Geaard stopcontact: wanneer het moet en hoe je het maakt
Een geaard stopcontact heeft naast fase en nul een derde ader, de geelgroene aardedraad, die het metalen omhulsel van een apparaat afvoert naar de aardklem in de meterkast. In veel woningen van voor eind jaren negentig zitten alleen in de keuken, de badkamer en de berging geaarde stopcontacten en in de woonkamer niet. Je maakt zo'n stopcontact geaard door vanuit de centraaldoos of de groepenkast een geelgroene ader bij te trekken, niet door er een geaarde stekkerdoos in te steken. Die stekkerdoos geeft schijnveiligheid en verbindt in het ergste geval alle apparaatbehuizingen met elkaar zonder dat er ook maar iets naar aarde weg kan.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Tweepolige spanningstester, geen spanningszoeker met lampje in het handvat
- Kunststof of nylon trekveer van 10 tot 15 meter
- Metalen trekveer voor het opsporen van dozen
- Striptang en zijkniptang
- Vlakke en kruiskopschroevendraaier voor schakelmateriaal
- Isolatietape om draadeinden aan de veer te bundelen
- Zaklamp en een spiegeltje om in dozen te kijken
Materiaal
- Installatiedraad geelgroen, dezelfde doorsnede als de fase in die leiding
- Geaarde inbouwstopcontacten van dezelfde serie als je bestaande materiaal
- Lasklemmen of doorverbindingsklemmen voor de centraaldoos
- Glijmiddel voor kabel, of gewone zeep, om het trekken te verlichten
- Vast touw of dunne trekdraad
- Reserve inbouwdozen en gipsbevestiging voor het geval een doos meekomt
Wat een geaard stopcontact doet
Een geaard stopcontact heeft twee metalen randcontacten in de kom die contact maken met de aardstrippen van de stekker. Achter de wand ligt daarvoor een derde ader, geelgroen, die via de lasdozen doorloopt naar de aardrail in de groepenkast. Hoe die drie aders op de klemmen komen te zitten, staat in ons overzicht over stopcontacten aansluiten en vervangen.
De functie is simpel te beschrijven. Raakt binnen in een apparaat de fasedraad de metalen behuizing, dan loopt de stroom weg via de aardedraad in plaats van via de eerste persoon die het apparaat aanraakt. Die weglopende stroom is groot genoeg om de aardlekschakelaar binnen tientallen milliseconden te laten uitvallen of de zekering te laten aanspreken. Zonder aardedraad gebeurt er niets: de behuizing staat gewoon onder spanning en wacht op iemand die er tegelijk een radiator of een kraan bij aanraakt.
Daarom heeft een apparaat met een metalen omhulsel een randaardestekker en een apparaat met een volledig kunststof omhulsel meestal niet. Die tweede groep heet dubbel geïsoleerd, herkenbaar aan het vierkantje in een vierkantje op het typeplaatje. Een fabrikant zet niet voor de sier een aardestekker aan een apparaat.
| Apparaat | Aarde nodig? | Waarom |
|---|---|---|
| Wasmachine, wasdroger, vaatwasser | Ja | Metalen kuip en frame, water in het apparaat, zware motor |
| Desktopcomputer en veel monitoren | Ja | Metalen kast en een voeding met ontstoorfilter dat op aarde afvoert |
| Versterker, subwoofer met randaardestekker | Ja | Metalen behuizing en een ontstoorfilter dat naar aarde moet kunnen |
| Gourmetstel, waterkoker, tosti-apparaat met metalen kast | Ja | Verwarmingselement dicht bij een aanraakbare metalen buitenkant |
| Koelkast en vriezer | Ja bij randaardestekker | Metalen kast, compressor, vaak in een vochtige ruimte |
| Televisie, mediaspeler, spelcomputer | Meestal niet | Dubbel geïsoleerd, kunststof kast, platte stekker zonder aardstrippen |
| Telefoonlader, ledlamp, scheerapparaat | Nee | Dubbel geïsoleerd en lage spanning aan de uitgang |
| Boormachine of accuboormachine met kunststof huis | Nee | Dubbel geïsoleerd, te herkennen aan het dubbele vierkantje |
Kijk voordat je gaat verbouwen eerst welke apparaten in die kamer echt een randaardestekker hebben. Staat er alleen dubbel geïsoleerde apparatuur, dan is de haast eruit en kun je de klus combineren met een moment waarop de muur toch open gaat.
Waarom de keuken wel geaard is en de woonkamer niet
Dit patroon zien we in vrijwel elke woning uit de jaren zestig tot en met de jaren tachtig: geaarde stopcontacten in de keuken, de badkamer, de berging en bij de cv, en ongeaarde stopcontacten in de woonkamer, de slaapkamers en de gang. Dat was geen slordigheid van de installateur maar de norm van die tijd. In droge ruimtes met een houten of tapijtvloer werd het risico laag ingeschat, en apparaten met een metalen kast stonden er nauwelijks.
