Aardedraad aansluiten, herkennen en verlengen

Wat de aardedraad doet en waarom hij er ligt

De aardedraad is de enige ader in je installatie die in normaal bedrijf niets doet. Er loopt geen stroom door en een apparaat werkt zonder hem net zo goed. Pas als er iets stukgaat is hij het enige dat tussen jou en 230 volt in zit.

Raakt de fasedraad binnen in een wasmachine de metalen behuizing, dan loopt die stroom via de aardedraad weg in plaats van via jouw hand naar de vloer. De aardlekschakelaar ziet dat er stroom verdwijnt die niet via de nul terugkomt en schakelt in een fractie van een seconde af. Alle groepen leveren hun aardedraad daarvoor af op de aardrail onderin de meterkast en de groepenkast.

Vanaf die rail loopt één zware draad naar de aardelektrode. In Nederlandse woningen is dat meestal een aardpen of een aardelektrode in de grond onder het huis, en in oudere panden soms nog een klem op een metalen waterleiding. Hoe je zo'n verbinding maakt of vernieuwt lees je bij het slaan van een aardpen.

Ontbreekt die aardverbinding, dan valt de aardlekschakelaar pas op het moment dat iemand het defecte apparaat aanraakt en de stroom door die persoon heen wegloopt. Precies dat wil je met aarding voorkomen.

De nuldraad wordt hier vaak mee verward, want in de meterkast lijken ze allebei de terugweg te zijn. Functioneel hebben ze niets met elkaar te maken.

Kenmerk	Nuldraad (N)	Aardedraad (PE)
Kleur in een moderne installatie	Blauw	Groen met geel
Waar hij voor is	Brengt de bedrijfsstroom terug naar de meterkast	Voert alleen foutstroom af naar de aarde
Stroom in normaal bedrijf	Even veel als door de fasedraad	Geen
Waar hij eindigt in de kast	Op de nulklem van de aardlekschakelaar of de nulrail	Op de aardrail
Mag hij ontbreken	Nee, zonder nul werkt er niets	Alleen bij dubbel geïsoleerde apparaten en armaturen
Gevolg van verwisselen	De aardedraden en metalen behuizingen in huis komen onder spanning te staan	De aardlekschakelaar ziet de retourstroom als lekstroom en valt uit
Onderbreken tijdens werk	Alleen spanningsloos	Alleen spanningsloos, ook al lijkt er niets op te staan

Lees de uitleg uit de afbeelding

Een draadkleur helpt een installatie te begrijpen. Je kunt er niet mee bewijzen dat een ader goed is aangesloten of spanningsloos is.

Kleur: wat hoort deze ader te zijn?

In een moderne installatie heeft groen-geel de beschermingsfunctie en is blauw in beginsel de nul. Oudere kleuren, uitzonderingen en verkeerd aangesloten draden vragen extra controle.

Functie: waar loopt deze ader werkelijk heen?

De aansluiting en het circuit bepalen wat de ader doet. Neem de plaats van een draad in een oude klem niet zonder controle over naar een nieuw apparaat.

Veiligheid: is het werkpunt spanningsloos?

Schakel de juiste voeding uit, voorkom opnieuw inschakelen en laat de afwezigheid van spanning met geschikt meetgereedschap vaststellen. Een uitgeschakelde lamp bewijst dat niet.

Laat onbekende bedrading door een vakbekwaam persoon identificeren. Alleen kleuren vergelijken of een contactloze pen gebruiken is hiervoor onvoldoende.

Bekijk de afbeelding op volledige grootte

Welke kleur heeft de aardedraad en hoe herken je hem

In elke installatie die na ongeveer 1970 is aangelegd is de aardedraad groen met geel. Die kleurcombinatie is voor aarde gereserveerd en mag je voor niets anders gebruiken. Een groengele ader die ergens als schakeldraad hangt is geen slimme oplossing maar een fout die je herstelt.

Je komt ook blanke aardedraad tegen, dus koper zonder isolatie. In de meterkast is dat normaal bij de leiding naar de aardelektrode en bij de vereffening naar water- en gasleiding. In sommige kabels zit onder de mantel een blanke aardlitze, die bloot komt te liggen zodra je die mantel afpelt.

Dat blote stuk isoleer je alsnog. Voor een paar centimeter is groengele tape genoeg, over een langere lengte schuif je er groengele krimpkous overheen die je per meter koopt. Een blanke ader die tien centimeter langs een klemmenstrook loopt, raakt vroeg of laat iets waar hij niet tegenaan hoort.

