Een T-stuk in de waterleiding plaatsen
Een T-stuk zet je midden in een bestaande leiding zodra je er een tappunt of een apparaat bij wilt. Het echte werk zit niet in de fitting maar in de voorbereiding: water af, leiding leeg, buis haaks afkorten en ontbramen, en een fitting kiezen die bij jouw buissoort hoort. Op koper werk je met knel, pers of soldeer, op meerlagenbuis en PEX met knel of pers, en daar gaat het vrijwel altijd mis op de vergeten steunbus. Takt je af voor een wasmachine of vaatwasser, dan hoort daar een kraan met beluchter en keerklep achter.
Dit heb je nodig
Gereedschap
- Buisschaar voor kunststof, of een pijpsnijder voor koper
- Ontbramer en kalibreerstift voor meerlagenbuis
- Twee steeksleutels, of een steeksleutel en een waterpomptang
- Perstang met het juiste profiel, te huur bij de bouwmarkt
- Rolmaat en een stift om de insteekdiepte af te tekenen
- Emmer, oude handdoeken en een spiegeltje voor achter de kast
- Ontkoppelclip als je met steekfittingen werkt
Materiaal
- T-stuk in de maat en het systeem van je bestaande leiding
- Losse knelringen en steunbussen als reserve
- Puntstuk of schroefbus om van knel naar draad te gaan
- Machinekraan met beluchter en keerklep
- Teflontape of vlas met afdichtpasta voor draadverbindingen
- Vlakke rubber- of vezelringen voor wartels
- Mantelbuis als de leiding de muur of de vloer in gaat
- Eindstop of afdop voor de aftakking die nog niet in gebruik is
Wat een T-stuk doet en wanneer je er een nodig hebt
Een T-stuk is een fitting met drie openingen: twee in het verlengde van de bestaande leiding en één haaks daarop. Je knipt de leiding door, schuift het T-stuk ertussen en hebt daarmee een aftakking op de plek die jij kiest. Hoe een waterleiding in huis is opgebouwd, bepaalt of dat een klus van een half uur is of een middag sloopwerk.
In de praktijk komen we vier situaties het vaakst tegen. Een vaatwasser of wasmachine die erbij komt en een eigen toevoer nodig heeft. Een kokendwaterkraan waarvan het reservoir onder het aanrecht op koud water moet. Een buitenkraan die vanuit de bijkeuken naar buiten gaat. En een tweede toilet of fonteintje bij een verbouwing.
Niet elke aftakking vraagt om een fitting in de buis. Zit er onder het aanrecht al een hoekstopkraan, dan kun je die vervangen door een uitvoering met een extra machineaansluiting en blijft de leiding heel. Staat er al een wasmachinekraan, dan draai je daar een splitsstuk op. Zodra het tappunt permanent wordt en er een leiding naartoe loopt, is een echt T-stuk de nettere en betrouwbaardere keus.
Let op het verschil met de afvoer. Een T-stuk in een pvc-afvoerbuis of in een standleiding is een heel ander onderdeel: dat wordt gelijmd of met een manchet gekoppeld en werkt drukloos. Alles op deze pagina gaat over de leiding waar druk op staat.
Het verschil tussen een T-stuk en een Y-stuk
Vraag tien mensen naar een Y-stuk waterleiding en je krijgt twee verschillende antwoorden. Het ene is een echt schuin aftakstuk, en dat gebruik je in huis eigenlijk alleen in afvoerleidingen. Het andere is het messing splitsstuk met 3/4 inch draad dat je op een bestaande machinekraan schroeft, met twee uitgangen erop. Dat laatste is wat mensen bedoelen als ze vragen of ze een wasmachine en een vaatwasser op één kraan kunnen zetten.
Zo'n splitsstuk heeft een duidelijk voordeel: er hoeft geen leiding open en het water hoeft er nauwelijks af. Het heeft ook een prijs. Alle kracht van twee slangen komt op één kraantje te staan, en dat kraantje zit vaak met een verbinding in de wand die je niet kunt zien. Draai je hem los zonder tegenhouden, dan draait de leiding achter de muur mee.
Wij kiezen daarom voor een uitvoering met twee losse afsluiters, zodat je één machine kunt afkoppelen zonder de andere droog te leggen. Wat er verder bij komt kijken staat bij het splitsstuk voor de wasmachine. Blijft de aansluiting jaren zitten, dan is een T-stuk in de leiding met een eigen machinekraan de rustiger oplossing.
