Een Gira schakelaar aansluiten, per type uitgelegd

Hoe een Gira schakelaar is opgebouwd

Een Gira schakelaar is geen los product maar een stapeltje van drie delen: het inzetstuk met de klemmen, het afdekraam en de wip of toets. Het inzetstuk bepaalt wat de schakelaar doet, het raam en de wip bepalen alleen hoe hij eruitziet. Wat er elektrisch gebeurt is dus hetzelfde als bij ieder ander merk, en dat principe leggen we uit in ons overzicht van schakelaars en schakelingen.

Al die inzetstukken hebben dezelfde maat van 55 bij 55 millimeter. Daardoor passen de ramen van Standard 55, E2, E3, Esprit, Event en F100 allemaal op hetzelfde inzetstuk. Wil je later een andere afwerking, dan koop je alleen een nieuw raam en een nieuwe wip en laat je de bedrading met rust.

Dat is ook de reden dat je bij aankoop goed moet lezen wat je in handen hebt. Een doos met alleen een wip erin bevat geen klemmen, en een los inzetstuk zonder raam kun je niet afmonteren. Op de achterkant van elk inzetstuk staat het aansluitschema afgedrukt met de klemnummers erbij. Dat schema is leidend, want de nummering verschilt per functie.

Onderdeel	Wat het doet	Waar je op let bij aanschaf
Inzetstuk	Bevat de klemmen en het schakelmechaniek	De functie moet kloppen: enkelpolig, wissel, serie, kruis, jaloezie of standen
Afdekraam	Dekt de inbouwdoos af en houdt de wip op zijn plek	Aantal posities en horizontaal of verticaal, plus de serie en kleur
Wip of toets	Het deel dat je indrukt	Enkel, dubbel of met symbool, en passend bij de functie van het inzetstuk
Verlichtingselement	Zorgt voor het controlelampje in de wip	Met of zonder nulaansluiting, dat maakt hier het verschil
Inbouwdoos	Zit in de muur en draagt het inzetstuk	Diepte van 40 mm werkt prettiger dan de ondiepe variant van 25 mm
Opbouwbehuizing	Vervangt de inbouwdoos bij montage op de wand	Zelfde inzetstuk, andere behuizing, met of zonder spatwaterdichting

Zo kun je een Gira schakelaar demonteren zonder iets te breken

Zet eerst de juiste groep uit in de meterkast en controleer daarna met een tweepolige spanningszoeker of er echt geen spanning meer staat. Een schroevendraaier met een lampje erin is daar te onbetrouwbaar voor, want die geeft ook een lichtje bij een inductiespanning die niets voorstelt. Schakel bij twijfel de hele installatie uit in plaats van één groep.

Een Gira wip trek je er recht naar je toe af. Pak hem met duim en wijsvinger aan beide zijkanten beet en trek gelijkmatig, want als je aan één hoek wrikt breekt het klikje aan de andere kant. Bij een dubbele wip haal je beide helften los. Lukt het met de hand niet, wip dan met een platte schroevendraaier tegen de rand van het inzetstuk, nooit tegen het afdekraam of tegen de muur.

Daarna komt het afdekraam los, dat alleen door de wip op zijn plaats werd gehouden. Sommige series uit de designlijnen zijn met een schroefje vastgezet in plaats van geklikt, dus kijk even of je een schroefkop ziet voordat je gaat trekken. Het inzetstuk zelf zit met twee schroeven in de inbouwdoos, en meestal ook nog met spreidklauwen. Draai die klauwschroeven een paar slagen terug, dan klappen ze in en komt het inzetstuk vrij.

Maak nu een scherpe foto van de aangesloten draden voordat je er iets vanaf haalt. Plak er meteen een stukje tape omheen met een pen-aanduiding erop, zeker als er meer dan twee aders liggen. Schroefklemmen draai je gewoon los. Bij een steekklem duw je het ontgrendelnokje in met een smalle schroevendraaier terwijl je aan de draad trekt, of je draait de draad al wippend terug.

Welke draad op welke klem komt bij een enkelpolige schakelaar

Bij een gewone aan-uitschakelaar onderbreek je alleen de fase. De bruine ader vanuit de centraaldoos gaat op de ingangsklem, de zwarte ader naar de lamp gaat op het schakelpunt. De nul loopt buiten de schakelaar om en zit met een lasklem in de doos doorverbonden naar het armatuur. Hoe die kant van het verhaal in elkaar zit, staat bij een lamp op een schakelaar aansluiten.

