Grondwespen in de tuin herkennen en aanpakken
Grondwespen is een verzamelnaam voor alles wat uit een gat in de tuin komt, en de eerste vraag is dus welk beest je voor je hebt. Eén gat met een doorlopende tweerichtingsstroom van geel-zwarte wespen is een volk van de gewone of Duitse wesp, en dat kan bij verstoring met tientallen tegelijk steken. Tientallen losse gaatjes met zandhoopjes zijn zandbijen, en die zijn ongevaarlijk en binnen een paar weken weg. Moet een echt wespenvolk toch weg, dan werkt poeder bij de invliegopening in de schemering, en juist niet kokend water, benzine of het gat dichtstoppen.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Zaklamp met rood licht, of een gewone lamp die je opzij neerzet
- Dichte werkkleding met gesloten boorden bij pols en enkel
- Hoge dichte schoenen en dikke sokken over de broekspijp
- Tuinhandschoenen en een muggen- of imkerkap over het gezicht
- Een stok of een lichte steen om het gat overdag te markeren
- Verrekijker om het vliegverkeer vanaf afstand te volgen
Materiaal
- Wespenpoeder met een Nederlands toelatingsnummer op de verpakking
- Poederblazer of een flacon met een verlengd tuitje
- Wat scherp zand en een stukje fijn gaas om het gat later te sluiten
- Koelelement of een washandje met koud water
Grondwespen is een verzamelnaam, en dat verschil bepaalt alles
Er bestaat geen insect dat officieel grondwesp heet. Het is de naam die mensen geven aan alles wat uit een gat in het gazon, uit een voeg in het terras of uit een talud komt vliegen. Onder die ene naam vallen dieren die elkaar amper ontlopen in gevaar, en daarom begint elke aanpak met kijken in plaats van met een bus in de hand. Wie de tuin verder onder handen neemt, vindt bij onze gidsen over groen en onderhoud in de tuin de bijbehorende klussen.
Het onderscheid dat er echt toe doet is sociaal tegenover solitair. Een sociaal volk van de gewone wesp of de Duitse wesp heeft één opening waar honderden dieren doorheen gaan, en dat volk verdedigt zijn nest gezamenlijk. Solitaire zandbijen en graafwespen graven ieder hun eigen holletje, soms met tientallen naast elkaar, en verdedigen niets.
Je ziet het verschil zonder dichtbij te komen. Ga op vijf meter staan en kijk een minuut naar het gat. Zie je een gestage stroom heen en weer via precies dezelfde opening, dan zit daar een volk. Zie je losse dieren die elk in hun eigen gaatje verdwijnen, dan is er niets aan de hand.
| Wat je ziet | Wat het waarschijnlijk is | Steekrisico | Wat je doet |
|---|---|---|---|
| Doorlopend verkeer via één gat, slanke geel-zwarte dieren van ongeveer anderhalve centimeter | Gewone wesp of Duitse wesp, een sociaal volk | Hoog zodra je het nest verstoort | Afstand houden en pas daarna beslissen of het nest weg moet |
| Tientallen losse gaatjes met een zandhoopje eromheen, april tot juni, één dier per gaatje | Zandbijen | Vrijwel nul, de angel komt meestal niet door de huid | Laten zitten, na een paar weken is het voorbij |
| Dik behaard, wollig, laag gonzend, rustig aanvliegend naar een gat onder een schuur | Aardhommel | Laag, steekt alleen als je hem beetpakt | Laten zitten, het volk sterft in het najaar vanzelf af |
| Slanke wesp met een brede kop die een honingbij het hol in sleept, in schrale zandgrond | Bijenwolf, een solitaire graafwesp | Vrijwel nul | Laten zitten, dit is een nuttige inheemse soort |
| Insect van drie centimeter of groter, roodbruin met geel, vliegt ook in de schemering door | Europese hoornaar | Laag bij afstand, hoog vlak bij het nest | Met rust laten, een nest in de grond is bij deze soort zeldzaam |
| Donker achterlijf met één duidelijke gele band, gele pootuiteinden, zwarte borststuk | Aziatische hoornaar, een exoot | Hoog rond het nest | Niet zelf aanpakken, meld de vondst en laat een deskundige kijken |
| Kleine zwarte of metaalglanzende insecten die in het voegzand van het terras kruipen | Graafwespjes of mieren | Nul | Voegen aanvegen en verder niets |
Een verrekijker is hier het handigste stuk gereedschap dat je in huis hebt. Vanaf tien meter zie je de tekening op het achterlijf en het patroon van het invliegen, zonder dat je in de verdedigingszone van het nest komt.
