Stalton latei plaatsen zonder scheuren in het metselwerk
Een stalton latei is een dunne latei van gebakken klei met voorgespannen beton erin, en hij draagt niet alleen: de lagen metselwerk die je er zelf boven metselt horen bij de constructie. De lengte reken je uit als dagmaat plus twee keer de oplegging, waarbij de meeste leveranciers 150 mm per zijde vragen tot een dagmaat van 2 meter en 200 mm daarboven. Tijdens het metselen en uitharden onderstempel je de latei om de meter, en inkorten mag niet omdat je dan de voorspanning kapot maakt.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Waterpas van 60 cm en een rei van 2 meter
- Troffel, voegspijker en een kuip of mortelbak
- Metselkoord met lood
- Stempels of stelposten met een lat, om de opening te ondersteunen
- Rubberen hamer
- Duimstok of rolmaat en een potlood
- Handschoenen, veiligheidsbril en stofmasker
- Twee man om de latei te tillen bij lengtes boven 2 meter
Materiaal
- Stalton latei in de breedte van de muur en de juiste lengte
- Metselmortel of lijm die bij het blokmateriaal hoort
- Oplegvilt of oplegfolie voor onder de koppen
- Snelbouwstenen of blokken voor de lagen boven de latei
- Stucnet of wapeningsgaas voor de overgang naar het metselwerk
- Spouwlood en een waterhollatei als de opening in een buitenmuur zit
Wat een stalton latei is en waarom hij zo dun kan zijn
Een stalton latei is een geprefabriceerde latei van uitgeholde gebakken klei met voorgespannen beton in de kern. De mantel is baksteen, de wapening ligt onder spanning in dat beton, en die combinatie maakt hem licht en laag in verhouding tot de overspanning die hij aankan. In de handel heet hij ook baksteenlatei of keramische latei.
Omdat de onderkant en de zijkanten van hetzelfde materiaal zijn als het metselwerk eromheen, valt de latei na het stucen niet meer op en ontstaat er geen koudebrug op die plek. Stuc hecht er net zo goed op als op de steen ernaast. Bij een binnenwand van gipsplaat speelt dit allemaal niet, want daar draagt het regelwerk de opening en niet de wand zelf; dat werk verzamelen we op de pagina over gipsplaat en binnenwanden.
Het kenmerk dat alles bepaalt, staat niet op de verpakking: een stalton latei is een samenwerkende latei. Hij vormt de trekband onder een drukboog van metselwerk die je er zelf boven metselt. Zolang die lagen er niet staan of de mortel nog niet hard is, is het een dun balkje dat weinig kan hebben. Een zelfdragende betonlatei of een stalen hoeklijn kan dat wel, en daar zit meteen het grootste misverstand rond dit materiaal.
Waar een stalton latei wel en niet in past
De keuze hangt af van drie dingen: wat er boven de opening komt, of de muur binnen of buiten staat, en waar de muur van gemaakt is. Een stalton latei komt het best tot zijn recht in gemetseld werk dat je daarna bepleistert, dus in binnenmuren en in het binnenblad van een spouwmuur.
Buiten in zichtmetselwerk gelden extra eisen. Daar wil je een uitvoering met een waterhol, dat is de groef aan de onderkant waarlangs regenwater afdruipt in plaats van naar binnen te kruipen. Een vuilwerklatei zonder waterhol hoort binnen, want die is bedoeld om afgewerkt te worden met stuc.
In lichte blokken ligt het anders. Cellenbeton en vergelijkbare lichte bouwblokken hebben een lagere druksterkte, waardoor het oplegvlak de zwakke plek wordt in plaats van de latei. Bij dat soort wanden, zoals bij wanden van gibo blokken en andere lichte bouwblokken, volg je de latei die de blokkenfabrikant voorschrijft en verdeel je de last over een groter oplegvlak.
