3 standen schakelaar aansluiten op mechanische ventilatie
Met een 3 standen schakelaar voor mechanische ventilatie schakel je in de praktijk maar twee standen, want de laagstand krijgt permanent spanning en loopt buiten de schakelaar om. Uit de muur komen daarom meestal drie aders: een bruine fasedraad en twee zwarte schakeldraden. De fase gaat op het doorverbonden contact, dat is het P-contact of de brug, en de twee schakeldraden gaan op de twee vrije contacten. Wil je er een echte 0-stand bij, dan heb je een vierde ader nodig en bij moderne ventilatieboxen kan dat vaak helemaal niet meer.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Multimeter met wisselspanningsstand en een doorbelfunctie
- Spanningszoeker als extra controle, nooit als enige bewijs
- Kleine platte schroevendraaier van 2,5 mm en een kruiskop PZ1
- Striptang voor aders van 1,5 mm2
- Kleine waterpas of een schakelaarwaterpas
- Telefoon om de oude aansluiting te fotograferen
Materiaal
- Standenschakelaar met de juiste klemindeling, bijvoorbeeld Gira, Jung, Busch-Jaeger, Berker, Peha of Kraus & Naimer
- Inbouwdoos van 60 mm als die ontbreekt
- Losse aders van 1,5 mm2 in bruin en zwart voor een brugdraadje
- Lasklemmen om aders tijdens het meten veilig af te doppen
- Zwarte markeertape of zwarte aderhulzen
- Afdekraam en centraalplaat uit dezelfde serie als het binnenwerk
Wat een 3 standen schakelaar precies schakelt
Een 3 standen schakelaar zit in vrijwel elke Nederlandse woning met mechanische ventilatie, meestal in de keuken en soms ook in de badkamer. Hij past in dezelfde inbouwdoos en dezelfde serie als de andere schakelaars die je in huis tegenkomt, maar hij doet iets heel anders. Hij zet geen lamp aan of uit, hij kiest het toerental van de ventilatiebox op zolder.
Het verwarrende zit in de naam. Een ventilatiebox draait altijd, ook als de schakelaar in stand 1 staat. Die laagstand krijgt permanent spanning via een ader die rechtstreeks vanuit de centraaldoos naar de box loopt en dus nergens langs de schakelaar komt.
De schakelaar doet daardoor maar twee dingen: hij zet de middenstand aan of hij zet de hoogstand aan. Draai je terug naar stand 1, dan valt die geschakelde stand weg en blijft de permanente laagstand over. Precies daarom kom je bij het openschroeven bijna altijd drie aders tegen en geen vier.
Wie dat eenmaal doorheeft, snapt ook waarom zoveel mensen denken dat hun nieuwe schakelaar stuk is. Er verandert namelijk niets hoorbaars tussen uit en stand 1, want er was geen uit.
| Stand op de schakelaar | Wat de ventilatiebox doet | Welke ader spanning krijgt | Hoe je het aan het rooster merkt |
|---|---|---|---|
| Stand 1, de laagstand | Draait dag en nacht op het laagste toerental | Alleen de permanente ader naar de laagaansluiting | Nauwelijks hoorbaar, een velletje wc-papier blijft net niet hangen |
| Stand 2, de middenstand | Draait op middentoerental | De eerste zwarte schakeldraad | Hoorbaar in de ruimte, het papiertje blijft slap tegen het rooster liggen |
| Stand 3, de hoogstand | Draait op het hoogste toerental | De tweede zwarte schakeldraad | Duidelijk hoorbaar, het papiertje wordt strak tegen het rooster gezogen |
| Stand 0, echt uit | Staat volledig stil, alleen mogelijk met extra bedrading | Geen enkele ader, ook de laagstand is onderbroken | Geen luchtstroom en geen geluid, ook niet bij de box zelf |
Maak met je telefoon een scherpe foto van de oude schakelaar terwijl de draden er nog op zitten. Zodra de aders los in de doos hangen, weet niemand meer welke zwarte op welk contact zat, en dan begint het gokken.
De draden uit de muur en wat elke kleur hoort te zijn
Bij draad in buis trekt de installateur losse aders, en dan is de combinatie bruin met twee keer zwart precies wat je verwacht. Bruin is de fase, de twee zwarte zijn de schakeldraden naar midden en hoog. Dat is de situatie waarin het aansluiten in tien minuten klaar is.
Lastiger wordt het als er kabel gebruikt is in plaats van draad in buis. Een kabel heeft vaste kleuren en een kabel met bruin en twee keer zwart bestaat niet in het schap. Wie dan toch drie stuurdraden nodig heeft, grijpt naar de blauwe of zelfs naar de groen/gele ader, en daar begint de ellende.
Blauw is gereserveerd voor de nulleider. Zit hij er als schakeldraad in, dan moet hij aan beide uiteinden gemarkeerd zijn met zwarte tape of een zwarte huls, zodat de volgende persoon niet denkt dat het een nul is. Een groen/gele ader mag nooit iets anders zijn dan de aarde, ook niet tijdelijk en ook niet als hij gemarkeerd is.