Waar een grondnest in de tuin zit en hoe je de opening vindt
Een wespenkoningin graaft zelf geen gang. Ze zoekt in het voorjaar een bestaande holte op: een verlaten muizengang, een ruimte onder een tegel, een spleet in een talud. Daarna knaagt het volk die holte gaandeweg groter en brengt de werksters de losgewerkte korrels naar buiten. Dat hoopje verse grond naast een gat is vaak het eerste dat opvalt.
Het vinden van de opening gaat het snelst op een warme, windstille dag tussen elf en drie uur. Wespen vliegen dan het drukst en houden een vaste aanvliegroute aan, meestal op vijftig centimeter tot een meter hoogte. Volg twee of drie dieren met je ogen en je ziet het punt waar ze plots naar beneden duiken.
Markeer dat punt overdag met een steen of een stok op een meter afstand. In het donker vind je het gat anders niet terug zonder eromheen te gaan schijnen, en dat is precies de verstoring die je niet wilt.
Doe die ronde langs de tuin voordat je de maaier pakt, want een gat in het gazon zie je vanaf de maaier niet meer. Wij lopen het gazon aan het begin van het seizoen eerst rustig af en maaien de strook rond een gevonden opening met de hand. Of je verder beter wacht tot het gras droog is, lees je bij het maaien van nat gras.
| Plek in de tuin | Waarom juist daar | Waar je op let |
|---|---|---|
| Tussen terrastegels op een zandbed | Onder de tegels zit losse ruimte en het zand houdt warmte vast | Wespen die uit één voeg komen en zandkorrels naar buiten brengen |
| Talud, steile berm of de wand van een greppel | Regenwater loopt eraf en de grond blijft er droog | Een gat op halve hoogte in de helling, vaak half onder gras verscholen |
| Oude muizengang midden in het gazon | Kant en klare holte met een nauwe ingang die makkelijk te verdedigen is | Een rond gat van ongeveer twee centimeter zonder uitgeworpen aarde eromheen |
| Onder de vloer van een tuinhuis of schuur | Droog, donker en beschut, met een kruipruimte die alle kanten op loopt | Wespen die onder een plank of bij een ventilatiegaatje naar binnen gaan |
| Compostbak of een oude hoop tuinafval | Warm van binnen en vol gangen tussen het grove materiaal | Verkeer bij de onderrand, niet bij de klep |
| Onder een rottende stronk of tussen dikke wortels | Vergaan hout laat holtes achter die de grond openhouden | Een gat dat direct tegen het hout aan ligt |
| Onder een houtstapel of stapel stoeptegels | Beschutte ruimte tussen de lagen, warm door de zon op de bovenlaag | Wespen die tussen twee lagen door naar binnen kruipen |
| Achter een open stootvoeg in de gevel, vlak boven het maaiveld | De spouw is droog en warm en de opening zit laag | Dit is geen grondnest maar een spouwnest, de aanpak verschilt |
Maai nooit een gazon waarin je een grondnest vermoedt. De trilling van een maaier plant zich door de grond voort tot in het nest en dat is voor een volk het signaal voor een aanval. Datzelfde geldt voor een trilplaat, een spade en stevig stampen vlak bij de opening.
Het wespenjaar bepaalt wat verstandig is
Een wespenvolk leeft één seizoen. In het voorjaar begint een overwinterde koningin in haar eentje, en pas in de nazomer staat er een volk van honderden tot enkele duizenden werksters. Na de eerste echte nachtvorst sterft het hele volk, inclusief de koningin. Alleen jonge koninginnen kruipen elders weg om te overwinteren.
Dat maakt het moment waarop je iets doet belangrijker dan de methode. In mei haal je één dier en een nest ter grootte van een golfbal weg. In augustus sta je tegenover een volk dat gezamenlijk verdedigt en dat een verstoring binnen seconden beantwoordt.