| Oplossing | Wat het precies is | Wanneer het past | Waar je tegenaan loopt |
|---|---|---|---|
| T-stuk in de leiding | Fitting in de buis zelf, haakse aftakking | Vast tappunt of apparaat dat blijft zitten | Water eraf en de leiding moet open |
| Y-stuk op de machinekraan | Messing splitsstuk met 3/4 inch draad en twee uitgangen | Tijdelijke opstelling of te weinig ruimte om te werken | Twee slangen aan één punt, meer kans op lekkage |
| Splitsstuk met twee kraantjes | Zelfde stuk, maar per uitgang afsluitbaar | Wasmachine en droger of vaatwasser naast elkaar | Steekt verder uit, dus meet de ruimte achter de machine |
| Hoekstopkraan met machineaansluiting | Vervangt de bestaande hoekstopkraan onder het aanrecht | Vaatwasser in het keukenblok | Werkt alleen waar al een hoekstopkraan zit |
| Verdeler of verdeelblok | Meerdere aftakkingen vanuit één punt | Nieuwbouw of een complete badkamer in één keer | Meer leidingwerk, pas zinvol vanaf drie tappunten |
| Aanboorzadel om de buis | Klemzadel dat de buis aanprikt | Wij gebruiken het niet op drinkwater | Knijpt de buis samen en gaat vaak later alsnog lekken |
Welke maat en welk systeem past op jouw leiding
Voordat je iets bestelt, meet je de buitendiameter van de buis. Koper in woningen is bijna altijd 15 mm, soms 22 mm op de hoofdleiding. Meerlagenbuis meet 16 of 20 mm, en PEX in huis is meestal 16 mm. Een schuifmaat is het handigst, maar met een rolmaat om de buis kom je er ook: 47 mm omtrek hoort bij 15 mm, 50 mm bij 16 mm.
De valkuil zit bij kunststof. Meerlagenbuis van 16 mm bestaat met een wanddikte van 2 mm en van 2,25 mm, en de knel- of persfitting is op één van beide afgestemd. Fittingen van het ene merk op de buis van het andere passen soms net wel en soms net niet, en dat verschil zie je pas als het na een week begint te druppelen. Houd de fittingen bij de buis van dezelfde fabrikant, of kijk na wat de fabrikant vrijgeeft.
Loopt er nog een slang of een flexibele waterleiding naar het tappunt, dan zit daar een wartel op met een draadmaat in plaats van een buismaat. Reken 1/2 inch als de tegenhanger van 15 mm en 3/4 inch als de standaard machineaansluiting. Waar de aansluitpunten in een keuken of badkamer gewoonlijk zitten, vind je in de tabel met standaardmaten in huis.
| Leidingsoort | Gangbare maat | T-stuk dat erop past | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Koperen buis | 15 mm, hoofdleiding soms 22 mm | Knelfitting, persfitting of capillair om te solderen | Meet de buitenmaat, niet de binnenmaat |
| Meerlagenbuis | 16 x 2 mm en 20 x 2 mm | Knel of pers uit hetzelfde systeem als de buis | Wanddikte verschilt per merk, dus buis en fitting bij elkaar houden |
| PEX of VPE | 16 mm, soms 20 mm | Knel met steunbus, of een persfitting | De steunbus hoort er altijd in, ook bij een kort stukje |
| Hard pvc drukleiding | 20 en 25 mm | Gelijmd T-stuk | Zie je vooral bij tuinleidingen en buitenkranen |
| Stalen of verzinkte buis | 1/2 en 3/4 inch draad | Messing T-stuk met binnendraad | Oude draadverbindingen zitten muurvast, wrik er niet aan |
| Loden leiding | wisselend en niet rond | Geen, deze leiding hoort vervangen te worden | Hier zelf een T-stuk in zetten doen we niet |
Neem het afgeknipte stukje buis mee naar de winkel. Een verkoper ziet in twee tellen of het meerlagenbuis of PEX is, en je koopt geen fitting die net niet past.
Een T-stuk waterleiding met knelkoppeling monteren
De knelkoppeling is de fitting waarmee de meeste mensen zelf aan de slag gaan, want je hebt er geen dure tang voor nodig. Hij bestaat uit drie delen: het fittinghuis, een wartelmoer en een knelring. Draai je de moer aan, dan wordt de ring tegen de conus in het huis geperst en klemt hij zich rondom de buis vast. De afdichting zit dus op die ring en nergens anders.
Kort de buis haaks af met een buisschaar of een pijpsnijder, nooit met een ijzerzaag of een kniptang. Een scheve of ovale kop krijgt de knelring nooit rondom dicht. Ontbraam de binnenkant, en kalibreer meerlagenbuis met de kalibreerstift zodat hij weer rond is. Schuif dan eerst de wartelmoer en daarna de knelring over de buis, met de knelring in de goede richting.
Bij meerlagenbuis en PEX gaat de steunbus in de buis. Die dunne messing huls houdt de buis van binnenuit op maat, zodat de knelring hem kan klemmen zonder hem dicht te knijpen. Zonder steunbus voelt de verbinding bij het aandraaien stevig aan en lekt hij toch, meestal pas als de druk 's nachts even oploopt.
Aandraaien doe je met twee sleutels: één houdt het fittinghuis tegen, de andere draait de moer. Handvast plus ongeveer één tot anderhalve slag is genoeg bij koper. Blijft het na een halve slag extra nog druppelen, dan is de ring vervormd of de buis beschadigd. Dan gaat de moer eraf, snijd je een centimeter van de buis en gebruik je een nieuwe knelring.
Teken met een stift af hoe diep de buis in de fitting moet. Bij het aandraaien schuift een buis makkelijk een paar millimeter terug, en dan klemt de ring half op de buis en half in het niets.
