Spouwlat plaatsen en vastzetten in de spouw
Een spouwlat is een verduurzaamde lat in de spouw, langs de zijkant van een gevelopening, waar het kozijn tegenaan geschroefd wordt. Hij hoort altijd vast te zitten aan het binnenspouwblad, want dat blad is droog en draagt; het buitenblad werkt en laat water door. De maat volgt de spouw en het gewicht van het kozijn, meestal een dikte van 22 tot 32 millimeter. Waar de lat de spouw overbrugt, hoort er een waterkerende laag omheen, anders loopt vocht via het hout naar binnen.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Boorhamer met steenboren van 8 en 10 mm
- Accuschroefmachine met torxbits
- Waterpas van minimaal 120 cm en een kruislijnlaser of schietlood
- Duimstok, potlood en een lange rei
- Handzaag of cirkelzaag om de latten op maat te korten
- Rolmaat en een lange lat om de diagonalen te meten
- Kitspuit
- Stofzuiger en uitblaasbalgje voor de boorgaten
- Veiligheidsbril, gehoorbescherming en stofmasker
Materiaal
- Geïmpregneerde vuren spouwlatten, dikte 22 tot 32 mm
- Kozijnankers of spouwankers, thermisch verzinkt of RVS
- Nylon pluggen en kozijnschroeven, lengte afgestemd op het binnenblad
- Dpc-folie op rol, breedte passend bij de spouw
- Rvs nieten of dakvilt-nagels om de folie op de lat te zetten
- Compriband in de juiste voegmaat
- Kunststof stelblokjes en vulplaatjes
- Grondverf of impregneermiddel voor de zaagkanten
- Luchtdichte kierdichtingstape of aansluitkit voor binnen
Wat een spouwlat is en wat hij in de spouw doet
Een spouwlat is een lat van verduurzaamd hout die rechtop in de spouw staat, precies langs de zijkant van een raam- of deuropening. Het kozijn wordt er van binnenuit tegenaan geschroefd, waardoor je een bevestigingspunt hebt dat niet in het bewegende buitenmetselwerk zit. Wie het metselwerk rond een opening netjes wil laten aansluiten, komt dezelfde ordening tegen als bij het andere werk aan wanden en gipsplaat: eerst een rechte, vaste ondergrond, daarna pas de afwerking.
De lat heeft drie taken tegelijk. Hij draagt het kozijn, hij sluit de spouw aan de zijkant af zodat er geen lucht en isolatiekorrels doorheen kunnen, en hij geeft de metselaar een strakke maat om de dagkanten tegenaan te werken. In nieuwbouw staan de latten er daarom vaak al voordat het metselwerk op hoogte is.
Je hoort ook de term stelkozijn. Dat is een compleet raamwerk van latten, dus twee stijlen met een boven- en soms een onderregel eraan vast. Een losse spouwlat is daar de eenvoudige variant van, en voor een normaal raam in een bestaande gevel voldoet die in de meeste gevallen prima.
De lat blijft uit het zicht: wat je er later van ziet, is de aftimmering van de dagkant. Hoe die eruit komt te zien hangt af van de rest van de afwerking van je wanden en plafond, want de dagkant sluit aan op het stucwerk of de beplating van de binnenmuur.
Zet met een potlood op elke lat welke kant naar binnen wijst en waar de bevestigingspunten komen, voordat je hem in de spouw laat zakken. In een spouw van zes centimeter kun je nauwelijks nog draaien of meten.
Welke spouwlat afmeting je nodig hebt: dikte, breedte en houtsoort
De dikte van de lat bepaalt hoeveel houvast je schroef heeft. Bij een gewoon raamkozijn werk je met 22 millimeter, bij zware kozijnen, brede schuifpuien of een deurkozijn dat dagelijks dichtslaat kies je 27 of 32 millimeter. Dunner dan 22 millimeter gaat splijten zodra je er van dichtbij een schroef in draait.
De breedte volgt de spouw, maar niet blindelings. Meet eerst de werkelijke spouwbreedte op de plek waar de lat komt, want die wijkt vaak een centimeter af van wat op de bouwtekening staat. Kies de lat daarna zo, dat hij vanaf het binnenblad de isolatie afsluit zonder dat hij hard tegen het buitenblad klemt.
Houtsoort is geen detail. In een spouw is het vochtig, ook in een spouw zonder isolatie, en onbehandeld vuren rot daar binnen tien tot vijftien jaar weg, meestal het eerst onderaan bij de dorpel. Neem geïmpregneerd vuren, hardhout of een kunststof spouwlat, en behandel elke zaagkant opnieuw voordat de lat de spouw in gaat.
