Halogeen steeklampjes herkennen, wisselen en vervangen door led

Welk steeklampje heb je in handen?

Een steeklampje heeft geen schroefdraad maar twee pennetjes die je recht in de fitting drukt. Je komt ze tegen in afzuigkappen, in keukenverlichting onder de bovenkastjes, in bureaulampen, wandlampen en kroonluchters. Hoe zo'n lichtpunt verder is opgebouwd staat in ons overzicht over verlichting in en om het huis.

De naam van de voet zegt precies wat je moet weten. De letter G staat voor een glazen voet met pennen, het getal erachter is de afstand tussen het hart van beide pennen in millimeters. Meet die afstand met een liniaal of een schuifmaat en je weet welk lampje je moet kopen, ook zonder verpakking.

Twee voeten lijken sterk op elkaar en dat levert de meeste miskopen op. Een G6.35 en een GY6.35 hebben allebei 6,35 millimeter tussen de pennen, maar de pennen van de GY zijn dikker. Past een lampje er wel in maar zit het rammelend los, dan heb je de dunne variant te pakken en krijg je binnen een paar maanden een verbrande fitting.

Voet	Pennen	Spanning	Gangbare wattages	Waar je hem tegenkomt
G4	4 mm ertussen, ongeveer 0,7 mm dik, recht	12 volt	5, 10 en 20 watt	Afzuigkap, keukenverlichting, leeslampjes, kleine inbouwspotjes
G6.35 en GY6.35	6,35 mm ertussen, GY heeft de dikkere pennen	12 volt	20, 35 en 50 watt	Bureaulampen, uplighters, oudere werkplekverlichting
G9	9 mm ertussen, lusvormig omgebogen	230 volt	18, 25, 28, 40, 42 en 60 watt	Wandlampen, kroonluchters, spiegelverlichting, afzuigkappen
GU4	4 mm ertussen, met verdikte pennen	12 volt	20 en 35 watt	Kleine reflectorspotjes van 35 mm, ook MR11 genoemd
G5.3 en GU5.3	5,33 mm ertussen, GU heeft verdikte penuiteinden	12 volt	20, 35 en 50 watt	Inbouwspots van 50 mm met spiegelkapje, ook MR16 genoemd
R7s	Geen pennen maar contactveren aan beide kopse kanten	230 volt	80 tot 400 watt	Bouwlampen en halogeen vloerlampen, lengte 78 of 118 mm

Lees de uitleg uit de afbeelding

Een lamp kan mechanisch passen en toch verkeerd zijn voor de voeding, de gewenste hoeveelheid licht of het armatuur.

Fitting, afmeting en voeding

Controleer de voet, de beschikbare ruimte en de vereiste spanning of driver. Twee lampvoeten met pinnetjes kunnen er op elkaar lijken maar elektrisch verschillen.

Lumen bepaalt hoeveel licht je krijgt

Vergelijk de lichtopbrengst in lumen. Het wattage is het opgenomen vermogen; hetzelfde aantal watt geeft bij led en halogeen niet dezelfde hoeveelheid licht.

Lichtkleur en dimbaarheid bepalen het gebruik

Vergelijk de kleurtemperatuur in kelvin en controleer of dimmen wordt ondersteund. Een warmer ogende lichtkleur is niet automatisch minder fel.

Neem de gegevens van de oude lamp én het armatuur mee bij het kiezen. Controleer bij ledvervanging ook een eventuele bestaande voeding.

Bekijk de afbeelding op volledige grootte

Waarom je het glas nooit met blote vingers aanraakt

Een halogeenlampje is geen gewoon glas maar kwarts, en dat kwarts wordt tijdens het branden honderden graden heet. Dat hoort zo: de halogeencyclus die het wolfraam terug op de gloeidraad afzet werkt alleen bij die hoge wandtemperatuur. Juist daardoor is het lampje zo klein en zo gevoelig.

Vet en zout uit je huid blijven op het kwarts achter en verbranden daar niet weg. Op die plek verandert de structuur van het kwarts, het wordt dof en witachtig en het zet daar anders uit dan de rest van de wand. Dat geeft spanning in het glas, en het lampje begeeft het vaak al na een paar weken in plaats van na de volle levensduur van ongeveer tweeduizend branduren.

Pak een nieuw lampje daarom altijd vast met een schoon papiertje, een doekje of dunne handschoenen. Heb je het toch aangeraakt, veeg het glas dan af met spiritus of isopropylalcohol op een tissue en laat het volledig drogen voordat je de spanning erop zet. Dat kost een halve minuut en scheelt een lampje.