Het verklaart ook het gedrag dat mensen aan het eind van de zomer zien. Zolang er larven zijn, jagen werksters op insecten en zijn ze nauwelijks in je limonade geïnteresseerd. Valt het broed weg, dan schakelen ze over op suiker en worden ze opdringerig bij de tafel.
| Periode | Wat er in het nest gebeurt | Omvang van het nest | Wat dat voor jou betekent |
|---|---|---|---|
| April tot half mei | De koningin bouwt alleen en legt de eerste eitjes | Zo groot als een golfbal, enkele tientallen cellen | Het makkelijkste en veiligste moment om in te grijpen |
| Eind mei tot juni | De eerste werksters vliegen uit, de koningin blijft binnen | Zo groot als een vuist | Rustig verkeer, een nest is nu nog goed te overzien |
| Juli | Het volk groeit hard en de werksters jagen op insecten voor de larven | Zo groot als een voetbal | Wespen zoeken eiwit, dus vlees op de barbecue trekt ze aan |
| Augustus | Piek van het volk, honderden tot enkele duizenden werksters | Vaak groter dan een emmer, uitgehold in de grond | Maximale kans op een groepsaanval bij verstoring |
| September | Nauwelijks broed, jonge koninginnen en darren vliegen uit | Blijft groot, maar krimpt niet meer | Wespen zoeken suiker en worden opdringerig, verdedigen nog fel |
| Oktober tot november | Het volk sterft af na de eerste nachtvorst | Leeg en verlaten | Niets meer doen, het nest wordt nooit hergebruikt |
Wanneer je een nest gewoon laat zitten
Een wespenvolk in een hoek van de tuin is voor de meeste tuinen winst. Een volk in de groei vangt in een seizoen een grote hoeveelheid vliegen, muggen, rupsen en bladluizen om zijn larven mee te voeren. Wie in juli begint met spuiten, ruimt daarmee ook de vraat op die anders in zijn borders was gaan zitten.
De vuistregel die wij aanhouden is de afstand tot waar mensen echt lopen. Zit de opening verder dan een meter of vijf van een looppad, een zandbak of een terras, en kun je die plek een paar maanden vermijden, dan is niets doen de beste keuze. Het volk verdwijnt vanzelf en de plek komt daarna weer vrij.
Bij zandbijen en hommels ligt het simpeler. Zandbijen zijn er in het voorjaar een paar weken en verdwijnen daarna; hun holletjes vallen zonder hulp weer dicht. Een hommelvolk is klein, kalm en in het najaar afgelopen. Wilde bijen en hommels zijn nuttige bestuivers, en die pak je niet aan omdat ze in de weg lijken te zitten.
Zit een nest juist waar je nog moet werken, dan is uitstel vaak de nettere oplossing. Snoeiwerk aan een dakplataan of aan een trapboom kan bijna altijd een maand later, als het volk is uitgestorven.
Weet je van jezelf dat je heftig reageert op een steek, dan geldt dit niet. Bij een bekende overgevoeligheid is niets doen geen optie zolang het nest bij een looproute ligt. Laat het dan door een bestrijder weghalen en blijf er zelf vandaan.
Grondwespen verdelgen: wat werkt en wat juist averechts uitpakt
Moet het nest weg, dan is er voor een particulier één methode die betrouwbaar werkt: poeder bij de invliegopening. Een grondnest zit vaak tientallen centimeters diep en achter een bocht in de gang, dus een spray komt er niet bij. Poeder blijft bij de opening liggen, werksters lopen erdoorheen en dragen het zelf naar binnen. Daar zit het werkende principe: het volk verspreidt het middel voor je.
Gebruik een poeder dat in Nederland voor deze toepassing is toegelaten. Op de verpakking staat een toelatingsnummer en de toegestane toepassing; staat wespennest daar niet bij, dan is het het verkeerde product. De meeste consumentenpoeders werken op basis van een pyrethroïde en hebben een halve tot een hele dag nodig voordat de activiteit merkbaar terugloopt.
De grootste fout na de behandeling is het gat dichtmaken. Doe je dat, dan lopen er geen wespen meer door het poeder en graven ze binnen een dag een nieuwe uitgang, soms tien meter verderop en soms de verkeerde kant op, richting kruipruimte of schuur. Laat de opening dus open tot er drie dagen geen verkeer meer is.