| Maat of keuze | Wat gangbaar is | Waar het van afhangt |
|---|---|---|
| Dikte van de lat | 22 mm bij normale raamkozijnen, 27 tot 32 mm bij zware kozijnen en deuren | Gewicht van het kozijn en de lengte van de kozijnschroeven |
| Breedte van de lat | Meestal 50 tot 90 mm, gelijk aan de spouw min de luchtruimte | Werkelijke spouwbreedte en de dikte van de isolatie |
| Ruimte tot het buitenblad | 10 tot 20 mm vrij houden | Of de lat wel of niet in dpc-folie is gewikkeld |
| Lengte van de lat | Van de onderdorpel tot tegen de onderkant van de latei | Hoogte van de dagmaat, plus een paar millimeter speling bovenin |
| Stelruimte rond het kozijn | Ongeveer 10 mm per zijde | Maatafwijking van het metselwerk en de dikte van de compriband |
| Bevestigingspunten per stijl | Minimaal drie, hart op hart niet meer dan 60 cm | Hoogte van de opening en het gewicht van het kozijn |
| Afstand eerste punt tot de hoek | 10 tot 20 cm | Steenformaat, je wilt in de steen boren en niet in de voeg |
| Houtsoort | Geïmpregneerd vuren, hardhout of een kunststof lat | Hoeveel vocht er in de spouw komt en of de gevel op het zuidwesten staat |
Hoe het spouwlat detail rondom een kozijn in elkaar zit
Rondom een opening ziet het detail er op elke zijde anders uit, en dat is precies waar het meestal misgaat. De stijlen links en rechts krijgen de spouwlatten, de bovenkant hangt aan de latei en de onderkant staat op de dorpel of op een rollaag. Wie alleen de zijkanten regelt en de boven- en onderaansluiting laat zoals hij valt, krijgt binnen een paar jaar vochtplekken langs het kozijn.
Boven de opening ligt de latei die de bovenliggende stenen draagt. Hoe je die afmeet en oplegt staat bij het plaatsen van een latei boven een opening. Daar hoort een waterkerende laag overheen die het water uit de spouw naar buiten leidt, met open stootvoegen in het buitenblad zodat het er ook weg kan.
Onderaan komt het water bij elkaar, dus daar is de aansluiting het gevoeligst. De onderdorpel ligt op een waterkerende laag boven de rollaag onder het kozijn, met de folie iets opstaand tegen het binnenblad. Laat de spouwlat daar niet in het water eindigen, maar zet hem op de folie, niet erdoorheen geschroefd.
| Plek in het detail | Wat er hoort te zitten | Wat er misgaat als je het overslaat |
|---|---|---|
| Linker en rechter dagkant | Spouwlat tegen het binnenblad, kozijn eraan geschroefd | Het kozijn hangt aan het buitenblad en scheurt los bij zetting |
| Aansluiting lat op binnenblad | Ankers of pluggen in de steen, hart op hart maximaal 60 cm | De lat gaat werken en het kozijn komt uit het lood te staan |
| Boven de opening | Latei met dpc-folie erover, schuin omhoog naar het binnenblad | Water loopt over de latei de spouw in en komt bij het binnenblad |
| Buitenblad boven de opening | Open stootvoegen om het water af te voeren | Het water blijft op de folie staan en zoekt de eerste kier |
| Onder de dorpel | Waterkerende laag over de rollaag, opstaand tegen het binnenblad | Vochtplekken op de binnenmuur onder het raam |
| Buitenvoeg rond het kozijn | Compriband, iets terugliggend in de voeg | Kit alleen houdt het niet en scheurt binnen twee jaar open |
| Binnenaansluiting | Luchtdichte tape of aansluitkit tussen kozijn en binnenblad | Tocht langs de dagkant en condens in de spouw |
| Dagkant afwerking | Aftimmering of stucwerk over de lat heen | De lat blijft zichtbaar en de naad scheurt open |
Binnen dichter dan buiten. De buitenaansluiting mag lucht doorlaten, de binnenaansluiting moet dat juist niet. Dicht je het aan de buitenkant volledig af en laat je de binnenkant open, dan trekt warme vochtige lucht de spouw in en slaat daar neer tegen het koude buitenblad.
De spouwlat vastzetten in het binnenspouwblad
Een spouwlat vastzetten doe je altijd aan het binnenblad. Dat blad draagt, staat aan de droge kant en beweegt nauwelijks. Het buitenblad zet uit en krimpt met de temperatuur, laat regen door tot in de spouw, en is dus geen ondergrond om een kozijn aan op te hangen.
Er zijn twee manieren die allebei werken. Met kozijnankers of spouwankers schroef je een verzinkt of roestvast strippetje aan het binnenblad en daarna aan de lat, waarmee je de lat op een vaste afstand van het metselwerk houdt. Doorschroeven met een nylon plug en een lange kozijnschroef is sneller, maar dan moet de lat wel over de volle lengte tegen een vlak binnenblad kunnen liggen.
Kies bevestigingsmateriaal dat tegen vocht kan. In de spouw condenseert water tegen het buitenblad en dat komt langs de lat naar beneden. Gewone verzinkte schroeven uit de bouwmarkt roesten daar zichtbaar binnen een paar winters, dus neem thermisch verzinkt of roestvast staal.
De ondergrond bepaalt de plug. Boor in de steen en niet in de voeg, blaas het boorgat uit voordat de plug erin gaat, en zet de klopstand uit bij kalkzandsteen lijmblokken. Met klopstand wordt het gat in dat materiaal te ruim en draait de plug gewoon mee.