Een knelkoppeling is geen draadverbinding. De wartelmoer heeft geen dichtende draad, dus teflontape om die moer of om het buitendraad van het huis lost een lekkage niet op. Lekt het bij een knelkoppeling, dan zit het altijd bij de ring, de steunbus of de afkorting.
Persen, steken of solderen als alternatief
Persen is de manier waarop een installateur het doet en het is ook de enige verbinding die je zonder zorgen wegwerkt achter tegelwerk. Je schuift de buis tot aan de aanslag in de fitting, controleert dat door het kijkgaatje en perst hem in één keer aan met een perstang in het juiste bekprofiel. Een verkeerd profiel maakt een persing die er goed uitziet en toch niet dicht is.
Steekfittingen zijn de snelste optie: buis ontbramen, steunbus erin, insteken tot de aanslag en klaar. Ze werken beter dan hun reputatie, mits je de buis echt tot de aanslag duwt en de buitenkant gaaf en schoon is. Eén kras in de lengterichting op de plek waar de o-ring zit, is genoeg voor een druppelende verbinding. Wij houden ze in het zicht en niet in een dichtgezette wand.
Solderen blijft de goedkoopste techniek op koper en de sterkste als je het beheerst. De leiding moet dan wel kurkdroog zijn, want water in de buis houdt de temperatuur zo laag dat het tin niet vloeit. Wie eerder zink heeft gesoldeerd, herkent het principe: schoon schuren, vloeimiddel, gelijkmatig verwarmen en het tin zichzelf laten intrekken.
| Techniek | Wat je ervoor nodig hebt | Mag hij weggewerkt worden | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|
| Knelkoppeling | Twee sleutels, knelring en steunbus | Nee, houd hem bereikbaar | Scheef afgekorte buis of een vergeten steunbus |
| Persfitting | Perstang met het juiste profiel | Ja, als de persing gecontroleerd is | Een fitting die je vergeet te persen |
| Steekfitting | Alleen een ontkoppelclip om hem los te maken | Liever niet | Te ondiep ingestoken of een braam op de buis |
| Capillair solderen op koper | Brander, soldeertin, vloeimiddel en staalwol | Ja | Water in de leiding, waardoor het tin niet vloeit |
| Schroefverbinding met draad | Twee sleutels, teflontape of vlas met pasta | Nee | Teflon op een vlakke afdichting in plaats van een ring |
| Gelijmd pvc | Buisschaar, reiniger en drukbestendige lijm | Ja, buiten en drukloos binnen | Te weinig lijm of te snel water erop |
Aftakken voor een wasmachine, vaatwasser of kokendwaterkraan
Een apparaat aftakken doe je zelden rechtstreeks. Tussen het T-stuk en de slang hoort een afsluitbare kraan, zodat je de machine kunt loskoppelen zonder het hele huis droog te leggen. Voor een wasmachine en een vaatwasser is dat een machinekraan met 3/4 inch buitendraad, en die hoort een beluchter en een keerklep te hebben. Die beveiliging voorkomt dat vuil water uit de machine bij drukval terug de drinkwaterleiding in wordt gezogen.
Ga je van het T-stuk naar draad, dan heb je een tussenstuk nodig. Een puntstuk is knel aan de ene kant en buitendraad aan de andere, een schroefbus is knel met binnendraad. Dat is ook de weg als je kunststof buis op een kraan met knelaansluiting voor koper wilt zetten: eerst naar draad, dan met het juiste koppelstuk terug naar jouw buissysteem.
Bij een kokendwaterkraan zit de toevoer op het reservoir onder het aanrecht, meestal met 3/8 inch of een eigen knelaansluiting. Zet er een apart stopkraantje voor, want je wilt dat toestel kunnen afsluiten zonder aan de rest van de keuken te komen. Klopt de hartafstand van een opbouwkraan niet, dan corrigeer je dat niet in de leiding maar met een S-koppeling onder de kraan.
| Aansluiting | Draadmaat | Hoe hij afdicht | Wat je gebruikt |
|---|---|---|---|
| Machinekraan voor wasmachine of vaatwasser | 3/4 inch buitendraad | Vlak, tegen de rubberring in de slangwartel | De ring die bij de slang zit, geen teflon |
| Hoekstopkraan naar kraanflexibel | 3/8 inch | Vlak, met een rubber- of vezelring | Nieuwe ring bij hergebruik van de flexibel |
| Kraanflexibel op de kraan zelf | M10 of 3/8 inch | Vlak | Handvast plus een kwartslag, verder niet |
| Puntstuk of schroefbus op het T-stuk | 1/2 inch | Op de draad zelf | Teflontape in de draairichting, of vlas met pasta |
| Toevoer kokendwaterkraan | 3/8 inch of merkeigen knel | Vlak of knel, afhankelijk van het merk | Eigen stopkraantje ervoor zetten |
| Muurplaat of wandaansluiting | 1/2 inch binnendraad | Op de draad | Vlas met pasta houdt hier beter dan teflon |
Sluit een machine nooit aan op een kale aftakking. Een wasmachine of vaatwasser hoort achter een kraan met beluchter en keerklep te zitten. Zonder die beveiliging kan bij een drukval water uit de machine terug de leiding in, en dat is precies het water dat je later uit de keukenkraan drinkt.