Werkt jouw lichtpunt op 12 volt of op 230 volt?

G4, GY6.35, GU4 en GU5.3 zijn 12 volt lampjes. Ergens in het armatuur, in het plafond of in de keukenkast zit dus een trafo die de netspanning omlaag brengt. Een G9 en een R7s werken rechtstreeks op 230 volt en hebben helemaal geen trafo.

Dat onderscheid is niet cosmetisch. Een G9 in een 12 volt fitting duwen lukt niet, maar een G4 die je op de een of andere manier op 230 volt aansluit, knalt onmiddellijk door. Andersom blijft een 230 volt lampje op 12 volt gewoon donker of gloeit het nauwelijks oranje na.

Bij een G9 staan de twee pennen onder netspanning zodra de schakelaar aan is. Schakel de groep in de meterkast uit voordat je in een fitting komt, en controleer met een spanningszoeker of er echt niets meer op staat.

Een schakelaar die in de nul is gemonteerd in plaats van in de fase laat de fitting namelijk gewoon onder spanning staan terwijl het licht uit is. Hoe je zo'n lichtpunt netjes bedraadt, staat bij het aansluiten van een lamp op een lichtpunt.

Een 12 volt installatie heeft een eigen aandachtspunt: spanningsverlies. Bij 12 volt trekt 60 watt aan lampjes al vijf ampère, en over vijf meter dunne aansluitdraad heen en terug verlies je dan ruim een volt.

De lampjes aan het eind van de rij branden daardoor zichtbaar geler dan die bij de trafo. Welke aderdikte bij welke stroom hoort, zoek je op in onze draad- en kabelkiezer.

Een steeklampje eruit halen zonder iets te breken

Steeklampjes zitten op wrijving vast, niet op een draai. Je trekt ze er dus recht uit, in het verlengde van de pennen, en je wrikt niet zijwaarts. Een G4 laat meestal al los met twee vingers, een G9 zit een stuk stugger doordat de lusvormige pennen met veerkracht klem staan.

Zit een G9 muurvast, pak de glazen voet dan met een droog doekje beet en trek met een licht wiegende beweging langs de lengterichting van de pennen. Ga je met kracht draaien, dan breekt het kwarts bij de voet af en houd je twee pennen in de fitting over. Warmte is hier de boosdoener: de veercontacten in de fitting verliezen na jaren hun spanning en klemmen zich vast op de licht opgeruwde pennen.

Is het glas toch afgebroken, haal dan eerst de groep eruit en controleer met een spanningszoeker. Pak de resterende pennen daarna met een punttang, één voor één, en trek ze recht naar buiten. Ruim de glasscherfjes op met een stofzuiger en niet met je hand, want kwartsscherven zijn dun en scherp.

Bij het terugzetten druk je de pennen recht en gelijkmatig in, zonder wrikken. Zitten ze net iets te breed of te smal, dan mag je ze voorzichtig bijbuigen bij het uiteinde en nooit vlak tegen het glas aan. Daar zit de glasdoorvoer, en die scheurt zonder waarschuwing. De algemene volgorde bij het wisselen van een lamp staat bij het vervangen van een lamp.

De trafo is meestal de reden dat het licht wegvalt

Gaan alle 12 volt lampjes tegelijk uit, dan ligt het bijna nooit aan de lampjes zelf. Dan is de trafo op, of hij is in beveiliging gegaan. Een trafo zit vaak weggewerkt boven een verlaagd plafond, achter een keukenplint of in de behuizing van het armatuur.

Er zijn twee soorten, en ze gedragen zich totaal verschillend. Een klassieke wikkeltrafo is zwaar, van ijzer en koper, en verdraagt vrijwel elke belasting tot zijn maximum. Een elektronische trafo is licht en klein, maar heeft een minimumbelasting die op het huisje gedrukt staat, bijvoorbeeld 20 tot 60 VA.

Blijf je onder dat minimum, dan start hij niet of hij slaat pulserend aan en af. Datzelfde onderscheid tussen wikkeltrafo en elektronische trafo kom je tegen bij andere kleine voedingen in huis, zoals een beltrafo voor een deurbel.

Precies daar loopt de overstap naar led vast. Vervang je vier halogeenlampjes van 20 watt door ledcapsules van 2 watt, dan zakt de belasting van 80 naar 8 watt en ziet de elektronische trafo dat als niets. Het licht flikkert, gaat aan en weer uit, of komt niet op gang.