| Binnenspouwblad | Zo zet je de lat vast | Waar je op let |
|---|---|---|
| Kalkzandsteen lijmblokken | Nylon plug 8 of 10 mm met kozijnschroef | Boren zonder klopstand, anders wordt het gat te ruim |
| Baksteen metselwerk | Slagplug of kozijnschroef in het midden van de steen | Niet in de voeg boren, daar zit weinig houvast |
| Cellenbeton of gasbeton | Speciale gasbetonplug of een lange schroef met grove spoed | Een gewone nylon plug trekt er onder belasting uit |
| Gipsblokken | Chemisch anker, of doorschroeven naar de dragende constructie | Het materiaal is te zacht voor gewone pluggen |
| Betonwand of betonlatei | Kozijnschroef of doorsteekanker | Voorboren met een scherpe steenboor, kort en recht werken |
| Houten binnenwand met regelwerk | Doorschroeven in de stijl, niet in de beplating | Eerst de stijlen zoeken, een schroef in alleen plaat houdt niets |
| Oud metselwerk met zachte voegen | Kozijnanker over twee stenen verdeeld, of chemisch anker | Kruimelt de steen bij het boren, dan is chemisch de veiliger keuze |
Werk je in een binnenblad van gipsblokken of van gibo blokken, doe dan eerst een proefbevestiging op een plek die straks toch wegvalt. Voelt de schroef sponzig aan als je hem aandraait, dan is een chemisch anker de enige die het houdt.
Dpc-folie bij de spouwlat: wat het keert en waar het hoort
Dpc-folie is een waterkerende strook die voorkomt dat water uit de spouw het binnenblad bereikt. Het misverstand dat we het vaakst tegenkomen is dat de folie er zou zitten om het kozijn te beschermen. Dat klopt niet: de folie beschermt het binnenblad en je binnenmuur, en die zijn net zo gevoelig achter een kunststof kozijn als achter een houten.
Regen slaat door het buitenblad heen, loopt aan de binnenkant van dat blad naar beneden en zoekt de eerste horizontale onderbreking. Boven een raam is dat de latei, onder een raam de dorpel. Daar hoort de folie schuin omhoog het binnenblad in te lopen, zodat het water niet kan doorlopen maar naar buiten wordt geleid.
Bij de dagkant, waar de spouwlat staat, ligt het anders. Loopt de lat door tot vlak tegen het buitenblad, dan is het hout zelf de brug waarlangs vocht naar binnen kan lopen. Wikkel de lat dan in dpc-folie, of houd hem juist tien tot twintig millimeter vrij van het buitenblad zodat er niets kan overbruggen.
De folie hoort met de bovenrand in een lintvoeg van het binnenblad, en daar zit het probleem bij bestaand werk. In een gevel die er al staat, kun je die voeg niet meer openleggen zonder het binnenblad te slopen. Dan is het eerlijke antwoord dat volwaardige dpc niet meer haalbaar is en dat je het zwaartepunt verlegt naar compriband buiten en een luchtdichte aansluiting binnen.
Wanneer je de folie in bestaand werk toch nog aanbrengt
Ga je het buitenblad boven de opening toch uittanden om stenen terug te metselen, dan ligt de spouw daar open. Op dat moment kun je de folie over de latei leggen en de bovenrand met een aansluitkit of butylband tegen het binnenblad zetten. Dat is minder degelijk dan ingemetseld, maar het keert het water dat er in de praktijk komt.
Onder het raam kun je hetzelfde doen zolang de rollaag nog niet ligt. Laat de folie daar minstens vijftien centimeter opstaan tegen het binnenblad en trek hem aan de buitenzijde tot in de voeg door.
Prik de folie niet door op een plek waar water staat. Elke niet en elke schroef door een dpc-strook is een lekpunt. Zet de folie vast langs de bovenrand, boven de waterlijn, en laat de onderkant los liggen.
Spouwlatten plaatsen bij een nieuwe opening in een bestaande gevel
Een nieuw raam in een dichte muur zetten is een andere klus dan meebouwen in nieuwbouw. Je maakt twee openingen, één in het binnenblad en één in het buitenblad, en die moeten allebei op maat komen te staan voordat de latten erin kunnen. Beide bladen dragen mee, dus voordat er een steen uit gaat moet de opvang geregeld zijn.
Tand het buitenblad uit in plaats van de opening recht af te slijpen. Bij uittanden laat je om de laag een halve steen staan, zodat de nieuwe stenen in verband komen te liggen. Slijp je recht af, dan eindigt je metselwerk met een rij geslepen kopse kanten die er altijd uit blijft springen en die bovendien een doorlopende naad geeft.
Meet daarna de werkelijke spouwbreedte op meerdere hoogtes. In oudere gevels varieert die makkelijk van vijf tot zeven centimeter over dezelfde opening. Kies je lat op de smalste maat, want een lat die ergens klemt duw je nooit meer te lood.
Zet de latten te lood met een kruislijnlaser of een schietlood, en meet daarna de diagonalen van de opening die je zo maakt. Verschillen die meer dan drie millimeter, dan komt het kozijn scheef in de sponning te staan en gaat het raam later klemmen. Corrigeer met vulplaatjes achter de lat, niet door de lat te verbuigen met de schroeven.
Een opening maken in een dragende gevel is geen doe-het-zelfwerk zonder berekening. Het binnenblad en het buitenblad dragen allebei gewicht. Laat de latei en de tijdelijke stempeling bepalen door iemand die de belasting kan uitrekenen, en breek pas als de opvang staat.
Het kozijn op de spouwlat stellen en dichtzetten
Zodra de spouwlatten te lood staan, is het stellen van het kozijn vooral een kwestie van geduld. Zet het kozijn op kunststof stelblokjes onder de stijlen, nooit onder het midden van de onderdorpel. Blokjes in het midden laten de dorpel doorbuigen en dan sluit het raam onderin niet meer aan.