De kleurcodes die in de rest van je elektrische installatie gelden, gelden hier dus onverkort. Welke aderdoorsnede en welk kabeltype je nodig hebt als je iets moet bijtrekken, zoek je op in de draad- en kabelkiezer.
| Kleur | Wat het hoort te zijn | Wat je in de praktijk tegenkomt | Wat je ermee doet |
|---|---|---|---|
| Bruin | Fasedraad, permanent 230 volt | Zit er bijna altijd, gaat naar het P-contact of de brug | Toch doormeten, want de kleur is geen bewijs |
| Zwart | Schakeldraad naar de midden- of hoogstand | Meestal twee stuks, onderling niet te onderscheiden | Op de twee vrije contacten, omwisselen als de standen verkeerd om werken |
| Blauw | Nulleider | Wordt regelmatig misbruikt als tweede schakeldraad | Aan beide uiteinden markeren met zwarte tape of vervangen |
| Groen/geel | Aardleiding en niets anders | Duikt soms op als schakeldraad na een verbouwing | Altijd vervangen door een correcte ader, hier is geen uitzondering op |
| Grijs | Derde fase of derde schakeldraad in kabel | Bij vieraderige kabel naar de ventilatiebox | Prima als schakeldraad, wel over het hele traject consequent doorvoeren |
| Rood | Fase of schakeldraad in oude installaties | In woningen van voor 1970 | Doormeten, aannames over kleur kloppen hier zelden |
Meet altijd zelf welke ader de fase is. Wij kwamen een ventilatieschakelaar tegen waar de blauwe ader als schakeldraad dienstdeed, en een tweede installatie waar dat met de groen/gele was gedaan. Sluit je in zo'n installatie op kleur aan, dan zet je de fase rechtstreeks op de nul of op de aarde en maak je volle kortsluiting.
Het aansluitschema per merk: Gira, Jung, Busch-Jaeger en de rest
Er zijn twee families standenschakelaars en zodra je weet in welke familie de jouwe valt, is het aansluitschema van een 3 standen schakelaar zo gelezen. De eerste familie werkt met P-contacten en T-contacten, de tweede met genummerde contacten en een vaste brug.
Een Kraus & Naimer 3 standen schakelaar aansluiten gaat via die eerste indeling. Er zitten meerdere P-contacten op die onderling zijn doorgelust, dus het maakt niet uit op welke daarvan je de bruine fasedraad zet. De twee zwarte schakeldraden gaan naar T2 en T3, en T1 blijft bij een gewone ventilatiebox leeg omdat de laagstand niet via de schakelaar loopt.
Dezelfde P- en T-indeling zit op veel losse binnenwerken uit de bouwmarkt, waaronder de 3 standen schakelaar Praxis die je onder het huismerk Sencys vindt. Bij die uitvoering kun je in theorie ook een 0-stand gebruiken, maar dan moet er wel een vierde ader liggen.
Bij Gira, Jung, Berker en Peha zijn de contacten genummerd en zit er af fabriek een brug over de contacten aan één zijde. Die brug is het gemeenschappelijke punt en daar hoort de fase op. De schakeldraden gaan naar de twee vrije contacten die bij stand 2 en stand 3 horen, en het derde vrije contact laat je leeg.
Haal die brug er niet af, want zonder brug schakelt er in geen enkele stand iets. Wie eerder een gewone lichtschakelaar heeft aangesloten herkent het inbouwwerk meteen, maar niet de klemindeling. Een standenschakelaar heeft één ingang en meerdere uitgangen, waar een lichtschakelaar één ingang en één uitgang heeft.
| Merk of type | Klemaanduiding | Fasedraad (bruin) | Schakeldraden (zwart) | Waar je op let |
|---|---|---|---|---|
| Gira standenschakelaar | Genummerde contacten met een vaste brug aan één zijde | Op een contact van de brug | Op de twee vrije contacten die bij stand 2 en 3 horen | De brug is af fabriek gemonteerd en blijft zitten |
| Jung | Genummerd, brug aan één zijde | Op de brugzijde | Op de twee losse contacten | Oude Jung-binnenwerken zijn vaak niet meer leverbaar en de opvolger wijkt af |
| Busch-Jaeger | Gemeenschappelijke klem plus twee genummerde uitgangen | Op de gemeenschappelijke klem | Op de twee uitgangen | Vervang je hier een lichtschakelaar, dan liggen er bijna nooit genoeg aders |
| Berker | Genummerd met brug | Op de brug | Op de twee vrije contacten | Wip en centraalplaat worden apart geleverd, controleer of ze bij de serie passen |
| Peha | Genummerd met brug | Op de brug | Op de twee vrije contacten | De wip past niet op elk binnenwerk binnen hetzelfde merk |
| Kraus & Naimer A230 | Drie P-contacten waarvan er twee doorgelust zijn, plus T1, T2 en T3 | Op een willekeurig P-contact | T2 voor midden, T3 voor hoog | T1 blijft leeg zolang de laagstand permanent gevoed wordt |
| 3 standen schakelaar Praxis, huismerk Sencys | P-contacten met T1 tot en met T3, te gebruiken met of zonder 0-stand | Op een P-contact | T2 en T3 | De 0-stand werkt alleen als er een vierde ader ligt |
| Los binnenwerk van de bouwmarkt | Wisselend, meestal P en T | Volgens het contact dat je hebt doorgemeten | Op de resterende T-contacten | Het bijgeleverde schema hoort niet altijd bij het binnenwerk in de doos |
Klopt het meegeleverde schema niet met de contacten op de achterkant, dan teken je in vijf minuten je eigen schema. Zet de multimeter op de doorbelfunctie, houd één punt op een P-contact en loop met het andere punt langs T1, T2 en T3, in elke stand van de wip. Je hoort dan precies welk contact in welke stand dichtgaat en welk contact het gemeenschappelijke punt is.