De nette oplossing is de trafo vervangen door een ledvoeding met een minimum van nul watt. Let bij het uitrekenen ook op het totaal in de groep: halogeen op 12 volt vraagt bij dezelfde lichtopbrengst ongeveer zes tot acht keer zoveel vermogen als led, en een rij van tien spotjes van 35 watt telt aan de netzijde flink aan. Wat je op één groep kwijt kunt, reken je na met de rekenhulp voor groepen en vermogen.

Wat er verandert als je overstapt op led

Halogeen steeklampjes zijn uit productie: de vrijstelling die er voor G4, GY6.35 en G9 nog gold, is vervallen en wat er in de winkel ligt is restvoorraad. Vroeg of laat maak je dus de overstap naar een ledcapsule, en die is in drie opzichten anders dan het halogeenlampje dat eruit gaat.

Het eerste is de maat. Een ledcapsule heeft een driver in de voet en is daardoor vaak dikker en langer dan het halogeenlampje. In een gesloten wandlampje of achter een klein glaskapje past hij dan niet, of hij raakt het glas. Meet de ruimte op voordat je een set van tien bestelt.

Het tweede is de warmte. Halogeen straalt zijn warmte weg als infrarood, led moet zijn warmte via de voet kwijt. Een ledcapsule in een dicht armatuur wordt daardoor vanbinnen te warm en verliest levensduur, terwijl hetzelfde lampje in een open armatuur jaren meegaat.

Datzelfde geldt voor spotjes met een gu10 fitting op netspanning.

Het derde is de aansturing. Een 12 volt ledcapsule moet geschikt zijn voor de wisselspanning die uit een trafo komt, en dat staat als AC of als 12V AC/DC op de verpakking.

Wil je kunnen dimmen, dan moeten de lamp en de voeding allebei dimbaar zijn. Halogeen dimt op vrijwel elke dimmer, led niet, en dat verschil verklaart de meeste teleurstellingen na een verbouwing. Bij lange buizen speelt dezelfde vraag, en die komt aan bod bij het vervangen van een tl-buis door led.

Halogeen steeklampje	Ongeveer evenveel licht met led	Waar je op moet letten
G4 10 watt, 12 volt	1 tot 1,5 watt led, ongeveer 100 tot 140 lumen	Capsule is meestal langer dan het origineel
G4 20 watt, 12 volt	2 tot 3 watt led, ongeveer 250 tot 320 lumen	Trafo haalt met vier van deze lampjes zijn minimum niet meer
GY6.35 35 watt, 12 volt	4 tot 5 watt led, ongeveer 500 tot 600 lumen	Let op de dikkere pennen, de G6.35 versie zit los
GY6.35 50 watt, 12 volt	6 tot 8 watt led, ongeveer 800 tot 950 lumen	Vaak in bureaulampen met weinig ruimte rond de fitting
G9 25 watt, 230 volt	2 tot 3 watt led, ongeveer 200 tot 250 lumen	Ledversie heeft een bredere kunststof voet
G9 40 watt, 230 volt	4 tot 5 watt led, ongeveer 400 tot 500 lumen	In een dicht kapje loopt de voet warm
G9 60 watt, 230 volt	6 tot 8 watt led, ongeveer 700 tot 800 lumen	Deze maat komt in kleine wandlampen zelden nog passend
GU5.3 35 watt, 12 volt	4 tot 5 watt led, ongeveer 350 tot 450 lumen	Kies dezelfde stralingshoek, anders verandert het lichtbeeld

Fittingen die verkleuren, en waarom dat zelden aan de lamp ligt

Een fitting van een steeklampje krijgt de volle warmte van het lampje op een paar millimeter afstand. Keramische fittingen kunnen daar tegen, kunststof exemplaren worden bruin en bros. Verkleuring rond de gaatjes is een signaal dat het contact niet meer deugt.

Het mechanisme erachter is altijd hetzelfde. De veercontacten in de fitting verliezen door de warmte hun spanning, waardoor het contactoppervlak kleiner wordt. Op dat kleine oppervlak loopt dezelfde stroom, dus wordt het daar heter, en die extra warmte neemt weer wat veerkracht weg. Op het laatst vonkt het contact en zie je zwarte aanslag op de pennen van elk nieuw lampje.

Zwarte pennen betekenen dus niet dat de lampjes slecht zijn, maar dat de fitting op is. Vervang de fitting of, bij een geïntegreerd exemplaar, het hele armatuur. Bij een 230 volt G9 is dat werk waarbij de groep uit moet en waarbij je het laatste stukje kabel in warmtebestendige uitvoering aansluit, want gewone soepele installatiedraad wordt in zo'n behuizing te heet.