In oudere woningen geldt een compleet ander kleurenschema, en daar gaat het het vaakst mis. Wat vroeger grijs was is nu groengeel, en wat vroeger groen was is nu bruin.

Vertrouw in een oude installatie nooit op kleur alleen. Meet met een tweepolige spanningsaanwijzer welke ader spanning voert en welke niet, ook als je zeker denkt te weten wat je ziet. Een installatie van vijftig jaar oud is door meerdere handen gegaan en de omcodering is zelden overal netjes gedaan.

Het symbool van de aardedraad

Op klemmen, armaturen en apparaten staat de aardaansluiting aangegeven met het aardsymbool: een verticaal streepje met daaronder drie horizontale streepjes die naar onderen toe korter worden. Zit er een cirkel omheen, dan gaat het om beschermingsaarde en dat is de klem waar jouw groengele draad op hoort. Op klemmenstroken en in schema's zie je in plaats daarvan vaak de letters PE, naast L voor fase en N voor nul.

Twee andere tekens helpen je verder. Een vierkant binnen een vierkant betekent dubbel geïsoleerd: dat apparaat of armatuur heeft geen aarde nodig en heeft er ook geen klem voor. Een aardsymbool zonder cirkel, bijvoorbeeld op een print in een apparaat, staat voor massa of functionele aarde en is niet hetzelfde als de beschermingsaarde uit je muur.

Functie	Kleur nu	Kleur in oude installaties	Waar je op moet letten
Aarde (PE)	Groen met geel	Grijs, of blank koper zonder isolatie	Groengeel is nooit iets anders dan aarde
Nul (N)	Blauw	Rood	Rood is in een oude kast dus geen fase
Fase (L)	Bruin	Groen	Groen in een oude kast is de gevaarlijkste kleur die er is
Schakeldraad	Zwart	Zwart	Kan spanning voeren, ook als de schakelaar uit staat
Tweede en derde fase	Zwart en grijs	Wisselend	Bij krachtstroom en driefasegroepen
Ongebruikte ader	Wit of een reservekleur	Wisselend	Aan beide zijden isoleren of aan beide zijden afknippen

Aardedraad aansluiten in de meterkast

In de groepenkast heeft de aardedraad maar één bestemming: de aardrail. Dat is de metalen strip met een rij schroefklemmen, meestal onderin de kast naast de nulrail. Elke groep levert daar zijn groengele ader af, en vanaf die rail loopt de hoofdaardleiding naar de aardelektrode.

Eén ader per klem is de regel waar je je aan houdt. Twee draden onder één schroef betekent dat de dunste los kan komen zodra iemand aan de andere trekt, en dat merk je nooit want er loopt geen stroom door. Kom je klemmen tekort, dan komt er een extra rail of een ruimere kast bij en niet een tweede draad onder dezelfde schroef.

Werken in de groepenkast doe je met de hoofdschakelaar uit, en daarna controleer je met een tweepolige spanningsaanwijzer of het echt spanningsloos is. Alles vóór de hoofdzekering blijft van de netbeheerder: de aansluitkabel, de hoofdzekeringen en de meter zelf zijn verzegeld en daar blijf je af.

Bouw je de kast uit met een extra groep, dan trek je de aardedraad in dezelfde kabel of buis mee als de fase en de nul van die groep. De volgorde van het werk staat bij het uitbreiden van de groepenkast. Is de kast krap en zit alles achter een oud paneel, dan combineren mensen dat vaak met een nieuwe meterkastdeur zodat het geheel weer netjes dicht kan.

De doorsnede van de aardedraad volgt in een woninginstallatie de doorsnede van de fasedraad van diezelfde groep. Voor de zwaardere leidingen in de kast gelden andere maten, en welke kabel bij welke groep past zoek je op in onze draad- en kabelkiezer.