Sinds er in elke woonkamer een computer, een versterker en een spelcomputer staan, klopt die aanname niet meer. Bij nieuwe installaties en bij een grondige renovatie worden alle wandcontactdozen geaard uitgevoerd. Wat er precies onder de aanduiding wcd of wandcontactdoos valt en welke uitvoeringen er zijn, leggen we apart uit.
Een bestaande ongeaarde installatie hoef je niet meteen te vervangen. Zolang je er niets aan wijzigt, mag hij blijven zitten. Ga je verbouwen, een groep bijplaatsen of stopcontacten verplaatsen, dan geldt de huidige norm voor het deel dat je aanpakt. Dat is meestal ook het moment waarop het aantrekkelijk wordt om het in één keer goed te doen, want de muur is dan toch open.
| Bouwperiode | Wat je meestal aantreft | Wat dit voor je klus betekent |
|---|---|---|
| Voor 1960 | Vaak geen aarde in huis, soms geen aardelektrode aanwezig | Eerst laten vaststellen of er überhaupt een aarding is |
| 1960 tot 1975 | Alleen de wasmachineaansluiting geaard, verder niets | Aardedraad ontbreekt tot in de centraaldozen |
| 1975 tot circa 1997 | Keuken, badkamer, berging en cv geaard, woonkamer niet | Aarde ligt vaak wel tot in de meterkast en soms in de centraaldoos |
| Na circa 1997 | Alle wandcontactdozen geaard, aardlek op alle eindgroepen | Zit er toch geen aarde, dan is er later geknoeid |
| Verbouwde woning van elk bouwjaar | Gemengd beeld, per kamer verschillend | Per ruimte controleren, niet afgaan op één stopcontact |
Eerst kijken of de aardedraad er al ligt
Voordat je draad koopt, wil je weten wat er achter de wand zit. Schakel de groep uit, controleer met een tweepolige spanningstester dat er echt geen spanning meer staat en haal het stopcontact uit de doos. Kijk niet alleen naar de aangesloten aders maar ook naar de doos zelf: soms ligt er een geelgroene ader opgerold achterin die nooit is aangesloten, omdat er ooit ongeaard schakelmateriaal in kwam.
De kleuren zijn bruin voor fase, blauw voor nul en geelgroen voor aarde. In oudere installaties kom je zwart tegen als fase en soms grijs of rood in plaats van blauw. Ga daarom nooit alleen op kleur af, maar meet welke ader spanning voert. Fase en nul horen op de daarvoor gemarkeerde klemmen, ook als een apparaat bij verwisseling gewoon lijkt te werken.
Vind je twee aders en een lege doos, dan moet er draad bij. Vind je een geelgroene ader die nergens op zit, dan is de klus soms een kwestie van een geaard stopcontact plaatsen en de ader op de aardklem zetten. Volg in dat geval de ader wel terug tot in de centraaldoos, want een losliggend stukje geelgroen dat nergens op is aangesloten geeft alleen maar een vals gevoel van veiligheid. De volgorde van aansluiten staat stap voor stap bij het aansluiten van een stopcontact.
Meet altijd zelf na of de groep spanningsloos is. In oudere woningen zitten stopcontacten van één kamer geregeld verdeeld over twee groepen, soms zelfs binnen dezelfde dubbele wandcontactdoos. Eén schakelaar omzetten is dus geen bewijs dat er geen spanning meer staat.
De centraaldoos zoeken in een oudere woning
Nederlandse woningen uit die periode zijn bijna altijd bedraad volgens het centraaldozensysteem. Midden in de kamer, meestal precies onder of boven het lichtpunt, zit een ronde lasdoos waar alle leidingen samenkomen. Vandaar lopen buizen naar de schakelaars en naar elk stopcontact afzonderlijk. Wil je een stopcontact van aarde voorzien, dan is die doos je vertrekpunt.
Zie je bij het lichtpunt alleen een installatiebuis met twee aders uit een klein gaatje komen, dan zit de doos vrijwel zeker in de vloer van de verdieping erboven of in de betonvloer zelf. Hoe je zo'n doos opspoort en openmaakt zonder je plafond te slopen, behandelen we bij de centraaldoos in het plafond.
Een leidingzoeker uit de bouwmarkt is hier zelden behulpzaam. Twee methodes werken in de praktijk beter. Pak een van de aders in het opengelegde stopcontact met een tang en geef er korte rukjes aan: op het punt waar de ader in de doos vastzit hoor je het tikken door de wand of het plafond. Werkt dat niet, schuif dan een metalen trekveer de buis in tot hij stuit en beweeg hem met kleine pulsjes heen en weer, zodat hij tegen de wand van de doos tikt. Houd er rekening mee dat de veer soms de tegenoverliggende spruit in schiet en dan doorloopt naar de volgende doos.