Zit de fitting in een plafondarmatuur, kijk dan meteen naar de bevestiging en de doorvoer. Hoe je dat vastzet zonder een tweede gat te moeten boren, staat bij het ophangen van een lamp aan het plafond. Wie dieper in de bedrading en de groepen van het huis wil kijken, vindt dat terug bij elektra en installatiewerk in huis.

Symptomen aflezen: wat je ziet en wat eraan mankeert

Steeklampjes geven vrij precieze signalen. Eén lampje uit is iets anders dan alle lampjes uit, en flikkeren betekent iets anders dan geel branden. De volgorde bij zoeken is altijd van klein naar groot: eerst het lampje, dan de fitting, dan de trafo, dan de bedrading.

Neem een lampje waarvan je zeker weet dat het werkt en gebruik dat als testlamp. Doet die het in de verdachte fitting ook niet, terwijl de andere lampjes wel branden, dan zit het mankement in die fitting of in de draad ernaartoe. Brandt hij wel, dan was het gewoon een doorgebrand lampje.

Wat je ziet	Wat er meestal aan de hand is	Wat je doet
Eén lampje uit, de rest brandt	Lampje doorgebrand of een pen die geen contact maakt	Testlamp erin, pennen bekijken op zwarte aanslag
Nieuw lampje brandt maar een paar weken	Vingervet op het kwarts, of te hoog wattage voor het armatuur	Nieuw lampje schoon plaatsen, wattage van het typeplaatje aanhouden
Zwarte aanslag op de pennen van elk nieuw lampje	Veercontacten in de fitting hebben hun spanning verloren	Fitting vervangen, keramisch uitvoeren waar dat kan
Alle 12 volt lampjes tegelijk uit	Trafo defect, of thermisch afgeschakeld door te weinig koeling	Uitgangsspanning meten, trafo vrij leggen en laten afkoelen of vervangen
Ledcapsules flikkeren of pulseren in een ritme	Belasting onder het minimum van de elektronische trafo	Ledvoeding plaatsen of tijdelijk één halogeenlampje bijzetten
Trafo wordt gloeiend heet	Overbelast, of ingebouwd zonder luchtruimte	Wattage van de lampjes optellen, trafo met marge kiezen
Zoemen of geel wegzakken zodra je gaat dimmen	Dimmer past niet bij het type trafo	Dimmer kiezen die bij de trafo hoort, niet bij de lamp
Trafo tikt en het licht knippert bij aanraking	Slechte klemverbinding aan de uitgang	Klemmen natrekken, verbrande klem vervangen
Lampjes achteraan branden geler dan vooraan	Spanningsverlies over te dunne of te lange 12 volt draad	Dikkere ader, kortere afstand of de trafo dichterbij zetten
Lampje gloeit zwak na terwijl de schakelaar uit is	Restspanning door een schakelaar met verlichting of lange parallelle leidingen	Schakelaarverlichting loskoppelen of een ontlastweerstand plaatsen
Brandlucht bij het aandoen	Verbrande klem of gesmolten aansluitdraad in het armatuur	Groep uit, armatuur openen en de aansluiting nakijken

Zo vervang je een halogeen steeklampje

Deze volgorde werkt voor een G4, een GY6.35 en een G9, met per stap het punt waar het misgaat.

1. Schakel de groep uit en laat het lampje afkoelen

   Bij een G9 staan de pennen rechtstreeks onder 230 volt, dus de schakelaar uitzetten is niet genoeg: haal de groep eruit en controleer met een spanningszoeker. Geef het lampje daarna een paar minuten, want kwarts blijft na het uitschakelen nog lang heet.

2. Trek het lampje er recht uit

   Pak de glazen voet vast met een doekje en trek in het verlengde van de pennen naar buiten. Niet draaien en niet zijwaarts wrikken, want dan breekt het glas af bij de doorvoer en houd je de pennen in de fitting.

3. Meet de pinafstand en lees het typeplaatje

   Meet hart op hart tussen de pennen: 4 millimeter is G4, 6,35 millimeter is GY6.35 en 9 millimeter is G9. Kijk daarna op het armatuur naar het maximale wattage en het voltage. Dat getal is een grens van de fabrikant en geen richtlijn.

4. Bekijk de fitting voordat je een nieuw lampje plaatst

   Zwarte aanslag op de oude pennen of een bruin verkleurde fitting betekent dat het contact niet meer deugt. Een nieuw lampje lost dat niet op en brandt binnen korte tijd weer door. Vervang dan eerst de fitting.