| Aanpak | Wat het doet | Wanneer het zin heeft | Waarom het vaak misgaat |
|---|---|---|---|
| Toegelaten wespenpoeder bij de opening | Werksters dragen het middel het nest in en verspreiden het over het broed | Bij een bereikbare invliegopening in de grond, aangebracht in de schemering | Gaat mis als het gat daarna wordt dichtgemaakt of als je de verkeerde opening pakt |
| Wespenspray of schuim | Doodt de dieren die je raakt en verzadigt de eerste centimeters van de gang | Bij een zichtbaar nest, niet bij een nest diep in de grond | De straal bereikt het broednest niet, en de terugkerende werksters bouwen door |
| Kokend water in het gat gieten | Verwarmt de eerste laag grond en verstoort het volk hevig | Vrijwel nooit | Water koelt in de grond binnen tientallen centimeters af, en de wespen komen kwaad naar buiten |
| Gat dichtstoppen met aarde of een tegel | Sluit één uitgang af | Alleen als sluitstuk, drie dagen nadat het verkeer is gestopt | Een levend volk graaft een nieuwe uitgang, soms binnen naar de kruipruimte |
| Benzine, terpentine of andere brandstof | Verstikt insecten in de bovenste laag | Nooit doen | Bodemverontreiniging, brandgevaar en het is geen toegelaten toepassing |
| Zoete val met bier of limonade | Vangt losse foeragerende wespen | Om een terras rustiger te maken, ver van waar je zit | Raakt het nest niet en trekt bij verkeerde plaatsing juist meer wespen aan |
| Emmer of glazen pot over het gat | Houdt uitvliegende wespen tegen | Nooit als oplossing | Het volk graaft eromheen en de dieren die binnen blijven raken opgefokt |
| Nest laten zitten tot het vriest | Laat het volk zijn seizoen afmaken | Bij een nest ver van looproutes en terrassen | Werkt niet als het nest bij een deur, een pad of een speelplek ligt |
| Bestrijder inschakelen | Behandelt met professionele middelen en beschermende kleding | Bij grote volken, moeilijk bereikbare nesten of overgevoeligheid | Vraag vooraf of het tarief bij mislukking een tweede bezoek dekt |
Breng het poeder aan met een blaasbalgje of met een flacon met verlengd tuitje, zodat je op een halve meter afstand kunt blijven en het middel echt in de eerste centimeters van de gang belandt. Los strooien met de hand geeft een hoopje naast het gat dat de eerste bui wegspoelt.
Veilig bij het nest werken
Een wesp laat zijn angel niet achter en kan dus meerdere keren steken. Bij een grondnest komt daar de groepsreactie bij: wie het nest raakt, krijgt niet één wesp maar tientallen tegelijk achter zich aan. Dat is de reden dat de voorbereiding hier zwaarder weegt dan de handeling zelf.
Werk in de schemering of vlak voor zonsopgang, wanneer bijna alle werksters binnen zijn en de temperatuur laag is. Wespen vliegen in het donker op licht af, dus zet je zaklamp een paar meter opzij op de grond of gebruik rood licht. Houd de lamp nooit vlak bij je gezicht.
Kleed je dicht: lange mouwen met gesloten boorden, sokken over de broekspijpen, handschoenen en een kap of muggenhoed over hoofd en hals. Laat parfum en aftershave achterwege. Bedenk vooraf welke kant je op loopt en houd die route vrij van tuinslangen en gereedschap.
Sla nooit naar een wesp die om je heen vliegt. Een geplette wesp geeft een alarmstof af die soortgenoten precies naar die plek stuurt. Loop rustig maar doorlopend weg, blijf uit de aanvliegroute en ga naar binnen als er dieren met je meekomen.
Zit het nest onder een tuinhuis of een schuurvloer, dan raakt de aanpak aan de constructie zelf en wordt het een ander soort klus. Wat daarbij komt kijken vind je bij onze gidsen over de tuin en de buitenruimte, want vaak moet er eerst een plank of een rooster los voordat je überhaupt ziet waar de gangen lopen.
Ligt het nest onder een terras, tegen een gevel of onder een schuurvloer, dan houdt zelf doen op. Je weet niet waar de gangen lopen en je kunt het effect niet zien. Een verkeerde behandeling drijft het volk in dat geval de kruipruimte of de spouw in, en dan zit het probleem binnen in plaats van buiten.
Steken, kinderen en huisdieren
Een gewone wespensteek geeft een felle pijn die binnen een uur zakt, met een rode zwelling die een dag of twee kan blijven. Koelen met een washandje of een koelelement helpt tegen de zwelling. Krab niet, want een opengekrabde steek raakt sneller ontstoken dan de steek zelf ooit doet.
Bij een wesp hoef je niet naar een achtergebleven angel te zoeken; die zit er alleen bij een honingbij, die zijn angel met weerhaakjes verliest. Vind je wel een angeltje, dan was het dus een bij en schraap je hem er met je nagel of een pasje zijwaarts uit in plaats van hem tussen je vingers te knijpen.