Als de doos in het plafond dichtgezet is
Bij een verlaagd plafond of een dichtgestucte doos moet je een gat maken om erbij te kunnen. Maak dat gat op maat van een inbouwdoos die je er daarna in zet, dan sluit je het netjes af met een deksel of een plafondplaatje in plaats van met een pleisterlapje. Welke maten daarvoor gangbaar zijn, staat bij de inbouwdoos in het plafond. Boor niet blind: in dezelfde zone lopen ook de aders naar de schakelaar.
Een aardedraad bijtrekken naar het stopcontact
Ligt er in de centraaldoos wel een geelgroene ader en in het stopcontact niet, dan hoef je alleen die ene leiding bij te trekken. Er zijn twee manieren en ze verschillen in risico.
De eerste manier is alles vervangen. Je maakt een dun touw vast aan de oude aders, trekt die uit de buis en gebruikt het touw om een trekveer terug te halen. Daarmee trek je drie nieuwe aders in: bruin, blauw en geelgroen. Dit is de nette oplossing, want je weet daarna zeker dat de isolatie in de hele leiding gaaf is.
De tweede manier is de geelgroene ader ernaast schuiven, langs de bestaande aders. Met een kunststof trekveer lukt dat vaak zonder de oude draden eruit te halen. Het risico zit in de bochten: een scherpe veer of een gestript draadeind kan zich in de mantel van een bestaande ader boren en die beschadigen zonder dat je het ziet. Tape het uiteinde daarom altijd glad in, gebruik glijmiddel en trek nooit met kracht. Doe dit met zijn tweeën, waarbij de een de veer op spanning houdt en de ander invoert.
Neem voor de aardedraad dezelfde doorsnede als de fase in die leiding, in een gewone 16 A lichtnetgroep dus 2,5 mm². Twijfel je wat er ligt, dan helpt onze draad- en kabelkiezer om doorsnede en type bij de groep te bepalen.
De groepenkast is de grens. Zit er in de centraaldoos geen aarde, dan moet de ader vanaf de aardrail in de kast worden bijgetrokken. Werken in de groepenkast en alles achter de hoofdzekering is werk voor een installateur, ook omdat het deel voor de hoofdschakelaar verzegeld en onder spanning blijft.
Geaarde stopcontacten in de woonkamer: alles of niets
Er is één regel die klussers vaak verrast. Pak je in een ruimte één wandcontactdoos aan en maak je die geaard, dan moeten alle wandcontactdozen in diezelfde ruimte geaard worden. Installateurs houden zich hieraan en de reden is praktisch: in een kamer met twee soorten stopcontacten weet niemand meer welk contact wel en welk niet beschermt.
Het gevaar zit in de combinatie. Krijg je een schok van een apparaat dat op het ongeaarde contact zit en raak je op datzelfde moment een geaard apparaat aan, dan loopt de stroom dwars door je heen naar aarde. Twee losse situaties die apart al niet fijn zijn, worden samen aanzienlijk gevaarlijker.
Reken bij een woonkamer dus op vier tot acht stopcontacten in plaats van één. Dat klinkt zwaarder dan het is, want vanuit de centraaldoos ligt naar elk contact een eigen buis en het trekwerk is per leiding hetzelfde. Zit er een reeks contacten aan één leiding, dan verdeel je de aarde verder met doorlussen van stopcontact naar stopcontact. Ga je toch alles openleggen, bekijk dan meteen of het aantal groepen nog past bij wat er tegenwoordig aan staat. Met de groepencalculator zie je snel hoeveel vermogen er per groep hangt.
Vervang bij zo'n ronde de stopcontacten in één serie en van één merk. Verschillende series in dezelfde kamer vallen op, en bij een latere uitbreiding zoek je je suf naar een afdekraam dat erbij past.
Het alternatief voor een geaard stopcontact bestaat niet
Wie zoekt naar een alternatief voor een geaard stopcontact, komt online allerlei omwegen tegen. Bijna geen daarvan is veilig, en twee ervan zijn ronduit levensgevaarlijk. De aardedraad is het enige dat de klus doet, want alleen die geeft foutstroom een pad waarlangs hij weg kan zonder jou.
De ene echte terugvaloptie is je apparatuur aanpassen aan de situatie. Een dubbel geïsoleerd apparaat mag zonder bezwaar op een ongeaard stopcontact. De andere is een fatsoenlijk geaard verlengsnoer trekken vanuit een stopcontact dat wél geaard is, bijvoorbeeld uit de keuken of de hal. Dat is als tijdelijke oplossing verdedigbaar, mits het snoer niet onder een kleed of door een deurpost gaat.
