Dubbele schakelaar aansluiten: welk type je hebt en waar elke draad hoort

Welke dubbele schakelaar heb je in je hand?

Onder de naam dubbele schakelaar liggen in het schap minstens vier verschillende dingen, en die sluit je niet allemaal hetzelfde aan. Welke soorten er zijn en waar ze voor bedoeld zijn, lees je in ons overzicht van de schakelaartypen en hun schema's. Wie dat verschil overslaat, staat vaak een uur te puzzelen op een klemmenblok dat gewoon logisch in elkaar zit.

Voor gewoon huis-tuin-en-keukengebruik zijn er twee die ertoe doen. De eerste is de serieschakelaar, ook wel dubbele wipschakelaar genoemd. Die heeft een gemeenschappelijk fasecontact en twee schakelcontacten, dus drie of vier klemmen in totaal. De tweede is de dubbele wisselschakelaar, in de handel vaak aangeduid als wissel-wissel. Die bestaat uit twee volledig gescheiden schakelaars in een enkel frame, met zes klemmen.

Een wissel-wissel kun je prima voor twee losse lampen gebruiken, maar je moet er dan zelf de fase naar de tweede helft doorlussen. Een serieschakelaar kun je omgekeerd niet voor een hotelschakeling vanaf twee punten inzetten, want de contacten schakelen aan en uit in plaats van tussen twee draden om. Dat is meteen de belangrijkste keuze die je vooraf maakt.

Type	Waar je hem aan herkent	Waarvoor je hem gebruikt	Hoe de fase erin gaat
Serieschakelaar, dubbele wipschakelaar	Drie of vier klemmen, een daarvan gemarkeerd met P of L	Twee lampen vanaf een punt los schakelen	Een bruine draad op P, de twee helften delen dat contact intern
Dubbele wisselschakelaar, wissel-wissel	Zes klemmen, twee ervan gemarkeerd met L of P en diagonaal geplaatst	Twee losse lampen, of twee hotelschakelingen in een frame	Bruin op beide L-klemmen, je lust zelf door
Dubbelpolige schakelaar	Twee ingaande en twee uitgaande klemmen per helft	Buitenverlichting en tuinaansluitingen, schakelt fase en nul samen	Fase en nul lopen allebei door de schakelaar heen
Dubbele schakelaar met controlelampje	Extra klem voor blauw, meestal gemarkeerd met N	Binnen zien of het buitenlicht brandt	Bruin op L, plus een aftakking blauw naar de N-klem
Dubbele trekschakelaar	Opbouwmodel met twee koorden, vaak spatwaterdicht	Badkamer, zolder, plekken zonder ruimte voor een wandschakelaar	Meestal als serieschakelaar bedraad, controleer het schema
Dubbele pulsdrukker	De wip veert terug naar het midden, blijft niet staan	Impulsrelais, centrale dimmers, domotica	Fase op het gemeenschappelijke contact

Het aansluitschema van een dubbele schakelaar in gewone taal

Het schema is simpeler dan de zes gaatjes achterop doen vermoeden. Er gaat maar een draad de schakelaar in en er komen er twee uit. De bruine fase vanuit de groep komt binnen op de klem met P of L, en vanaf de twee schakelcontacten loopt per lamp een zwarte schakeldraad naar het lichtpunt.

De nul en de aarde komen niet op de schakelaar. Die splits je in de inbouwdoos of de lasdoos met een lasklem: de blauwe uit de voeding krijgt twee blauwe aftakkingen naar de beide lampen, en de groengele krijgt er net zo twee. Aan de lamp zelf sluit je blauw en zwart op de fitting aan, en groengeel op de aardklem van het armatuur als die er is. Hoe je dat aan de lampzijde netjes afmaakt, staat in de uitleg over een lamp aansluiten op een lichtpunt.

De veelgemaakte denkfout is dat de tweede lamp ook een eigen voedingsdraad nodig heeft. Dat is niet zo. Beide lampen halen hun fase via dezelfde bruine toevoer, die in de schakelaar over twee contacten wordt verdeeld. Ontbreekt er iets in dit rijtje, dan is dat vrijwel altijd de tweede zwarte schakeldraad en niet de voeding.