Perilex 3 standen schakelaar aansluiten bij de ventilatiebox
De meeste ventilatieboxen hangen aan een perilex stekker, van de Itho CVE Eco tot de ComfoFan van Zehnder en de oudere units van Comair. Zo'n perilex heeft vijf pennen: aarde, nul en drie fasen die hier als drie standen gebruikt worden. Op de schakelaar zelf komt geen nul en geen aarde, alleen de fase en de twee schakeldraden.
De nul en de aarde lopen rechtstreeks vanuit de centraaldoos naar de wandcontactdoos op zolder. L1 krijgt daar de permanente bruine fase voor de laagstand, en L2 en L3 krijgen de twee zwarte aders die van de standenschakelaar komen. Controleer dit altijd tegen het schema dat op of in de box zit, want niet elke fabrikant nummert hetzelfde.
Werkt er na het vervangen van de schakelaar niets, kijk dan eerst boven en niet beneden. Wij kwamen meerdere keren tegen dat het probleem in de wandcontactdoos of in de stekker zat en niet in de nieuwe schakelaar.
Zit de ventilatiebox samen met de cv-ketel en de keukenapparatuur op één groep, wat vaak het geval is omdat ze vanuit dezelfde centraaldoos gevoed worden, dan is het handig om even na te rekenen wat er verder op die groep hangt. Dat scheelt zoeken als de automaat er tijdens het klussen uit vliegt.
| Aansluiting op de perilex | Kleur die er hoort | Functie | Waar de ader vandaan komt |
|---|---|---|---|
| Aarde | Groen/geel | Beschermingsleiding | Rechtstreeks vanuit de centraaldoos |
| N | Blauw | Nulleider voor de motor | Rechtstreeks vanuit de centraaldoos |
| L1 | Bruin | Laagstand, staat permanent onder spanning | Rechtstreeks vanuit de centraaldoos, niet via de schakelaar |
| L2 | Zwart | Middenstand | Van het eerste vrije contact van de standenschakelaar |
| L3 | Zwart of grijs | Hoogstand | Van het tweede vrije contact van de standenschakelaar |
Controleer de wandcontactdoos, niet alleen de schakelaar. Wij troffen een installatie waarbij de standenschakelaar precies goed zat, maar waar in de perilex wandcontactdoos zwart op L1 stond en bruin op L3. De permanente fase voedde daardoor de hoogstand en de geschakelde ader hing aan de laagstand, waardoor de box wel blies maar nergens op reageerde. Na het omwisselen van die twee aders werkten zowel de schakelaar als de afstandsbediening meteen.
Een 3 standen schakelaar met 0-stand: wanneer het kan en wanneer niet
Een 3 standen schakelaar met 0 stand vraagt vier aders naar de schakelaar: één fase en drie schakeldraden. In veruit de meeste woningen liggen er maar drie, en dan krijg je die 0-stand er met geen enkel merk schakelaar bij. Een extra ader bijtrekken door de bestaande buis lukt soms, maar vaak zit de buis met drie aders en een bocht al zo vol dat het niet meer gaat.
Technisch werkt het zo. Op een schakelaar met de P- en T-indeling schakelt T1 mee in zowel stand 2 als stand 3, terwijl in stand 1 alle drie de T-contacten open staan. Zet je de ader die naar de laagaansluiting van de box gaat op T1, dan onderbreek je in stand 1 werkelijk alles en heb je een echte uit-stand.
Bij oudere boxen met een gewone wisselstroommotor kan dat gewoon. Bij nieuwe boxen met een gelijkstroommotor kan het meestal niet, omdat de elektronica permanent spanning op de laagaansluiting nodig heeft om de midden- en hoogstand überhaupt te kunnen aansturen. Haal je die spanning weg, dan reageert het toestel nergens meer op.
De vraag is bovendien of je het wel wilt. Een ventilatiebox hangt er niet voor de sier: in een goed geïsoleerde, kierdichte woning is die laagstand de basisventilatie. Zet je die uit, dan loopt de luchtvochtigheid op en dat zie je binnen een paar weken terug als condens op de ramen en zwarte plekken in de badkamerhoeken.
Let ook op de indeling van de wip. Sommige standenschakelaars staan in de volgorde 2-1-3, met de laagste stand in het midden, andere lopen netjes op van 1 naar 3. Bij een 2-1-3-indeling is er geen eindstand die alles onderbreekt, dus die schakelaar kan per definitie niet uit.
| Jouw situatie | Kan de ventilatie helemaal uit? | Wat daarvoor nodig is |
|---|---|---|
| Drie aders naar de schakelaar, oudere box met wisselstroommotor | Niet zoals het nu ligt | Een vierde ader bijtrekken en de laagstand via de schakelaar leiden |
| Drie aders, moderne box met gelijkstroommotor | Nee | Ook met extra bedrading niet, de box wil permanent spanning op de laagaansluiting |
| Vier aders naar de schakelaar | Ja | Fase op het gemeenschappelijke contact, de laagstand op het contact dat in stand 2 en 3 meeschakelt |
| Afzuigkap met ingebouwde standenschakelaar | Nee | De kap stuurt alleen midden en hoog, de laagstand loopt er permanent langs |
| Stekker eruit trekken als noodgreep | Ja, maar doe het niet | Niets, behalve dat je de basisventilatie van de hele woning weghaalt |
Zet de mechanische ventilatie nooit permanent uit in een woning met een open verbrandingstoestel. Bij een geiser of een gaskachel met open verbranding is de luchtverversing onderdeel van de veiligheid van dat toestel. Twijfel je hierover, laat het dan nakijken door een installateur die op gastoestellen gecertificeerd is.