Bel het alarmnummer bij een steek in de mond of de keel, bij benauwdheid, bij duizeligheid of bij galbulten over het hele lichaam. Dat geldt ook bij iemand die veel steken tegelijk heeft opgelopen, wat bij een verstoord grondnest het reële scenario is.
Honden happen naar wespen en krijgen daardoor regelmatig een steek in de bek of de keel. Zwelling daar kan de luchtweg benauwen, dus dat is een reden om direct de dierenarts te bellen. Houd kinderen en huisdieren uit de tuin zolang je weet waar een actief nest zit, en zeker op de dag van de behandeling.
Voorkomen dat er volgend jaar weer een volk zit
Wespen keren nooit terug in een oud nest, maar wel op een plek die dezelfde eigenschappen heeft: droog, donker, beschut en met een nauwe ingang. Een tuin waarin die plekken er niet zijn, wordt in het voorjaar minder vaak uitgekozen. Dat is geen garantie, wel een merkbaar verschil.
Loop in maart en april de tuin langs en sluit de kleine holtes die je tegenkomt. Vul muizengangen in het gazon aan met scherp zand, veeg open voegen in het terras dicht en zet een stukje fijn gaas voor ventilatieopeningen onder een schuurvloer. Doe dit vroeg, want een koningin kiest haar plek zodra het een paar dagen achtereen boven een graad of vijftien blijft.
Bij grondwerk kun je meteen rekening houden met wat je aanlegt. Losse zandgrond onder een pas gemaakte verhoging is aantrekkelijk voor een koningin, dus verdicht de grond goed als je een verhoogde border goedkoop aanlegt en laat geen open ruimte tussen de bak en de bodem staan. Dezelfde overweging geldt voor terrassen, schuurvloeren en houtstapels; meer daarover staat bij de klussen in tuin en buitenruimte.
Vermijd de val van het najaar: een nest dat is uitgestorven mag je opruimen, maar een nest dat nog actief lijkt laat je met rust tot het echt heeft gevroren. Twee koude nachten zijn niet hetzelfde als de eerste stevige vorst.
Zo pak je een grondnest zelf aan
Deze volgorde geldt voor een bereikbaar nest in open grond, en niet voor een nest onder een terras, een gevel of een vloer.
-
Stel eerst vast dat het echt een wespenvolk is
Kijk vanaf vijf meter een volle minuut naar het gat. Eén opening met doorlopend tweerichtingsverkeer betekent een sociaal volk. Losse gaatjes met zandhoopjes, elk met één dier, zijn zandbijen en die laat je met rust. Deze stap voorkomt dat je een nuttige bestuiver aanpakt die binnen enkele weken vanzelf verdwenen was.
-
Bepaal of het nest echt weg moet
Meet de afstand tot je terras, de deur, het looppad en de plek waar kinderen spelen. Ligt de opening verder dan vijf meter en kun je die hoek een paar maanden laten, dan lost het probleem zichzelf in het najaar op. Alleen als dat niet kan, ga je door naar de volgende stap.
-
Zoek de invliegopening op en markeer hem
Doe dit op een warme, windstille middag als het verkeer het drukst is. Volg twee of drie wespen tot je ziet waar ze naar beneden duiken. Leg op een meter afstand een steen of een stok neer. In het donker zoek je zonder markering met een lamp rond het gat, en dat is precies de verstoring die je wilt vermijden.
-
Wacht op de schemering en kleed je aan
Behandel na zonsondergang of vlak voor zonsopgang, als bijna alle werksters binnen zijn en het koel is. Trek dichte kleding aan met gesloten boorden, sokken over de broekspijpen, handschoenen en een kap over hoofd en hals. Zet je lamp een paar meter opzij op de grond in plaats van hem op het gat te richten.
-
Breng het poeder in en bij de opening aan
Blaas het poeder met een blaasbalgje of een verlengd tuitje in de eerste centimeters van de gang en leg een rand poeder rond de opening. Werk vanaf een halve meter, in één beweging, en ga er niet overheen staan. Elke werkster die naar binnen loopt neemt vanaf nu een beetje middel mee.
-
Loop rustig weg en blijf de rest van de avond binnen
Draai je niet om en sla niet naar dieren die opvliegen. Loop in een rechte lijn weg, in dezelfde richting als je vooraf had bedacht. Houd de tuin die avond en de dag erna vrij van kinderen en huisdieren, want de activiteit rond de opening blijft nog een tijd onrustig.
