Waterleiding ontluchten via de kranen, in de juiste volgorde

Zo herken je lucht in de waterleiding

Lucht in de leiding hoor je meestal eerder dan je hem ziet. De straal komt met horten en stoten uit de kraan, er zit een ploffend of sissend geluid bij, en de eerste seconden ziet het water er melkwit uit. Dat wit is geen vuil, het zijn miljoenen kleine belletjes die zich onder druk in het water hebben gemengd.

De snelste proef doe je met een glas. Vul het onder de kraan en zet het op het aanrecht. Wordt het water binnen een halve minuut van onderaf helder, met een grens die naar boven kruipt, dan was het lucht en is er niets aan de hand. Blijft het troebel, of klaart het juist van boven naar beneden op, dan gaat het om deeltjes of kalk en helpt ontluchten je niet.

Waar de lucht in je installatie blijft hangen, hangt af van hoe de leidingen lopen en waar de hoge punten zitten. De opbouw van zo'n installatie leggen we uit in het overzicht over de waterleiding in huis. Lucht stijgt, dus verzamelt hij zich in het hoogste stuk leiding en in elke bocht die omhoog en weer omlaag gaat.

Wat je merkt	Waar het meestal vandaan komt	Wat je als eerste doet
De kraan spuit met horten en stoten	Lucht in de leiding naar dat tappunt	Kraan een tot twee minuten helemaal open laten lopen
Water is melkwit en wordt van onderaf helder	Micro-belletjes, verder onschuldig	Even laten staan, dat trekt vanzelf weg
Water blijft troebel of klaart van boven op	Geen lucht maar deeltjes, kalk of losgetrild roest	Doorspoelen zonder perlator, daarna het zeefje bekijken
Alleen de warme kraan spettert	Lucht in de boiler of in de warmwaterleiding	Warme kraan open tot de straal stil is
Sissen dat aanhoudt zolang de kraan loopt	Vernauwing, meestal een dichtgeslibde perlator	Perlator eraf, schoonmaken of vervangen
Een klap op het moment dat een kraan of ventiel dichtgaat	Waterslag, dus geen lucht	Leiding beugelen of een waterslagdemper laten plaatsen
Ratelen bij een kraan die halfopen staat	Losliggende leiding in een sleuf of een versleten binnenwerk	Beugels bijzetten en het binnenwerk nakijken
De straal wordt zwakker en er komt steeds lucht mee	Er wordt ergens lucht aangezogen, bijvoorbeeld door een pomp	Eerst de druk beoordelen, pas daarna ontluchten

Waar de lucht vandaan komt

Een drinkwaterinstallatie is een gesloten systeem dat aan één kant onder druk staat en aan de andere kant openbreekt bij elke kraan. Zolang er water in staat, kan er geen lucht bij. Er komt dus altijd lucht in doordat het water ergens is weggeweest of doordat een leiding open is geweest.

De vier gewone oorzaken zijn: het waterbedrijf heeft aan de straat gewerkt en de aansluitleiding heeft leeggestaan, de hoofdkraan in de meterkast is dicht geweest voor een klus, er is een leiding of kraan vervangen, of een leiding heeft bevroren gestaan en is later ontdooid. In alle vier de gevallen is de lucht eenmalig en spoel je hem er gewoon uit.

Bij eigen werk aan de leiding is lucht geen fout maar een gegeven. Wie een stuk buis vervangt, laat dat stuk per definitie leeglopen, en bij het aanleggen van nieuwe waterleiding loopt de hele nieuwe tak vol lucht. Datzelfde speelt bij een tak die je tijdelijk hebt afgedopt met een blindkap en later weer in gebruik neemt.

Blijft de lucht na het ontluchten terugkomen, dan is er iets anders aan de hand. Een installatie die zichzelf steeds opnieuw met lucht vult, zuigt ergens lucht aan. Dat gebeurt aan de zuigzijde van een pomp, bij een hydrofoor met te weinig voordruk, of bij een aansluiting die onder druk dicht is maar bij drukval lucht doorlaat.