De omwegen die je moet laten liggen hebben één ding gemeen: ze maken een aardcontact dat er goed uitziet zonder dat er een betrouwbaar pad naar de aardrail achter zit. Een simpele testadapter kan daar zelfs groen licht bij geven, want die meet of er spanningsverschil is en niet of de verbinding het bij een echte foutstroom houdt. Beoordeel een aarde daarom altijd op waar de ader fysiek naartoe loopt, niet op wat een lampje zegt.
| Vaak genoemd alternatief | Kan dit? | Wat er werkelijk gebeurt |
|---|---|---|
| Geaarde stekkerdoos in een ongeaard stopcontact | Nee | Geen aarde, wel de suggestie ervan, en alle behuizingen worden onderling verbonden |
| Aarde en nul in het stopcontact doorverbinden | Nooit doen | Bij een onderbroken nul komt de volle netspanning op alle behuizingen te staan |
| Aardedraad op de cv-buis of de waterleiding | Nee | Kunststof leidingdelen en isolerende koppelingen onderbreken het pad, en je zet spanning op de leiding |
| Eigen aardpen in de tuin voor één stopcontact | Nee | Losse aarding naast de installatie geeft spanningsverschillen en werkt de aardlek tegen |
| Aardlekschakelaar van 30 mA als vervanging | Nee | Beperkt de gevolgen van een schok, maar voorkomt hem niet en vervangt geen aardedraad |
| Verloopstekker van rand naar plat | Nee | Sluit de aardstrippen simpelweg af, het apparaat staat daarna onbeschermd |
| Dubbel geïsoleerd apparaat gebruiken | Ja | Deze apparaten zijn ontworpen zonder aarde en herkenbaar aan het dubbele vierkantje |
| Geaard verlengsnoer vanuit een geaard stopcontact | Ja, tijdelijk | De aarde loopt dan echt door, mits het snoer heel is en niet klem ligt |
Aarde en nul aan elkaar knopen is de gevaarlijkste fout uit dit rijtje. Het lijkt te werken en zelfs een simpele testadapter geeft groen licht. Raakt de nul ergens onderweg los, dan staat via het apparaat de volle 230 volt op elke behuizing die aan die aardedraad hangt.
Een geaard verlengsnoer op een niet geaard stopcontact
De randaardestekker van een verdeeldoos past bij veel oudere Nederlandse ongeaarde inbouwdozen gewoon in de kom, omdat alleen de twee aardstrippen ontbreken. Fysiek kan het dus. Elektrisch is er niets aangesloten, en dat is precies het probleem.
Het eerste bezwaar is schijnveiligheid. Iedereen die die stekkerdoos ziet, gaat ervan uit dat wat erop zit geaard is. De volgende bewoner sluit er zijn wasmachine of pc op aan en vertrouwt op iets wat er niet is.
Het tweede bezwaar is technischer en verrast veel mensen. In computers, wasmachines, drogers en versterkers zit een ontstoorfilter met condensatoren tussen fase, nul en aarde. Bij een goed geaard toestel voert dat filter zijn stoorstroom af naar aarde. Zonder aardverbinding komt er ongeveer de halve netspanning op de metalen buitenkant te staan. De stroom erachter is klein, dus je voelt hooguit een tinteling met de rug van je hand op een metalen kast, maar het is geen normale toestand.
Sluit je nu meerdere apparaten aan op één geaarde stekkerdoos die zelf nergens op aangesloten is, dan koppel je al die behuizingen aan elkaar. Wordt in één apparaat de isolatie slecht, dan staat die fout op alle andere kasten die eraan hangen. Precies daarom hoort een geaarde stekkerdoos niet in een ongeaard stopcontact. Ook de stoorspanningen die het filter niet kwijt kan, worden zo verdeeld over de rest van je apparatuur.
Tv, pc en audio op een ongeaard stopcontact
Voor een tv geldt bijna altijd dat aarde niet nodig is: moderne toestellen zijn dubbel geïsoleerd en hebben een platte stekker. Een tv op een niet geaard stopcontact is dus geen probleem, ook niet als het toestel aan een soundbar en een mediaspeler hangt. Zodra er een apparaat met randaardestekker bij komt, zoals een desktopcomputer, een versterker of een actieve subwoofer, verandert dat en hoort het apparaat op een geaard contact.
De coaxkabel van kabeltelevisie speelt hierin een eigen rol. Die mantel wordt tegenwoordig in de meterkast aan de vereffening gelegd. Voel je een tinteling aan de coaxaansluiting of hoor je een brom in de speakers, dan komt dat door een spanningsverschil tussen de aarde van de coax en die van je apparatuur. Een mantelstroomfilter tussen de wandaansluiting en het toestel haalt die lus eruit.
Slaat je beeld heel even op zwart als de koelkast aanslaat, dan is dat een ander verschijnsel. De aanloopstroom van een koelkastcompressor kan kortstondig tientallen ampères zijn en dat geeft een spanningsdip. Meestal blijft dat onzichtbaar; wordt het wel zichtbaar, dan zit er ergens een slechte verbinding in een lasdoos of hangt er te veel op één groep. Aarde lost dat niet op, een goede las of een extra groep wel. Meer over hoe die groepen zich verhouden tot de rest van je installatie lees je in ons overzicht over elektrawerk in huis.