Waar het T-stuk mag zitten in wand en vloer
Een verbinding die je los kunt draaien, hoort bereikbaar te blijven. Knelkoppelingen en steekfittingen dicht metselen of onder de tegels wegwerken is vragen om een muur die je over vijf jaar weer open moet hakken. Moet er echt een verbinding de wand in, dan maak je die geperst of gesoldeerd, of je zet er een luikje voor.
Leg je nieuwe leidingen in sleuven, dan gaat er mantelbuis omheen. Bij warm water vangt die de uitzetting op, bij koud water voorkomt hij dat de leiding tegen koud stucwerk aan gaat zweten. En bij allebei kun je de buis er later uit trekken en vervangen zonder te slopen. De sleuf wordt daardoor breder, dus frees hem meteen ruim genoeg. De rest van de aanpak staat bij het aanleggen van een waterleiding.
Houd afstand tot elektra en houd warm en koud uit elkaar. Liggen ze naast elkaar in dezelfde sleuf, dan warmt de koude leiding op en staat er 's ochtends lauw water in. Een handbreedte ertussen scheelt merkbaar. Maak een foto van de leiding met een rolmaat erlangs voordat het stucwerk erover gaat, want die foto is over drie jaar meer waard dan je geheugen.
Aftakken achter een keukenkast of ombouw
De prettigste plek voor een T-stuk is achter een kastje met een uitneembare bodem of achter een badombouw met luik. Je hebt er ruimte om twee sleutels te draaien en je ziet een beginnende lekkage voordat de vloer nat is. Zit de leiding zo krap dat je de wartelmoer niet rond krijgt, verplaats de aftakking dan een stuk in plaats van scheef te werken. Een fitting die je onder een hoek aandraait, is de meest voorspelbare lekkage die er is.
Water afsluiten, aftappen en de aftakking dichtzetten
Draai de hoofdkraan bij de watermeter dicht en open daarna het laagste tappunt in huis, vaak de buitenkraan of de wasmachinekraan. Zet ook een kraan op de bovenste verdieping open, want dan loopt de leiding echt leeg in plaats van dat er een kolom water blijft hangen. Reken op een halve emmer die alsnog uit een doorgeknipte leiding komt.
Ouder wordende hoofdkranen hebben de vervelende gewoonte om na jaren stilstand niet meer helemaal dicht te gaan. Blijft er een straaltje lopen, forceer hem dan niet verder. Bevries de leiding of laat de hoofdkraan vervangen voordat je verder werkt. Meer over de vervolgstappen en het tijdelijk dichtzetten van een leiding lees je bij het afdoppen van een waterleiding.
Gebruik je de derde poot van het T-stuk voorlopig niet, dan zet je er een eindstop of een afgedopte kraan op. Een dichtgeknepen stuk buis of een propje is geen afdichting. Wat er verder bij dit soort werk aan leidingen komt kijken, staat gebundeld bij sanitair en loodgieterswerk.
Lekt de nieuwe verbinding, dan zit het meestal hier
Zet het water er langzaam op en houd er een droge, witte doek onder. Een beginnende lekkage bij een knelkoppeling is vaak een vochtige rand die je met je vinger niet voelt maar op papier wel ziet. Laat de druk minstens een uur staan en kijk daarna nog een keer, want een fitting die net niet klemt houdt het eerste kwartier vaak nog wel.
De vier oorzaken die we het vaakst tegenkomen: een vergeten steunbus, een scheef afgekorte buis, een oude knelring die hergebruikt is, en teflontape op een verbinding die vlak afdicht. Dat laatste komt veel voor bij slangwartels. Daar hoort een rubber- of vezelring in, en tape lost er niets op. Waar tape wél zin heeft en hoe je hem aanbrengt, staat bij het gebruik van teflontape op draad.
Merk je na de aftakking dat de straal bij een tappunt slapper is geworden, dan is het T-stuk zelden de boosdoener. Kijk eerst of er een perlator dichtzit met kalk of gruis dat bij het aftappen is losgekomen. Blijft het bij alle kranen minder, dan speelt er iets in de hele installatie en helpt de aanpak bij het verhogen van de waterdruk je verder.
Zo zet je een T-stuk in een bestaande leiding
Deze volgorde werkt op koper en op meerlagenbuis, met knel- of persfittingen.
-
Kies de plek en meet de ruimte
Zoek een recht stuk buis waar je met twee sleutels omheen kunt en dat bereikbaar blijft. Reken minstens tien centimeter vrije lengte, want het T-stuk is breder dan het gaatje dat je in gedachten had. Kijk ook waar de aftakking straks langs moet lopen.
-
Sluit het water af en maak de leiding leeg
Hoofdkraan dicht, laagste tappunt open en een kraan boven open om lucht toe te laten. Zet een emmer en handdoeken klaar onder de werkplek. Bij een leiding die je gaat solderen, moet hij echt droog zijn en niet alleen leeg.
-
Bepaal buismaat en systeem en koop het juiste T-stuk
Meet de buitendiameter en kijk of het koper, meerlagenbuis of PEX is. Koop het T-stuk in hetzelfde systeem als de buis en neem een paar losse knelringen en steunbussen mee. Die kosten bijna niets en schelen een tweede rit.