| Waar de opening zit | Wat er meestal in hoort | Waar je op moet letten |
|---|---|---|
| Niet-dragende gemetselde binnenwand, opening tot ongeveer een meter | Stalton latei vuilwerk in de dikte van de wand | Nog steeds de volle oplegging aanhouden, ook al is de last klein |
| Binnenwand waar een vloer of een verdieping op rust | Berekende latei, samenwerkend of zelfdragend | Laat de belasting narekenen voordat je bestelt, gok hier niet |
| Binnenblad van een spouwmuur in kalkzandsteen | Stalton latei of samenwerkende betonlatei | De vloeroplegging mag niet in de samenwerkende zone vallen |
| Buitenblad in zichtmetselwerk | Latei met waterhol, of een stalen latei | Zonder waterhol loopt water langs de onderkant de dag in |
| Muur aan zee of in een zwaar belaste buitengevel | Stalen latei met de zware coating, of gewapend beton | Thermisch verzinkt alleen is aan de kust vaak niet genoeg |
| Wand van gipsblokken | De latei of het overspanningsvoorschrift van de blokkenfabrikant | Metselmortel en gipsblokken gaan niet samen, volg het lijmsysteem |
| Wand van cellenbeton of lichte bouwblokken | Latei van hetzelfde materiaal | De druk op het oplegvlak is hier de beperking, niet de latei |
| Doorbraak in een bestaande dragende muur | Constructief berekende latei of een stalen ligger | Eerst berekening en vergunning, daarna pas slopen |
| Scheidingswand van gipsplaat op regelwerk | Geen latei, een dubbele regel boven het kozijn | De belasting gaat via de stijlen naar de vloer |
Betonlatei of stalton latei: waar het verschil in zit
De vraag betonlatei of stalton latei komt neer op één ding: draagt de latei zelf, of draagt hij samen met het metselwerk erboven? Een zelfdragende betonlatei is berekend alsof er niets meewerkt. Hij is daardoor hoger, zwaarder en duurder, en je kunt hem gebruiken op plekken waar er weinig of niets bovenop komt.
Een stalton latei is het spiegelbeeld daarvan. Hij is ongeveer zes centimeter hoog en dat volstaat, omdat de lagen metselwerk erboven de druk opnemen en de latei alleen de trek voor zijn rekening neemt. Metsel je die lagen niet door, of zit er een sparing in, dan klopt de aanname niet meer en is de latei simpelweg te licht voor de last die eroverheen komt.
Wie helemaal geen latei wil zien in oud zichtwerk, kan uitkomen bij een gewapende rollaag boven de opening. Dat is mooier en aanzienlijk bewerkelijker, en het werkt alleen bij bescheiden overspanningen. De algemene volgorde van inmeten, stempelen en inleggen beschrijven we bij het plaatsen van een latei boven een deur of raam.
| Type latei | Hoe de last wordt gedragen | Waar hij past | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|
| Stalton of baksteenlatei, vuilwerk | Samenwerkend: de latei trekt, het metselwerk erboven drukt | Binnenmuren en binnenbladen die bepleisterd worden | Onderstempelen tijdens het uitharden, lagen erboven niet onderbreken |
| Stalton latei met waterhol | Samenwerkend, met een druiprand aan de onderzijde | Buitenmetselwerk dat in het zicht blijft | Waterhol naar beneden, en spouwlood erboven bij een spouwmuur |
| Samenwerkende betonlatei | Samenwerkend, met een trekband van voorgespannen beton | Zwaarder belaste binnenbladen | Zelfde eisen aan het metselwerk erboven als bij stalton |
| Zelfdragende betonlatei | Neemt de belasting in zijn eentje op | Waar weinig of geen metselwerk boven de opening komt | Hoger en zwaarder, boven 3,5 meter kan opbuiging optreden |
| Stalen latei of hoeklijn | Draagt zelf, het metselwerk rust op het staalprofiel | Buitenspouwblad en renovatie in zichtwerk | Corrosiebescherming en minstens 100 mm oplegging per zijde |
| Gewapende rollaag | Staande stenen met wapening in de lintvoeg eronder | Zichtmetselwerk waar geen latei te zien mag zijn | Alleen bij kleine overspanningen, de uitvoering luistert nauw |
Maten, oplegging en de lengte die je bestelt
De lengte van een latei is geen kwestie van smaak. Je rekent met de dagmaat van de opening plus twee keer de oplegging, en die oplegging is voorgeschreven. De meeste leveranciers van samenwerkende lateien houden 150 mm per zijde aan bij een dagmaat tot 2000 mm, en 200 mm per zijde bij grotere openingen. Kijk het altijd na in het blad van de fabrikant, want er zijn merken die meer vragen.
De breedte kies je gelijk aan de dikte van de muur, zodat de latei het hele muurvlak dekt en het stucwerk er vlak overheen loopt. Je komt breedtes tegen rond de 90, 100, 140 en 190 mm, met een hoogte van ongeveer 60 mm. De lengtes lopen bij de meeste leveranciers in stappen van 200 mm van 1000 tot 3000 mm, dus je komt bijna altijd op een maat uit die iets langer is dan je minimaal nodig hebt. Dat overschot is geen probleem, mits je het gelijk verdeelt over beide opleggingen.