Stel eerst waterpas en te lood, controleer daarna de diagonalen, en schroef pas dan vast. Draai de schroeven in volgorde licht aan, meet opnieuw en trek ze daarna pas op spanning. Zet altijd een vulplaatje tussen kozijn en lat op de plek van elke schroef, anders trek je het kozijn hol zodra je aandraait.
De buitenaansluiting maak je met compriband dat je iets terugliggend in de voeg laat opzwellen. Die band mag lucht doorlaten maar houdt slagregen tegen, en hij blijft werken als de gevel beweegt. Alleen kit in die buitenvoeg gaat scheuren, want kit kan die beweging op den duur niet volgen.
Binnen sluit je juist wel volledig af, met een luchtdichte tape over de naad of met een goede aansluitkit. Werk je de dagkant daarna af met een plaat, dan bepaalt de dikte van de gipsplaat hoe ver het kozijn in het zicht komt. Kit je de naad af, houd dan de droogtijd van de kit aan voordat je gaat schilderen of stucen.
Schroef het kozijn niet strak tegen de lat aan waar de sponning voor de compriband zit. Laat daar bewust de stelruimte staan, want compriband dat volledig platgeknepen is, veert nooit meer terug en dicht dus ook niets af.
De dagkant afwerken over de spouwlat heen
Als de spouwlatten staan en het kozijn vast zit, komt de zichtbare kant aan de beurt. De dagkant kun je stucen of aftimmeren, en dat laatste gaat het snelst met een strook gipsplaat op een smal regelwerkje. De manier van werken lijkt op het regelwerk voor gipsplaten aan een plafond: eerst een vlakke, te lood staande ondergrond, daarna pas de plaat.
Houd de plaat een paar millimeter vrij van het kozijn en vul die naad met een blijvend elastische kit. Een gipsplaat die hard tegen een kunststof kozijn aan zit, scheurt open zodra het kozijn met de temperatuur werkt. Bij kunststof en aluminium is die beweging over een breed kozijn goed te merken.
Voor de afwerking van de naden en de hoeken gelden dezelfde regels als elders in huis. Een hoekprofiel op de buitenhoek van de dagkant houdt die hoek recht, en het vullen en schuren gaat zoals bij het afwerken van gipsplaten in de rest van de kamer. Wil je in één keer een strakke, schilderklare dagkant, kijk dan bij gipsplaat afwerken tot schilderklaar niveau.
Een spouwlat vervangen die verrot is
Een spouwlat vervangen kom je vooral tegen bij gevels van voor de jaren negentig, waar onbehandeld vuren in de spouw is gezet. De schade begint onderaan, waar het water uit de spouw langs de lat naar beneden loopt en op de dorpel blijft staan. Het kozijn gaat dan onderin los zitten en de schroeven draaien rond in verzacht hout.
Je merkt het meestal aan iets anders dan aan het hout zelf. Het raam gaat onderin klemmen of juist niet meer aansluiten, de kitnaad binnen scheurt telkens open, en als je een schroef losdraait komt hij er zonder weerstand uit. Prik met een schroevendraaier in het hout ter hoogte van de onderste bevestiging: zakt hij er een centimeter in, dan is de lat op.
Vervangen kan meestal zonder het kozijn eruit te halen. Ondersteun het kozijn met stempels, draai de bevestiging van de aangetaste lat los en zaag de lat in stukken zodat je hem er door de kier langs het kozijn uit kunt trekken. Schuif een nieuwe geïmpregneerde lat in delen terug, of werk met korte klossen op de plek van elke bevestiging.
Zoek daarna wel uit waar het water vandaan kwam. Is de dpc onder de dorpel verdwenen of nooit aangebracht, dan verrot de nieuwe lat net zo hard. Een ontbrekende open stootvoeg boven de latei is een tweede veelvoorkomende oorzaak, en die kun je met een voegbeitel wel weer openmaken.
Zo plaats je spouwlatten rond een gevelopening
Deze volgorde geldt voor een opening in een bestaande spouwmuur, met de opvang van het metselwerk al geregeld.
-
Meet de opening en de werkelijke spouwbreedte
Meet de dagmaat boven, midden en onder, en meet de spouw op minstens drie hoogtes. Ga uit van de kleinste maat die je vindt. Een lat die op één plek klemt, laat zich daarna nergens meer te lood zetten.
-
Zaag de latten op maat en behandel de zaagkanten
Kort de latten zo af dat ze van de dorpel tot net onder de latei komen, met een paar millimeter speling bovenin. Zet elke verse zaagkant in impregneermiddel of grondverf. Juist die kopse kanten zuigen water op en zijn de plek waar het rotten begint.
-
Breng de waterkerende lagen aan zolang je erbij kunt
Leg de dpc over de latei en boven de rollaag voordat de latten en het metselwerk in de weg zitten. Laat de folie aan de binnenzijde vijftien centimeter opstaan en aan de buitenzijde tot in de voeg doorlopen. Later kom je op deze plek niet meer.
-
Zet de latten te lood tegen het binnenblad
Houd de lat op zijn plaats met een klem of een schroef in het midden, en stel hem met een kruislijnlaser of schietlood te lood. Vul achter de lat op met vulplaatjes waar het metselwerk hol loopt. Houd de lat tien tot twintig millimeter vrij van het buitenblad, tenzij je hem in dpc-folie wikkelt.