Van 2 standen tot 5 standen: welke schakelaar hoort waar
Een 2 standen schakelaar kom je tegen bij een box die maar twee toerentallen kent, en bij losse badkamerventilatoren. Een 2 standen schakelaar aansluiten doe je met twee aders: de fase op het gemeenschappelijke contact en één schakeldraad op de uitgang. Ook hier loopt de lage stand vaak permanent door, dus een twee standen schakelaar zet de ventilatie niet uit maar schakelt alleen de hoge stand bij.
Een 4 standen schakelaar voor mechanische ventilatie belooft uit, laag, midden en hoog. Dat werkt alleen met vier aders naar de schakelaar. Zit er een 4 standen schakelaar op drie aders, dan doen er hooguit drie standen iets en is de vierde stand een dode positie.
Een 5 standen schakelaar is iets heel anders. Die zit niet op een ventilatiebox maar op een luchtverhitter of een kanaalventilator, bijvoorbeeld een toerenregelaar bij een Winterwarm-heater. Zo'n regelaar heeft aan de ene zijde de klemmen voor de voeding en aan de andere zijde de klemmen naar de ventilator, en hij regelt het toerental in vijf vaste stappen in plaats van dat hij drie losse fasen kiest.
Bij die regelaars lopen de kamerthermostaat en de aanlegthermostaat in serie in de fase naar de regelaar. Draai je dat om, dan onderbreken de thermostaten wel de motor maar regelt de schakelaar niets meer. Een gewone dimmer is hier geen alternatief, ook niet als hij in dezelfde serie past. Hoe je een dimmer op de juiste belasting aansluit gaat over een heel ander soort last dan een ventilatormotor.
| Type schakelaar | Waar je hem tegenkomt | Aders naar de schakelaar | Wat hij werkelijk schakelt |
|---|---|---|---|
| 2 standen schakelaar mechanische ventilatie | Ventilatiebox met twee toerentallen, badkamerventilator | Twee: fase en één schakeldraad | Laag loopt permanent door, hoog wordt bijgeschakeld |
| 3 standen schakelaar mechanische ventilatie | De standaard in Nederlandse woningen | Drie: fase en twee schakeldraden | Laag permanent, midden en hoog geschakeld |
| 3 standen schakelaar met 0 stand | Ruimtes waar de ventilator echt uit mag, zoals een losse afzuiging | Vier: fase en drie schakeldraden | Alle drie de standen plus een positie die alles onderbreekt |
| 4 standen schakelaar mechanische ventilatie | Boxen die uit, laag, midden en hoog aankunnen | Vier | Vaak doen er maar drie standen iets omdat de vierde ader ontbreekt |
| 5 standen schakelaar ventilator | Toerenregeling van luchtverhitters en kanaalventilatoren | Via klemmen, voeding links en ventilator rechts | Vijf vaste toerentallen via een regelaar, geen keuze tussen drie fasen |
Een wisselschakelaar of serieschakelaar gebruiken als standenschakelaar
Veel oude ventilatieschakelaars zijn strikt genomen geen standenschakelaars maar serieschakelaars. Zo'n serieschakelaar met twee wippen heeft één gemeenschappelijk contact en twee uitgangen, en dat is precies wat een ventilatiebox nodig heeft. Eén wip schakelt de middenstand, de andere de hoogstand.
Koop je in plaats daarvan een dubbele wisselschakelaar, dan zitten de twee L-contacten niet aan elkaar. Verbind ze met een kort stukje bruine ader en het binnenwerk gedraagt zich vanaf dat moment hetzelfde als de serieschakelaar die eruit ging. Vergeet je die brug, dan komt er maar op één uitgang spanning en werkt er dus maar één stand.
Bij een opbouw tuimelschakelaar met drie standen zit het gemeenschappelijke contact in het midden en de twee geschakelde contacten aan weerszijden. Het aansluiten van zo'n tuimelschakelaar met 3 standen volgt dezelfde logica: fase op het middelste contact, de twee schakeldraden naar buiten toe. Staat de middenstand van de wip in het midden, dan is dat de ruststand en niet automatisch een uit-stand.
Wil je de ventilatie vanaf twee plekken kunnen bedienen, bijvoorbeeld beneden in de keuken en boven in de badkamer, dan werkt de truc met twee wisselschakelaars uit een hotelschakeling hier niet. Je schakelt namelijk twee verschillende fasen en die mag je niet zomaar kruisen. De praktische route is een box met een draadloze afstandsbediening, of hulp inschakelen van iemand die de bedrading opnieuw uitlegt. Hoe de basis van het aansluiten van een wisselschakelaar werkt, is wel goed om te kennen voordat je aan zo'n ombouw begint.
Een binnenwerk hoort in een inbouwdoos. Wij kwamen een standenschakelaar tegen die rechtstreeks in een houten keukenkastje geschroefd zat, zonder doos eromheen. Schakelmateriaal mag niet zonder doos in brandbaar materiaal gemonteerd worden, want een klemverbinding die warm loopt zit dan direct tegen het hout aan.
Welke stand van de schakelaar aan is en welke uit
Voor een lichtschakelaar in een woning bestaat er geen voorschrift dat zegt welke stand van de schakelaar aan of uit hoort te zijn. In de praktijk zie je bij serieschakelaars vrijwel altijd dat de onderkant indrukken het licht aanzet, en dat leest prettig omdat de wip dan zichtbaar schuin staat. Bij een wisselschakelaar gaat die regel sowieso niet op, want daar hangt de stand af van wat de andere schakelaar doet.