De volgorde is een voorschrift en geen voorkeur. Zet je de fase op het schakelpunt en de schakeldraad op de ingang, dan gaat het licht gewoon aan en uit en merk je niets. Maar dan staat er nog steeds spanning op de fitting als de schakelaar uit is, en dat is precies de situatie waarin iemand later een lamp vervangt en een tik krijgt. Bij een wisselschakeling werkt de omgekeerde aansluiting bovendien helemaal niet.

Het aardedraad hoort in de doos door te lopen naar het armatuur en naar eventuele andere onderdelen. Een kunststof inzetstuk heeft daar zelf geen klem voor, dus die verbinding maak je met een lasklem. De groen-gele ader gebruik je nooit ergens anders voor, hoe verleidelijk ook als je een ader tekortkomt.

Draad in de steekklemmen moet massief zijn, doorgaans 1,5 mm2 voor een lichtgroep. Ligt er soepele draad, gebruik dan adereindhulzen of kies een inzetstuk met schroefklemmen. Strip niet meer dan de aanslag aangeeft: koper dat buiten de klem uitsteekt is een kortsluiting die op je zit te wachten zodra je het inzetstuk in de doos duwt.

Type inzetstuk	Aantal aansluitpunten	Wat waar op komt
Enkelpolige schakelaar	Twee	Fase op de ingang, schakeldraad naar de lamp op het schakelpunt
Wisselschakelaar	Drie	Fase of correspondentie op de gemeenschappelijke klem, twee correspondentieaders op de schakelpunten
Serieschakelaar	Drie	Eén fase-ingang die intern naar beide helften gaat, twee schakeldraden naar de twee lampen
Dubbele wisselschakelaar	Zes	Twee gescheiden helften, dus de fase naar beide middelste klemmen doorlussen
Kruisschakelaar	Vier	Twee correspondentieaders in, twee correspondentieaders door
Jaloezieschakelaar	Drie	Fase op de ingang, twee uitgangen naar de richtingsaders van de motor
Driestandenschakelaar	Vier tot zes	Doorverbonden fasezijde, twee schakeluitgangen naar midden en hoog

Dubbele inzetstukken en het doorlussen van de fase

Hier gaat het bij Gira het vaakst mis, en dat komt door een verschil dat je op het oog niet ziet. Een serieschakelaar heeft één fase-ingang die intern naar allebei de helften loopt. Een dubbel inzetstuk met twee wissels of twee tasters heeft twee volledig gescheiden circuits, ook al zit alles in één behuizing. Op zo'n dubbele wissel zijn de middelste klemmen de fase-ingang van elke helft, en de klemmen boven en onder zijn de schakelpunten.

Wil je met zo'n dubbel inzetstuk twee lampen op dezelfde groep schakelen, dan moet je de fase dus naar beide middelste klemmen brengen. Eén bruine ader komt vanuit de doos binnen, en daarvandaan leg je een kort lusje van 1,5 mm2 naar de middelste klem van de andere helft. Vergeet je dat, dan werkt de ene lamp wel en doet de andere helemaal niets, wat mensen vaak voor een defect inzetstuk aanzien.

Schakel je met deze schakelaar gewoon twee lampen aan en uit, zonder een tweede bedieningspunt, dan maakt het niet uit of de zwarte schakeldraad op de bovenste of de onderste klem komt. Beide zijn schakelpunt van dezelfde helft. Zodra er een tweede schakelaar bij komt ligt dat anders, want dan hangen er correspondentieaders aan en is de indeling wel bepalend. Hoe die schakeling in elkaar zit lees je bij het aansluiten van een wisselschakelaar en, met twee bedieningspunten voor één lamp, bij de hotelschakeling met twee wisselschakelaars.

Bij een combinatie van een schakelaar met een stopcontact in één raam speelt hetzelfde doorluslusje. Het stopcontact heeft zijn eigen fase, nul en aarde nodig en hangt niet achter de schakelaar. Neem de fase daarvoor niet van het schakelpunt maar van de ingangsklem, anders valt je stopcontact zonder spanning zodra het licht uit gaat. De rest van die aansluiting staat bij een stopcontact aansluiten.