-
Bevestig de latten aan het binnenblad
Zet minimaal drie punten per lat, hart op hart niet meer dan zestig centimeter, en het eerste punt op tien tot twintig centimeter van de hoek. Boor in de steen en niet in de voeg, en blaas het gat uit voor de plug erin gaat. Gebruik thermisch verzinkt of roestvast materiaal, want in de spouw is het altijd vochtig.
-
Controleer de opening voordat het kozijn erin gaat
Meet de diagonalen tussen de latten en de boven- en onderaansluiting. Meer dan drie millimeter verschil corrigeer je nu met vulplaatjes achter de lat. Een scheve opening rechttrekken met de kozijnschroeven werkt niet en levert een raam op dat gaat klemmen.
-
Stel en bevestig het kozijn
Zet het kozijn op kunststof stelblokjes onder de stijlen, stel het waterpas en te lood, en schroef het daarna in de latten. Leg bij elke schroef een vulplaatje tussen kozijn en lat. Draai eerst alles licht aan, meet opnieuw, en trek pas daarna vast.
-
Sluit buiten en binnen af
Breng buiten compriband aan in de voeg rond het kozijn, iets terugliggend zodat het kan opzwellen. Sluit de binnenzijde luchtdicht af met tape of aansluitkit voordat je de dagkant aftimmert. De afwerking van de gipsplaat op de dagkant komt daar als laatste overheen.
Droogtijden
Per materiaal de droogtijd, de overschilderbaar-tijd en de volledige uithardingstijd, met de invloed van temperatuur en luchtvochtigheid. Bekijk alle gegevens
| Soort werk | Materiaal | Stofdroog | Overschilderbaar of belastbaar | Volledig uitgehard | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|---|---|
| Kit | Acrylaatkit | 20 tot 40 minuten | na 6 tot 12 uur overschilderbaar | 24 tot 48 uur | Te vroeg overschilderen geeft scheurtjes in de verf omdat de kit nog krimpt. |
| Kit | Siliconenkit (sanitair) | 10 tot 20 minuten | niet overschilderbaar | 24 uur per 2 mm dikte | Een dikke kitrand hardt van buiten naar binnen uit. Een rand van 8 mm heeft dus rustig drie tot vier dagen nodig. |
| Kit | Hybride kit (MS-polymeer) | 15 tot 30 minuten | na 24 uur overschilderbaar | 24 tot 72 uur | Hardt uit met luchtvochtigheid. In een droge, koude ruimte duurt het merkbaar langer. |
| Kit | Polyurethaankit | 30 tot 60 minuten | na 24 uur | 3 tot 5 dagen | Blijft lang plakkerig aanvoelen terwijl hij vanbinnen al hard is. |
| Kit | Montagekit | 30 minuten voorgrip | na 24 uur belastbaar | 3 tot 7 dagen op volle sterkte | Zwaar materiaal te snel loslaten zorgt dat het langzaam wegzakt. |
| Stucwerk | Stucpasta of finishpasta | 2 tot 4 uur | na 12 tot 24 uur schuren | 24 tot 48 uur | Op een niet-voorgestreken ondergrond droogt de pasta te snel en scheurt hij. |
| Stucwerk | Gips (raaplaag) | 12 uur per laag | na 24 uur verder werken | 1 week per centimeter dikte | Verven op nog vochtig gips geeft doffe plekken en later bladderende verf. |
| Stucwerk | Cementgebonden pleister | 24 uur | na 3 dagen | 2 tot 4 weken | Een dikke laag in een koude ruimte kan weken nat blijven. |
| Stucwerk | Vulmiddel voor gaatjes | 20 tot 60 minuten | na 1 tot 2 uur schuren | 4 tot 8 uur | Diepe gaten in een keer vullen zakt in. Vul in twee lagen. |
| Verf | Muurverf op waterbasis (latex) | 30 tot 60 minuten | na 4 tot 6 uur tweede laag | 2 tot 4 weken | De verf voelt na een dag hard aan maar is pas na weken echt schrobvast. |
| Verf | Grondverf op waterbasis | 1 uur | na 4 tot 6 uur schuren en aflakken | 24 uur | Onvoldoende schuren tussen de lagen geeft slechte hechting van de lak. |
| Verf | Grondverf op terpentinebasis | 4 tot 6 uur | na 16 tot 24 uur | 3 tot 5 dagen | Bij minder dan 10 graden droogt hij nauwelijks door. |
| Verf | Lak op waterbasis | 1 tot 2 uur | na 6 uur tweede laag | 5 tot 7 dagen | Deuren te vroeg sluiten laat de lak aan de sponning vastplakken. |
| Verf | Lak op terpentinebasis | 4 tot 8 uur | na 24 uur | 1 tot 2 weken | Blijft in een vochtige ruimte dagen kleverig. |
| Verf | Voorstrijkmiddel | 1 tot 2 uur | na 2 tot 4 uur verder | 12 uur | Doorwerken op een nog glimmend voorstrijk sluit vocht in. |
| Vloer | Egaliseermiddel | 3 tot 6 uur beloopbaar | na 24 uur vloer leggen | 1 dag per millimeter | Een laag van 10 mm is pas na ruim een week droog genoeg voor pvc. |
| Vloer | Cementdekvloer | 24 tot 48 uur beloopbaar | na 3 weken belastbaar | 1 week per centimeter, daarna langzamer | Een dekvloer van 6 cm heeft zeker 6 tot 10 weken nodig voor een dampdichte vloer erop mag. |