Waar het wel vastligt is bij werkschakelaars en brandweerschakelaars: daar is de bediening naar boven de ingeschakelde stand. Dat is met opzet zo, want wie in paniek aan zo'n schakelaar trekt, schakelt daarmee uit en nooit per ongeluk in. Dezelfde afspraak geldt voor de installatieautomaten in de groepenkast, waar de hendel omhoog betekent dat de groep ingeschakeld is. Hoe dat er in je eigen kast uitziet en waar je van af moet blijven, staat bij de hoofdschakelaar in de meterkast.
Voor de montage zelf tellen twee dingen. Zet het binnenwerk met een kleine waterpas recht in de doos voordat je het afdekraam erop klikt, want een scheve wip zie je vanaf de andere kant van de keuken. En houd binnen één afdekraam dezelfde bedieningsrichting aan als de schakelaars ernaast, ook als daar een gewone lamp op een schakelaar hangt.
Zit je schakelaar op een ongelukkige hoogte of plaats je hem nieuw, kijk dan even bij de gangbare montagehoogtes voor schakelmateriaal voordat je gaat hakken.
| Soort schakelaar | Welke stand is ingeschakeld | Waarom dat zo is |
|---|---|---|
| Enkelpolige lichtschakelaar in een woning | Geen vaste regel, meestal onderkant indrukken is aan | Er is geen voorschrift, de installateur kiest |
| Serieschakelaar | Onderkant indrukken is aan | De schuine wip is in het donker met je hand te lezen |
| Wisselschakelaar | Wisselt per keer | De stand hangt af van de andere schakelaar in dezelfde schakeling |
| Werkschakelaar of brandweerschakelaar | Bediening naar boven | Wie eraan trekt schakelt uit en nooit per ongeluk in |
| Installatieautomaat in de groepenkast | Hendel omhoog | Vaste afspraak, zodat je in één blik ziet welke groep eruit ligt |
| Standenschakelaar met drie standen | Stand 1 is de ruststand, de box draait dan nog steeds laag | De schakelaar onderbreekt de permanente laagstand niet |
Zo sluit je een 3 standen schakelaar aan
Deze volgorde werkt voor een standenschakelaar van Gira, Jung, Busch-Jaeger, Berker, Peha of Kraus & Naimer bij een gewone ventilatiebox.
-
Schakel de groep uit en controleer of er echt geen spanning meer staat
Zet de groep in de meterkast uit en meet daarna bij de schakelaar zelf of alle drie de aders spanningloos zijn. De ventilatie hangt vaak op dezelfde groep als de keuken of de cv-ketel, dus je legt met één automaat meer plat dan je verwacht. Blijf van de aansluitingen vóór de hoofdzekering af: dat deel van de meterkast is werk voor je netbeheerder of een erkend installateur.
-
Fotografeer en label de bestaande aansluiting
Maak een foto waarop je ziet welke ader op welk contact zit voordat je iets losdraait. Plak daarna een stukje tape met een nummer om elke ader. Twee zwarte aders zijn na tien minuten niet meer uit elkaar te houden, en dan zit je te proberen in plaats van aan te sluiten.
-
Meet welke ader de fase is
Draai op elke losgemaakte ader een lasklem, zodat er niets bloot ligt, en schakel de groep kort weer in. Meet tussen elke ader en de aarde met de multimeter op wisselspanning: op de fase staat ongeveer 230 volt, op de schakeldraden niets. Schakel daarna de groep weer uit voordat je verdergaat, en ga nooit af op de kleur alleen.
-
Zet de fasedraad op het doorverbonden contact
Bij een schakelaar met P-contacten gaat de fase op een van de P-contacten, en welke dat is maakt niet uit omdat ze onderling doorgelust zijn. Bij Gira, Jung, Berker en Peha gaat hij op de brug die af fabriek over de contacten aan één zijde ligt. Dit is het gemeenschappelijke punt: vanaf hier verdeelt de wip de spanning over de standen.
-
Sluit de twee schakeldraden aan en laat het laagcontact leeg
De ene zwarte ader gaat naar het contact voor de middenstand, de andere naar dat voor de hoogstand. Bij de P- en T-indeling zijn dat T2 en T3, en blijft T1 leeg omdat de laagstand permanent gevoed wordt en niet via de schakelaar loopt. Zet er niets op dat contact, ook niet om het netjes te maken.
-
Monteer het binnenwerk waterpas in een inbouwdoos
Duw de aders in een ruime lus achter het binnenwerk, zodat er geen trek op de klemmen staat. Zet het binnenwerk recht met een kleine waterpas en draai de spreidklauwen of de schroeven gelijkmatig aan. Ontbreekt de inbouwdoos, bijvoorbeeld omdat het oude binnenwerk in een houten kast zat, dan komt die er eerst in.
-
Test alle standen bij de ventilatiebox en corrigeer de volgorde
Schakel in en loop de standen langs terwijl iemand anders bij de box luistert, of houd zelf een velletje papier tegen het afzuigrooster. Stand 2 hoort minder lucht te geven dan stand 3. Werken ze verkeerd om, wissel dan alleen de twee zwarte aders op de schakelaar om, dat is de hele correctie.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Controleer dit voordat je het afdekraam erop klikt
Uit de praktijk
Een nieuwe schakelaar waarvan alleen stand 2 iets deed
Een defecte Jung standenschakelaar in een badkamer was niet meer leverbaar, dus kwam er een 3-standen schakelaar van de Praxis voor in de plaats, van het type dat je met of zonder 0-stand kunt gebruiken. Uit de wandcontactdoos kwamen drie aders: bruin, zwart en blauw. Meten wees uit dat bruin de fase was en dat de blauwe ader als tweede schakeldraad misbruikt was.