Waar de draad loopt	Doorsnede die je meestal aantreft	Uitvoering	Waar het van afhangt
Lichtgroep 1,5 mm²	1,5 mm² aarde	Groengeel, in dezelfde buis of kabel als fase en nul	Aarde even zwaar als de fase van die groep
Stopcontactgroep 2,5 mm²	2,5 mm² aarde	Groengeel, meegetrokken in dezelfde buis	Aarde even zwaar als de fase van die groep
Kookgroep of krachtstroomgroep	6 mm² aarde bij 6 mm² fase	Groengeel in dezelfde kabel	Volgt de doorsnede van de fasen
Hoofdaardleiding naar de aardelektrode	In woningen meestal 6 mm² koper	Groengeel of blank	Zwaarder waar de leiding onbeschermd of buiten ligt
Vereffening naar water-, gas- en cv-leiding	Vaak 6 mm² koper	Groengeel, met een aardklem om de buis	Alleen bij metalen leidingen, kunststof kun je niet vereffenen
Vereffening in de badkamer	Vaak 4 mm² koper	Groengeel naar het vereffeningspunt	Hangt af van de zone-indeling en wat er aan metaal aanwezig is

Aardedraad trekken en verlengen

Een aardedraad hoort dezelfde weg te volgen als de fase en de nul waar hij bij hoort. Dus door dezelfde buis, in dezelfde kabel en via dezelfde lasdozen. Dat is niet alleen netjes, het houdt de installatie ook leesbaar voor wie er over tien jaar aan werkt.

Verdeel de aders van één groep dus nooit over twee lege buizen omdat ze anders niet passen. Fase en aarde die uit elkaar lopen vormen samen een grote lus, en dat geeft magnetische effecten die je niet wilt. Passen de aders niet in één buis, dan kies je een dunnere kabelopbouw of een ruimere buis in plaats van de groep te splitsen.

Aardedraad trekken door bestaande buis gaat het makkelijkst door de nieuwe ader met tape aan een bestaande draad te binden en die er samen doorheen te trekken. Zit er een bocht in de buis, dan helpt wat glijmiddel voor kabels meer dan harder trekken. Trek nooit aan een ader die nog onder spanning kan staan.

Verlengen doe je in een lasdoos die bereikbaar blijft, met een lasklem of een doorverbindklem. Een kroonsteentje dat je onder het stucwerk wegwerkt is geen verbinding maar een probleem voor later, want elke las moet controleerbaar zijn. Twee draden in elkaar draaien en er tape omheen doen is helemaal geen optie.

Laat de aardedraad in een lasdoos of achter een stopcontact een paar centimeter langer dan de fase en de nul. Trekt iemand later per ongeluk aan de kabel, dan schiet de aardedraad als laatste los in plaats van als eerste. De hoogtes waarop lasdozen en stopcontacten normaal zitten vind je in het overzicht met standaardmaten en montagehoogtes.

Een lamp ophangen als er geen aardedraad is

Uit veel plafonds komen maar twee draden: een blauwe en een zwarte of bruine. Dat is in woningen van voor de jaren tachtig eerder regel dan uitzondering, want lichtpunten werden toen zonder aarde aangelegd. Geen aardedraad in het plafond betekent niet dat er iets kapot is, maar het bepaalt wel welk armatuur je er mag hangen.

Alles draait om de klasse van het armatuur. Een klasse II-armatuur is dubbel geïsoleerd, herkenbaar aan het vierkant binnen een vierkant op het typeplaatje, en heeft geen aardaansluiting. Een klasse I-armatuur heeft metalen delen die je kunt aanraken en een groengele draad of een klem met het aardsymbool, en die moet je aansluiten.

De meeste led-armaturen, led-panelen en kunststof plafonnières zijn klasse II. Een led lamp zonder aardedraad is bij die groep dus geen probleem, en een led lamp aansluiten zonder aardedraad mag gewoon zolang dat teken op het typeplaatje staat. Zit er wel een aardklem op en laat je die leeg, dan hangt er een metalen armatuur aan je plafond dat bij een defect onder spanning kan komen te staan.

Komt er wel een aardedraad uit het plafond en heeft je lamp er geen aansluiting voor, knip die aardedraad dan niet af. Isoleer hem los in een afgedekte lasklem of een kroonsteentje dat je in de plafondkap laat zitten, met genoeg lengte om hem later alsnog te gebruiken. Voor de volgende lamp, die wel metaal heeft, is die draad goud waard.

Wil je in een keuken of badkamer een lichtpunt vernieuwen, leg dan meteen een aardedraad mee. Meer over de opzet van groepen en lichtpunten vind je in ons overzicht over elektra in en om het huis.