Twee lampen op één schakelaar of twee losse groepen

Twee lampen die altijd samen aan gaan hoeven geen dubbel inzetstuk. Dan sluit je beide zwarte aders aan op hetzelfde schakelpunt, of beter nog: je verbindt ze in de centraaldoos met een lasklem en trekt één schakeldraad naar de schakelaar. Dat houdt de klem in de schakelaar vrij en scheelt gefrunnik in een volle doos. Moeten ze los bediend worden, dan is een serieschakelaar met twee schakelpunten meestal de eenvoudigere keuze dan een dubbele wissel.

Wat een Gira schakelaar met controlelampje nodig heeft

Een Gira schakelaar met lampje bestaat in twee smaken, en dat verschil bepaalt of je een nul nodig hebt. Bij een oriëntatielicht zit er een glimlamp- of ledelement tussen de twee klemmen. Dat brandt juist als de schakelaar uit staat, want dan loopt er een minieme stroom door het element en door de lamp. Zo vind je 's nachts de schakelaar in de gang. Aansluiten hoef je er niets extra's voor: je klikt het element op het inzetstuk en bedraadt de schakelaar zoals altijd.

De andere variant is de controleschakelaar, waarbij het lampje juist brandt als het licht aan staat. Handig voor een buitenlamp of de schuur die je vanuit huis niet ziet. Hiervoor heeft het verlichtingselement een aparte nulaansluiting nodig, en die moet dus in de schakelaarsdoos aanwezig zijn. In veel oudere woningen ligt er geen nul in de schakelaarsdoos, en dan houdt het op bij het oriëntatietype.

Het bekendste probleem bij een Gira schakelaar met controlelampje is de ledlamp die na het uitschakelen blijft nagloeien of om de zoveel seconden opflikkert. De reststroom van het glimlampje is te klein om een gloeilamp te laten branden, maar hij laadt wel de condensator in de driver van een ledlamp op. Zodra die vol is, geeft de lamp een pulsje en begint het opnieuw.

Er zijn drie manieren die daar werkelijk iets aan doen. Kies een verlichtingselement met nulaansluiting, zodat de stroom niet meer via de lamp loopt. Of plaats bij het armatuur een ontstoringscondensator parallel over de lamp, die de reststroom wegneemt. Werkt geen van beide, dan is een ander merk ledlamp met een minder gevoelige driver soms de simpelste oplossing. Dezelfde reststroomkwestie speelt trouwens bij het aansluiten van een dimmer op ledverlichting.

Het schema van een Gira jaloezieschakelaar en een rolluikschakelaar

Een Gira jaloezieschakelaar aansluiten is eenvoudig, op één eigenschap na. Het inzetstuk is mechanisch vergrendeld: er kan nooit tegelijk spanning op omhoog en omlaag staan. Dat is geen extraatje maar de bescherming van de motor, want een buismotor die van twee kanten tegelijk wordt aangestuurd brandt door.

Het schema is simpel. De fase komt op de ingangsklem, en de twee uitgangsklemmen gaan naar de twee richtingsaders van de motor. De motorkabel is meestal vieraderig: blauw is de nul, groen-geel de aarde, en de twee resterende aders zijn de draairichtingen. Nul en aarde gaan niet via de schakelaar maar rechtstreeks door in de aansluitdoos, met lasklemmen. Draait het rolluik na het inschakelen de verkeerde kant op, dan wissel je die twee richtingsaders om op de schakelaar.

Voor een rolluikschakelaar aansluiten geldt exact hetzelfde inzetstuk en hetzelfde schema. Het verschil zit alleen in de toepassing en in de wip met de bijbehorende pijltjes. Wel is er verschil tussen een schakelaar en een taster. De schakelaar blijft in stand staan tot de eindschakelaar in de motor de boel stopt. Een taster veert terug en laat de motor alleen lopen zolang je drukt.

Twee bedieningspunten op één motor kun je niet oplossen door twee jaloezieschakelaars parallel te zetten. Zet de ene op omhoog en de andere op omlaag, dan staat er wel degelijk op beide richtingen spanning en gaat de motor eraan, mechanische vergrendeling of niet. Wil je vanaf twee plekken bedienen, dan gebruik je jaloezietasters met een besturingsrelais of een module die de sturing overneemt.