De kranen zijn de ontluchting

Dit is het punt waarop de meeste mensen op het verkeerde been staan. Een cv-installatie is een gesloten kringloop met ontluchtingsnippels op elke radiator, maar een drinkwaterinstallatie heeft die nippels niet en heeft ze ook niet nodig. Het water gaat er aan één kant in en bij de kranen weer uit, dus de lucht kan alleen via een geopend tappunt naar buiten.

Waterleidingen ontluchten betekent daarom: doorspoelen in een volgorde die de lucht voor het water uit duwt, naar het hoogste en verste punt van de installatie. Begin bij het tappunt dat het dichtst bij de watermeter zit en werk van daaruit naar buiten en naar boven. Doe je het andersom, dan trek je de luchtbel uit de hoofdleiding juist alle zijtakken in en heb je er vier problemen bij in plaats van één.

Zet de kraan daarbij helemaal open, niet op een klein straaltje. Lucht laat zich alleen meesleuren als het water hard genoeg stroomt. Een kraan die zachtjes loopt, laat het water onder de luchtbel door lopen en de bel blijft gewoon liggen.

Is de hoofdkraan dicht geweest, dan is er nog een stap vooraf. Open eerst een aantal tappunten en draai de hoofdkraan pas daarna open, kwartslag voor kwartslag, over een minuut of twee. Vult de installatie zich met volle druk in één keer, dan ramt het water de lucht als een propje in elke zijtak.

Tappunt	Plaats in de volgorde	Hoe lang laten lopen	Waar je op let
Buitenkraan of tappunt vlak bij de watermeter	Als eerste, koud water	Twee minuten	Perlator eraf, hier komt het meeste zand en roest uit
Keukenkraan, koud	Daarna	Tot de straal stil en helder is	Zeefje eraf, anders slibt hij in één keer dicht
Wastafel en fonteintje op de begane grond	Na de keuken	Een tot twee minuten	Toiletreservoir twee keer laten vullen en doorspoelen
Wasmachine- en vaatwasserkraan	Voordat je het apparaat weer aansluit	Een halve emmer	Slang in een emmer en de kraan langzaam opendraaien
Douche of bad	Na de begane grond	Twee minuten	Handdouche en slang eraf schroeven, de straalgaatjes knijpen de lucht af
Wastafel op de eerste verdieping	Daarna	Een tot twee minuten	Eerst koud volledig open, daarna pas warm
Hoogste tappunt, zolder of dakterras	Als laatste en het langst open	Tot er geen bel meer meekomt	Hier verzamelt de lucht zich, dus dit punt sluit je ook als laatste
Warmwaterkant van alle kranen	Na de hele koude ronde	Een tot twee minuten per kraan	Bij een gesloten boiler eerst vullen, daarna pas de stroom erop

Perlators, zeefjes en de doucheslang

Van alle klachten die na het ontluchten blijven bestaan, komt het merendeel uit de perlator. Dat is het schroefbusje in de uitloop van de kraan met een fijn zeefje erin, meestal met een schroefdraad van M22 of M24. Zodra er lucht door de leiding is getrokken, komt er ook los gruis mee: kalkschilfers, roestdeeltjes en zand uit de aansluitleiding. Dat gruis blijft in het zeefje hangen en dan blijft de straal onrustig, ook als de lucht er allang uit is.

Schroef de perlator er dus af vóór je gaat spoelen, niet erna. Draai hem los met een doek om de bek van je waterpomptang, zodat je de verchroomde ring niet beschadigt. Leg de onderdelen in dezelfde volgorde op een handdoek: busje, zeef, verdeelplaatje, rubberring. Verkeerd terugzetten geeft precies dezelfde onrustige straal als lucht.