| Vloer | Anhydriet gietvloer | 24 tot 48 uur | na 5 tot 7 dagen | 3 tot 6 weken | De zwakke bovenlaag moet er eerst af geschuurd worden. |
| Vloer | Betonvloer gestort | 24 uur ontkisten | na 7 dagen licht belastbaar | 28 dagen op sterkte | Te snel laten uitdrogen geeft krimpscheuren. Houd hem een week vochtig. |
| Tegelwerk | Tegellijm (standaard) | niet belopen | na 24 uur voegen | 7 dagen | Voegen op nog natte lijm geeft vlekken in de voeg en slechte hechting. |
| Tegelwerk | Tegellijm (sneldrogend) | niet belopen | na 4 tot 6 uur voegen | 24 uur | Handig bij een douchevloer, maar je hebt maar 20 minuten verwerkingstijd. |
| Tegelwerk | Voegmortel | 2 tot 3 uur nawassen | na 24 uur licht belastbaar | 7 dagen voor douchegebruik | Te snel douchen spoelt de voeg uit en geeft zandende voegen. |
| Tegelwerk | Smeerbare afdichting (kimband en pasta) | 3 tot 4 uur per laag | na 12 tot 24 uur tegelen | 24 uur | Twee dunne lagen werken beter dan een dikke. |
| Behang | Behangplaksel op vliesbehang | direct hangen | na 24 uur droog | 48 uur | Verwarming vol aanzetten laat de naden openstaan. |
| Behang | Glasweefsel met muurverf gelijmd | 6 uur | na 24 uur overschilderen | 48 uur | Te vroeg de tweede laag geeft blaasjes. |
| Hout | Houtlijm (pva) | 20 tot 30 minuten klemmen | na 1 uur voorzichtig hanteren | 24 uur op volle sterkte | Te weinig klemdruk geeft een lijmnaad die later openscheurt. |
| Hout | Constructielijm (polyurethaan) | 40 minuten klemmen | na 3 uur | 24 uur | Schuimt op en drukt uit de naad. Vooraf afplakken scheelt schuurwerk. |
| Hout | Houtvuller op waterbasis | 30 minuten | na 1 uur schuren | 4 uur | Diepe gaten zakken in. Vul in lagen van maximaal 5 mm. |
| Hout | Epoxy houtreparatie | 30 tot 90 minuten | na 4 tot 6 uur schuren | 24 uur | Onder 10 graden hardt hij niet goed uit en blijft hij rubberig. |
| Hout | Beits op waterbasis | 1 uur | na 4 uur tweede laag | 24 tot 48 uur | In de volle zon droogt de beits te snel en krijg je aanzetstrepen. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat je het kozijn op de latten zet
Uit de praktijk
Twee nieuwe ramen in een dichte badkamermuur
In een badkamer moesten twee ramen komen in een gevel die daar altijd dicht was geweest. De spouw was ongeveer zes centimeter breed en er zat geen isolatie in. De kozijnen waren stomp uitgevoerd in kunststof, dus zonder aanslag, en zouden rondom aan nog te plaatsen spouwlatten worden geschroefd met kozijnankers.
Er moesten twee openingen komen, één in het binnenblad en één in het buitenblad, en daarna moest er metselwerk terug. Hier is het buitenblad uitgetand in plaats van de opening recht af te slijpen. Bij uittanden komen de nieuwe stenen in verband te liggen; recht afslijpen laat een rij geslepen kopse kanten achter die je vanaf de straat blijft zien.
De latten werden op de smalste gemeten spouwmaat gekozen, niet op de nominale zes centimeter. Op twee hoogtes bleek de spouw namelijk krapper. Met een lat die op de brede maat gezaagd was, had die lat op één plek geklemd en had het kozijn scheef in de opening gestaan.
Wisselend advies over dpc-folie bij een kunststof kozijn
Rond diezelfde ramen kwam de vraag op of er dpc-folie in moest, en zo ja alleen boven het kozijn of helemaal rondom. Het advies dat we het vaakst horen bij kunststof kozijnen is dat het niet nodig is, omdat kunststof zelf niet rot. Dat is een verkeerde redenering: de folie beschermt het binnenblad en de binnenmuur, niet het kozijnmateriaal.
Het praktische bezwaar klopte wel. In een bestaande gevel krijg je de bovenrand van de folie niet meer in een lintvoeg van het binnenblad, en zonder die opsluiting loopt het water er gewoon achterlangs. Volwaardige dpc zoals in nieuwbouw was daar dus niet meer te maken.
Wat we in zo'n geval doen: de folie wél over de latei leggen zolang het buitenblad daar toch open ligt voor het uittanden, met de bovenrand op butylband tegen het binnenblad. Daarnaast open stootvoegen in het buitenblad boven de opening, compriband rondom in de buitenvoeg en een luchtdichte aansluiting aan de binnenzijde. Dat vangt het water op dat er in de praktijk komt.
Een lat die precies tussen beide bladen paste
Bij een verbouwing waren de latten zo gezaagd dat ze klem tussen het binnen- en buitenblad zaten. Dat werkt prettig tijdens het stellen, want de lat blijft vanzelf staan terwijl je boort. Het probleem komt pas een paar seizoenen later.