Situatie	Mag dit zo	Wat je doet
Kunststof led-armatuur met dubbelvierkantteken, geen aardedraad in het plafond	Ja	Fase en nul aansluiten, verder niets
Kunststof armatuur met dubbelvierkantteken, wel een aardedraad in het plafond	Ja	Aardedraad los isoleren in een klem en laten zitten
Metalen armatuur met aardklem, wel een aardedraad in het plafond	Ja	Aardedraad op de klem met het aardsymbool, als eerste vastzetten
Metalen armatuur met aardklem, geen aardedraad in het plafond	Nee	Aardedraad bijtrekken, of een klasse II-armatuur kiezen
Lamp met alleen L en N op de fitting, harde installatiedraad uit het plafond	Ja, mits klasse II	Verbinden met een lasklem in de plafondkap, niet de harde draad in de fitting duwen
Armatuur in de badkamer of buiten	Alleen met de juiste beschermingsgraad	Klasse II of geaard, en altijd achter een aardlekschakelaar

Spanning op de aardedraad: wat je meet en wat het betekent

Vroeg of laat pakt iemand een multimeter, zet één pen op de aardedraad en houdt de andere in de hand. Er verschijnt dan een getal, en dat getal betekent niets. Een multimeter heeft een ingangsweerstand van miljoenen ohms, en via je eigen lichaam vang je genoeg capacitief overgedragen spanning op om een paar volt te laten zien.

Hetzelfde geldt voor een meetpen die je in de tuin de grond in duwt. Dat is geen aardelektrode maar een spijker in vochtige grond, en de tientallen volts die je dan meet ten opzichte van een stopcontact zeggen niets over de kwaliteit van je aarding. Een echte controle is een meting van de aardverspreidingsweerstand met een installatietester.

Wil je zelf toch iets zinnigs meten, doe het dan tussen twee punten in je eigen installatie. Leg een lang verlengsnoer vanaf een stopcontact bij de meterkast naar het verdachte punt en meet de spanning tussen de aardcontacten van die twee. Vind je daar meer dan een paar tienden van een volt, dan loopt er ergens werkelijk stroom door je aardleiding.

De beste manier om een lekkend apparaat op te sporen is een lekstroomtang om de fase en de nul van een groep samen. Wat de tang aanwijst is het verschil, en dat is de stroom die via de aarde weglekt. Hoe je dat aanpakt en welke waarden normaal zijn staat bij het opsporen van lekstroom in de installatie.

Wat je niet doet is aardedraden losnemen om te zoeken. Zonder aarde komt de behuizing van een apparaat met een netfilter al snel op de helft van de netspanning te staan, en bij een echt defect op de volle 230 volt.

Apparaten en toestellen die een aardedraad nodig hebben

De vuistregel die in de praktijk goed werkt: alles met een metalen buitenkant dat je kunt aanraken en dat op netspanning werkt, hoort geaard te zijn. Wasmachine, vaatwasser, oven, kookplaat, boiler, buitenverlichting met een metalen armatuur, een rolluikmotor en een vijverpomp vallen daaronder. Dubbel geïsoleerde apparaten met het dubbelvierkantteken hebben juist geen aardaansluiting en die moet je er ook niet aan knutselen.

Bij een inbouwkookplaat gaat het vaak mis op de aansluitwijze. Een plaat met een kabel waar één blauwe nul, twee of drie fasedraden en één groengele aarde uitkomen is bedoeld voor een meerfasegroep. Sluit je zo'n plaat aan op twee losse groepen, dan kan de gedeelde nul zwaarder belast worden dan hij aankan en heet worden in de kabel. Wat er komt kijken bij zo'n aansluiting staat bij een aansluiting op twee fasen, en of je groepen de belasting aankunnen reken je uit met de groepencalculator.

Wil je controleren of de aardedraad van een apparaat werkelijk aan aarde ligt, meet dan met de doorbelfunctie tussen die aardedraad en het aardcontact van een stopcontact in de buurt, met de groep uitgeschakeld. Je hoort daar bijna nul ohm te vinden. Meet je in plaats daarvan tussen de blauwe en de bruine ader van een motor, dan meet je de wikkeling en zegt een waarde van een paar ohm niets over de aarding.

Buiten en in vochtige ruimtes is aarde geen luxe. Een vijverpomp, een tuinverlichting en een buitenkraan met verwarmingslint horen achter een aardlekschakelaar van 30 milliampère te zitten, het liefst op een eigen groep.

Wat je nooit met een aardedraad doet

Er zijn een paar dingen die je bij aarde onder geen enkele omstandigheid doet, ook niet tijdelijk en ook niet als het werkt. Een aardedraad mag nooit dienstdoen als nuldraad of als schakeldraad. Het apparaat werkt dan meestal gewoon, en juist dat maakt het gevaarlijk, want alle metalen behuizingen die verderop aan diezelfde aardedraad hangen komen onder spanning te staan.