Reken bij het bestellen ook op het gewicht. Een latei van 100 bij 60 mm heeft ongeveer zes liter materiaal per strekkende meter, en met een soortelijk gewicht rond de 2000 kilo per kubieke meter kom je op ruwweg tien tot twaalf kilo per meter. Een latei van drie meter til je dus niet in je eentje netjes op twee mortelbedden.
| Dagmaat van de opening | Oplegging per zijde | Latei minimaal lang | Bestelmaat die daar meestal bij hoort |
|---|---|---|---|
| 830 mm, standaard binnendeurkozijn | 150 mm | 1130 mm | 1200 mm |
| 930 mm, breed binnendeurkozijn | 150 mm | 1230 mm | 1400 mm |
| 1000 mm | 150 mm | 1300 mm | 1400 mm |
| 1200 mm | 150 mm | 1500 mm | 1600 mm |
| 1500 mm | 150 mm | 1800 mm | 1800 mm |
| 1800 mm | 150 mm | 2100 mm | 2200 mm |
| 2000 mm | 200 mm | 2400 mm | 2400 mm |
| 2200 mm | 200 mm | 2600 mm | 2600 mm |
| 2600 mm | 200 mm | 3000 mm | 3000 mm |
Teken de oplegdiepte met potlood af op de zijkant van de latei voordat je hem optilt. Als je met twee man op een steiger staat, zie je aan die streepjes in één oogopslag of hij aan beide kanten ver genoeg ligt, zonder eerst de rolmaat erbij te pakken.
Wat samenwerkend betekent voor het metselwerk erboven
De latei en het metselwerk erboven vormen samen de constructie. De voorgespannen kern neemt de trek op, het metselwerk vormt een drukboog naar de twee opleggingen toe. Die boog kan zich alleen vormen als de lagen boven de opening doorlopen en de mortel hard is.
Daar volgen drie harde voorwaarden uit. De voorgeschreven lagen metselwerk boven de latei mogen niet onderbroken worden, dus geen sparing, geen leidingsleuf en geen inbouwdoos in die zone. In dezelfde zone komt geen dilatatievoeg, want die knipt de drukboog precies doormidden. En alle stootvoegen worden vol gemetseld: een boog die op halfgevulde voegen moet steunen, zakt.
Hoeveel lagen dat precies zijn, hangt af van de overspanning en de belasting en verschilt per fabrikant, dus dat zoek je op in het technische blad bij de latei die je koopt. Tot die lagen hard zijn ondersteun je de latei, met stempels hart op hart maximaal een meter. Metselwerk hoort hier ook echt gemetseld te worden: een wand van gipsblokken die je met gipslijm stelt werkt volgens een heel ander systeem en daar hoort dit type latei niet in.
Haal de stempels er niet te vroeg uit. Zolang de mortel boven de latei nog niet is uitgehard, hangt de hele last aan een dun balkje dat daar niet voor gemaakt is. Verse mortel heeft dagen nodig, niet uren, en bij vorst of kou duurt het langer. Laat de ondersteuning staan tot het metselwerk erboven zijn werk kan doen.
Het oplegvlak bepaalt of het goed gaat
De meeste problemen met lateien ontstaan niet in het midden van de overspanning maar op de twee koppen. Een latei die te ondiep ligt, drukt zich in de bovenste steen en die steen breekt uit. Vanaf dat punt loopt er een scheur schuin omhoog door het metselwerk.
Het oplegvlak hoort vlak te zijn. Wijkt het meer dan een millimeter af, dan leg je een mortelbed en stel je de latei daarin waterpas. Onder de koppen komt oplegvilt of oplegfolie, zodat de latei kan werken zonder de steen eronder mee te trekken bij krimp en uitzetting. Metsel je met een klassieke mortel, dan is een mengsel van één deel cement, een half deel kalk en viereneenhalf deel scherp zand gebruikelijk, zonder luchtbelvormer.
Kunststof wiggen of stukjes hout onder de kop zijn geen oplossing, want ze concentreren de druk op een paar vierkante centimeter en dan barst de steen eronder alsnog. Leg de latei ook niet te ver naar achteren op de muur: dan kantelt hij bij belasting naar voren en zakt de voorzijde. Hoe je dit inmeet en afstelt, staat stap voor stap bij het inbouwen van een latei boven een opening.
Waar je een stalton latei koopt, en wat de bouwmarkt voert
De bouwmaterialenhandel is hiervoor het juiste adres. Daar liggen de vuilwerkuitvoeringen en de varianten met waterhol in de gangbare breedtes, met lengtes van 1000 tot 3000 mm en een technisch blad waarin de oplegging en de samenwerkende lagen staan. Prijzen liggen grofweg tussen vijftien euro voor de kortste maat en vijftig euro voor drie meter, afhankelijk van breedte en uitvoering.