-
Controleer na drie dagen en herhaal zo nodig
Kijk overdag vanaf afstand of er nog verkeer is. Zie je na drie dagen nog een gestage stroom, dan heb je een tweede uitgang gemist of het middel is niet ver genoeg gekomen. Behandel dan opnieuw, of schakel een bestrijder in als het volk groot is.
-
Sluit de opening pas als het verkeer echt gestopt is
Vul het gat met scherp zand en stamp het aan, of zet er een stuk fijn gaas voor bij een opening in een muur of vloer. Doe dit nooit eerder, want een levend volk graaft binnen een dag een nieuwe uitgang en kiest die richting niet altijd naar buiten.
Voordat je bij het nest gaat staan
Uit de praktijk
Een dichtgestopt gat levert een nieuwe uitgang op, vaak binnenshuis
Wespen die je opsluit, graven zich eruit. Het nest zit in een holte met losse grond eromheen, en een volk van enkele honderden werksters heeft binnen een dag een tweede opening klaar. Welke kant die op komt, bepaalt de weerstand van de grond en niet jouw voorkeur.
Bij een nest onder een terras of tegen een fundering betekent dat regelmatig dat de nieuwe uitgang in de kruipruimte, in de schuur of achter een plint uitkomt. Het probleem is dan niet opgelost maar verplaatst naar binnen. Sluit een opening daarom pas als er drie dagen geen enkele wesp meer in of uit gaat.
Een aanval tijdens het maaien komt van de trilling, niet van het geluid
Wespen reageren nauwelijks op geluid door de lucht, maar wel sterk op trillingen in de grond waar hun nest in zit. Een maaier, een trilplaat, een spade of zelfs stevig stampen plant zich tientallen centimeters diep voort en wordt door het volk als een aanval op het nest gelezen. De reactie is een uitval van tientallen werksters tegelijk.
Daarom loopt het bij het maaien van een gazon vaker mis dan bij rustig ernaast staan. Loop het gazon voor de eerste maaibeurt van het seizoen af en kijk waar verkeer zit. Vind je een gat, maai dan die strook met de hand, of laat hem staan tot het nest is uitgestorven.
Kokend water bereikt het broednest niet
Een emmer kokend water lijkt een middel zonder chemie, maar de fysica werkt tegen. Water dat een gang in loopt, geeft zijn warmte binnen enkele tientallen centimeters af aan de omringende grond en komt lauw bij de nestkamer aan. Zit die nestkamer dieper, of achter een bocht, dan bereikt het water hem helemaal niet.
Wat wel gebeurt, is dat het volk een forse verstoring registreert terwijl jij op een halve meter met een emmer staat. Dat is de ongunstigste combinatie die je kunt maken: maximale prikkel, minimaal effect. Datzelfde geldt voor een emmer over het gat of een tegel erop.
Poeder dat niets doet omdat het op de verkeerde plek ligt
Poeder werkt doordat wespen erdoorheen lopen en het naar binnen dragen. Ligt het als hoopje naast de opening in plaats van in de eerste centimeters van de gang, dan lopen de meeste werksters eromheen en gebeurt er weinig. Een regenbui spoelt zo'n hoopje bovendien binnen een uur weg.
Een tweede oorzaak is een gemiste uitgang. Grote grondnesten hebben er soms twee, tientallen centimeters uit elkaar, en het volk schakelt na de behandeling gewoon over op de andere. Kijk daarom bij het opsporen niet naar één gat maar naar het hele vliegbeeld: duiken alle dieren op precies dezelfde plek naar beneden of niet?
Veelgemaakte fouten
Beginnen met bestrijden zonder te weten wat er zit
Het merendeel van de gaten waar mensen zich zorgen over maken, hoort bij zandbijen of hommels. Die zijn ongevaarlijk, nuttig en binnen enkele weken tot een seizoen verdwenen. Een minuut kijken vanaf vijf meter scheelt je een behandeling die niet nodig was.
Midden op de dag behandelen
Overdag is een groot deel van de werksters buiten aan het foerageren. Die komen terug in een nest dat net is behandeld en vinden jou daar nog. Bovendien is de verdedigingsreactie bij warm weer veel feller dan in de koele schemering.
De zaklamp op de invliegopening richten
Wespen zien in het donker weinig, maar ze vliegen wel doelgericht naar een lichtbron. Een lamp die je vasthoudt of op je hoofd draagt, maakt van je gezicht het doelwit. Zet de lamp een paar meter opzij op de grond, of gebruik rood licht.