De tweede is de brug tussen nul en aarde in een stopcontact of in een verdeeldoos, om een randaardestopcontact toch een aardcontact te geven. Dat levert een aarde op die er alleen uitziet als aarde. Raakt de nul ergens los, dan staat het aardcontact van dat stopcontact op volle netspanning en verdwijnt bovendien de werking van de aardlekschakelaar.

De derde is aarde doorlussen via een apparaat of via een metalen constructie. Elke aardedraad loopt onafgebroken door naar de rail, en een tussenliggend contactpunt dat kan oxideren of los kan komen breekt die ketting.

Een ader die je overhoudt laat je niet blank en los hangen. Isoleer hem aan beide zijden, of knip hem aan beide zijden weg. Een groengele draad die aan één kant is afgeknipt en aan de andere kant nog op de rail zit lijkt aarde te geven terwijl hij nergens naartoe gaat.

Vertrouw ook niet blind op een oude aardklem om een waterleiding. In veel woningen is die leiding intussen deels door kunststof vervangen, waardoor de aardverbinding onderbroken is zonder dat iemand het gemerkt heeft. Bij een tijdelijke voeding via een noodstroomvoorziening speelt hetzelfde: bij een aggregaat op de meterkast is de aarding een apart vraagstuk dat je niet mag overslaan.

Zo sluit je een aardedraad aan

Deze volgorde geldt voor een lichtpunt, een stopcontact of een lasdoos, en met de laatste stap ook voor de aardrail in de kast.

1. Schakel de groep uit en controleer dat het spanningsloos is

   Zet de installatieautomaat van die groep uit en, als je in de kast zelf werkt, ook de hoofdschakelaar. Controleer daarna met een tweepolige spanningsaanwijzer tussen fase en nul en tussen fase en aarde. Een enkelpolige spanningzoeker uit de bouwmarkt is hier niet betrouwbaar genoeg, want die reageert ook op invloedspanning.

2. Kijk welke aders je hebt en meet welke wat is

   Tel de aders en noteer de kleuren voordat je iets losdraait. Zit je in een oude installatie met grijs, rood en groen, ga dan uit van de oude codering en bevestig dat met een meting. Een foto met je telefoon voordat je begint scheelt later veel puzzelwerk.

3. Zoek de aardklem met het symbool

   Op een stopcontact is dat de klem die verbonden is met de aardcontacten in het front, gemarkeerd met het aardsymbool of met PE. Op een armatuur zit hij op het metalen frame. In de groepenkast is het de aardrail, herkenbaar als losse strip met schroefklemmen naast de nulrail.

4. Strip op maat en zet vast

   Strip niet meer dan de klem opneemt, meestal tussen de 8 en 12 millimeter, zodat er geen blank koper buiten de klem uitsteekt. Soepele draad krijgt een aderendhuls, harde installatiedraad gaat rechtstreeks de klem in. Trek na het vastdraaien even aan de ader om te voelen of hij echt klemt.

5. Laat de aardedraad iets langer dan de rest

   Knip de fase en de nul op lengte en laat de aardedraad een paar centimeter langer. Trekt iemand later aan de kabel, dan komen fase en nul als eerste los en blijft de aarde het langst zitten. Dat is precies de volgorde die je wilt.

6. Isoleer wat je niet gebruikt

   Blijft er een aardedraad over omdat het armatuur er geen aansluiting voor heeft, zet er dan een afgedekte lasklem of een kroonsteentje op en laat hem in de doos zitten. Knip hem niet af tot in het plafond. Een blanke ader die je hebt vrijgelegd krijgt groengele krimpkous.

7. Sluit af en controleer het resultaat

   Zet alles weer dicht, schakel de groep in en test met een stopcontacttester of de aarde daadwerkelijk doorloopt. Druk daarna de testknop van de aardlekschakelaar in, zodat je weet dat die het doet. Twijfel je over de aardverbinding zelf, laat de installatie dan doormeten door een installateur.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Voordat je de kast of de plafondkap weer dichtdoet

• Elke aardedraad zit op de klem met het aardsymbool, niet op een vrije klem ernaast
• Er zit één ader per schroefklem op de aardrail
• De aardedraad loopt door dezelfde buis of kabel als de fase en de nul van die groep
• Blanke aardlitze is over de hele vrije lengte geïsoleerd met groengele krimpkous of tape
• Ongebruikte aardedraden zijn afgedekt in een klem en niet afgeknipt of blank gelaten
• Geen enkele groengele ader is voor iets anders gebruikt dan aarde
• Er zit nergens een brug tussen nul en aarde
• De aarde is nagemeten met een stopcontacttester of met de doorbelfunctie

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De aardedraad in het plafond wegknippen

Hangt er een lamp zonder aardaansluiting, dan lijkt die extra ader alleen maar in de weg te zitten. Knip je hem kort af, dan is hij voor het volgende armatuur onbruikbaar en moet er alsnog een draad getrokken worden. Isoleren in een afgedekte klem kost tien seconden en houdt de optie open.