Regen die door het buitenblad slaat, loopt aan de binnenzijde van dat blad naar beneden en komt bij de lat. Omdat het hout beide bladen raakt, loopt het vocht via de lat door naar het binnenblad. Onder het raam ontstond aan de binnenkant een vlek die met elke stevige regenbui uit het zuidwesten terugkwam.
De oplossing was de latten alsnog vrij te maken van het buitenblad, met tien tot vijftien millimeter luchtruimte. Waar dat niet kon omdat de lat het kozijn moest dragen, is de lat over de volle hoogte in dpc-folie gewikkeld. Sindsdien loopt het water langs de folie naar beneden en de spouw uit, in plaats van door het hout naar binnen.
Veelgemaakte fouten
De spouwlat aan het buitenblad vastzetten
Het buitenblad zit vaak dichter bij en boort makkelijker weg, dus de verleiding is groot. Maar dat blad zet uit en krimpt met de temperatuur en het staat aan de natte kant van de spouw. Het kozijn gaat dan meebewegen, de kitnaad binnen scheurt telkens open en de schroeven komen los. Bevestig altijd aan het binnenblad, ook als dat lastiger boren is.
Onbehandeld vuren in de spouw zetten
Een gewone vurenlat uit het schap is een paar euro goedkoper en ziet er precies zo uit. In een spouw is het altijd vochtig, ook zonder isolatie, en onbehandeld hout is onderaan binnen tien tot vijftien jaar zacht. Het kozijn zit dan los op een plek waar je er niet meer bij kunt. Neem geïmpregneerd hout en behandel elke zaagkant opnieuw.
De lat klem tussen beide bladen zetten zonder waterkering
Een lat die beide bladen raakt is een pad waarlangs vocht van buiten naar binnen loopt. Je ziet er in het eerste jaar niets van, en daarna komt er bij elke slagregen een vlek terug op de binnenmuur. Houd de lat vrij van het buitenblad of wikkel hem in dpc-folie.
Dpc weglaten omdat het kozijn van kunststof is
De folie zit er niet voor het kozijn maar voor het binnenblad. Kunststof rot inderdaad niet, maar het water dat over de latei de spouw in loopt, komt gewoon bij je binnenmuur uit. Bij een nieuwe opening is dit het moment om de waterkering wel aan te brengen, want later kom je er niet meer bij.
Het kozijn strak aandraaien zonder vulplaatjes
Zonder een plaatje tussen kozijn en lat trek je bij elke schroef het kozijn een stukje hol. Bij een breed kozijn loopt de stijl daardoor zichtbaar krom en sluit het draaiende deel in het midden niet meer aan. Leg bij elke bevestiging een vulplaatje, draai eerst alles licht aan en meet opnieuw voordat je vastzet.
Boren in de voeg in plaats van in de steen
De voeg boort weg als boter en dat voelt tijdens het werk juist prettig. Een plug in een voeg heeft aan drie kanten weinig materiaal om zich in te zetten en trekt er onder belasting langzaam uit. Zet de bevestigingspunten uit op het midden van de stenen, ook als dat betekent dat je hart op hart iets moet verschuiven.
De buitenvoeg volledig dichtkitten en de binnenkant open laten
Dat is de omgekeerde volgorde. De buitenaansluiting mag dampopen zijn en werkt het beste met compriband dat beweging opvangt. Blijft de binnenkant open, dan trekt warme, vochtige binnenlucht de spouw in en slaat neer tegen het koude buitenblad, met natte plekken langs de dagkant tot gevolg.
Stelblokjes onder het midden van de onderdorpel
Blokjes horen onder de stijlen te staan, waar de belasting naar beneden gaat. Zet je ze in het midden, dan buigt de dorpel over de blokjes heen en gaat het raam onderin klemmen of juist kieren. Bij brede kozijnen is dat na een paar maanden goed te merken.
Veelgestelde vragen
Wat is een spouwlat precies?
Een spouwlat is een lat van verduurzaamd hout die rechtop in de spouw staat, langs de zijkant van een raam- of deuropening. Het kozijn wordt er van binnenuit tegenaan geschroefd. De lat sluit tegelijk de spouw aan die zijde af, houdt isolatie op zijn plaats en geeft de metselaar een vaste maat om de dagkanten tegenaan te werken. Je ziet hem na het aftimmeren niet meer.
Welke spouwlat afmeting heb ik nodig?
De dikte is bij een normaal raamkozijn 22 millimeter, en 27 tot 32 millimeter bij zware kozijnen, brede puien of een buitendeur. De breedte volgt de werkelijke spouw, meestal tussen de 50 en 90 millimeter, en je meet die op meerdere hoogtes op omdat oude gevels sterk variëren. Ga uit van de smalste maat die je vindt, zodat de lat nergens klem komt te zitten.
Hoe kun je een spouwlat vastzetten aan de muur?
Met kozijnankers of spouwankers aan het binnenspouwblad, of door de lat heen met een nylon plug en een lange kozijnschroef. Zet minimaal drie punten per lat, hart op hart niet meer dan zestig centimeter en het eerste punt op tien tot twintig centimeter van de hoek. Boor in de steen en niet in de voeg, en gebruik thermisch verzinkt of roestvast materiaal omdat het in de spouw altijd vochtig is.
Moet de spouwlat aan het binnenblad of aan het buitenblad?