Draad	Kleur	Waar hij heen gaat
Fase vanuit de groep	Bruin, in oudere installaties soms zwart of rood	Op de P- of L-klem van de schakelaar
Schakeldraad naar lamp 1	Zwart	Op het eerste schakelcontact
Schakeldraad naar lamp 2	Zwart	Op het tweede schakelcontact
Nul naar beide lampen	Blauw	In een lasklem in de doos, nooit op de schakelaar
Aarde naar beide lampen	Groengeel	In een lasklem, en naar de aardklem van het armatuur
Nul voor een controlelampje	Blauw	Extra aftakking uit dezelfde lasklem naar de N-klem
Onderlinge draden van een hotelschakeling	Zwart, twee stuks per helft	Op de twee wisselcontacten van dezelfde helft

Fase doorlussen, of dat juist niet hoeven

Hier zit het verschil dat de meeste mensen een avond kost. Bij een serieschakelaar zijn de twee schakelhelften intern verbonden met een gemeenschappelijk fasecontact. Je sluit dus een bruine draad aan op de klem met P en beide lampen krijgen daarmee hun spanning. Een tweede voedingsdraadje toevoegen kan bij zo'n schakelaar meestal niet eens, want er is simpelweg geen klem voor.

Bij een dubbele wisselschakelaar ligt het andersom. De twee helften zijn volledig van elkaar gescheiden, precies zoals bij twee losse schakelaars die toevallig in een frame zitten. Wil je er twee lampen mee schakelen, dan moet er bruin op de L-klem van de linkerhelft en bruin op de L-klem van de rechterhelft. Die verbinding maak je zelf.

Wij lussen dat liefst door met een lasklem in de doos in plaats van met twee draden in een enkele klem van de schakelaar. Veel klemmen bieden fysiek ruimte voor twee aders, maar niet elke serie is voor doorlussen gemaakt en het staat er zelden duidelijk bij. Met een lasklem heb je een verbinding die je kunt zien en losnemen, en de schakelaar blijft vervangbaar zonder dat je de hele doos overhoop haalt. Dezelfde afweging speelt bij het doorlussen van stopcontacten in een rij.

Twee hotelschakelingen in een frame

Zit er in de hal een dubbele wipper aan beide kanten van de gang, dan schakel je twee lampen elk vanaf twee plekken. Per lichtpunt hoort de fase dan maar aan een kant op de L, en aan de andere kant komt de lampdraad op de L. Daartussen lopen twee onderlinge schakeldraden. Bruin sluit je dus nooit aan op de helft die aan de lampzijde zit. De volledige bedrading en de valkuilen staan in de uitleg over een wisselschakelaar aansluiten.

Wippen die nooit gelijk staan

Bij twee wisselschakelingen op een dubbel element gebeurt het dat de twee wippen bij uitgeschakeld licht half omhoog en half omlaag staan. Dat is geen fout in de bedrading maar een gevolg van de manier waarop de schakeldraden zijn aangesloten. Wissel op een van de twee schakelaars de twee schakeldraden van een paar om en de wippen van dat element staan weer gelijk. Volledig gelijk met de schakelaar aan de andere kant van de gang krijg je het nooit, want een wisselschakeling heeft geen vaste ruststand.

Per merk verschilt vooral waar de fase-klem zit

De werking is bij alle merken hetzelfde, alleen de plaats en de markering van de klemmen lopen uiteen. Dat is precies wat mensen op het verkeerde been zet: het klemmenblok van een Gira ziet er heel anders uit dan dat van een Jung, terwijl je er hetzelfde mee doet. Kijk daarom altijd eerst naar het symbooltje bij de klem en niet naar de plek waar je hem verwacht.

Bij Jung tref je op de achterkant driehoekjes aan in plaats van letters. Een zwart driehoekje met de punt naar beneden is een ingang, een wit driehoekje met de punt omhoog is een uitgang, en de driehoek met de letter L erbij is de fase van die helft. Sluit je bruin aan op beide driehoeken met een L, dan werken beide wippen. De overgebleven driehoeken laat je bij een gewone dubbele schakeling gewoon leeg.

Kopp werkt met twee kleursets contacten: een set witte en een set zwarte. Elke set is een complete schakelaar. Binnen zo'n set is het middelste gat de L en zijn de twee andere de wisselcontacten. Wie de twee schakeldraden van een hotelschakeling per ongeluk over beide kleursets verdeelt, krijgt een lamp die aan blijft of maar even knippert. Alles wat bij een lichtpunt hoort, hoort in dezelfde kleur.