Nul en aarde aan elkaar knopen in een stopcontact

Dit lijkt een gratis manier om een oud stopcontact van aarde te voorzien. Het resultaat is een aardcontact dat op netspanning komt te staan zodra de nul ergens onderbroken raakt, en een aardlekschakelaar die zijn werk niet meer kan doen. Zonder echte aardedraad hoort er ook geen randaarde in het front te zitten.

Twee aardedraden onder één schroef op de rail

Bij een volle kast is de verleiding groot om er even een tweede ader bij te schuiven. De dunste van de twee komt dan los zodra iemand aan de andere trekt, en omdat er in normaal bedrijf geen stroom door aarde loopt, merkt niemand het tot het misgaat. Een extra rail kost een paar euro.

Metingen doen met één meetpen in je hand

Een multimeter meet ten opzichte van waar de tweede pen zit, en jouw lichaam is geen referentie. Je meet dan capacitief opgevangen spanning en gaat vervolgens zoeken naar een fout in een installatie die niets mankeert. Meet altijd tussen twee vaste punten in de installatie zelf.

Een groengele ader gebruiken als schakeldraad of nul

Als je één ader tekortkomt is dit de snelste oplossing en werkt alles daarna gewoon. De prijs is dat elk metalen apparaat dat verderop aan diezelfde aardleiding hangt onder spanning kan komen te staan. Groengeel is voor aarde, en dat is geen gewoonte maar een voorschrift.

Aardedraad en fase over verschillende buizen verdelen

Als de aders niet in één buis passen is splitsen aantrekkelijk. De heen- en terugweg van de stroom liggen dan ver uit elkaar, wat magnetische effecten oplevert, en de installatie wordt onleesbaar voor wie er later aan werkt. Kies liever een ruimere buis of een kabel met kleinere buitenmaat.

Blanke aardlitze bloot laten liggen na het afpellen van de mantel

Zodra je een stuk mantel weghaalt, ligt de aardader kaal in de doos of de kast. Over enkele centimeters is dat te overzien, maar bij een langer stuk raakt hij ooit een klem of een schroef. Groengele krimpkous lost dat definitief op en houdt bovendien zichtbaar dat het aarde is.

Aarde doorlussen via een apparaat of via metaal in de bouw

Een stalen profiel of de behuizing van een apparaat lijkt een prima doorverbinding. Contactvlakken oxideren, schroeven komen los en de weerstand loopt op zonder dat er een lampje gaat branden. Elke aardedraad loopt onafgebroken door tot aan de rail.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een aardedraad aansluiten op een stopcontact, een armatuur of een lasdoos is werk dat je met basiskennis en een spanningsloze groep prima zelf doet. Er zijn wel duidelijke grenzen.

Alles vóór de hoofdzekering is van de netbeheerder. De aansluitkabel, de hoofdzekeringen en de meter zijn verzegeld en daar hoort geen schroevendraaier van jou aan te komen. Ontbreekt er een aardverbinding vanaf de aansluiting of is er twijfel over de hoofdaardleiding, dan is dat een gesprek met de netbeheerder of een erkend installateur.

Bel ook als je vermoedt dat je woning helemaal geen werkende aardelektrode heeft, bijvoorbeeld omdat de oude aarding op een waterleiding zat die intussen door kunststof is vervangen. Of die aarde echt werkt, blijkt alleen uit een meting van de aardverspreidingsweerstand met een installatietester. Een stopcontacttester ziet niet of de aardweerstand te hoog is.

Meet je werkelijk spanning tussen twee aardpunten in huis, of valt de aardlekschakelaar herhaaldelijk uit zonder duidelijke aanleiding, laat de installatie dan doormeten in plaats van zelf aardedraden los te nemen. Datzelfde geldt voor het aanpassen van een kookgroep naar meerdere fasen en voor werk in een badkamer, waar de vereffening en de zone-indeling bepalen wat er mag.