Een geaard stopcontact aanleggen in een nieuwe situatie
Leg je een stopcontact helemaal nieuw aan, bijvoorbeeld bij een uitbouw of een verbouwde slaapkamer, dan is geaard uitvoeren vanzelfsprekend. Je hakt een sleuf, legt een installatiebuis en trekt er drie aders in. De inbouwdoos zet je vast in de gehakte sponning en de buis voer je aan beide kanten in de doos in, zodat je later opnieuw draad kunt trekken zonder te hakken.
Houd je aan de installatiezones. Leidingen lopen verticaal boven een stopcontact en horizontaal langs plafond en vloer, in stroken van vaste breedte. Wie zich daaraan houdt, boort later niet in zijn eigen leiding. Voor de hoogte van het stopcontact zelf hebben we een aparte pagina over de hoogte waarop een stopcontact komt, en in de tabel met standaardmaten zie je in één oogopslag welke afstanden gangbaar zijn ten opzichte van de vloer en het werkblad.
Voor natte ruimtes gelden extra eisen. Rond een douche of bad zijn zones vastgelegd waarbinnen geen stopcontact mag zitten en waar het schakelmateriaal een minimale spatwaterdichtheid moet hebben. Wat dat concreet betekent staat bij een stopcontact in de badkamer. In een badkamer is aarde nooit een keuze maar een gegeven.
Zo maak je een ongeaard stopcontact geaard
Deze volgorde gaat uit van een centraaldozensysteem waarbij de aardedraad al tot in de centraaldoos ligt.
-
Schakel de groep uit en meet na
Zet de betreffende groep uit en controleer met een tweepolige spanningstester op het stopcontact zelf of er echt geen spanning meer staat. Meet tussen beide contacten en van elk contact naar aarde. In oudere woningen is een kamer geregeld over twee groepen verdeeld, dus één schakelaar omzetten is geen bewijs.
-
Open het stopcontact en kijk wat er ligt
Haal het afdekraam en het inbouwstopcontact eruit en verken de doos met een zaklamp. Ligt er al een geelgroene ader opgerold achterin, dan scheelt dat je het hele trekwerk. Noteer welke ader op welke klem zat voordat je iets losmaakt, want fase en nul horen straks weer op hun eigen klem.
-
Spoor de centraaldoos op
Pak een ader in het opengelegde stopcontact met een tang en geef korte rukjes, dan hoor je waar de leiding in de doos vastzit. Lukt dat niet, schuif dan een metalen trekveer in de buis tot hij stuit en tik ermee tegen de dooswand. Werk vanaf het lichtpunt naar buiten, want daar zit de doos in de meeste woningen.
-
Trek de geelgroene ader in de buis
Voer een kunststof trekveer vanuit de centraaldoos in en tape het uiteinde glad in voordat je de ader eraan bevestigt. Gebruik glijmiddel en trek gelijkmatig, met zijn tweeën. Blijft de veer in een bocht steken, forceer dan niet maar trek terug en probeer het vanaf de andere kant.
-
Sluit de aarde aan in de centraaldoos
Verbind de nieuwe ader met de bestaande aardeaders in de doos. Gebruik lasklemmen en strip precies op de lengte die het klemtype vraagt: te kort geeft slecht contact, te lang laat blank koper uitsteken. Insteekklemmen zijn voor eenmalig gebruik, dus pak bij een tweede poging een verse klem.
-
Zet een geaard stopcontact in de doos
Sluit bruin op de faseklem, blauw op de nulklem en geelgroen op de aardklem met het aardesymbool. Trek de aders netjes in een bocht in de doos zodat ze niet klem komen te zitten achter het inbouwdeel. Zet het stopcontact waterpas vast voordat je het afdekraam erop klikt.
-
Doe de rest van de kamer
Herhaal dit voor alle andere stopcontacten in dezelfde ruimte. Zit er een reeks aan één leiding, dan gaat de aarde verder via doorlussen naar het volgende stopcontact. Een kamer met deels geaarde en deels ongeaarde contacten is geen halve verbetering maar een nieuw risico.
-
Schakel in en test
Zet de groep terug in en test met een stopcontacttester of de aarde daadwerkelijk doorloopt en of fase en nul niet verwisseld zijn. Druk daarna de testknop van de aardlekschakelaar in; die hoort binnen een fractie van een seconde af te vallen. Werkt de aardlek niet, gebruik de installatie dan niet en laat het nakijken.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat je de groep weer inschakelt
Uit de praktijk
Woning uit 1985 waar alleen de keuken geaard was
In een woning uit 1985 zaten geaarde stopcontacten in de keuken, de schuur en op de later aangelegde zolder. In de woonkamer en de slaapkamers zat overal ongeaard materiaal. De bewoner wilde weten wat er nodig was voordat hij materiaal ging halen.