Ader	Kleur in de motorkabel	Waar hij naartoe gaat
Fase-ingang	Bruin vanuit de voeding	Ingangsklem van het jaloezie-inzetstuk
Richting omhoog	Zwart of bruin uit de motor	Bovenste uitgangsklem van het inzetstuk
Richting omlaag	Zwart of grijs uit de motor	Onderste uitgangsklem van het inzetstuk
Nul	Blauw	Rechtstreeks doorverbinden in de doos, niet via de schakelaar
Aarde	Groen-geel	Rechtstreeks naar de motor en naar de rest van de installatie

Waarom een Gira ventilatorschakelaar geen uit-stand hoort te hebben

Een Gira ventilatorschakelaar voor mechanische ventilatie werkt anders dan een gewone lichtschakelaar, en die verwarring levert de meeste vragen op. Een standaard ventilatiebox heeft drie standen: laag, midden en hoog. De laagstand hangt permanent onder spanning en draait dus altijd. De schakelaar zet daar midden of hoog overheen.

Op een Gira driestandenschakelaar zijn de contacten aan één zijde onderling doorverbonden. Die zijde is je fase-ingang, en je hoeft er dus maar één bruine ader op te zetten. De twee schakeluitgangen gaan naar de klemmen voor midden en hoog op de box. In de laagste stand van de schakelaar wordt er niets geschakeld, en toch draait de ventilator, omdat de laagklem zijn spanning rechtstreeks krijgt.

Een vierstandenschakelaar met een echte uit-stand hoort hier niet. Bij een oudere box met wisselstroommotor haal je daarmee de spanning van de laagstand af en staat de ventilatie helemaal stil, wat in een goed dichtgemaakte woning ongewenst is. Bij een modernere box met een gelijkstroommotor is het effect nog vervelender: die box heeft de permanente spanning op de laagaansluiting nodig als voeding voor de besturing. Zonder die spanning reageert hij ook niet meer op midden en hoog, en dan lijkt het alsof er standen defect zijn.

Werkt er iets niet, meet dan of er 230 volt staat op de ader naar de laagklem terwijl de schakelaar in de laagste stand staat. Is die spanning er wel en staat de ventilator toch stil, dan zit het aan de box en niet aan de schakelaar. Controleer ook met een velletje papier bij het afzuigventiel of hij misschien gewoon heel stil op laag draait. De volledige bedrading en de verschillen tussen boxtypen staan bij de driestandenschakelaar voor mechanische ventilatie.

Stand	Wat de schakelaar doet	Wat de box doet
Stand 1, laag	Schakelt geen van de twee uitgangen in	Draait op de laagstand, gevoed via de permanente aansluiting
Stand 2, midden	Zet spanning op de eerste schakeluitgang	Schakelt over naar de middenstand
Stand 3, hoog	Zet spanning op de tweede schakeluitgang	Draait op vol vermogen, bedoeld voor douchen en koken
Uit-stand op een vierstandenmodel	Onderbreekt ook de voeding van de laagstand	Oudere box valt stil, nieuwere box met gelijkstroommotor reageert nergens meer op

Montage met een Gira opbouw schakelaar in schuur, garage en badkamer

Is er geen inbouwdoos in de muur, bijvoorbeeld in een schuur, garage of op een betonwand, dan gebruik je een opbouwbehuizing. Bij Gira is dat een kunststof kastje in dezelfde maatvoering, waar hetzelfde inzetstuk in past dat je ook in de muur zou zetten. Je koopt dus niet een compleet andere schakelaar maar een andere behuizing eromheen.

Voor buiten en voor natte ruimtes bestaat er een weerbestendige lijn met een afdichting rondom en een klapdeksel. Die haalt spatwaterdichtheid, wat voldoende is voor een gevel of een carport, maar niet voor plekken waar met een hogedrukspuit gewerkt wordt. Let bij montage op de kabelinvoer: prik het membraan of de wartel door in de maat van je kabel, niet ruimer. Een te grote opening laat vocht en insecten binnen en dan is de hele afdichting zinloos.

Monteer de behuizing met de invoer aan de onderzijde, zodat water dat langs de kabel loopt eraf druipt in plaats van naar binnen. Op hout schroef je rechtstreeks, op steen met pluggen. Welke kabel je buiten of ondergronds mag gebruiken zoek je op in onze draad- en kabelkiezer per situatie, want daar zit meer verschil in dan de meeste mensen denken.

In een badkamer gelden zones. Vlak bij en in het bad of de douche hoort geen schakelaar, en verder van het water af wel, mits spatwaterdicht uitgevoerd. De gebruikelijke montagehoogte van 105 centimeter en de andere maten die je hierbij nodig hebt staan in de tabel met standaardmaten voor schakelaars en stopcontacten. Hang je meerdere verbruikers aan dezelfde groep, kijk dan met de groepencalculator of die groep het aankan.