Merk en type	Wat je op de achterkant ziet	Waar de fase op moet	Waar de schakeldraden op gaan
Gira wissel-wissel tastschakelaar	Twee gescheiden circuits, drie klemmen boven en drie onder	De middelste klem van elke helft, bruin op beide doorlussen	De bovenste en onderste klem, bij een gewone lamp maakt boven of onder niet uit
Jung dubbele wipschakelaar	Zwarte en witte driehoekjes, twee ervan met de letter L	Bruin op de zwarte driehoek met L en op de witte driehoek met L	Elke zwarte draad op een vrije driehoek van de bijbehorende helft
Berker dubbele wisselschakelaar	Zes genummerde klemmen, twee ervan gemerkt met L	Bruin op de ene L, daarvandaan een draadje naar de andere L	Een zwarte draad bij de ene L, de andere zwarte bij de tweede L
Kopp wissel-wissel	Een set witte en een set zwarte contacten, drie per set	Het middelste contact van de set, per kleur apart	De twee buitenste contacten van dezelfde kleurset
Serieschakelaar van elk merk	Een klem met P, daarnaast twee losse contacten	Een bruine draad op P, meer is er niet nodig	Elke zwarte draad op een van de twee losse contacten
Opbouwschakelaar en trekschakelaar	Schroefklemmen op een sokkel, opdruk P of L	Bruin op P of L	Zwarte draden op de genummerde uitgangen

Twee lampen aansluiten op een dubbele schakelaar

De meestgevraagde toepassing is twee lampen aansluiten op een dubbele schakelaar, bijvoorbeeld een plafondlamp en een tl-bak in de garage die je los wilt kunnen bedienen. Dat werkt goed, zolang beide lichtpunten op dezelfde groep zitten en er vanaf de schakelaar naar elk lichtpunt een eigen zwarte draad loopt.

Loopt er nu maar een lamp op dat punt, dan mis je vrijwel altijd precies een ding: de tweede schakeldraad. Ligt er een lege buis naar het tweede lichtpunt, dan trek je die er los doorheen. Zit alles ingestort en kun je nergens bij, dan is een tweede leiding een fors karwei en is een schakelaar met drie standen op een bestaande leiding soms een praktischer route.

Zit er wel een tweede lichtpunt maar heb je geen zwarte aders, alleen bruin, blauw en groengeel, dan is er ooit met een gewone installatiekabel gewerkt. Gebruik in dat geval de bruine ader als schakeldraad naar de lamp en markeer beide uiteinden met zwarte krimpkous of tape. Wat je nooit doet, is de groengele ader inzetten als schakeldraad. Aarde is aarde, ook als hij toevallig vrij ligt, en de volgende die de doos opent gaat ervan uit dat er geen spanning op staat.

Opbouw, buiten en de dubbele wandschakelaar

Op een muur zonder inbouwdoos gebruik je een opbouwmodel. Een dubbele wandschakelaar aansluiten in opbouw gaat precies zo als bij een inbouwvariant, alleen zit de klemmenstrook op een sokkel die je eerst op de muur schroeft. Werk de kabelinvoer altijd via de daarvoor bedoelde tule of wartel af, want een kabel die door een uitgebroken gat naar binnen komt, wordt bij de eerste keer trekken uit de klem gerukt.

Voor een dubbele buitenschakelaar geldt hetzelfde schema, met twee aandachtspunten. Het materiaal moet spatwaterdicht zijn, dus met een opdruk van IP44 of hoger, en de kabelinvoer moet van onderaf gebeuren zodat regenwater niet mee naar binnen loopt. Loopt er buiten ook een tuinaansluiting mee, dan is een dubbelpolige uitvoering het overwegen waard: die schakelt fase en nul tegelijk uit, waardoor een aardsluiting in een natte tuin niet de hele aardlekschakelaar met andere groepen eronder meeneemt.

De montagehoogte van een dubbele wandschakelaar is geen voorschrift maar wel een gewoonte waar je beter niet van afwijkt, want een schakelaar op een afwijkende hoogte valt jarenlang op. De gangbare maten voor schakelaars, stopcontacten en aansluitpunten vind je in ons overzicht van standaardmaten in huis.

