorgaande bouten vastzit, zodat er aan de straatkant geen schroefkop bereikbaar is. Verder wil je een verhoogde ring rond de cilinder tegen kerntrekken en een cilinder die niet meer dan enkele millimeters uitsteekt. Buitendeuren zijn vaak dikker dan binnendeuren, dus reken opnieuw uit welke stiftlengte je nodig hebt. Beslag met een SKG-keurmerk is op inbraakwerendheid beproefd; welk niveau jouw polis verlangt, staat in de voorwaarden.
Hoe pak ik het deurklink voordeur vervangen aan zonder de cilinder mee te nemen?
De cilinder zit met één lange schroef door de voorplaat van het slot vast en staat los van het beslag. Draai de schilden los, houd de cilinder op zijn plek en schuif het nieuwe schild eroverheen. Alleen als de cilinder te ver uitsteekt of het nieuwe schild een andere hartafstand heeft, moet je aan de cilinder zelf. Meet die dan aan beide zijden vanaf het midden van de schroefopening, want voordeurcilinders zijn vaak asymmetrisch.
Kan ik een deurklink vervangen door een knop?
Aan de buitenkant van een voordeur kan dat, maar dan heb je een gedeelde krukstift nodig: twee losse helften in plaats van één doorlopende stift. Anders houdt de vaste knop buiten de kruk aan de binnenkant tegen. Controleer ook of jouw slot de dagschoot met de sleutel terugtrekt, want zonder kruk buiten is dat de enige manier om binnen te komen. Op een binnendeur met een gewoon loopslot is een knop onhandig, omdat je hem niet omlaag kunt duwen.
De schroeven van mijn oude deurklink zijn kwijt, welke passen erop?
Kijk eerst waar de schroef in gaat. Loopt hij rechtstreeks in het hout, neem dan een verzonken houtschroef van 4 bij 30 mm en vul een uitgesleten gat eerst met houtlijm en een deuvel. Zit er een metalen draadbus in het schild, meet dan de diameter met een schuifmaat en probeer voorzichtig een M4. Gaat dat zwaar, stop dan: oud beslag heeft geregeld een afwijkende draad die je met forceren onherstelbaar beschadigt.
Mijn nieuwe kruk loopt stroef en veert niet helemaal terug, wat is er mis?
Er zijn drie veelvoorkomende oorzaken. De schroefkoppen vallen niet volledig weg in de verzinking en raken de rozetring van de kruk. Er zit nog een verfrand of vuil tussen rozet en deurblad. Of de kruk is te strak tegen het rozet aan geschoven en klemt. Draai het geheel los, kijk waar het metaal contact maakt en monteer opnieuw met een haartje ruimte. Blijft het stroef, dan is de slotnoot droog en helpt één druppel dunne olie.
Welk garnituur hoort er op een toiletdeur?
Een toiletdeur vraagt een garnituur met vrij- en bezetsluiting: binnen een draaiknopje dat de deur vergrendelt en het rode vlak laat zien, buiten een gleuf waarmee je met een muntstuk of schroevendraaier kunt ontgrendelen. De hartafstand tussen kruk en sluiting is in Nederland meestal 57 mm, soms 63 mm. Meet dat na, want een garnituur met de verkeerde hartafstand valt niet over de bestaande gaten en dan moet je opnieuw boren.
Moet ik de deurklink eraf halen voordat ik de deur ga schilderen?
Dat werkt een stuk netter dan eromheen schilderen. Snijd de bestaande verf langs de rand van het rozet in met een vers mesje voordat je het lostrekt, anders scheurt de verf een stuk mee de deur op. Bewaar de schroeven en de stift per deur in een gelabeld zakje, want vooral bij oud beslag zijn ze niet zomaar te vervangen. Laat de verf volledig doorharden voordat het beslag er weer op gaat.
Hoe krijg ik de zwarte vlekken rond de deurklink weg?
Die donkere kringen zijn huidvet dat in de verf, het hout of het behang is getrokken. Op gelakt werk gaan ze er met een ontvetter en een doek meestal wel af, al blijft er bij matte lak een glimmende plek achter die je moet overschilderen. In behang of onbehandeld hout zitten ze in het materiaal en dan helpt poetsen niet. Een groter rozet of een langschild vangt de plek waar handen komen af, en dat scheelt op termijn veel.
Wanneer je beter een vakman belt
Een deurklink vervangen is werk waar je geen vakman voor nodig hebt. Er komt geen elektra, geen gas en geen constructie aan te pas, en de duurste fout die je kunt maken is een verkeerd bestelde stift. Er zijn wel een paar situaties waarin doorgaan onverstandig is.
De eerste is een slot met een afwijkende doornmaat dat vervangen moet worden. Dan moet de uitfrezing in het deurblad breder of dieper, en dat is precisiewerk met een frees in een deur die je niet twee keer hebt. Een timmerman doet dat in een half uur zonder het blad te beschadigen.
De tweede is de beveiliging van een voordeur. Wil je van eenvoudig beslag naar veiligheidsbeslag met een gecertificeerde cilinder, en stelt je verzekeraar daar eisen aan, laat het dan door een erkend bedrijf plaatsen en bewaar de factuur. Bij schade wordt naar de uitvoering gekeken en niet alleen naar het doosje waar het beslag in zat.
De derde is oud, waardevol beslag in een monumentaal pand. Origineel deurbeslag uit de jaren twintig is nauwelijks nog te koop en soms beschermd via de vergunningplicht van het pand. Een restaurateur kan een gebroken schild solderen of een draad opnieuw snijden, terwijl er met een boormachine in twee minuten iets sneuvelt dat niet te vervangen is.