Situatie	Uitvoering	Waar je op let
Droge binnenruimte	Gewoon inbouwinzetstuk met raam	Inbouwdoos van 40 mm diep werkt prettiger bij veel aders
Schuur of garage zonder inbouwdoos	Opbouwbehuizing met standaardinzetstuk	Invoer aan de onderkant en de kabel netjes vastzetten
Buitengevel of carport	Weerbestendige opbouwuitvoering met klapdeksel	Afdichting rondom en de wartel op maat van de kabel
Badkamer buiten de natte zone	Spatwaterdichte uitvoering	Niet binnen handbereik van het bad of de douche plaatsen
Kruipruimte of kelder	Opbouw met afdichting	Rekening houden met condens aan de binnenzijde van de behuizing

Zo sluit je een Gira schakelaar aan

Deze volgorde werkt bij het vervangen van een bestaande schakelaar en bij een nieuwe schakelaar in een doos waar de draden al liggen.

1. Zet de groep uit en controleer of de spanning eraf is

   Schakel de automaat van de betreffende groep uit en houd daarna een tweepolige spanningszoeker tussen de aders. Kloppen de labels in de meterkast niet, wat vaak zo is na een verbouwing, zet dan de hoofdschakelaar om. Een lamp die blijft branden terwijl de groep uit is, betekent dat de armatuur op een andere groep hangt.

2. Haal de wip en het afdekraam eraf

   Trek de wip er recht naar je toe af, met gelijke kracht aan beide zijden. Het afdekraam komt daarna vanzelf los, tenzij jouw serie een schroefje heeft. Wrikken met een schroevendraaier tegen de muur of tegen het raam breekt vrijwel altijd iets af.

3. Maak het inzetstuk los en fotografeer de bedrading

   Draai de twee bevestigingsschroeven los en draai ook de klauwschroeven een paar slagen terug, zodat de spreidklauwen inklappen. Trek het inzetstuk voorzichtig naar buiten en maak een scherpe foto met de klemnummers zichtbaar. Plak daarna tape met een aanduiding om elke ader, want een foto helpt je niet als straks alle draden los in de doos hangen.

4. Zoek uit welke ader de fase is

   Bij nette bedrading is bruin de fase en zwart de schakeldraad naar de lamp. Kloppen de kleuren niet, meet dan met de groep weer even ingeschakeld welke ader spanning voert ten opzichte van de nul of de aarde, en schakel daarna direct weer uit. Werk je liever niet onder spanning, laat dit stuk dan door iemand doen die dat wel veilig kan.

5. Sluit de aders aan volgens het schema op het inzetstuk

   Fase op de ingangsklem, schakeldraad op het schakelpunt. Strip precies zo ver als de aanslag aangeeft, zodat er geen blank koper buiten de klem uitsteekt. Werk je met een dubbel inzetstuk, leg dan nu meteen het doorluslusje naar de middelste klem van de tweede helft. Trek daarna aan elke ader om te controleren of hij vastzit.

6. Vouw de draden terug en zet het inzetstuk waterpas vast

   Vouw de aders in een lus achter het inzetstuk in plaats van ze recht naar achteren te duwen, dan komen ze niet klem te zitten. Draai de bevestigingsschroeven aan tot het inzetstuk stevig zit en controleer met een klein waterpasje of hij recht staat. Scheve inzetstukken zie je door het raam heen, ook als het raam zelf wel recht hangt.

7. Klik het raam en de wip erop en test alle standen

   Zet de groep weer aan en test elke functie afzonderlijk. Bij een dubbel inzetstuk beide helften, bij een jaloezieschakelaar beide richtingen, bij een standenschakelaar alle standen op volgorde. Blijft er één helft dood, dan is de fase naar die kant vrijwel altijd de oorzaak.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Voordat je de wip erop klikt

• De fase zit op de ingangsklem en niet op het schakelpunt
• Bij een dubbel inzetstuk is de fase doorgelust naar beide middelste klemmen
• Er steekt nergens blank koper buiten een klem uit
• Elke ader zit vast, gecontroleerd door er licht aan te trekken
• De aarde is met een lasklem doorverbonden en nergens als schakeldraad gebruikt
• De aders liggen in een lus achter het inzetstuk en zitten niet klem
• Het inzetstuk staat waterpas in de doos
• Alle standen of richtingen zijn getest voordat het raam erop ging

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De fase en de schakeldraad omdraaien

Bij een enkelpolige schakelaar merk je er niets van: het licht gaat gewoon aan en uit. Maar er blijft dan spanning op de fitting staan als de schakelaar uit is, en dat wordt gevaarlijk zodra iemand een lamp vervangt zonder de groep uit te zetten. Op een wisselschakeling werkt de omgekeerde aansluiting sowieso niet.