De bruine ging op het P-contact, de zwarte en de blauwe op T2 en T3, en T1 bleef leeg. Het resultaat was verwarrend: stand 2 liet de box op hoog toerental draaien, stand 1 en stand 3 deden helemaal niets. Bij een oude schakelaar hadden er altijd twee standen gewerkt, dus de bedrading kon niet het hele verhaal zijn.
De oorzaak zat bij de box op zolder. Uit de perilex stekker was een van de pennen verwijderd en met tape aan de achterkant van de box geplakt, en een zwarte ader vanaf de box hing los. Daardoor kwam de laagstand nergens vandaan en viel er van de drie standen maar één te schakelen. Na het herstellen van de stekker en het aansluiten van die losse ader werkte alles. De blauwe ader is aan beide uiteinden met zwarte tape gemerkt en in de aansluitdoos is met stift genoteerd welke blauwe de echte nul is.
Een Gira 4 standen schakelaar waarvan er maar drie standen werkten
In een gekocht huis had de vorige eigenaar een Gira 4 standen schakelaar op de mechanische ventilatie gezet, bedoeld voor uit, laag, midden en hoog. In werkelijkheid deden alleen uit, laag en midden iets en gebeurde er in de hoogste stand niets. De verleiding was groot om de schakelaar als defect te bestempelen.
Bij de box op zolder bleek alles correct aangesloten. Het probleem zat in het aantal aders: er lagen er drie naar de schakelaar en een vierde stand heeft er vier nodig. De vierde positie van de wip had daardoor geen enkel contact om te bedienen.
Het tweede punt was principiëler. Een ventilatiebox hoort permanent laag te draaien en een uit-stand is er in een kierdichte woning niet voor bedoeld. De oplossing werd een gewone standenschakelaar met drie standen, waarbij de laagstand permanent doorloopt en de wip alleen midden en hoog bijschakelt. Wie in deze situatie toch een echte uit-stand wil, moet extra bedrading trekken die vaak niet meer door de bestaande buis past.
Een dubbele wisselschakelaar op een tweestandenbox
In een keuken zat de schakelaar voor een Itho CVE Eco met twee snelheden, aangesloten via perilex op de box op zolder. De oude schakelaar was versleten en werd vervangen door een dubbele wisselschakelaar, aangesloten precies zoals de oude erop zat. Alleen de hoge stand deed het daarna nog.
De oude schakelaar bleek geen wisselschakelaar maar een serieschakelaar, met één gemeenschappelijk contact voor beide wippen. Bij een dubbele wisselschakelaar staan de twee L-contacten los van elkaar, dus kwam er maar op één uitgang spanning. Een kort stukje bruine ader tussen beide L-contacten loste dat op.
Daarna stonden de wippen nog wel ongelijk: de middenstand zat op de verkeerde wip. Het omwisselen van de twee zwarte aders op de uitgangen zette dat recht. Bijkomend detail: het binnenwerk zat zonder inbouwdoos rechtstreeks in het houten keukenkastje geschroefd, wat niet mag. Er is alsnog een inbouwdoos geplaatst voordat de schakelaar terugging.
Aders verwisseld in de wandcontactdoos na het vervangen van de box
Na het vervangen van een oude ventilator door een nieuwere Itho-unit reageerde de standenschakelaar nergens meer op, terwijl de box wel gewoon blies. De schakelaar was niet aangeraakt en de aansluiting daar was ongewijzigd, dus de eerste gedachte was dat de nieuwe box niet deugde.
De perilex stekker van de unit was volgens het boekje aangesloten: L1 bruin, L2 en L3 zwart. Bij het openschroeven van de wandcontactdoos bleek de bedrading in de muur precies andersom te zitten, met zwart op L1 en bruin op L3. De permanente fase voedde daardoor de hoogstand en de geschakelde ader kwam op de laagaansluiting uit.
Na het omwisselen van die twee aders in de wandcontactdoos werkten de standenschakelaar en de meegeleverde afstandsbediening allebei meteen. De les die daaruit volgt: als de schakelaar goed zit maar er niets verandert, ligt het probleem bijna altijd aan de kant van de box.
Veelgemaakte fouten
Denken dat stand 1 de uit-stand is
De laagstand van een ventilatiebox krijgt permanent spanning via een ader die de schakelaar overslaat. Stand 1 is dus de ruststand en niet uit, en dat hoor je nauwelijks omdat een box op laag toerental erg stil is. Wie dat niet weet, blijft zoeken naar een fout die er niet is.
Op kleur aansluiten in plaats van doormeten
Blauw hoort de nulleider te zijn, maar in ventilatieleidingen wordt hij regelmatig als tweede schakeldraad gebruikt. Ga je af op de kleur en zet je hem op de fase, dan maak je volle kortsluiting en vliegt de automaat eruit. Een minuut meten met de multimeter voorkomt dat.
Een groen/gele ader als schakeldraad laten zitten
Wij kwamen een Gira-schakelaar tegen waar een zwarte, een blauwe en een groen/gele ader uit de muur kwamen, nadat een installateur de leiding naar een ander punt had verlegd. Een aardleiding mag onder geen enkele voorwaarde iets anders doen dan aarden, ook niet als hij netjes gemarkeerd wordt. Dit is het punt waarop je stopt en de leiding opnieuw laat trekken.