Bij de douche geldt hetzelfde principe, maar sterker. Een handdouche heeft honderden gaatjes van nog geen millimeter en die remmen de doorstroming zo veel af dat een luchtbel er niet doorheen komt. Schroef de handdouche van de slang, houd de slang in de doucheput en laat het water zo lopen. Bij een thermostaatkraan haal je bij twijfel ook de twee zeefjes achter de aansluitbochten eruit: die zitten in de s-koppelingen waarmee de kraan aan de muur zit en lopen bij vuil water als eerste dicht.

Zit de kraan van je douche op een onhandige hoogte om bij die koppelingen te komen, dan is dat het moment om er meteen iets aan te doen. In onze tabel met standaardmaten voor sanitair staat op welke hoogte een thermostaatkraan en een glijstang normaal gesproken horen te zitten.

Warm water, boiler en combiketel

De warmwaterkant hangt achter de koude kant, dus daar ontlucht je pas als de koude leidingen stil lopen. De volgorde is verder gelijk: dichtbij beginnen, ver en hoog eindigen, kraan helemaal open.

Bij een combiketel zit er tussen de koude toevoer en de warme kraan een warmtewisselaar met dunne kanaaltjes. Lucht daarin geeft een bonkend of borrelend geluid zodra de brander aanslaat, en de temperatuur schommelt. Laat de warme kraan in de keuken dan twee tot drie minuten volop lopen, want de doorstroming van die kraan is groter dan die van een wastafelkraan en trekt de bel eerder mee.

Een gesloten elektrische boiler is het enige onderdeel waar je echt kunt beschadigen door verkeerd te ontluchten. Zo'n boiler moet volledig met water gevuld zijn voordat het verwarmingselement stroom krijgt. Vul hem daarom altijd met de stroom eraf: koudwatertoevoer open, en een warme kraan open laten staan tot er een stille, ononderbroken straal uitkomt. Pas op dat moment is de ketel vol en mag de stroom erop.

Hoor je bij de warme kraan een fluitend geluid dat niet weggaat, kijk dan naar de inlaatcombinatie of de keerklep in de koudwatertoevoer van de boiler. Een keerklep die half open blijft staan, laat het water er met een vernauwing langs en dat klinkt bedrieglijk veel op lucht.

Klappende en tikkende leidingen zijn meestal geen lucht

Klappende waterleidingen ontluchten is een van de vaakst gegeven adviezen die net zo vaak niet werkt. Een harde klap in de leiding is in de meeste gevallen waterslag, en waterslag is het tegenovergestelde van lucht: het is water dat te abrupt tot stilstand komt en zijn snelheid als een drukgolf tegen de leiding aan zet.

Het verschil hoor je aan het moment. Komt de klap precies op het moment dat de wasmachine of de vaatwasser klaar is met vullen, of als je een eenhendelmengkraan met een ruk dichtslaat, dan is het waterslag. De magneetventielen in die apparaten sluiten in een fractie van een seconde en dat is precies wat de drukgolf veroorzaakt. Ontluchten haalt dat niet weg.

Wat wel helpt: de leiding vastzetten, zodat de drukgolf zich niet als beweging kan uiten. Een koperen leiding van 15 millimeter beugel je horizontaal ongeveer elke meter tot anderhalve meter, met beugels met een rubber inlage. Ligt de leiding los in een sleuf of hangt hij aan lange stukken door een kruipruimte, dan versterkt die vrije lengte het geluid. Blijft de klap bestaan, dan is een waterslagdemper vlak bij het apparaat de volgende stap.

Tikken dat juist optreedt terwijl het water loopt en niet bij het sluiten, komt bijna altijd van beweging door uitzetting. Warm water laat een leiding uitzetten en die schuift dan met kleine sprongetjes door een beugel of langs een doorvoer. Een stukje isolatieschuim in de doorvoer haalt dat geluid weg. Bij een leiding die zonder beugels los ligt, kun je met flexibele waterleiding en de manier waarop je die vastlegt ook veel geluid voorkomen.

Bestaat er een ontluchter voor een waterleiding?

Er wordt veel gezocht naar een ontluchter voor de waterleiding, en dat is te begrijpen: op de cv zit er een op elke radiator. In een gewone woninginstallatie voor drinkwater zit zo'n ontluchter er niet, en dat is geen omissie. De tappunten doen dat werk al, en elk extra onderdeel in een drinkwaterleiding is een plek waar water kan stilstaan.