Een dubbele trekschakelaar in de badkamer

Een dubbele trekschakelaar met twee koorden is in een badkamer of op zolder een praktische oplossing, omdat je hem met natte handen zonder metalen wip bedient. Elektrisch is het gewoon een serieschakelaar in een opbouwsokkel: bruin op P, twee zwarte draden naar de twee verbruikers.

De situatie die de meeste vragen oplevert, is de wasmachine en de droger die samen in de badkamer moeten. Daar zit vaak al een enkele trekschakelaar voor een apparaat. De verleiding is dan groot om die te vervangen door een dubbele en er twee apparaten op te hangen, maar dan hangen beide apparaten alsnog op dezelfde leiding en dezelfde groep. Een wasmachine en een droger die tegelijk verwarmen, trekken samen zo veel dat de zekering het niet vol houdt.

De nette oplossing is een tweede leiding naar de meterkast met een eigen groep. Of dat kan zonder het plafond open te breken, hangt volledig af van de bestaande buizen: zit er een lege buis naast, dan valt het mee, en anders wordt het hak- en breekwerk. Wil je vooraf weten wat er op je bestaande groep nog bij kan, reken het dan door met onze calculator voor het aantal watt per groep.

De was-nul-droog schakelaar als tussenoplossing

Lukt een tweede groep niet, dan is er een omschakelaar met drie standen die in de handel bekendstaat als was-nul-droog schakelaar. Die geeft in de ene stand spanning aan de wasmachine, in de middenstand aan geen van beide en in de andere stand aan de droger. Beide apparaten tegelijk draaien kan er niet mee, en bij apparaten met elektronische bediening springt het programma bij het omschakelen terug of stopt het. Voor een badkamer waar niets anders mogelijk is, is het een werkbare noodgreep, maar het blijft een omweg om een leiding die er niet ligt. Voor een vaste aansluiting van een apparaat gelden dezelfde overwegingen als bij het aansluiten van een vaatwasser op een eigen groep.

Een dubbele schakelaar met lampje

Een dubbele schakelaar met lampje is er in twee smaken die er van buiten hetzelfde uitzien. Bij een oriëntatielampje brandt het lampje als de schakelaar uit is, zodat je het knopje in het donker terugvindt. Bij een controlelampje brandt het juist als het aangesloten licht aan is, en dat is wat je wilt als je binnen wilt kunnen zien dat het buitenlicht nog brandt.

Voor een controlelampje heb je vrijwel altijd een nul in de inbouwdoos nodig, en die is er niet altijd. Ligt er wel blauw, dan is het eenvoudig: neem een extra stukje blauw installatiedraad mee in de bestaande lasklem en sluit dat aan op de klem die met N gemarkeerd staat. Zit de lasklem al vol, neem dan een grotere in plaats van twee aders in een gat te wringen.

Zit er geen blauw in de doos, dan zijn er varianten die zonder nul werken en hun stroompje via de aangesloten lamp halen. Bij ledlampen geeft dat vaak nagloeien of zacht knipperen, omdat het lekstroompje genoeg is om de driver te laten opstarten. Datzelfde verschijnsel zie je bij dimmers, en de aanpak ervoor staat in de uitleg over een dimmer aansluiten op ledverlichting.

Er brandt maar een lamp: zo zoek je de fout

Het meest voorkomende beeld na het aansluiten is dat de ene lamp keurig werkt en de andere niets doet. Dat de schakelaar het probleem is, is dan meestal de eerste gedachte en bijna nooit de oorzaak. Werk het rijtje van achter naar voren af, dan sta je binnen een kwartier op de plek waar het misgaat.

Begin met de twee zwarte draden op de schakelaar omwisselen, met de groep uit. Blijft dezelfde lamp uit, dan zit de fout niet in de schakelaar maar in de bedrading of het armatuur. Verhuist het probleem mee naar de andere lamp, dan is er wel iets mis met de schakelaar of de aansluiting daarvan. Deze test kost een minuut en scheelt vaak een uur zoeken.

De tweede test is de schakelaar helemaal overslaan. Haal hem eruit en verbind de bruine toevoer met de zwarte draad van de niet-werkende lamp in een lasklem. Brandt de lamp nu, dan weet je dat de leiding en het armatuur in orde zijn. Blijft hij donker, dan ligt het aan de lamp, de fitting of de aders daarnaartoe, en heb je de schakelaar definitief uitgesloten. Meet daarna aan het lichtpunt zelf tussen bruin en blauw, want een defecte fitting geeft precies hetzelfde beeld als een verkeerd aangesloten schakelaar. De basisvolgorde van dit soort zoekwerk staat ook in onze uitleg over een gewone lichtschakelaar aansluiten en doormeten.