Het binnenwerk zonder inbouwdoos in hout schroeven
Een standenschakelaar die rechtstreeks in een houten kast of achterwand zit, mist de bescherming die de doos geeft. Loopt een klemverbinding warm, dan zit die warmte direct tegen brandbaar materiaal aan. Een inbouwdoos van 60 mm kost een paar euro en is geen optioneel extraatje.
Vier standen willen op drie aders
Een 4 standen schakelaar voor mechanische ventilatie heeft vier aders naar de schakelaar nodig. Liggen er drie, dan blijft er een positie op de wip over die nergens contact mee maakt. De schakelaar is dan niet stuk, hij past alleen niet bij deze bedrading.
De laagstand van een moderne box onderbreken
Boxen met een gelijkstroommotor hebben permanent spanning op de laagaansluiting nodig om de elektronica te voeden. Haal je die weg om een 0-stand te maken, dan reageert het toestel ook op midden en hoog niet meer. Bij die boxen regel je het uitzetten via de instellingen of de afstandsbediening, niet via de bedrading.
Concluderen dat de ventilator stuk is omdat je niets hoort
Een box op laagstand is in een geïsoleerde woning vaak alleen op zolder te horen. Loop naar de box toe of houd een velletje papier tegen het afzuigrooster in de badkamer voordat je besluit dat de motor kapot is. Zuigt het papier zich vast, dan draait hij gewoon.
Blindvaren op het meegeleverde schema
Het papiertje in de doos hoort bij het type, maar niet altijd bij het binnenwerk dat erin zit. Wij hadden een schakelaar waarbij het schema simpelweg niet overeenkwam met de contacten op de achterkant. Meet in dat geval per stand met de doorbelfunctie welk contact dichtgaat, dan weet je het zeker.
Veelgestelde vragen
Hoe moet ik een 3 standen schakelaar aansluiten?
Zet de fasedraad, meestal de bruine, op het contact dat met de andere contacten is doorverbonden. Dat is bij de ene serie een van de P-contacten en bij de andere de brug over de genummerde contacten. De twee zwarte schakeldraden gaan naar de twee vrije contacten die bij stand 2 en stand 3 horen, en het contact voor de laagstand blijft leeg. Meet altijd eerst welke ader werkelijk de fase is voordat je iets vastdraait, want de kleuren kloppen lang niet altijd.
Hoe kan ik een 3 standen schakelaar voor mechanische ventilatie aansluiten?
Bij mechanische ventilatie schakel je met de drie standen eigenlijk maar twee dingen. De laagstand van de box loopt via een aparte ader rechtstreeks vanuit de centraaldoos naar de perilex wandcontactdoos, dus die komt de schakelaar helemaal niet tegen. Op de schakelaar zitten daarom alleen de fase en de twee schakeldraden voor midden en hoog. Nul en aarde komen niet op de schakelaar, die gaan alleen naar de wandcontactdoos bij de box.
Hoe sluit ik een Gira 3 standen schakelaar aan?
Een Gira 3 standen schakelaar aansluiten begint bij de brug die af fabriek over de contacten aan één zijde ligt. Die brug is het gemeenschappelijke punt, dus daar gaat de bruine fasedraad op, en je laat de brug gewoon zitten. De twee zwarte schakeldraden komen op de twee vrije contacten ernaast, en het derde vrije contact laat je onbezet.
Werken midden en hoog daarna verkeerd om, dan wissel je alleen die twee zwarte aders om. Een 3 standen schakelaar van Gira is verder gewoon inbouwmateriaal, dus de wip en het afdekraam moeten wel uit dezelfde serie komen.
Hoe sluit ik een Busch-Jaeger, Jung, Berker of Peha 3 standen schakelaar aan?
Deze vier series volgen hetzelfde principe: één gemeenschappelijke klem of brug, en daarnaast de twee geschakelde uitgangen. Een Jung 3 standen schakelaar aansluiten doe je met de fase op de brugzijde en de schakeldraden op de twee losse contacten, en een Berker 3 standen schakelaar aansluiten gaat precies zo.
Een Peha 3 standen schakelaar aansluiten gaat net zo, alleen let je daar extra op de serie, want de wip past niet op elk binnenwerk binnen datzelfde merk. Wie op de plek van een oude lichtschakelaar een Busch-Jaeger 3 standen schakelaar aansluiten wil, komt bijna altijd aders tekort en moet eerst bedrading laten bijtrekken. Bij Jung speelt daarnaast dat oude binnenwerken vaak niet meer leverbaar zijn en dat de opvolger een afwijkende klemindeling heeft.
Hoe sluit ik een Kraus & Naimer 3 standen schakelaar aan?
Een Kraus & Naimer 3 standen schakelaar aansluiten doe je op het type A230, dat drie P-contacten heeft waarvan er twee onderling zijn doorgelust, plus T1, T2 en T3. De bruine fasedraad gaat op een van de P-contacten en het maakt niet uit welke, juist omdat ze doorverbonden zijn. De zwarte schakeldraden gaan op T2 voor de middenstand en T3 voor de hoogstand. T1 laat je leeg bij een gewone ventilatiebox, want dat contact schakelt in stand 2 en stand 3 mee en is bedoeld voor een installatie waarin je ook de laagstand wilt kunnen onderbreken.
Hoe sluit ik een 3 standen schakelaar op een perilex aan?
De perilex zit niet bij de schakelaar maar bij de ventilatiebox, meestal op zolder. In de wandcontactdoos komen vijf aansluitingen: aarde en nul rechtstreeks vanuit de centraaldoos, L1 met de permanente bruine fase voor de laagstand, en L2 en L3 met de twee zwarte aders die van de standenschakelaar komen. Controleer die volgorde tegen het schema op de box, want niet elke fabrikant nummert gelijk. Reageert de box niet op de schakelaar terwijl hij wel blaast, dan zitten bruin en zwart in de wandcontactdoos vrijwel altijd verwisseld.