Automatische ontluchters kom je in het drinkwatercircuit wel tegen op plekken waar het water niet vanzelf naar een tappunt stroomt: bij een hydrofoor, bij een bronpomp en soms boven in een lange stijgleiding van een groter gebouw. Ze horen daar door een installateur geplaatst te worden op een hoog punt, met een afsluiter eronder zodat je hem kunt vervangen.

Wat je nooit doet, is een ontluchtingsnippel of een automatische ontluchter uit de cv-hoek op een drinkwaterleiding zetten. Materiaal dat in contact komt met drinkwater moet daarvoor goedgekeurd zijn, en cv-materiaal is dat niet. Kijk op de verpakking of de fabrikant het onderdeel expliciet voor drinkwater vrijgeeft.

Verwar de term ook niet met de beluchter in een afvoer. Die zit op de rioolzijde en doet het omgekeerde: hij laat lucht naar binnen zodat een sifon niet leeggezogen wordt. Een beluchter heeft niets met lucht in je drinkwater te maken. Ga je zelf leidingwerk aanpassen om een hoog punt te ontlasten, dan werk je met een perstang en persfittingen of met knelkoppelingen waarbij je de teflontape in de goede draairichting aanbrengt.

Lucht in de cv is een ander verhaal

Zodra iemand thuis over ontluchten begint, gaat het vaak binnen twee zinnen over radiatoren. Dat zijn twee gescheiden systemen die niets van elkaar merken. Het cv-water zit in een gesloten kringloop met een vaste hoeveelheid water, een expansievat en een vulkraan. Het drinkwater loopt door je huis heen en verlaat het weer bij elke kraan.

Het verschil zit ook in de gevolgen. Lucht in de waterleiding is hinderlijk, maar het water zelf blijft gewoon drinkbaar en de druk komt van het net. Lucht in de cv geeft koude radiatoren en een dalende druk, en daar moet je bijvullen. Heb je vloerverwarming, dan is het ontluchten daarvan een aparte handeling met de verdeler en de afsluiters, en dat staat bij het ontluchten van vloerverwarming.

Zakt de cv-druk telkens terug nadat je hebt bijgevuld, dan gaat het meestal niet om lucht maar om het expansievat. Hoe je de voordruk daarvan controleert, lees je bij het controleren en ontluchten van het expansievat.

En is de klacht dat het water overal traag komt en niet dat het spettert, dan is de vraag niet hoeveel lucht erin zit maar hoeveel druk. De manieren om dat te meten en te verbeteren staan bij het verhogen van de waterdruk in huis. Meet de druk voordat je iets aanpast: onder ongeveer twee bar aan de meter merk je aan elk tappunt tegelijk iets, terwijl lucht meestal maar bij één of twee kranen speelt.

Zelf waterleiding ontluchten of iemand laten komen

Zelf een waterleiding ontluchten is een van de weinige loodgietersklussen waar geen gereedschap en geen risico bij komt kijken. Je draait kranen open in de goede volgorde en je wacht. De kosten van waterleiding ontluchten bestaan daarmee uit het water dat je doorspoelt, en verder niets.

Er zijn twee redenen om toch iemand te laten komen. De eerste is dat de lucht blijft terugkomen: dan is de vraag niet hoe je hem eruit krijgt maar waar hij binnenkomt, en dat zoekwerk zit vaak bij een pomp of aan de aansluitleiding. De tweede is dat er meer aan de hand is dan lucht, bijvoorbeeld bruin water dat na tien minuten spoelen niet helder wordt.

Vraag bij het bellen van een loodgieter vooraf naar de voorrijkosten en het uurtarief, en zeg erbij wat je zelf al gedaan hebt. Een monteur die weet dat alle tappunten al doorgespoeld zijn en dat de perlators schoon zijn, hoeft die ronde niet nog eens over te doen.