Wat je ziet	Waarschijnlijke oorzaak	Wat je doet
Een lamp werkt, de andere doet niets	Tweede schakeldraad niet aangesloten of onderbroken	Draden omwisselen, daarna de schakelaar overbruggen met een lasklem
Geen van beide lampen doet iets	Geen fase op de P- of L-klem	Meten tussen de bruine klem en de nul in de lasklem
Beide lampen schakelen tegelijk	Twee schakeldraden in hetzelfde contact	Elk contact een draad geven, per klem maar een ader
Lamp blijft branden en gaat nooit uit	Fase per ongeluk op een schakelcontact in plaats van op L	Klemindeling op de achterkant nakijken en verwisselen
Wisselschakeling schakelt maar even en blijft aan	Onderlinge draden op de verkeerde contacten of over twee kleursets verdeeld	Alle drie de zwarte draden binnen dezelfde kleurset houden, lampdraad op L
Lamp knippert of gloeit na bij uit	Lekstroom van een controlelampje of van een led-ongeschikte dimmer	Nulaansluiting toepassen, of een geschikte lamp of dempingsweerstand kiezen
Groep valt uit zodra je inschakelt	Kortsluiting tussen fase en nul of aarde in de doos	Aansluiting controleren op een losgeschoten ader of een te lang gestript uiteinde

Zo sluit je een dubbele schakelaar aan

Deze volgorde werkt voor een bestaande inbouwdoos waar de bedrading al ligt, en met kleine aanpassingen ook voor een opbouwmodel.

1. Schakel de groep uit en controleer of het spanningsloos is

   Zet de groepschakelaar van de verlichtingsgroep uit, niet alleen het lichtknopje. Test daarna aan de draden in de doos of er echt geen spanning meer staat. In een doos met een dubbele schakelaar liggen meerdere zwarte aders, en die horen bij verschillende schakelmomenten. Werk je achter de hoofdzekering in de meterkast, dan stopt het hier: dat is werk voor een installateur.

2. Kijk op de achterkant welk type je in handen hebt

   Zoek de klem met P of L, of bij Jung het driehoekje met de letter L. Zijn er twee van die klemmen, dan heb je een wissel-wissel met gescheiden helften en moet je straks doorlussen. Is er maar een, dan is het een serieschakelaar en is de fase intern al verdeeld. Deze stap bepaalt de rest van de aansluiting van de dubbele schakelaar.

3. Zet nul en aarde door in lasklemmen

   Breng de blauwe voedingsader samen met de twee blauwe aders naar de lampen in een lasklem, en doe hetzelfde met de groengele. Deze draden komen niet op de schakelaar. Gebruik liever een ruimere lasklem dan twee aders in een gat te persen, want een ader die er half in zit geeft later een slecht contact dat lastig te vinden is.

4. Sluit de bruine fase aan op de P- of L-klem

   Strip ongeveer tien millimeter, of wat de fabrikant op de achterkant als stripmaat aangeeft, en druk de ader tot aan de isolatie in de klem. Er mag geen blank koper zichtbaar blijven. Bij een wissel-wissel maak je nu ook de verbinding naar de tweede L, bij voorkeur met een kort draadje vanuit een lasklem.

5. Sluit de twee zwarte schakeldraden aan

   Elke schakeldraad krijgt een eigen contact, een per klem, ook als er fysiek twee aders in passen. Bij twee gewone lampen maakt het niet uit welke van de twee vrije contacten van een helft je gebruikt: het bepaalt alleen of het licht brandt met de wip omhoog of omlaag. Bij een hotelschakeling ligt dat wel vast, want dan horen de onderlinge draden op de twee wisselcontacten van dezelfde helft.

6. Trek even aan elke ader en schroef de doos vast

   Geef elke aangesloten draad een korte ruk. Een ader die meegeeft, zat in de klemveer geklemd op de isolatie en niet op het koper. Vouw daarna de draden in een lus terug de doos in, zodat er geen trek op de klemmen komt, en schroef het inzetstuk waterpas vast voordat de afdekplaat erop gaat.