Altijd aan het binnenspouwblad. Dat blad draagt, staat aan de droge kant en beweegt nauwelijks. Het buitenblad zet uit en krimpt met de temperatuur en laat regen door tot in de spouw. Een kozijn dat aan het buitenblad hangt, gaat meebewegen: de binnenaansluiting scheurt telkens open en de bevestiging komt op den duur los te zitten.
Is dpc folie bij een spouwlat altijd nodig?
In nieuwbouw is een waterkering rond de opening standaard: over de latei, boven de rollaag onder het raam en langs de dagkant waar de spouw overbrugd wordt. In een bestaande gevel krijg je de folie niet meer in een lintvoeg van het binnenblad opgesloten, en dan is het geen volwaardige dpc meer. Doe wat er wel kan: folie over de latei zolang het buitenblad open ligt, open stootvoegen erboven, compriband buiten en een luchtdichte aansluiting binnen.
Heb ik dpc-folie nodig bij kunststof kozijnen?
Ja, om een andere reden dan vaak gedacht. De folie zit er niet om het kozijn tegen vocht te beschermen, maar om te voorkomen dat water uit de spouw het binnenblad bereikt. Kunststof rot niet, maar je binnenmuur wordt er net zo nat van als achter een houten kozijn. Bij een stomp kunststof kozijn let je extra op een goede compriband rondom en een dichte kierdichting binnen, want er is geen aanslag die de kier afdekt.
Hoe ziet het spouwlat detail eruit bij de dagkant?
De lat staat te lood tegen het binnenblad, vastgezet met ankers of pluggen, en houdt tien tot twintig millimeter luchtruimte vrij van het buitenblad. Het kozijn wordt met vulplaatjes tegen de lat geschroefd. Buiten zit compriband in de voeg, binnen een luchtdichte aansluiting, en daaroverheen komt de aftimmering of het stucwerk van de dagkant. Overbrugt de lat de hele spouw, dan hoort er dpc-folie omheen.
Kun je spouwlatten plaatsen in een bestaande gevel?
Dat kan, en het is de gebruikelijke manier om een nieuw raam in een dichte muur te zetten. Je maakt een opening in het binnenblad en in het buitenblad, regelt eerst de opvang met een latei, en tandt het buitenblad uit zodat de nieuwe stenen in verband komen te liggen. Daarna zet je de latten te lood tegen het binnenblad en controleer je de diagonalen voordat het kozijn erin gaat.
Zijn spouwlatten bij een kozijn altijd nodig?
Niet altijd. Zit het binnenblad vlak achter het kozijn en kun je daar rechtstreeks in schroeven, dan volstaan kozijnankers zonder lat. Zodra er een spouw tussen zit, heb je een tussenstuk nodig dat de afstand overbrugt, en dat is precies wat de spouwlat doet. Bij stompe kozijnen zonder aanslag is de lat extra nuttig, omdat je dan rondom vast moet kunnen schroeven.
Hoe weet ik of ik een spouwlat moet vervangen?
De eerste signalen zijn indirect: het raam klemt onderin, de kitnaad aan de binnenzijde scheurt telkens open, of een schroef draait rond zonder weerstand. Prik met een schroevendraaier in het hout ter hoogte van de onderste bevestiging. Zakt hij er een centimeter in, dan is de lat verrot. Vervangen kan meestal met stempels onder het kozijn, zonder het kozijn eruit te halen.
Kan ik een kunststof spouwlat gebruiken in plaats van hout?
Dat kan en het is in een vochtige spouw een prima keuze, want kunststof en composiet latten rotten niet. Let wel op de schroefsterkte: niet elk kunststof houdt een kozijnschroef net zo goed vast als hout, en bij zware kozijnen wil je dat de fabrikant daar iets over zegt. Voor een normaal raamkozijn voldoen ze in de praktijk goed, mits je genoeg bevestigingspunten aanhoudt.
Hoe werk ik de dagkant af nadat de spouwlat erin zit?
Je kunt stucen of aftimmeren. Aftimmeren gaat met een strook gipsplaat op een smal regelwerkje, waarbij je de plaat een paar millimeter vrij houdt van het kozijn en die naad met blijvend elastische kit vult. Een plaat die hard tegen een kunststof kozijn zit, scheurt open zodra het kozijn werkt. Voor de naden en de buitenhoek gelden dezelfde regels als bij het afwerken van gipsplaten elders in de kamer.
Wanneer je beter een vakman belt
Het plaatsen van de latten en het stellen van een kozijn is werk dat je met wat ervaring zelf kunt doen. Er zijn drie punten waarop je moet stoppen en iemand met de juiste papieren erbij haalt.
Het eerste is de opening zelf. Het binnenblad en het buitenblad van een spouwmuur dragen allebei gewicht. Bij een nieuwe of een verbrede opening moeten de latei en de tijdelijke stempeling berekend worden. Breek nooit door voordat de opvang staat, ook niet voor een klein raam, want de zetting die daarna volgt krijg je nooit meer weg.
Het tweede is werken op hoogte. Een gevelopening op de eerste verdieping vraagt een deugdelijke steiger, geen ladder waar je met een kozijn tegenaan hangt. Het metselen, stellen en afdichten kost uren en dat doe je niet op een ladder.
Het derde is oude gevelafwerking waar asbest in kan zitten. Beplating rond kozijnen uit de periode voor 1994 kan asbesthoudend zijn, en dat mag je niet zelf verwijderen. Laat het onderzoeken en door een gecertificeerd bedrijf saneren voordat je aan de kozijnaansluiting begint.