De fase niet doorlussen bij een dubbel inzetstuk

Twee wissels in één behuizing zijn twee losse circuits. Wie alleen de ene middelste klem voedt, houdt een helft over die dood blijft. Dat wordt vaak aangezien voor een defect inzetstuk, terwijl een lusje van tien centimeter bruine draad het oplost.

De groen-gele ader als schakeldraad gebruiken

Kom je een ader tekort, dan is de aardedraad een verleidelijke reserve. Doe dat niet. De kleur groen-geel betekent aarde en niets anders, en de volgende die de schakelaar openmaakt gaat daarvan uit. Trek liever nieuwe draad door de buis dan dat je de kleuren onbruikbaar maakt.

De wip er met een schroevendraaier af wrikken

Een Gira wip klikt aan twee kanten vast en komt er recht naar voren af. Wie aan één hoek wrikt, breekt het klikje aan de andere kant of drukt een deuk in het afdekraam. Trek gelijkmatig met duim en wijsvinger, en zet een schroevendraaier hooguit tegen het inzetstuk aan.

Een oriëntatielichtje combineren met ledlampen

De reststroom door het glimlampje loopt via de lamp terug. Bij een gloeilamp merk je dat niet, bij een ledlamp laadt die stroom de driver op en gaat het licht nagloeien of pulseren. Een verlichtingselement met nulaansluiting of een ontstoringscondensator bij het armatuur haalt dat weg.

Twee jaloezieschakelaars parallel op één motor zetten

De mechanische vergrendeling in het inzetstuk voorkomt alleen dat die ene schakelaar beide richtingen tegelijk inschakelt. Met twee schakelaars naast elkaar kan er wel degelijk op omhoog en omlaag tegelijk spanning komen, en dan brandt de motorwikkeling door. Gebruik voor twee bedieningspunten tasters met een besturingsrelais.

Een vierstandenschakelaar op een ventilatiebox zetten

De uit-stand onderbreekt de permanente voeding van de laagstand. Bij een oudere box valt de ventilatie dan stil, bij een box met gelijkstroommotor verdwijnt ook de voeding van de besturing en reageert hij nergens meer op. Het lijkt dan alsof er standen kapot zijn, terwijl het schakelaartype gewoon niet past.

Soepele draad los in een steekklem duwen

De veerklemmen op de inzetstukken zijn gemaakt voor massieve draad. Een soepele ader waaiert uit, waardoor er maar een paar draadjes daadwerkelijk klem zitten. Dat geeft een warme verbinding die na een jaar knettert. Zet er een adereindhuls op of kies een uitvoering met schroefklemmen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een bestaande schakelaar vervangen door een Gira model is werk dat je met een spanningszoeker en wat geduld zelf doet. Er zijn wel grenzen waarachter bellen verstandiger is.

Alles in de meterkast achter de hoofdzekering laat je met rust. Een groep bijmaken, een aardlekschakelaar vervangen of de hoofdaansluiting aanpassen is werk voor een installateur, ook als het schema simpel lijkt. Springt er iets uit zodra je de nieuwe schakelaar aanzet, lees dan eerst hoe je de oorzaak van een uitvallende aardlekschakelaar opspoort voordat je verder gaat proberen.

Bel ook als de draadkleuren in de doos niet kloppen en je niet kunt achterhalen welke ader waarheen loopt. Een groen-gele ader die als schakeldraad is gebruikt, betekent dat er eerder iemand aan gewerkt heeft die de regels niet volgde, en dan is de rest van de installatie ook verdacht. Datzelfde geldt bij aanpassingen in een installatie met meerdere fasen op verschillende groepen, want daar kunnen twee aders in dezelfde doos van verschillende fasen komen en staat er 400 volt tussen.

Voel je je niet zeker bij het meten onder spanning, ook niet even kort, dan is dat een goede reden om te stoppen. Vraag dan iemand die het werk dagelijks doet om de fase aan te wijzen. De rest van de montage, het inzetstuk vastzetten en de wip erop klikken, kun je daarna prima zelf afmaken. Meer over de andere onderdelen van je verlichting vind je bij het aansluiten van een lamp en in ons overzicht van elektrawerk in huis.