Naar wespen slaan die om je heen vliegen
Een geplette of geknelde wesp geeft een alarmstof af die soortgenoten precies naar die plek dirigeert. Van één rondvliegende wesp maak je zo een groep. Blijf rustig, houd je armen laag en loop door.
Een spray gebruiken bij een nest diep in de grond
Een spray verzadigt hooguit de eerste centimeters van de gang. Het broednest, dat vaak tientallen centimeters dieper en achter een bocht zit, blijft ongemoeid en het volk bouwt binnen dagen door. Bij grondnesten is poeder dat de wespen zelf naar binnen dragen de methode die werkt.
Het gat direct na de behandeling dichtmaken
Dit is de meest gemaakte fout en hij ondermijnt de hele aanpak. Er lopen dan geen wespen meer door het poeder, dus het middel bereikt het broed niet, en het volk graaft ondertussen een nieuwe uitgang. Laat de opening open tot er drie dagen geen verkeer meer is.
Een middel gebruiken dat niet voor wespennesten is toegelaten
Benzine, terpentine, mierenpoeder of een willekeurige insectenspray uit de schuur zijn geen alternatief. Ze werken slecht op een nest in de grond, ze belanden in je bodem en ze zijn voor deze toepassing niet toegestaan. Kijk op de verpakking of wespennest letterlijk als toepassing genoemd staat.
Blijven proberen bij een nest dat niet bereikbaar is
Onder een terras, achter een gevel of onder een schuurvloer weet je niet waar de gangen lopen en zie je het resultaat niet. Elke mislukte poging drijft het volk verder de constructie in. Hier is een bestrijder goedkoper dan drie eigen pogingen plus een nest in de kruipruimte.
Veelgestelde vragen
Wat zijn grondwespen precies?
Grondwespen is geen soortnaam maar een verzamelnaam voor alles wat in de grond nestelt en op een wesp lijkt. Meestal gaat het om een volk van de gewone wesp of de Duitse wesp, die een bestaande holte in de bodem uitknagen tot nestruimte. Daarnaast worden solitaire graafwespen, bijenwolven en zandbijen zo genoemd, terwijl die vrijwel nooit steken en niets te verdedigen hebben.
Hoe herken ik een grondwespennest in het gazon?
Kijk op een warme middag vanaf vijf meter naar de verdachte plek. Bij een wespenvolk zie je een doorlopende stroom heen en weer via precies dezelfde opening, met een vaste aanvliegroute op een halve meter tot een meter hoogte. De opening zelf is vaak een oude muizengang van ongeveer twee centimeter breed, soms met een hoopje verse grondkorrels ernaast dat de werksters naar buiten hebben gebracht.
Hoe kan ik grondwespen verdelgen zonder het aan een bedrijf uit te besteden?
Met een wespenpoeder dat in Nederland voor wespennesten is toegelaten, aangebracht in de schemering bij de invliegopening. Blaas het poeder in de eerste centimeters van de gang en leg een rand rond de opening, zodat elke terugkerende werkster er doorheen loopt en het middel het nest in draagt. Laat de opening daarna open, controleer na drie dagen en sluit het gat pas als er geen verkeer meer is.
Helpt kokend water tegen een wespennest in de grond?
Nee, en het is bovendien het gevaarlijkste huis-tuin-en-keukenmiddel dat rondgaat. Water verliest zijn warmte binnen enkele tientallen centimeters aan de omringende grond, dus het komt lauw of helemaal niet bij de nestkamer aan. Wat je wel bereikt is een forse verstoring van een volledig volk terwijl je er met een emmer bovenop staat, en dat levert precies de groepsaanval op waar je bang voor was.
Mag ik het vlieggat gewoon dichtmaken met aarde of een tegel?
Niet zolang het volk leeft. Wespen graven zich binnen een dag naar buiten, en de richting die ze daarbij kiezen bepaalt de weerstand van de grond en niet jouw voorkeur. Bij een nest tegen een terras of een fundering komt die nieuwe uitgang met enige regelmaat in de kruipruimte of de schuur uit. Sluiten doe je pas als er drie dagen achtereen geen enkele wesp meer in of uit gaat.
Hoeveel wespen zitten er in een grondnest?
Dat hangt volledig van de maand af. In mei is er één koningin met een nest ter grootte van een golfbal, in juni zijn er enkele tientallen werksters, en in augustus staat er een volk van honderden tot enkele duizenden. Die groei verklaart waarom dezelfde handeling in het voorjaar ongevaarlijk is en in de nazomer niet. Wie een keuze heeft, grijpt daarom vroeg in of wacht juist tot het najaar.