-
Kort de buis haaks af en ontbraam hem
Gebruik een buisschaar of een pijpsnijder, geen zaag. Verwijder de braam aan de binnenkant en maak meerlagenbuis met de kalibreerstift weer rond. Een ovale of gerafelde buiskop is de reden dat een knelring niet rondom afdicht.
-
Schuif de onderdelen in de goede volgorde
Eerst de wartelmoer over de buis, dan de knelring met de conische kant naar de fitting, dan de steunbus in de buis bij kunststof. Teken de insteekdiepte af met een stift, zodat je bij het aandraaien ziet of de buis terugschuift.
-
Draai aan of pers de fitting
Bij knel houd je het fittinghuis met een tweede sleutel tegen en draai je handvast plus ongeveer anderhalve slag. Bij pers controleer je eerst door het kijkgaatje of de buis tot de aanslag zit, en dan pers je in één beweging. Loop daarna alle drie de aansluitingen langs, want de vergeten persing zit altijd op de poot waar je niet aan dacht.
-
Maak de aftakking af of dop hem tijdelijk af
Zet er een machinekraan met beluchter en keerklep op, of een eindstop als het tappunt later komt. Draaiverbindingen dicht je af met teflontape of vlas met pasta, wartels met een vlakke ring.
-
Zet het water erop en controleer voordat je dichtmaakt
Open de hoofdkraan langzaam en laat de lucht via de kranen ontsnappen. Voel en kijk met een droge doek langs alle verbindingen. Laat het minstens een uur onder druk staan en controleer nog een keer voordat er een plint, een kastbodem of stucwerk overheen gaat.
Maatvoering
De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens
| Ruimte of vakgebied | Onderdeel | Gangbare maat | Marge die in de praktijk werkt | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|---|
| Sanitair | Wastafel, bovenkant | 85 cm boven de vloer | 80 tot 90 cm | Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm. |
| Sanitair | Wastafelkraan, uitloop | 25 tot 30 cm boven de wastafelrand | wat past bij de kom | Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder. |
| Sanitair | Fonteintje in het toilet | 80 tot 85 cm | 75 tot 90 cm | Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is. |
| Sanitair | Toiletpot, bovenkant zitting | 40 tot 43 cm | 38 tot 48 cm | Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger. |
| Sanitair | Hangend toilet, onderkant pot | 40 cm boven de vloer | 38 tot 45 cm | De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast. |
| Sanitair | Toiletrolhouder | 70 cm hoog, 25 cm voor de pot | 60 tot 80 cm | Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit. |
| Sanitair | Douchekraan, thermostaat | 100 tot 110 cm | 95 tot 120 cm | Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan. |
| Sanitair | Doucheglijstang, bovenkant | 180 tot 200 cm | afhankelijk van de lengste gebruiker | Reken op minstens 20 cm boven de kruin. |
| Sanitair | Regendouche, onderkant kop | 205 tot 215 cm | 200 tot 220 cm | Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd. |
| Sanitair | Handdoekradiator, onderkant | 20 tot 30 cm boven de vloer | 15 tot 40 cm | Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen. |
| Sanitair | Afvoer wastafel, muurdoorvoer | 50 tot 55 cm | 45 tot 60 cm | Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling. |
| Elektra | Stopcontact in een woonruimte | 30 cm hart boven de vloer | 25 tot 40 cm | Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen. |
| Elektra | Stopcontact boven een aanrechtblad | 115 tot 125 cm | 10 tot 20 cm boven het blad | Uit de spatzone van de kraan blijven. |
| Elektra | Lichtschakelaar | 105 cm hart boven de vloer | 90 tot 120 cm | Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld. |
| Elektra | Deurklink | 100 cm hart boven de vloer | 95 tot 105 cm | Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen. |
| Elektra | Meterkast, groepenkast | 150 tot 180 cm | bereikbaar zonder trapje | De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn. |
| Elektra | Wandcontactdoos buiten | minimaal 30 cm boven maaiveld | hoger bij kans op opspattend water | Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten. |
| Elektra | Bedrade deurbel, drukknop | 110 tot 130 cm | 100 tot 140 cm | Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel. |
| Elektra | Wandlamp naast een spiegel | 160 tot 170 cm | op ooghoogte van de gebruiker | Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven. |
| Elektra | Televisieaansluiting | 40 cm of op de hoogte van het scherm | afhankelijk van de opstelling | Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm. |
| Keuken | Werkblad, bovenkant | 90 tot 95 cm | 85 tot 100 cm | Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger. |
| Keuken | Bovenkasten, onderkant | 50 tot 60 cm boven het blad | 45 tot 65 cm | Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken. |
| Keuken | Afzuigkap boven een elektrische kookplaat | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht. |
| Keuken | Afzuigkap boven een gaspit | 65 cm | 65 tot 75 cm | Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam. |
| Keuken | Plint onder de keukenkasten | 10 tot 15 cm | standaard 15 cm | Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan. |