Het openleggen van een stopcontact gaf meteen het antwoord: twee aders, blauw en bruin, en verder een lege doos. De centraaldoos onder het lichtpunt bleek wel een geelgroene ader te bevatten, wat de klus terugbracht tot draad bijtrekken per leiding. Met een kunststof trekveer ging dat langs de bestaande aders, zonder ze eruit te halen. Wat hier het meeste tijd kostte was niet het trekken maar het heen en weer lopen: alleen werken kan, maar met zijn tweeën, waarbij de een de veer op spanning houdt, gaat het per leiding minuten in plaats van een kwartier.
Een subwoofer die dreunde en toch niet aan de aarde lag
Een audioset in de woonkamer hing aan één stekkerdoos met een schakelaar: tv, versterker en een subwoofer met randaardestekker. Bij elke schakelbeweging kwam er een harde dreun uit de subwoofer. De aanname was dat het aan het ontbreken van aarde lag.
Er speelden hier twee onafhankelijke dingen. De subwoofer had inderdaad een randaardestekker en hoorde dus op een geaard stopcontact, dus dat werd alsnog aangelegd. De dreun bleef daarna gewoon bestaan. Die kwam doordat de netspanning met de schakelaar van de stekkerdoos werd weggenomen terwijl de eindtrap nog geladen was. De eigen aan-uitschakelaar van zo'n versterker schakelt eerst de luidsprekeruitgangen af en voorkomt precies die knal. De oplossing was de subwoofer permanent gevoed laten en hem zichzelf laten in- en uitschakelen op signaal.
Tv die op zwart sloeg bij het aanslaan van de koelkast
In een huurwoning uit de jaren zeventig zat de woonkamer verdeeld over twee groepen, met twee stekkerdozen vol apparatuur. Het beeld viel telkens een fractie van een seconde weg als de koelkast aansloeg, en soms ook bij het insteken van de printer.
Aarde was hier niet de oorzaak. Een koelkastcompressor kan bij het starten kortstondig tientallen ampères trekken, en die piek geeft een spanningsdip. In een gezonde installatie merk je daar niets van. Wordt het wel zichtbaar, dan wijst dat op een slechte verbinding in een lasdoos of op een zwaar belaste groep. De aanpak was uitsluiten in stappen: eerst de hdmi-verbinding wegnemen door de tv op zijn eigen tuner te zetten, daarna de belasting per groep in kaart brengen. Wat wel meteen aangepakt werd, was de geaarde stekkerdoos in het ongeaarde contact, want daar hing een pc met randaardestekker aan.
Centraaldoos zoeken zonder tekeningen
Bij een woning uit 1978 waren geen installatietekeningen meer aanwezig. Uit één lichtpunt kwam de bedrading uit een houten balk tegen het plafond, bij het andere verdween de buis in een gaatje van een centimeter. Een leidingzoeker uit het bouwmarktschap gaf geen bruikbaar resultaat, ook niet op plekken waar zeker leidingen liepen.
Wat wel werkte was de tikmethode. Bij het opengelegde stopcontact werd een ader met een tang beetgepakt en met korte rukjes bewogen, waarna het tikken duidelijk hoorbaar was op de plek waar de leiding in de doos uitkwam. Een tweede aanwijzing zat in de dimmer: alle linkerdelen van de dubbele wandcontactdozen bleken op dezelfde leidingloop te zitten, wat het patroon van de vertakkingen verried. Uiteindelijk zat de doos precies waar hij hoorde te zitten, onder het lichtpunt, alleen twee centimeter dieper weggewerkt in het stucwerk.
Veelgemaakte fouten
Een geaarde stekkerdoos gebruiken als vervanging voor aarde
Het past, het ziet er goed uit en alles werkt. Toch is er niets aangesloten. Het ontstoorfilter in een pc of wasmachine kan zijn stroom niet kwijt, waardoor de behuizingen van alle aangesloten apparaten met elkaar verbonden raken op ongeveer de halve netspanning. Een fout in één apparaat staat daarmee op alle andere.
Aarde en nul in het stopcontact aan elkaar knopen
Dit is de gevaarlijkste kortsluitroute van allemaal. Het lijkt te werken en zelfs een eenvoudige tester geeft groen. Breekt de nul ergens tussen de meterkast en het stopcontact, dan staat de volle netspanning via het apparaat op de aardstrippen en dus op elke metalen buitenkant.
Maar één stopcontact in de kamer geaard maken
Halve maatregelen zijn hier ongunstiger dan niets doen. Niemand ziet aan de buitenkant welk contact bescherming biedt, en de combinatie van een geaard apparaat naast een ongeaard apparaat maakt een schok juist gevaarlijker doordat er een pad door je lichaam ontstaat.
De aardedraad op de cv-buis of de waterleiding zetten
Dit was ooit gangbaar en is nu verboden. Moderne leidingen hebben kunststof delen en isolerende koppelingen, waardoor het pad naar aarde onderbroken kan zijn zonder dat je het merkt. Bovendien zet je bij een fout spanning op leidingen die iedereen in huis aanraakt.