Wie zoekt op stalton latei bij Gamma vindt de naam meestal niet terug, want de bouwmarkt verkoopt hetzelfde product onder een andere aanduiding. Bij Gamma staat het als betonlatei met waterhol in maten als 6 bij 10 bij 120 cm en 6 bij 10 bij 140 cm, en in de omschrijving lees je dat hij gemaakt is van gebakken stenen met voorgespannen wapening erin. Dat is precies de opbouw van een staltonlatei.
Twee dingen om op te letten bij de bouwmarkt. Het assortiment gaat zelden verder dan een meter of anderhalf, dus voor bredere openingen kom je er niet uit. En de uitvoering met waterhol hoort buiten in het zicht; binnen onder het stucwerk werkt een vuilwerklatei prettiger, omdat je dan geen groef hoeft weg te werken. Vraag bij twijfel het technische blad op, want zonder dat blad weet je niet hoeveel lagen metselwerk erboven horen.
Een opening in een bestaande muur is een ander verhaal
Een latei inleggen tijdens het opmetselen is overzichtelijk werk. Een opening maken in een muur die er al staat, is dat niet, want de last die nu op die plek staat moet ergens heen terwijl jij eronder aan het slopen bent.
Bij een niet-dragende binnenwand is de volgorde: eerst een sleuf hakken voor de latei, de latei inleggen en aanmortelen, wachten tot die mortel hard is, en pas daarna de opening eronder uitbreken. Andersom werken betekent dat je een stuk muur zonder ondersteuning laat hangen. Bij een samenwerkende latei komt daar iets bij: het bestaande metselwerk erboven moet ongeschonden en goed gevoegd zijn, anders is er geen drukboog om mee samen te werken.
Is de muur dragend, dan houdt het zelfdoen hier op. Dan hoort er een berekening onder van een constructeur, vaak een omgevingsvergunning bij, en tijdens het werk een tijdelijke ondersteuning van de vloer erboven. Andere klussen aan wanden en plafonds verzamelen we op het overzicht van werk aan wanden en plafond, maar een dragende doorbraak is geen doe-het-zelfproject.
Weet je niet zeker of de muur dragend is, ga er dan van uit dat hij het is. Een halfsteens binnenmuur in een woning van voor de jaren zeventig kan wel degelijk vloerbalken dragen. Kijk naar de richting van de vloerdelen op de verdieping en laat het bij twijfel beoordelen voordat er ook maar één steen uit gaat.
Afwerken met stucwerk, tegels of een voorzetwand
De keramische onderzijde van een stalton latei is er juist op gemaakt om te bepleisteren. Toch scheurt stuc vaak precies op de naad tussen latei en metselwerk, en dat komt door het verschil in zuiging en beweging tussen de twee materialen. Een strook stucnet of wapeningsgaas over die overgang vangt dat op.
Voorstrijken hoort erbij, met een middel dat past bij de zuiging van de ondergrond. Gaat er tegelwerk overheen, dan wil je een vlakke en droge ondergrond, dus geef de mortel en het stucwerk hun tijd. Hoe lang dat is per materiaal, staat in onze opzoektabel met droogtijden per materiaal.
Wil je de muur liever niet stucen, dan kun je hem ook dichtzetten met een voorzetwand. De plaatdikte kies je dan naar de belasting die eraan gaat hangen, en daarover gaat onze uitleg over de dikte van gipsplaat per toepassing. De naden en hoeken werk je daarna af zoals beschreven bij het afwerken van gipsplaten tot een strakke wand. Houd er rekening mee dat een voorzetwand de dagmaat van je opening verkleint, dus meet het kozijn na voordat je de regels zet.
Zo leg je een stalton latei in
Deze volgorde geldt voor een niet-dragende gemetselde wand die je zelf opmetselt of waarin je een opening maakt.
-
Meet de dagmaat en bepaal de lengte
Meet de opening tussen de twee opgaande muurvlakken, dus de dagmaat, en tel er twee keer de oplegging bij op. Reken op 150 mm per zijde tot een dagmaat van 2 meter en 200 mm daarboven, tenzij het blad van de fabrikant meer vraagt. Kies de eerstvolgende standaardlengte en verdeel het overschot gelijk over beide kanten.
-
Kies de breedte gelijk aan de muur
De latei hoort de volle dikte van de muur te dekken. Een smallere latei laat een strook metselwerk onondersteund, en die strook kantelt of scheurt. Bij een buitenmuur in het zicht neem je de uitvoering met waterhol, binnen onder het stucwerk de vuilwerkuitvoering.
-
Maak de opleggingen vlak en zet de ondersteuning klaar
Controleer de twee oplegvlakken met een rei. Wijkt het meer dan een millimeter af, leg dan een mortelbed. Zet in de opening stempels of stelposten met een lat, hart op hart maximaal een meter, zodat de latei straks niet als los balkje hoeft te dragen.