| Keuken | Inbouwoven op ooghoogte | onderkant op 85 tot 90 cm | naar de gebruiker | Scheelt bukken met een hete plaat in je handen. |
| Trap | Trapleuning | 90 cm boven de voorkant van de trede | 85 tot 100 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer. |
| Trap | Leuning langs een bordes | 100 cm | 90 tot 110 cm | Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap. |
| Trap | Optrede, hoogte per trede | 18 tot 20 cm | maximaal 21 cm binnen een woning | Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste. |
| Trap | Aantrede, diepte van de trede | 22 tot 24 cm | minimaal 22 cm | Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm. |
| Trap | Vrije doorloophoogte boven de trap | 230 cm | minimaal 210 cm | Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond. |
| Trap | Spijlafstand van een balustrade | maximaal 10 cm | kleiner bij kinderen | Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen. |
| Deuren | Binnendeur, standaardmaat | 83 bij 201,5 cm | 78 tot 93 cm breed | De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad. |
| Deuren | Voordeur, standaardmaat | 88 bij 201,5 cm | 83 tot 100 cm breed | Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator. |
| Deuren | Speling onder een binnendeur | 1 tot 1,5 cm | 2 cm bij mechanische ventilatie | De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet. |
| Deuren | Speling rondom in het kozijn | 3 mm | 2 tot 4 mm | Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt. |
| Deuren | Scharnieren, afstand tot de hoek | 20 cm van boven en onder | 15 tot 25 cm | Bij een zware deur een derde scharnier in het midden. |
| Ventilatie | Ventilatierooster in een raam | boven in het kozijn | op de bovenregel | Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder. |
| Ventilatie | Afzuigpunt in een badkamer | hoog in de ruimte | 20 tot 30 cm onder het plafond | Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet. |
| Ventilatie | Muurrooster kruipruimte | net boven het maaiveld | minimaal 15 cm | Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht. |
| Ventilatie | Dakdoorvoer, afstand tot de nok | minimaal 50 cm | afhankelijk van het type | Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind. |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Voordat je de kast weer dichtzet
Uit de praktijk
Een vaatwasser die met een Y-stuk op de keukenleiding zou komen
Het plan was helder opgeschreven: de flexibele slang van de keukenkraan eraf, een Y-stuk op de waterleiding, daarop een machinekraan met beluchter en keerklep, en de kraanflexibel weer terug. De leiding onder het aanrecht bleek meerlagenbuis van 16 mm. Daar liep het spaak, want de kraanflexibel eindigt in een 3/8 inch wartel en die past nergens op een fitting voor 16 mm buis.
De weg die overbleef was een T-stuk 16 mm knel, met op de aftakking een schroefbus naar 1/2 inch en daarop de machinekraan. Alleen zat de bestaande hoekstopkraan al op een prima plek. We hebben die vervangen door een hoekstopkraan met een extra machineaansluiting van 3/4 inch. Geen buis doorgeknipt, geen perstang gehuurd, en de vaatwasser had een eigen afsluiter. Het T-stuk bleef in de doos.
Het splitsstuk dat volgens de bewoner betekende dat de muur open moest
De wasmachine zat aan een draaikraantje dat de monteur ooit met een blauw verbindingsstuk had gemonteerd, vlak bij de wand. De gedachte was dat de hele kraan eraf moest om er een splitsstuk op te zetten, en dat er dus gehakt moest worden. Dat hoefde niet: het splitsstuk komt op de uitloop van de kraan, precies waar nu de wasmachineslang zit.
Twee dingen maakten het verschil. Bij het losdraaien van de slang hebben we de kraan met een tweede sleutel tegengehouden, zodat de verbinding in de wand niet meedraaide. En op de vlakke afdichting van de wartel ging een nieuwe rubberring in plaats van teflontape. Er kwam een splitsstuk met twee losse kraantjes op, zodat de wasmachine dicht kan terwijl het tweede apparaat blijft draaien.
PEX die met teflon op een knelkoppeling voor koper werd gedraaid
Een nieuwe waterleiding was aangelegd in 16 mm PEX, maar de kokendwaterkraan had aansluitingen met knelkoppelingen die om een koperen buis vragen. Het idee was om de wartelmoer eraf te draaien, er een PEX-aansluitstuk met binnendraad in te schroeven en dat met teflontape af te dichten. Dat werkt niet: de draad van zo'n wartelmoer is er om een knelring aan te drukken, niet om zelf af te dichten.
De oplossing kostte twee kleine onderdelen. Op de knelaansluiting van de kraan ging een messing puntstuk 15 mm knel met 1/2 inch buitendraad, met de originele knelring erin. Daarop kwam een koppeling 16 mm knel met 1/2 inch binnendraad voor de PEX, met steunbus. Op die draadverbinding is de teflontape wel op zijn plaats, en er hoefde geen koperen buis of soldeerbrander aan te pas te komen.
Een aftakking voor een kokendwaterkraan die onder het aanrecht bleef
Onder een aanrecht zat de toevoer van de vaatwasser al net boven de sifon, en het reservoir van de kokendwaterkraan moest er ook nog bij. De eerste gedachte was om de leiding op te hogen en er een stuk met twee tuiten in te zetten. Dat had betekend dat de hele koudwaterleiding verlegd moest worden voor twee apparaten die vlak bij elkaar staan.