Een trekveer met een scherp uiteinde door de buis duwen
In elke bocht drukt dat uiteinde tegen de mantel van de bestaande aders. Een sneetje in de isolatie zie je niet, maar het zit er wel en het geeft jaren later een aardlek die niemand kan verklaren. Tape het uiteinde glad in en trek gelijkmatig in plaats van met rukken.
Insteeklasklemmen hergebruiken
Insteekklemmen klemmen met een veertje dat bij het losmaken zijn spanning verliest. De tweede keer is het contact merkbaar slechter, en een slechte las in een lasdoos is precies wat verklaart waarom het licht flikkert of het beeld wegvalt bij een zware aanloopstroom. Pak voor elke poging een verse klem.
Vertrouwen op de aardlekschakelaar
Een aardlek van 30 mA beperkt de duur van een schok, maar hij voorkomt hem niet en hij vervangt geen aardedraad. Zonder aarde blijft de behuizing gewoon onder spanning staan tot iemand hem aanraakt. De aardlek doet zijn werk pas op dat moment.
Werken zonder na te meten
De groep uitzetten en aan de slag gaan is in een oudere woning niet genoeg. Kamers zijn geregeld over twee groepen verdeeld, soms binnen dezelfde dubbele wandcontactdoos. Meet met een tweepolige tester op de klemmen zelf voordat je iets losdraait.
Veelgestelde vragen
Mag ik een geaard verlengsnoer op een niet geaard stopcontact gebruiken?
Nee, en dat geldt zeker voor een verdeeldoos waar meerdere apparaten op komen. De aarde in het snoer loopt nergens naartoe, dus apparaten met een randaardestekker staan onbeschermd. Erger is dat de ontstoorfilters van die apparaten hun stroom niet kwijt kunnen en de behuizingen onderling verbinden op ongeveer de halve netspanning. Gaat er in één apparaat iets kapot, dan staat die fout op alle andere kasten. Een geaard verlengsnoer vanuit een stopcontact dat wél geaard is, bijvoorbeeld in de keuken, is wel bruikbaar als tijdelijke oplossing.
Is een niet geaard stopcontact verboden?
In een bestaande installatie niet. In woningen van voor eind jaren negentig waren ongeaarde stopcontacten in droge ruimtes de norm, en die mogen blijven zitten zolang je er niets aan verandert. Zodra je wijzigt of uitbreidt, geldt de huidige norm voor het deel dat je aanpakt, en die schrijft geaarde uitvoering voor. Bij verkoop of verhuur wordt een ongeaarde woonkamer steeds vaker als aandachtspunt genoemd, maar een verbod op de bestaande situatie is het niet.
Hoe maak ik een stopcontact geaard?
Door een geelgroene ader bij te trekken vanaf de centraaldoos naar het stopcontact en die aan te sluiten op de aardklem van een geaard inbouwstopcontact. Zit er in de centraaldoos zelf nog geen aarde, dan moet die eerst vanaf de aardrail in de groepenkast worden bijgetrokken en dat is werk voor een installateur. Vergeet niet dat je bij het aanpakken van één stopcontact alle stopcontacten in dezelfde ruimte moet meenemen.
Hoe zie ik of een stopcontact geaard is?
Kijk in de kom van het stopcontact: bij een geaard exemplaar zitten aan de boven- en onderkant twee metalen strippen die tegen de aardcontacten van de stekker komen. Die strippen kunnen er zitten zonder dat er iets op aangesloten is, dus de zekerste controle is een goedkope stopcontacttester. Die geeft in één keer aan of de aarde doorloopt en of fase en nul op de juiste klemmen zitten. Bij twijfel haal je het stopcontact eruit en kijk je of er een geelgroene ader op de aardklem zit.
Is er een alternatief voor een geaard stopcontact?
Niet in de zin van iets dat de aardedraad vervangt. Wat wel kan, is de apparatuur aanpassen aan de situatie: dubbel geïsoleerde apparaten met een platte stekker mogen zonder bezwaar op een ongeaard contact. Verder is een geaard verlengsnoer vanuit een geaard stopcontact elders in huis een werkbare tussenoplossing. Alles wat de aarde nabootst met een aardpen, een cv-buis, een doorverbinding naar de nul of een geaarde stekkerdoos zonder aansluiting, is onveilig en soms zelfs gevaarlijker dan helemaal geen aarde.
Moet een tv op een geaard stopcontact?
Vrijwel alle televisies zijn dubbel geïsoleerd en hebben een platte stekker zonder aardstrippen, dus een tv op een niet geaard stopcontact is prima. Kijk wel wat er verder aan hangt: een desktopcomputer, een versterker of een actieve subwoofer met randaardestekker hoort wel op een geaard contact. Hoor je een brom of voel je een tinteling aan de coaxaansluiting, dan is een mantelstroomfilter tussen de kabelaansluiting en het toestel meestal het antwoord.