-
Leg oplegvilt en mortel aan en leg de latei in
Leg oplegvilt of oplegfolie op de koppen en daaroverheen een mortelbed. Til de latei met twee man op zijn plaats, met de betonzijde boven en de keramische zijde onder, en druk hem in de specie. Stel hem waterpas en controleer meteen de oplegdiepte aan beide zijden.
-
Metsel de voorgeschreven lagen erboven door
Metsel direct verder boven de latei, met volle stootvoegen en zonder onderbrekingen. In deze zone komen geen sparingen, leidingsleuven, inbouwdozen of dilatatievoegen. Hoeveel lagen er minimaal boven horen, staat in het technische blad van de latei die je gebruikt.
-
Laat uitharden voordat je belast of stempels weghaalt
De latei draagt pas samen met het metselwerk als de mortel hard is. Laat de ondersteuning staan tot dat zo is, en leg er in die periode geen vloerdelen, balken of ander gewicht op. Bij kou duurt dat merkbaar langer dan bij twintig graden.
-
Breek pas daarna de opening eronder uit
Werk je in een bestaande wand, dan gaat het metselwerk onder de latei er nu pas uit. Hak van boven naar beneden en werk rustig, zodat er geen brokken aan de oplegging trekken. Bij een dragende muur doe je dit niet zonder berekening en tijdelijke ondersteuning van de vloer.
-
Werk de overgang af
Leg een strook stucnet over de naad tussen latei en metselwerk, strijk voor met een middel dat bij de zuiging past en stuc de wand af. Zonder die strook komt de eerste haarscheur bijna altijd precies op die naad te staan.
Droogtijden
Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens
| Soort werk | Materiaal | Stofdroog | Overschilderbaar of belastbaar | Volledig uitgehard | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|---|---|
| Kit | Acrylaatkit | 20 tot 40 minuten | na 6 tot 12 uur overschilderbaar | 24 tot 48 uur | Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt. |
| Kit | Siliconenkit (sanitair) | 10 tot 20 minuten | niet overschilderbaar | 24 uur per 2 mm dikte | Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig. |
| Kit | Hybride kit (MS-polymeer) | 15 tot 30 minuten | na 24 uur overschilderbaar | 24 tot 72 uur | Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer. |
| Kit | Polyurethaankit | 30 tot 60 minuten | na 24 uur | 3 tot 5 dagen | Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is. |
| Kit | Montagekit | 30 minuten voorgrip | na 24 uur belastbaar | 3 tot 7 dagen op volle sterkte | Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt. |
| Stucwerk | Stucpasta of finishpasta | 2 tot 4 uur | na 12 tot 24 uur schuren | 24 tot 48 uur | Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij. |
| Stucwerk | Gips (raaplaag) | 12 uur per laag | na 24 uur verder werken | 1 week per centimeter dikte | Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf. |
| Stucwerk | Cementgebonden pleister | 24 uur | na 3 dagen | 2 tot 4 weken | Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven. |
| Stucwerk | Vulmiddel voor gaatjes | 20 tot 60 minuten | na 1 tot 2 uur schuren | 4 tot 8 uur | Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen. |
| Verf | Muurverf op waterbasis (latex) | 30 tot 60 minuten | na 4 tot 6 uur tweede laag | 2 tot 4 weken | De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast. |
| Verf | Grondverf op waterbasis | 1 uur | na 4 tot 6 uur schuren en aflakken | 24 uur | Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak. |
| Verf | Grondverf op terpentinebasis | 4 tot 6 uur | na 16 tot 24 uur | 3 tot 5 dagen | Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door. |
| Verf | Lak op waterbasis | 1 tot 2 uur | na 6 uur tweede laag | 5 tot 7 dagen | Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken. |
| Verf | Lak op terpentinebasis | 4 tot 8 uur | na 24 uur | 1 tot 2 weken | Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig. |
| Verf | Voorstrijkmiddel | 1 tot 2 uur | na 2 tot 4 uur verder | 12 uur | Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in. |
| Vloer | Egaliseermiddel | 3 tot 6 uur beloopbaar | na 24 uur vloer leggen | 1 dag per millimeter | Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc. |
| Vloer | Cementdekvloer | 24 tot 48 uur beloopbaar | na 3 weken belastbaar | 1 week per centimeter, daarna langzamer | Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag. |
| Vloer | Anhydriet gietvloer | 24 tot 48 uur | na 5 tot 7 dagen | 3 tot 6 weken | De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden. |
| Vloer | Betonvloer gestort | 24 uur ontkisten | na 7 dagen licht belastbaar | 28 dagen op sterkte | Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig. |