Wat we uiteindelijk deden was eenvoudiger: één T-stuk in de bestaande koude leiding, met daarop een klein verdeelstukje met twee afsluitbare kraantjes. De vaatwasser kreeg de ene, het reservoir de andere met een eigen stopkraantje op 3/8 inch. Alles bleef binnen de kastbreedte en achter de uitneembare bodem, dus je komt er nog bij zonder de kast te slopen.
Veelgemaakte fouten
De steunbus in kunststof buis vergeten
Zonder die messing huls in de buis knijpt de knelring de wand samen in plaats van hem te klemmen. De verbinding voelt bij het aandraaien stevig aan en gaat de eerste uren gewoon goed. Het gaat druppelen zodra de druk oploopt of de buis een keer opwarmt, en dan zit de kast al dicht.
De buis met een ijzerzaag of een kniptang afkorten
Een zaag laat bramen achter en een kniptang drukt de buis ovaal. Beide zorgen ervoor dat de knelring nergens rondom aanligt. Gebruik een buisschaar op kunststof en een pijpsnijder op koper, ontbraam de binnenkant en kalibreer meerlagenbuis met de bijbehorende stift.
Teflontape gebruiken op een verbinding die vlak afdicht
Wartels van slangen en kraanflexibels dichten af op een rubber- of vezelring, niet op de draad. Tape doet daar niets en gaat vaak juist in de weg zitten, waardoor de ring scheef ligt. Teflon of vlas hoort thuis op draadverbindingen die op de draad zelf afdichten.
De wartelmoer veel te ver aandraaien
Lekt het een beetje, dan is de reflex om nog een halve slag te geven. Daarmee vervorm je de knelring en snijd je hem in de buis, en na de derde poging lekt het harder dan aan het begin. Draai de moer los, kort een centimeter van de buis en zet er een nieuwe ring op.
Een demontabele koppeling in de wand of vloer wegwerken
Een knelkoppeling of steekfitting achter tegels of onder een dekvloer is niet te controleren en niet na te draaien. Als hij ooit gaat lekken, kost het je de vloer of de wand. Wat je dichtmaakt, is geperst of gesoldeerd, en al het andere blijft bereikbaar of krijgt een luikje.
Fittingen en buis van verschillende merken mengen
Meerlagenbuis van 16 mm bestaat met verschillende wanddiktes en de fittingen zijn daarop afgestemd. Een fitting die net iets te ruim zit, klemt op één punt en lekt langzaam. Houd binnen één systeem, of controleer wat de fabrikant voor die combinatie vrijgeeft.
Een machine rechtstreeks op de aftakking zetten
Zonder tussenkraan kun je de machine niet loskoppelen zonder het hele huis af te sluiten. En zonder beluchter en keerklep kan er bij een drukval water uit de machine terug de drinkwaterleiding in. Een machinekraan met beide erin kost een paar tientjes.
Een poot van het T-stuk vergeten te persen
Een T-stuk heeft drie aansluitingen en de derde is degene waar je niet meer aan denkt als de eerste twee zitten. Een niet geperste fitting houdt soms nog even, en begeeft het dan alsnog. Loop na het persen alle drie de poten met je vinger langs en controleer de indruk van de bek.
Veelgestelde vragen
Wat is een T-stuk in een waterleiding precies?
Het is een fitting met drie openingen in de vorm van een T. Twee openingen liggen in het verlengde van de bestaande leiding, de derde staat er haaks op en vormt de aftakking. Je knipt de leiding op de gewenste plek door en zet het T-stuk ertussen. Ze bestaan voor koper, meerlagenbuis, PEX en pvc, en per systeem met knel-, pers-, steek- of soldeeraansluiting.
Wat is het verschil tussen een T-stuk en een Y-stuk waterleiding?
Een T-stuk komt in de leiding zelf en takt haaks af. Wat mensen in huis een y stuk waterleiding noemen, is meestal het messing splitsstuk met 3/4 inch draad dat je op een bestaande machinekraan schroeft. Daarbij hoeft er geen buis open, maar hangen er wel twee slangen aan één kraantje. Voor een aansluiting die blijft zitten, geeft een T-stuk met een eigen kraan minder gedoe.
Kan ik een t-stuk waterleiding met knelkoppeling zelf monteren?
Ja, dat is de reden dat knelfittingen bestaan. Je hebt alleen twee sleutels nodig en geen dure perstang. De voorwaarden zijn dat de buis haaks is afgekort en ontbraamd, dat er bij kunststof een steunbus in zit, en dat de koppeling bereikbaar blijft. Weggewerkt achter tegels of onder een dekvloer hoort een knelkoppeling niet.
Welke maat T-stuk heb ik nodig voor mijn waterleiding?
Meet de buitendiameter van de buis. Koper in woningen is meestal 15 mm en op de hoofdleiding soms 22 mm. Meerlagenbuis en PEX zijn doorgaans 16 mm, met 20 mm op hoofdleidingen. Bij kunststof telt ook de wanddikte mee, want 16 x 2 mm en 16 x 2,25 mm vragen om verschillende fittingen. Neem het afgeknipte stukje buis mee naar de winkel.