7. Schakel in en test beide helften apart

   Zet de groep aan en bedien de wippen een voor een. Beide lampen moeten los aan en uit gaan en niet samen reageren. Werkt er een niet, schakel dan meteen de groep weer uit en wissel de twee zwarte draden op de schakelaar om als eerste test. Dat vertelt je in een minuut of het probleem in de schakelaar zit of in de leiding erachter.

Maatvoering

De gangbare hoogtes en maten voor sanitair, elektra, keuken en trap, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Ruimte of vakgebied Alle Sanitair Elektra Keuken Trap Deuren Ventilatie

Ruimte of vakgebied	Onderdeel	Gangbare maat	Marge die in de praktijk werkt	Waar je op moet letten
Sanitair	Wastafel, bovenkant	85 cm boven de vloer	80 tot 90 cm	Meet vanaf de afgewerkte vloer. Bij een opzetkom reken je vanaf de bovenkant van de kom, dus zakt het meubel naar ongeveer 70 cm.
Sanitair	Wastafelkraan, uitloop	25 tot 30 cm boven de wastafelrand	wat past bij de kom	Te hoog geeft spatten, te laag krijg je je handen er niet onder.
Sanitair	Fonteintje in het toilet	80 tot 85 cm	75 tot 90 cm	Vaak iets lager dan een wastafel omdat de ruimte krap is.
Sanitair	Toiletpot, bovenkant zitting	40 tot 43 cm	38 tot 48 cm	Een verhoogd toilet zit op 46 tot 48 cm en zit voor veel mensen prettiger.
Sanitair	Hangend toilet, onderkant pot	40 cm boven de vloer	38 tot 45 cm	De hoogte bepaal je bij het stellen van het inbouwreservoir, daarna ligt hij vast.
Sanitair	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 80 cm	Te ver naar achteren betekent draaien terwijl je zit.
Sanitair	Douchekraan, thermostaat	100 tot 110 cm	95 tot 120 cm	Je wilt hem kunnen bedienen zonder in de straal te staan.
Sanitair	Doucheglijstang, bovenkant	180 tot 200 cm	afhankelijk van de lengste gebruiker	Reken op minstens 20 cm boven de kruin.
Sanitair	Regendouche, onderkant kop	205 tot 215 cm	200 tot 220 cm	Onder de 200 cm stoot een lange gebruiker zijn hoofd.
Sanitair	Handdoekradiator, onderkant	20 tot 30 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Laag genoeg voor luchtcirculatie, hoog genoeg om onder te dweilen.
Sanitair	Afvoer wastafel, muurdoorvoer	50 tot 55 cm	45 tot 60 cm	Onder de sifon door, en houd rekening met de kastindeling.
Elektra	Stopcontact in een woonruimte	30 cm hart boven de vloer	25 tot 40 cm	Bij nieuwbouw vaak 30 cm, bij renovatie kom je van alles tegen.
Elektra	Stopcontact boven een aanrechtblad	115 tot 125 cm	10 tot 20 cm boven het blad	Uit de spatzone van de kraan blijven.
Elektra	Lichtschakelaar	105 cm hart boven de vloer	90 tot 120 cm	Gelijk houden met de deurklink geeft een rustig beeld.
Elektra	Deurklink	100 cm hart boven de vloer	95 tot 105 cm	Ook de referentiehoogte waar schakelaars zich naar voegen.
Elektra	Meterkast, groepenkast	150 tot 180 cm	bereikbaar zonder trapje	De hoofdschakelaar moet zonder klimmen te bedienen zijn.
Elektra	Wandcontactdoos buiten	minimaal 30 cm boven maaiveld	hoger bij kans op opspattend water	Spatwaterdicht uitvoeren en op een aardlekschakelaar aansluiten.