Kan ik één geaard stopcontact in de woonkamer maken voor mijn pc?
Technisch kan het, maar het is niet de manier waarop het hoort. Wordt in een ruimte een wandcontactdoos geaard uitgevoerd, dan moeten alle wandcontactdozen in diezelfde ruimte dat zijn. Een kamer met een mengeling is verwarrend en ook echt gevaarlijker: krijg je een schok van een ongeaard apparaat terwijl je een geaard apparaat aanraakt, dan loopt de stroom door je heen naar aarde. Reken bij geaarde stopcontacten in de woonkamer dus op de hele kamer.
Is een aardlekschakelaar genoeg als er geen aarde ligt?
Een aardlekschakelaar van 30 mA is waardevol, maar hij vervangt de aardedraad niet. Zonder aarde komt bij een isolatiefout de behuizing gewoon onder spanning te staan en gebeurt er niets, want er vloeit nog geen stroom weg. Pas op het moment dat iemand het apparaat aanraakt en de stroom via die persoon naar aarde loopt, schakelt de aardlek uit. Je krijgt dan wel degelijk een schok, alleen een kortere. Met aarde slaat de beveiliging af voordat er iemand bij in de buurt is.
Kan ik de aardedraad op de cv-buis of de waterleiding aansluiten?
Nee. Dat gebeurde vroeger wel, maar het is niet toegestaan en het is onbetrouwbaar geworden. Waterleidingen bevatten tegenwoordig kunststof stukken en isolerende koppelingen, waardoor het pad naar aarde ergens onderbroken kan zijn zonder dat je dat merkt. Daar komt bij dat je bij een fout spanning zet op leidingen die overal in huis aanraakbaar zijn, inclusief de radiator naast het stopcontact. De aarde hoort naar de aardrail in de groepenkast te lopen.
Hoe leg ik een geaard stopcontact aan in een nieuwe muur?
Hak een sleuf binnen de installatiezones, zet een inbouwdoos vast en leg een installatiebuis die aan beide kanten in een doos uitkomt. Trek daar drie aders in: bruin voor de fase, blauw voor de nul en geelgroen voor de aarde, in dezelfde doorsnede als de rest van de groep. Sluit aan op de gemarkeerde klemmen en werk de sleuf pas dicht als je de aansluiting getest hebt. Voor de hoogte kun je onze tabel met standaardmaten aanhouden.
Waarom valt mijn tv even weg als de koelkast aanslaat?
Dat komt door de aanloopstroom van de compressor, die kortstondig een veelvoud van het normale verbruik kan trekken en daarmee een spanningsdip veroorzaakt. In een gezonde installatie merk je daar niets van. Wordt het wel zichtbaar, dan zit er meestal een slechte verbinding in een lasdoos of hangt er te veel op één groep. Aarde bijleggen lost dit niet op. Test eerst of het beeld ook wegvalt zonder hdmi-bron aangesloten, dan weet je of het aan de kabel of aan de voeding ligt.
Mag ik in een huurwoning zelf stopcontacten geaard maken?
Niet zonder toestemming. De elektrische installatie is eigendom van de verhuurder en werk aan de groepenkast valt sowieso buiten wat een huurder zelf mag doen. Meld ontbrekende aarde schriftelijk bij de verhuurder, met de ruimtes erbij en het type apparatuur dat je gebruikt. Krijg je geen gehoor, dan is een geaard verlengsnoer vanuit een geaard stopcontact in de keuken of de gang de veiligste tussenoplossing voor apparaten met een randaardestekker.
Wanneer je beter een vakman belt
Het bijtrekken van een aardedraad tussen de centraaldoos en een stopcontact is werk dat je met basiskennis en een spanningstester zelf kunt doen, mits je spanningsloos werkt en na afloop test. Er zijn drie momenten waarop je moet stoppen.
Het eerste is de groepenkast. Ligt er in de centraaldoos geen geelgroene ader, dan moet die vanaf de aardrail worden bijgetrokken en dat betekent werken in de kast. Alles achter de hoofdzekering blijft onder spanning en is bovendien verzegeld gebied van de netbeheerder. Laat dat door een installateur doen.
Het tweede is een woning zonder aardvoorziening. In oudere panden ontbreekt soms de aardelektrode helemaal, en dan heeft draad bijtrekken geen zin omdat er niets is om op aan te sluiten. Een installateur stelt vast of er een aardelektrode aanwezig is en meet de aardverspreidingsweerstand, wat je met huis-tuin-en-keukengereedschap niet kunt.
Het derde is twijfel over wat je aantreft. Kom je aders tegen in kleuren die je niet kunt plaatsen, een aardedraad die op een waterleiding blijkt te zitten of een aardlekschakelaar die bij de testknop niet afvalt, gebruik de installatie dan niet en laat het nakijken. Een aardlek die zijn eigen test niet doorstaat, is geen detail dat kan wachten.