| Tegelwerk | Tegellijm (standaard) | niet belopen | na 24 uur voegen | 7 dagen | Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting. |
| Tegelwerk | Tegellijm (sneldrogend) | niet belopen | na 4 tot 6 uur voegen | 24 uur | Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd. |
| Tegelwerk | Voegmortel | 2 tot 3 uur nawassen | na 24 uur licht belastbaar | 7 dagen voor douchegebruik | Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen. |
| Tegelwerk | Smeerbare afdichting (kimband en pasta) | 3 tot 4 uur per laag | na 12 tot 24 uur tegelen | 24 uur | Twee dunne lagen werken beter dan een dikke. |
| Behang | Behangplaksel op vliesbehang | direct hangen | na 24 uur droog | 48 uur | Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan. |
| Behang | Glasweefsel met muurverf gelijmd | 6 uur | na 24 uur overschilderen | 48 uur | Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes. |
| Hout | Houtlijm (pva) | 20 tot 30 minuten klemmen | na 1 uur voorzichtig hanteren | 24 uur op volle sterkte | Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt. |
| Hout | Constructielijm (polyurethaan) | 40 minuten klemmen | na 3 uur | 24 uur | Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk. |
| Hout | Houtvuller op waterbasis | 30 minuten | na 1 uur schuren | 4 uur | Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm. |
| Hout | Epoxy houtreparatie | 30 tot 90 minuten | na 4 tot 6 uur schuren | 24 uur | Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig. |
| Hout | Beits op waterbasis | 1 uur | na 4 uur tweede laag | 24 tot 48 uur | In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Controleren voordat de stempels eruit gaan
Uit de praktijk
Een scheur die schuin vanaf de hoek van het kozijn omhoog loopt
Een trapsgewijze scheur die vanaf de bovenhoek van een opening schuin door het metselwerk loopt, wijst bijna altijd op de oplegging en niet op de latei zelf. De latei ligt te ondiep of op een oplegvlak dat niet vlak was, waardoor de druk zich concentreert op de voorste centimeters van de steen eronder.
Die steen bezwijkt plaatselijk, de latei zakt aan die kant een fractie en de last zoekt een nieuwe weg omhoog. Dat pad is de scheur die je ziet. Bijstucen helpt hier niet, want de beweging gaat door tot de oplegging is hersteld. De oplossing is de opening opnieuw onderstempelen, de kop vrijleggen en de latei op een vlak, volledig gevuld mortelbed met oplegvilt terugleggen met de voorgeschreven diepte.
Een latei die doorbuigt terwijl het metselwerk erboven nog nat is
Als een pas ingelegde stalton latei in het midden zichtbaar gaat hangen, is de drukboog nog niet actief. De latei is dan gewoon een dun balkje van zes centimeter hoog dat het volle gewicht van de verse lagen draagt, terwijl hij daarop niet berekend is.
Dit gebeurt bij twee dingen: geen ondersteuning tijdens het metselen, of stempels die te ver uit elkaar staan. Hart op hart een meter is de bovengrens die de meeste leveranciers aanhouden. Zet de stempels er dus voor het metselen in, niet erna, en houd ze staan tot de mortel hard is. Is de latei eenmaal doorgebogen, dan is de voorspanning aangesproken en hoort hij eruit in plaats van rechtgeduwd.
Stucwerk dat precies op de naad tussen latei en metselwerk scheurt
Een haarscheur die kaarsrecht de lijn van de latei volgt, komt niet door slecht stucwerk maar door het verschil tussen de twee ondergronden. De keramische onderkant van de latei zuigt anders dan de steen ernaast, en beide materialen werken net verschillend bij temperatuur- en vochtwisselingen.
De stuclaag overbrugt dat verschil en scheurt op de zwakste lijn, precies op de naad. Een strook stucnet of wapeningsgaas die aan beide kanten ruim over de overgang heen ligt, verdeelt die spanning over een breder vlak. Voorstrijken met een middel dat bij de zuiging past helpt daar nog eens bij. Herstellen doe je door de scheur open te krabben, gaas in te bedden en opnieuw af te werken; alleen dichtsmeren betekent dat de scheur terugkomt.
Veelgemaakte fouten
De latei op maat afkorten
Een stalton latei is voorgespannen. Zaag je er een stuk af, dan valt de spanning uit de wapening en houd je een balkje over dat nog maar een fractie kan dragen. Hetzelfde geldt voor boren en inhakken. Bestel de juiste lengte en pas de opening aan, niet de latei.
Te weinig oplegging omdat de standaardmaat net niet uitkwam
De verleiding is groot om bij een dagmaat van 1500 mm een latei van 1600 mm te nemen en er dan vijftig millimeter per kant onder te schuiven. Dat is een derde van wat het hoort te zijn, en de steen onder de kop bezwijkt. Neem de maat erboven.