Elektra	Bedrade deurbel, drukknop	110 tot 130 cm	100 tot 140 cm	Ook bereikbaar voor kinderen en vanuit een rolstoel.
Elektra	Wandlamp naast een spiegel	160 tot 170 cm	op ooghoogte van de gebruiker	Licht van opzij geeft minder schaduw dan licht van boven.
Elektra	Televisieaansluiting	40 cm of op de hoogte van het scherm	afhankelijk van de opstelling	Bij een hangend scherm wil je de doos achter het scherm.
Keuken	Werkblad, bovenkant	90 tot 95 cm	85 tot 100 cm	Vuistregel: elleboog min 10 tot 15 cm. Lange mensen willen echt hoger.
Keuken	Bovenkasten, onderkant	50 tot 60 cm boven het blad	45 tot 65 cm	Te laag en je kunt niet met een pan onder de kast werken.
Keuken	Afzuigkap boven een elektrische kookplaat	60 cm	55 tot 70 cm	Onder de 55 cm wordt de kap te warm en vet hij snel dicht.
Keuken	Afzuigkap boven een gaspit	65 cm	65 tot 75 cm	Bij gas altijd hoger dan bij inductie in verband met de vlam.
Keuken	Plint onder de keukenkasten	10 tot 15 cm	standaard 15 cm	Terugliggend zodat je met je tenen bij het blad kunt staan.
Keuken	Inbouwoven op ooghoogte	onderkant op 85 tot 90 cm	naar de gebruiker	Scheelt bukken met een hete plaat in je handen.
Trap	Trapleuning	90 cm boven de voorkant van de trede	85 tot 100 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede, niet vanaf de vloer.
Trap	Leuning langs een bordes	100 cm	90 tot 110 cm	Bij een bordes gelden strengere eisen dan langs de schuine trap.
Trap	Optrede, hoogte per trede	18 tot 20 cm	maximaal 21 cm binnen een woning	Alle treden even hoog, ook de eerste en de laatste.
Trap	Aantrede, diepte van de trede	22 tot 24 cm	minimaal 22 cm	Vuistregel: 2 keer de optrede plus de aantrede is 60 tot 64 cm.
Trap	Vrije doorloophoogte boven de trap	230 cm	minimaal 210 cm	Meet loodrecht vanaf de neus van de trede naar het plafond.
Trap	Spijlafstand van een balustrade	maximaal 10 cm	kleiner bij kinderen	Zo kan een kinderhoofdje er niet tussen.
Deuren	Binnendeur, standaardmaat	83 bij 201,5 cm	78 tot 93 cm breed	De dagmaat van het kozijn is groter dan het deurblad.
Deuren	Voordeur, standaardmaat	88 bij 201,5 cm	83 tot 100 cm breed	Breder is prettig bij verhuizen en bij een rollator.
Deuren	Speling onder een binnendeur	1 tot 1,5 cm	2 cm bij mechanische ventilatie	De kier is de luchttoevoer naar de afzuiging, dus dicht hem niet.
Deuren	Speling rondom in het kozijn	3 mm	2 tot 4 mm	Te weinig speling en de deur klemt zodra het hout werkt.
Deuren	Scharnieren, afstand tot de hoek	20 cm van boven en onder	15 tot 25 cm	Bij een zware deur een derde scharnier in het midden.
Ventilatie	Ventilatierooster in een raam	boven in het kozijn	op de bovenregel	Warme lucht komt boven binnen en zakt langs het glas, dat tocht minder.
Ventilatie	Afzuigpunt in een badkamer	hoog in de ruimte	20 tot 30 cm onder het plafond	Vocht stijgt, dus laag afzuigen werkt niet.
Ventilatie	Muurrooster kruipruimte	net boven het maaiveld	minimaal 15 cm	Anders slaat regenwater naar binnen en loopt het rooster dicht.
Ventilatie	Dakdoorvoer, afstand tot de nok	minimaal 50 cm	afhankelijk van het type	Te dicht bij de nok geeft terugslag bij wind.