Hoe kan ik een 3 standenschakelaar met 0 stand aansluiten?
Daarvoor heb je vier aders naar de schakelaar nodig: één fase en drie schakeldraden. De fase gaat op het gemeenschappelijke contact, de ader naar de laagstand komt op het contact dat in stand 2 en stand 3 meeschakelt, en de twee andere op de contacten voor midden en hoog. Liggen er maar drie aders, dan lukt dit niet zonder een extra ader door de buis te trekken. Bij een box met gelijkstroommotor werkt het sowieso niet, omdat die permanent spanning op de laagaansluiting nodig heeft.
Waar vind ik een kloppend aansluitschema van een 3 standen schakelaar?
Het schema op de verpakking is een startpunt, maar het hoort bij het type en niet altijd bij het exemplaar in je hand. Wij kwamen een schakelaar tegen waarbij het bijgeleverde schema van de 3 standen schakelaar niet paste bij de contacten op de achterkant. Zet in dat geval je multimeter op de doorbelfunctie, houd één meetpen op een P-contact en tik met de andere langs T1, T2 en T3 in elke stand van de wip. Binnen vijf minuten heb je je eigen schema en dat klopt gegarandeerd wel.
Hoe sluit ik een 2 standen schakelaar aan?
Een twee standen schakelaar heeft maar twee aders nodig: de fase op het gemeenschappelijke contact en één schakeldraad op de uitgang. Bij een 2 standen schakelaar voor mechanische ventilatie schakel je daarmee de hoge stand bij, terwijl de lage stand permanent doorloopt via de aparte ader naar de box. Het aansluiten wijkt daardoor niet af van een gewone enkelpolige schakelaar. Werkt het na aansluiten niet, controleer dan bij de box of de permanente ader er wel op zit.
Hoe sluit ik een 4 standen schakelaar aan?
Een 4 standen schakelaar aansluiten lukt alleen als er vier aders naar de schakelaar lopen: de fase plus drie schakeldraden voor laag, midden en hoog. De fase gaat op het gemeenschappelijke contact en de drie schakeldraden gaan elk op de uitgang van hun eigen stand. Liggen er drie aders, wat verreweg het meest voorkomt, dan blijft er een stand over die niets doet. Je hebt dan geen defecte schakelaar maar de verkeerde schakelaar voor deze bedrading.
Waar gebruik je een 5 standen schakelaar voor?
Een 5 standen schakelaar zit niet op een ventilatiebox maar is een toerenregelaar voor een ventilator of een luchtverhitter, bijvoorbeeld bij een gasgestookte hal- of werkplaatsheater. Aan de ene zijde van de regelaar zitten de klemmen voor de voeding, aan de andere zijde de klemmen naar de ventilator, en daar mag je niet mee schuiven. De ruimtethermostaat en de aanlegthermostaat lopen in serie in de fase naar de regelaar, zodat de ventilator pas draait als het water op temperatuur is en de kamer warmte vraagt. Sluit je de motor per ongeluk op de voedingsklemmen aan, dan regelt de 5 standen schakelaar voor de ventilator helemaal niets meer.
Hoe sluit ik een tuimelschakelaar met 3 standen aan op een ventilator?
Bij een tuimelschakelaar met drie standen zit het gemeenschappelijke contact in het midden en zitten de twee geschakelde contacten aan weerszijden daarvan. De fase gaat dus op het middelste contact en de twee schakeldraden naar buiten. Voor het aansluiten van een 3 standen schakelaar op een ventilator geldt verder hetzelfde als bij een inbouwmodel: controleer eerst of de ventilator wel meerdere toerentallen kent, want een motor met één snelheid ga je hiermee niet regelen. Vliegt de aardlekschakelaar eruit zodra je inschakelt, kijk dan bij een aardlekschakelaar die blijft uitschakelen voordat je verder zoekt.
Wanneer je beter een vakman belt
Het vervangen van een standenschakelaar is werk dat je met een multimeter en een halfuur tijd prima zelf doet. Er zijn wel situaties waarin doorgaan geen goed idee meer is.
De eerste is een installatie waarin de aardleiding als schakeldraad gebruikt is, of waarin je niet meer kunt achterhalen welke ader waar naartoe loopt. Dan moet er bedrading opnieuw getrokken worden en dat begint bij de centraaldoos, niet bij het schakelaardoosje. Hetzelfde geldt als er een ader bij moet en de buis vol zit.
De tweede is alles in de meterkast achter de hoofdzekering. Groepen bijmaken, een aardlekschakelaar plaatsen of aan de aansluitkast komen is werk voor een erkend installateur of voor je netbeheerder, ook als de rest van de elektra in huis wel binnen je bereik ligt.
De derde is de ventilatiebox zelf. Die hangt vaak op een vliering of hoog tegen het schot, en werken op een ladder met een toestel dat je met twee handen moet vasthouden is geen klus om alleen te doen. Reageert de box na alle controles nog steeds niet, dan is de motor of de print aan de beurt en is vervangen meestal verstandiger dan repareren.
Staat er in de woning een geiser of een ander open verbrandingstoestel, laat de ventilatie dan met rust tot een gecertificeerd installateur heeft bevestigd dat de luchttoevoer op orde blijft. Bij die toestellen is de afzuiging onderdeel van de veiligheid en niet alleen van het comfort.