Mag een waterleiding T-stuk in de muur of onder de vloer weggewerkt worden?
Alleen als de verbinding niet te demonteren is, dus geperst of gesoldeerd. Een knelkoppeling of een steekfitting hoort bereikbaar te blijven, want die kun je moeten natrekken of vervangen. Zit er geen andere plek, maak dan een inspectieluikje. Leg de leiding in de sleuf bovendien in mantelbuis, dan kun je hem later vervangen zonder de wand te slopen.
Heb ik echt een perstang nodig of kan het ook zonder?
Zonder kan prima met knel- of steekfittingen, mits alles bereikbaar blijft. Een perstang wordt pas nodig als de verbinding onder tegelwerk of in een vloer verdwijnt, of als je meerdere aftakkingen achter elkaar maakt. Huren kost ongeveer wat een dag gereedschap kost, en let er dan op dat het bekprofiel bij jouw fittingmerk hoort.
Kan ik een wasmachine en een vaatwasser op één kraan aansluiten?
Dat kan met een splitsstuk op de machinekraan, het liefst een uitvoering met twee losse afsluiters. Houd de kraan bij het monteren met een tweede sleutel tegen, anders draait de verbinding in de wand mee. Beide machines samen trekken nooit tegelijk vol, dus de doorstroming is zelden het probleem. Wat wel telt, is dat er een beluchter met keerklep in de kraan zit.
Mag ik teflontape om een knelkoppeling wikkelen?
Nee, en het helpt ook niet. Een knelkoppeling dicht af doordat de knelring rondom in de buis wordt geperst, niet op de draad van de wartelmoer. Lekt hij, dan zit de oorzaak bij een scheve afkorting, een hergebruikte ring of een ontbrekende steunbus. Teflontape hoort op draadverbindingen die op de draad zelf afdichten, zoals een puntstuk in een muurplaat.
Waarom lekt mijn nieuwe T-stuk pas na een dag?
Dat patroon wijst bijna altijd op een verbinding die net niet rondom klemt. Zolang de druk constant is, houdt hij het; bij de eerste drukstoot of bij warm water dat de buis laat uitzetten, gaat hij door. Draai de koppeling los, controleer de knelring en de steunbus, kort een centimeter van de buis en monteer opnieuw met een nieuwe ring.
Kan ik een T-stuk op een loden of stalen leiding zetten?
Op lood doen we dat niet. Loden waterleiding hoort vervangen te worden en niet uitgebreid, en het materiaal is te zacht om betrouwbaar op te klemmen. Op verzinkte stalen buis kan het met messing draadfittingen, maar oude draadverbindingen zitten muurvast en breken makkelijk. Vaak is een stuk vervangen door koper of meerlagenbuis minder werk dan worstelen met de oude draad.
Wat kost een T-stuk voor een waterleiding?
Een knel-T-stuk voor 15 mm koper of 16 mm meerlagenbuis ligt rond de vijf tot vijftien euro. Persfittingen zijn iets duurder, steekfittingen wat meer. Met de bijkomende onderdelen, een machinekraan met beluchter en keerklep en een paar meter buis, kom je voor een complete aftakking meestal tussen de dertig en zestig euro uit.
Wordt de waterdruk minder door een extra aftakking?
De statische druk verandert niet, maar bij gelijktijdig gebruik kan de straal wat afnemen. Merkbaar wordt dat pas als de leiding krap is bemeten of als er veel bochten in zitten. Is de straal na de klus bij één kraan minder, kijk dan eerst of de perlator vol kalkgruis zit dat bij het aftappen is losgekomen. Bij alle kranen tegelijk speelt er iets in de hele installatie.
Moet ik het water in het hele huis afsluiten voor deze klus?
Meestal wel, tenzij er vlak voor de werkplek al een afsluiter zit. Draai de hoofdkraan bij de watermeter dicht, open het laagste tappunt om leeg te laten lopen en zet ook een kraan boven open zodat er lucht bij kan. Blijft er een straaltje lopen omdat de hoofdkraan niet meer helemaal dichtgaat, forceer hem dan niet en laat hem vervangen.
Wanneer je beter een vakman belt
Een T-stuk in een bereikbare leiding met knel- of steekfittingen is werk dat je zelf kunt doen. Er zijn vier situaties waarin wij de telefoon pakken.
De eerste is alles wat vóór de watermeter zit. Dat deel is van het waterbedrijf en daar mag je niet aan werken, ook niet om er een afsluiter bij te zetten. Loopt de hoofdkraan zelf door of lekt hij, dan bel je je waterbedrijf.
De tweede is loden leiding. Die hoort vervangen te worden en niet uitgebreid met een aftakking, en dat is werk voor een installateur die de hele streng meeneemt.
De derde is een aftakking die achter tegelwerk of onder een afgewerkte vloer verdwijnt. Kun je niet persen of solderen, laat het dan doen. Een lekkage op zo'n plek merk je pas als de vloer of het plafond eronder al is aangetast.
De vierde is een leiding die je niet leeg krijgt omdat de hoofdkraan niet meer sluit. Doorwerken met water in de leiding levert nooit een goede verbinding op en levert wel een ondergelopen keuken op.