5. Plaats het nieuwe lampje zonder het glas aan te raken

   Houd het lampje vast aan de voet, met een papiertje of handschoenen. Druk de pennen recht en gelijkmatig in tot het lampje niet meer beweegt. Heb je het glas toch aangeraakt, neem het dan af met spiritus en laat het drogen.

6. Schakel in en kijk of het licht rustig staat

   Zet de groep terug en let op de eerste minuten. Flikkeren, pulseren of een lampje dat geler brandt dan de rest wijst niet op het lampje maar op de trafo of de bedrading ernaartoe. Kijk dan eerst bij de aansluiting van het lichtpunt voordat je nog een lampje koopt.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Voordat je een steeklampje bestelt

• De pinafstand is gemeten en niet geschat: 4, 6,35 of 9 millimeter
• Je weet of het lichtpunt op 12 volt of op 230 volt werkt
• Het maximale wattage van het armatuur is bekend en het nieuwe lampje blijft eronder
• Bij GY6.35 is gecontroleerd of de pennen de dikke uitvoering zijn
• De fitting is schoon en niet verkleurd, en de pennen van het oude lampje zijn niet zwart
• Bij led is de lengte en de dikte van de capsule vergeleken met de vrije ruimte in het armatuur
• Bij led op 12 volt staat er AC of AC/DC op de verpakking
• Wil je dimmen, dan staan de lamp en de voeding allebei als dimbaar opgegeven

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Het glas met blote vingers vastpakken

Vet en zout uit je huid branden niet weg maar tasten het kwarts aan. Op die plek wordt het glas dof en zet het anders uit dan de rest, en daar bezwijkt het lampje. Een papiertje tussen je vingers en het glas voorkomt dat volledig.

Een zwaarder lampje kiezen omdat het licht wat mager is

Het maximale wattage op het armatuur is de grens waarbij de fabrikant de warmte nog kan afvoeren. Een 20 watt G4 in een houder die op 10 watt is berekend, verkleurt het kunststof en gaart de fitting. Meer licht haal je uit een led met meer lumen, niet uit meer watt.

Draaien in plaats van recht trekken

Steeklampjes zitten op wrijving vast en hebben geen draairichting. Een kwartslag geven breekt het glas af bij de doorvoer en laat de pennen in de fitting achter. Dan moet de groep eruit voordat je verder kunt.

De trafo laten zitten bij de overstap naar led

Vier ledcapsules van 2 watt halen het minimum van een elektronische trafo niet, en dan pulseert het licht of blijft het uit. De lampjes krijgen daarvan de schuld terwijl ze in orde zijn. Ruil de trafo voor een ledvoeding die vanaf nul watt werkt.

Bij een G9 alleen de schakelaar uitzetten

De pennen van een G9 staan direct onder netspanning, en er zijn genoeg installaties waarin de schakelaar in de nul is gemonteerd. Het licht is dan uit terwijl de fitting onder spanning blijft. Haal de groep eruit en controleer het met een spanningszoeker.

Een ledcapsule bestellen zonder de maat te controleren

Een ledcapsule heeft elektronica in de voet en is daardoor vaak dikker en langer dan het halogeenlampje dat eruit gaat. In een klein wandlampje raakt hij het glaskapje of past hij simpelweg niet. Meet de vrije ruimte op voordat je een set bestelt.

Een verkleurde fitting laten zitten

Bruin verkleurd kunststof en zwarte aanslag op de pennen betekenen dat het contactvlak te klein is geworden en er vonkjes overspringen. Elk nieuw lampje gaat daar hetzelfde lot tegemoet, en de warmte neemt alleen maar toe. Vervang de fitting, keramisch waar dat kan.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een steeklampje wisselen doe je zelf, en een trafo vervangen die met een stekker of met klemmen op een bestaand lichtpunt zit ook. De grens ligt op twee plekken.

De eerste is de meterkast. Een nieuwe groep bijtrekken of iets aanpassen achter de hoofdzekering is werk voor een installateur, niet omdat het ingewikkeld is maar omdat je daar niet spanningsloos kunt werken.

De tweede is een armatuur waarin je brandsporen ziet: gesmolten isolatie, een verkoolde klem of een verbrande draad in de behuizing. Dan is er iets structureel mis met de belasting of met de warmteafvoer, en een nieuwe fitting erin zetten verplaatst het probleem alleen. Laat dat nakijken, zeker in een verlaagd plafond waar isolatiemateriaal tegen het armatuur aan ligt.

Werk je op hoogte aan een lichtpunt in een trapgat of een vide, zet dan een stevige stelling neer of laat iemand meekijken. Vallen is bij dit werk het grootste risico, niet de spanning.