Controleer dit voordat de afdekplaat erop gaat

• De groep is uit geweest en je hebt met een spanningszoeker gecontroleerd dat het dood was
• De bruine ader zit op de klem met P of L, en bij een wissel-wissel op beide L-klemmen
• Elk contact bevat maar een ader, ook bij klemmen waar er fysiek twee in passen
• Blauw en groengeel zitten in lasklemmen en niet op de schakelaar
• Er is geen blank koper zichtbaar buiten de klemmen en geen ader zit op de isolatie geklemd
• Alle aders zitten vast na een korte ruk aan elke draad
• Beide lichtpunten zitten op dezelfde groep
• Bij een controlelampje ligt er een blauwe ader naar de N-klem

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Bij een wissel-wissel maar op een van de twee L-klemmen fase zetten

De twee helften van een dubbele wisselschakelaar hebben intern niets met elkaar te maken. Zet je bruin alleen links, dan werkt de rechterhelft niet en lijkt de schakelaar defect. Lus de fase door naar de tweede L, bij voorkeur vanuit een lasklem in de doos.

Twee aders in een klem duwen omdat ze er net in passen

Vrijwel elke klem heeft fysiek ruimte voor twee draden, maar of de klemveer daarvoor bedoeld is verschilt per merk en serie. In de praktijk zit een van de twee dan half vast en geeft dat na een jaar een slecht contact, een warme klem of een lamp die af en toe uitvalt. Splits liever in een lasklem.

De groengele ader gebruiken als schakeldraad

Het is verleidelijk als er precies een ader tekortkomt en de groengele toevallig vrij ligt. Aarde is echter de draad waarvan iedereen aanneemt dat er nooit spanning op staat. Wie er over vijf jaar aan werkt, pakt hem zonder meten vast. Trek een extra ader door of markeer een bruine ader als schakeldraad met zwarte krimpkous.

Blauw of groengeel op de schakelaar aansluiten

Een schakelaar onderbreekt alleen de fase. De nul en de aarde lopen langs de schakelaar heen naar de lampen en horen in een lasklem. De enige uitzondering is de N-klem van een schakelaar met controlelampje, en die is als zodanig gemarkeerd.

Twee lichtpunten van verschillende groepen op een schakelaar zetten

Dan liggen er twee fases in een doos die je niet met een groepschakelaar tegelijk uitzet. Iemand die later de ene groep uitschakelt om aan de schakelaar te werken, pakt onder spanning staande aders van de andere groep beet. Breng de lichtpunten eerst op dezelfde groep.

Een dubbelpolige schakelaar verwarren met een serieschakelaar

Beide worden in het schap wel eens dubbele schakelaar genoemd, maar ze doen iets heel anders. Een serieschakelaar schakelt twee verbruikers los van elkaar, enkelpolig. Een dubbelpolige schakelaar schakelt een verbruiker en onderbreekt daarbij fase en nul tegelijk. Koop je de verkeerde, dan past de bedrading niet op wat je wilde bereiken.

De andere zwarte draden onafgedekt laten bungelen tijdens het testen

Bij het uitzoeken welke ader naar het lichtpunt loopt, staat op minstens een van de andere draden spanning zodra je de groep inschakelt. Zeker met een schakelaar met een geleidend metalen frame ernaast is dat een onnodig risico. Dek elke ader die je even niet gebruikt af met een losse lasklem.

Een ader zo diep in de klem duwen dat de isolatie geklemd wordt

De klem grijpt dan op kunststof in plaats van op koper. Het lijkt goed vast te zitten en werkt in het begin ook, maar de overgangsweerstand loopt op en de klem wordt warm. Houd de stripmaat aan die op de achterkant van de schakelaar staat en trek na het aansluiten aan elke draad.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een dubbele schakelaar vervangen op een bestaande, goed bedrade groep is werk dat je met een spanningszoeker en een uur tijd zelf afmaakt. Er zijn vier momenten waarop wij zouden stoppen en iemand erbij halen.

Het eerste is de meterkast. Alles achter de hoofdzekering, het bijplaatsen van een groep en het aanpassen van de aardlekschakelaar is werk voor een installateur, ook als de rest van de klus binnen jouw bereik ligt.

Het tweede is een doos waarin je de bedrading niet meer kunt verklaren. Kom je aders tegen zonder logische kleur, een groengele draad die als schakeldraad is misbruikt of twee groepen in dezelfde doos, dan is het uitzoeken belangrijker dan het aansluiten. Laat dat doormeten voordat je er nieuw materiaal op zet.

Het derde is de badkamer. Schakelmateriaal in de buurt van bad en douche valt onder een zone-indeling, en een tweede trekschakelaar voor wasmachine en droger vraagt in de regel om een extra leiding en een extra groep. Vraag daar een offerte voor bij een paar installateurs, want de kosten hangen volledig af van de route die de leiding kan volgen.

Het vierde is werken op hoogte. Moet je voor het tweede lichtpunt op een ladder of op een steiger, en kun je daarbij niet met beide handen los werken, dan is dat het punt om hulp te vragen in plaats van te improviseren met een keukentrapje.