Situatie	Wat het meestal is	Zelf doen of laten komen
Lucht nadat het waterbedrijf aan de straat heeft gewerkt	Eenmalige lucht met wat losgetrild roest	Zelf doorspoelen, kost alleen wat water
Lucht na het vervangen van een kraan of een stuk leiding	Lucht in dat ene leidingdeel	Zelf, tappunt voor tappunt
De kraan spettert nog steeds na het ontluchten	Dichtgeslibde perlator of zeef in de koppeling	Zelf, schoonmaken of vervangen
De lucht is binnen een dag terug	Er wordt lucht aangezogen, vaak bij een pomp of hydrofoor	Laten nakijken, dit is zoekwerk
Klap zodra de wasmachine klaar is met vullen	Waterslag, geen lucht	Zelf beugelen, blijft het, dan een demper laten plaatsen
Bruin water dat na tien minuten spoelen niet helder wordt	Roest of iets in de aansluitleiding	Eerst zelf spoelen, daarna het waterbedrijf bellen
Geluid en spetteren alleen bij warm water	Lucht in de boiler of de warmtewisselaar	Warme kranen zelf doorspoelen, ketelwerk door een installateur
Nauwelijks water uit alle kranen tegelijk	Een half dichte afsluiter of iets in de meteropstelling	Hoofdkraan controleren, verder het waterbedrijf

Zo ontlucht je de waterleiding in huis

Deze volgorde werkt voor een eengezinswoning met een watermeter op de begane grond of in de meterkast.

1. Stel eerst vast dat het lucht is

   Vang een glas water op bij een koude kraan en zet het stil op tafel. Wordt het van onderaf helder, dan is het lucht en heeft de rest van dit plan zin. Blijft het troebel of klaart het van boven op, dan zit je in een ander probleem en spoel je alleen water weg.

2. Haal de perlators en de handdouche eraf

   Schroef de perlator van elke kraan die je gaat doorspoelen, met een doek om de bek van je tang. Draai ook de handdouche van de slang. De fijne gaatjes in een straalregelaar en een douchekop houden zowel de lucht als het losgekomen gruis tegen, en dat gruis wil je niet in je kraan hebben.

3. Vul gecontroleerd als de hoofdkraan dicht is geweest

   Zet eerst twee of drie tappunten open en draai de hoofdkraan daarna in kwartslagen open, over ongeveer twee minuten. Zo schuift het water de lucht rustig voor zich uit. Vol opendraaien perst de luchtbellen juist de zijtakken in, en dan ben je een half uur langer bezig.

4. Begin bij het tappunt dichtst bij de watermeter

   Dat is meestal de buitenkraan of de keukenkraan. Zet hem helemaal open en laat hem twee minuten lopen, tot de straal stil, helder en ononderbroken is. Een kraan die je maar half opendraait, laat het water onder de luchtbel door lopen zonder hem mee te nemen.

5. Werk naar buiten en naar boven

   Loop daarna de koude tappunten af in volgorde van afstand en hoogte: begane grond, dan de verdieping, dan de zolder. Laat elke kraan een tot twee minuten lopen. Neem de wasmachinekraan mee met de slang los in een emmer en de vulkraan van het toilet door het reservoir twee keer te legen.

6. Doe daarna pas de warmwaterkant

   Ga nu dezelfde ronde langs met de warme kranen, opnieuw van dichtbij naar ver. Heb je een gesloten elektrische boiler, haal daar dan eerst de stroom af en laat een warme kraan openstaan tot er een stille straal uit komt. Pas als de boiler helemaal vol is, mag de stroom er weer op.

7. Sluit de kranen in dezelfde volgorde

   Draai eerst de kraan dicht waarmee je begon en eindig bij het hoogste tappunt. Dat hoogste punt blijft dus het langst openstaan, zodat de laatste lucht daar naar buiten kan in plaats van dat je hem opsluit in het bovenste stuk leiding.