Een inbouwdoos of leidingsleuf in de zone boven de latei
De lagen boven een samenwerkende latei zijn constructie, geen vulling. Een sleuf of een doos onderbreekt de drukboog precies waar de kracht doorheen moet. Leidingen leg je onder of naast de opening, of ruim boven de samenwerkende zone.
De stempels weghalen zodra de latei ligt
De latei is pas onderdeel van een dragende constructie als de mortel erboven hard is. Wie na een dag de stempels weghaalt, laat een dun balkje het werk doen van een boog. Dat zie je vaak niet meteen, maar de doorbuiging blijft.
Een vuilwerklatei zonder waterhol in de buitengevel
Zonder druiprand loopt regenwater langs de onderkant van de latei door naar de binnenzijde van de dag. Dat geeft vochtplekken boven het kozijn die je van binnen niet kunt oplossen. Buiten in het zicht hoort een uitvoering met waterhol, met spouwlood erboven.
De latei op wiggen of houtjes stellen
Kunststof wiggen lijken handig om hem waterpas te krijgen, maar ze brengen de hele last over op een paar vierkante centimeter. De steen eronder barst en de latei zakt scheef. Stellen doe je in een vol mortelbed, met oplegvilt eronder.
De latei ondersteboven of te ver naar achteren leggen
De keramische zijde hoort onder, de betonzijde boven, en bij een waterhollatei wijst de groef naar beneden. Ligt de latei te ver naar achteren op de muur, dan kantelt hij bij belasting naar voren en zakt de voorzijde van het metselwerk mee.
Aannemen dat een binnenmuur wel niet dragend zal zijn
Een halfsteens muur van tien centimeter kan in oudere woningen vloerbalken dragen. Wie daar zonder berekening een opening in maakt, ontdekt dat pas als de vloer erboven begint te kraken of te zakken. Laat het beoordelen voordat je begint.
Veelgestelde vragen
Wat is een stalton latei precies?
Het is een geprefabriceerde latei die is opgebouwd uit uitgeholde gebakken klei met voorgespannen wapening en beton in de kern. Je ziet hem ook wel staan als baksteenlatei of keramische latei. Doordat de zichtzijden van gebakken steen zijn, sluit hij naadloos aan op het metselwerk eromheen, hecht stucwerk er goed op en ontstaat er geen koudebrug ter plaatse van de opening.
Betonlatei of stalton latei, wat kan ik het beste nemen?
Dat hangt af van wat er boven de opening komt. Een zelfdragende betonlatei draagt de belasting in zijn eentje en is de keuze als er weinig of geen metselwerk bovenop komt. Een stalton latei draagt samen met de lagen metselwerk erboven, is daardoor lager en lichter, en past goed in binnenmuren die je bepleistert. Komt er een vloer of een verdieping op, laat de belasting dan narekenen voordat je kiest.
Hoe moet ik een stalton latei plaatsen?
Maak eerst beide oplegvlakken vlak en zet de opening onder met stempels, hart op hart maximaal een meter. Leg oplegvilt op de koppen, daarop een vol mortelbed, en leg de latei met de keramische zijde onder waterpas in de specie. Metsel daarna de voorgeschreven lagen zonder onderbreking door met volle stootvoegen. De stempels blijven staan tot de mortel hard is, want pas dan draagt de constructie zoals bedoeld.
Verkoopt Gamma stalton lateien?
Onder die naam vind je ze daar meestal niet, maar het product ligt er wel. Bij Gamma staat het in het schap als betonlatei met waterhol, in maten als 6 bij 10 bij 120 cm en 6 bij 10 bij 140 cm, en de omschrijving vermeldt gebakken stenen met voorgespannen wapening. Dat is de opbouw van een staltonlatei. Voor bredere openingen of andere breedtes moet je naar de bouwmaterialenhandel, want het assortiment van de bouwmarkt houdt vrij snel op.
Hoeveel oplegging heeft een stalton latei nodig?
Bij de meeste leveranciers geldt minimaal 150 mm per zijde zolang de dagmaat onder de 2000 mm blijft, en minimaal 200 mm per zijde daarboven. Dat is een fabrieksvoorschrift en geen vuistregel, dus houd het aan zoals het in het technische blad staat. De oplegging moet bovendien over de volle breedte van de latei op vlak, gevuld metselwerk rusten en niet op een enkele hoek of een gebroken blok.
Mag ik een stalton latei korter zagen als hij net te lang is?