Wanneer verdwijnen grondwespen vanzelf?
Een wespenvolk leeft één seizoen. Na de eerste stevige nachtvorst, meestal in oktober of november, sterven alle werksters en ook de koningin. Alleen jonge koninginnen die eerder zijn uitgevlogen, kruipen elders weg om te overwinteren en beginnen in het voorjaar op een nieuwe plek. Een oud nest wordt nooit hergebruikt, dus opruimen hoeft alleen als het in de weg zit.
Komen de wespen volgend jaar terug op dezelfde plek?
Niet in hetzelfde nest, wel soms op dezelfde plek. Een koningin zoekt in april naar een droge, donkere holte met een nauwe ingang, en die eigenschappen veranderen niet als de plek er nog steeds is. Vul daarom in het vroege voorjaar muizengangen aan met scherp zand, veeg open voegen in het terras dicht en zet fijn gaas voor ventilatieopeningen onder een schuurvloer. Neem dat rondje mee in het voorjaarsonderhoud van je tuin, dan kost het je vijf minuten extra.
Zijn het misschien zandbijen in plaats van wespen?
Dat is bij tientallen kleine gaatjes naast elkaar heel waarschijnlijk. Zandbijen graven elk hun eigen holletje in schrale, zonnige grond, en laten daar een klein zandhoopje omheen liggen. Ze vliegen in april tot juni, verdedigen niets en hun angel komt bij de meeste soorten niet eens door de menselijke huid. Na een paar weken is het voorbij en vallen de gaatjes vanzelf dicht.
Zijn grondwespen gevaarlijk voor kinderen en huisdieren?
Een losse wesp niet, een verstoord grondnest wel. Kinderen struikelen over de plek, honden happen naar rondvliegende wespen en krijgen een steek in de bek of de keel, waar zwelling de luchtweg kan benauwen. Houd de tuin daarom vrij zolang je weet dat er een actief nest zit, en bel bij een steek in de bek direct de dierenarts. Bij benauwdheid, duizeligheid of galbulten over het hele lichaam bel je het alarmnummer.
Kan ik een grondnest onder mijn terras zelf aanpakken?
Dat raden wij af. Je ziet niet waar de gangen lopen, je kunt het effect niet controleren en elke mislukte poging drijft het volk verder de constructie in. Bij een nest tegen een fundering of onder een vloer is de kans reëel dat de nieuwe uitgang binnen uitkomt. Laat dit door een bestrijder doen en vraag vooraf of een tweede bezoek bij onvoldoende resultaat in het tarief zit.
Moet ik een wespennest melden?
Voor een gewoon wespenvolk in je eigen tuin hoeft dat niet. Bij een vermoedelijke Aziatische hoornaar ligt dat anders: die exoot herken je aan een overwegend zwart achterlijf met één duidelijke gele band en gele pootuiteinden. Meld zo'n waarneming met een foto bij de landelijke instanties die exoten registreren, en pak het nest niet zelf aan. Ook een nest op openbaar terrein of in een gemeentelijke berm meld je bij de gemeente in plaats van het zelf te behandelen.
Wanneer je beter een vakman belt
Bij grondwespen ligt de grens niet bij de moeilijkheid van de handeling maar bij het risico als het misgaat. Bel een bestrijder zodra een van deze dingen speelt.
De eerste is overgevoeligheid. Weet je van jezelf of van iemand in huis dat een steek meer doet dan zwellen, dan ga je niet bij het nest staan, ook niet in de schemering en ook niet met een kap op.
De tweede is de plek. Zit het nest onder een terras, achter een gevel, onder een schuurvloer of in een talud dat je niet kunt overzien, dan weet je niet waar de gangen lopen en zie je het resultaat niet. Een verkeerde behandeling verplaatst het volk dan naar de kruipruimte of de spouw.
De derde is de omvang. Een volk in augustus of september met een brede, drukke invliegopening is te groot voor één bus poeder en reageert bij verstoring met tientallen dieren tegelijk.
De vierde is twijfel over de soort. Ziet het insect eruit als een hoornaar, en zeker als het patroon op de Aziatische hoornaar wijst, laat het dan aan een deskundige over en meld de waarneming. Zit het nest op gemeentegrond of in een berm langs de weg, dan is het sowieso werk voor de gemeente en niet voor jou.