8. Zet de perlators terug en controleer

   Spoel elk zeefje eerst om onder de kraan en zet het busje in de goede volgorde terug: zeef, verdeelplaatje, rubberring. Draai handvast aan en test elke kraan een halve minuut. Een straal die nu nog rommelt, komt van het zeefje en niet meer van lucht.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Nalopen voordat je klaar bent

• Elke koude kraan geeft een stille, ononderbroken straal zonder ploffen
• Elke warme kraan is minstens een minuut volop doorgespoeld
• De perlators zijn schoongespoeld en in de goede volgorde teruggezet
• De handdouche zit weer op de slang met een nieuwe rubberring
• Het toiletreservoir is twee keer volgelopen en doorgespoeld
• De wasmachine- en vaatwasserkraan zijn doorgespoeld voordat de slang er weer op ging
• De hoofdkraan staat weer helemaal open, niet half
• De stroom van een elektrische boiler is pas ingeschakeld nadat er water uit de warme kraan kwam

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Beginnen bij het verste of hoogste tappunt

Dat voelt logisch, want daar zit de lucht. Alleen trek je zo de bel uit de hoofdleiding mee door elke zijtak die je passeert. Werk van de watermeter naar buiten en naar boven, zodat het water de lucht steeds één kant op duwt.

De hoofdkraan in één keer helemaal opendraaien

Na een klus staat de installatie leeg. Vol opendraaien laat het water met volle druk naar binnen schieten en perst de lucht als propjes de zijtakken in. Open in kwartslagen over een paar minuten, met een paar kranen al open.

De perlator laten zitten

Het zeefje houdt precies het gruis tegen dat door het spoelen loskomt. Je zit dan na afloop met een kraan die knijpt en met een straal die uitwaaiert, en je denkt dat er nog lucht in zit. Er af halen kost dertig seconden.

Spoelen met de handdouche erop

De honderden gaatjes van een douchekop remmen de doorstroming zo sterk af dat er geen luchtbel doorheen komt. De slang los in de doucheput houden geeft de volle doorstroming die je nodig hebt, en het scheelt dat het gruis in de kop achterblijft.

Een elektrische boiler onder stroom vullen

Slaat het element aan terwijl de ketel nog half met lucht staat, dan brandt het binnen enkele minuten droog. Haal de stroom eraf, vul de ketel met een warme kraan open, en schakel pas in als er een stille straal uit die kraan komt.

Een cv-ontluchter op een drinkwaterleiding zetten

Materiaal dat in contact komt met drinkwater hoort daarvoor goedgekeurd te zijn, en onderdelen uit de cv-hoek zijn dat niet. Bovendien lost het niets op: de kranen ontluchten de installatie al, en een extra aftakking is een plek waar water stil komt te staan.

Klappende leidingen willen ontluchten

Een klap bij het sluiten van een kraan of een ventiel is waterslag en dus juist een drukgolf in water zonder lucht. Spoelen helpt daar niets tegen. De oplossing zit in het vastzetten van de leiding en zo nodig in een waterslagdemper.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Het doorspoelen zelf is werk dat je zonder zorgen zelf doet. Er zijn drie situaties waarin je beter iemand laat komen.

De eerste is lucht die na elke ronde terugkeert. Dan is de vraag niet hoe je hem eruit krijgt maar waar hij binnenkomt, en dat vraagt om meten aan de zuigzijde van een pomp of aan de aansluitleiding. Blijven ontluchten lost dat niet op en kan een pomp beschadigen.

De tweede is alles wat met gas te maken heeft. Een geiser of een gasgestookte boiler die na het ontluchten anders klinkt of niet meer goed ontsteekt, laat je door een erkend installateur nakijken. Aan de gaszijde werk je niet zelf, ook niet even.

De derde is de meteropstelling. De afsluiter aan de straatzijde van de watermeter is van het waterbedrijf en die bedien je niet. Zit de hoofdkraan aan de huiszijde vast, lekt hij langs de spindel of blijft het water na alle spoelwerk bruin, bel dan het waterbedrijf voordat je zelf iets losdraait.