Nee. De wapening in de latei staat onder voorspanning en die spanning loopt door tot in de uiteinden. Zaag je hem af, dan verliest de wapening zijn verankering en houd je een balkje over dat maar een fractie kan dragen, zonder dat je aan de buitenkant iets ziet. Datzelfde geldt voor doorboren of inhakken. Kom je met de standaardmaten niet uit, kies dan de maat erboven en verdeel het overschot over beide opleggingen.
Welke kant van de latei moet naar boven?
De keramische zijde hoort onder en de betonzijde boven, zodat de gebakken onderkant zichtbaar blijft voor het stucwerk en de betonkern aansluit op het metselwerk erboven. Bij een uitvoering met waterhol wijst de groef altijd naar beneden, want dat is de druiprand waarlangs regenwater afdruipt. Twijfel je bij het uitpakken, leg de latei dan naast een tweede exemplaar en kijk naar de afwerking van de vlakken.
Hoe lang moet ik de latei onderstempelen?
Tot de mortel in de lagen boven de latei is uitgehard, want pas dan werkt de drukboog en draagt de constructie zoals bedoeld. Reken op dagen in plaats van uren, en op langer bij kou. De stempels of stelposten zet je met een lat eronder, hart op hart maximaal een meter. Zet ze voordat je gaat metselen en niet achteraf, want de eerste lagen zijn juist het zwaarst voor de kale latei.
Kan ik een stalton latei in een bestaande muur plaatsen?
Bij een niet-dragende gemetselde wand kan dat. De volgorde is dan: een sleuf hakken op de plek van de latei, de latei inleggen op een vol mortelbed, wachten tot die mortel hard is, en daarna pas het metselwerk onder de latei uitbreken. Het bestaande metselwerk boven de sleuf moet heel en goed gevoegd zijn, anders is er geen drukboog om mee samen te werken. Bij een dragende muur hoort er eerst een berekening en meestal een vergunning bij.
Wat kost een stalton latei?
In de bouwmaterialenhandel liggen de prijzen grofweg tussen de vijftien euro voor een korte vuilwerklatei en een euro of vijftig voor een lengte van drie meter. Breedte en uitvoering bepalen de rest: een variant met waterhol kost meer dan een vuilwerkuitvoering. Tel er de mortel, het oplegvilt en eventueel het stucnet bij op, dan zit je voor een gewone binnendeuropening op een bescheiden materiaalbedrag.
Hoeveel weegt een stalton latei en kan ik hem alleen tillen?
Een latei van 100 bij 60 mm bevat ongeveer zes liter materiaal per strekkende meter, wat bij een soortelijk gewicht rond de 2000 kilo per kubieke meter neerkomt op ruwweg tien tot twaalf kilo per meter. Tot anderhalve meter til je hem prima alleen. Daarboven wordt het onhandig, niet zozeer door het gewicht maar doordat je hem tegelijk op twee mortelbedden waterpas moet leggen zonder de specie eruit te duwen.
Kan ik in plaats van een latei ook een voorzetwand gebruiken om de opening af te werken?
Een voorzetwand werkt de wand af, hij draagt niets. Boven een opening in gemetseld werk heb je dus altijd iets nodig dat de last opvangt. Wil je de muur daarna niet stucen, dan kun je hem dichtzetten met gipsplaat op regelwerk; hoe je dat regelwerk opzet, staat bij het maken van regelwerk voor gipsplaten en de afwerking van de naden bij gipsplaat afwerken.
Wanneer je beter een vakman belt
Een stalton latei inleggen in een niet-dragende wand die je zelf opmetselt, is werk dat je met wat metselervaring goed zelf doet. Er zijn vier situaties waarin je beter stopt en iemand erbij haalt.
De eerste is een dragende muur. Zodra er een vloer, een verdieping of een dak op de muur rust, hoort er een constructieve berekening onder de latei en meestal een omgevingsvergunning bij de doorbraak. Een constructeur bepaalt dan het type latei of ligger, de oplegging en de tijdelijke ondersteuning tijdens het werk.
De tweede is een overspanning boven ongeveer 2,6 meter of een opening waar puntlasten op komen, bijvoorbeeld een balk of een stalen kolom. Daar houden de standaardtabellen van fabrikanten op en is een berekening op maat nodig.
De derde is werk in de buitengevel op hoogte. Een spouwmuur openen betekent stellingwerk, spouwlood en aandacht voor de waterkering, en een fout daar zie je pas terug als er vocht binnen staat.
De vierde is een bestaande scheur die al beweegt. Als er boven een opening al scheurvorming zit, is de vraag niet welke latei erin moet, maar waarom de constructie zakt. Laat dat eerst beoordelen, anders herstel je een symptoom en komt de scheur binnen een jaar terug.