Badkamer verbouwen: van planning tot laatste kitrand

Eerst bepalen hoe groot je de klus maakt

Badkamerklussen vallen in drie groepen, en de aanpak verschilt per groep volledig. De kleinste is onderhoud: een kitrand vervangen, een voeg bijwerken, een doucheslang of kraan vernieuwen. De middelste is opknappen: nieuw sanitair op de bestaande leidingen, een andere wastafel, het plafond schilderen. De grootste is de complete verbouwing, waarbij tegels en leidingwerk eruit gaan. Voor die laatste groep hebben we de aanpak van een complete badkamerverbouwing apart uitgewerkt, van sloop tot oplevering.

De keuze tussen opknappen en verbouwen hangt vooral aan twee dingen: de staat van het leidingwerk en de staat van de waterdichting. Zijn de leidingen van na de jaren tachtig en is er nergens een vochtplek, dan kun je met opknappen jaren vooruit. Zie je loden leidingen, losse tegels die hol klinken of een muf ruikende hoek, dan is opknappen geld in een put gooien.

Reken jezelf niet rijk met een tussenweg. Wie nieuwe tegels over een twijfelachtige ondergrond zet, betaalt de verbouwing later alsnog, plus het herstel van waterschade.

De volgorde waarin je een badkamer aanpakt

Bij een verbouwing ligt de volgorde vast, omdat elk onderdeel op het vorige bouwt. Wie het sanitair eerder plaatst dan het tegelwerk, of gaat tegelen voordat de wanden vlak en waterdicht zijn, doet werk dubbel. De tabel hieronder is de lijn die wij aanhouden; hoe elke fase in de praktijk gaat, staat in het draaiboek voor de verbouwing zelf.

De tijden gelden voor een doorsnee badkamer van vier tot zes vierkante meter die je zelf doet, in avonden en weekenden. Een aannemer doet hetzelfde werk in anderhalf tot twee weken, omdat die de droogtijden met de planning van andere klussen opvangt.

De droogtijden zijn de valkuil. Stucwerk, uitvlaklagen en waterdichting hebben elk hun eigen wachttijd, en die tel je niet bij elkaar op in je hoofd. Plan ze in, anders ga je tegelen op een ondergrond die nog vocht afgeeft en laat de lijm los.

Waterdicht maken: het werk dat je straks niet meer ziet

Tegels en voegen zijn niet waterdicht. Voegen laten damp en langzaam ook water door, en elke kitrand laat ooit ergens los. De laag die de constructie droog houdt zit eronder: kimband in alle hoeken en overgangen, manchetten om de doorvoeren van kranen en afvoer, en een smeerbare waterdichting in twee lagen over de hele natte zone.

De natte zone is minimaal de douchehoek plus een halve meter eromheen, en bij een gipsen of houten ondergrond de hele wand tot bovenaan. Gipsplaat en gipsblokken kunnen tegen dampvocht, niet tegen aanhoudend lekwater. Juist daar bepaalt de dichtlaag of de badkamer tien jaar meegaat of drie.

Breng de tweede laag haaks op de eerste aan en houd de aangegeven droogtijd tussen de lagen aan. Dit werk zit tussen het vlak zetten van de wanden en het tegelwerk in, en het is het enige moment waarop je erbij kunt. Na het tegelen is herstellen alleen nog mogelijk door tegels te verwijderen.

Vocht en ventilatie bepalen hoe lang alles mooi blijft

Elke douchebeurt zet liters water als damp in de lucht, en die damp slaat neer op het koudste vlak: het raam, de buitenmuur, het plafond boven de douche. Blijft dat vocht hangen, dan krijg je zwarte stippen op kit en voegen, bladderende verf en op den duur schimmel in de hoeken. Ventilatie is daarmee geen comfortkwestie maar de bepalende factor voor hoe de badkamer er over vijf jaar uitziet.

Een raam op een kier helpt alleen als het lang genoeg openstaat, en in de winter gebeurt dat in de praktijk niet. Een mechanische afzuiging die na het douchen nog twintig tot dertig minuten nadraait werkt daarom beter dan een raam. Kies een ventilator met nalooptijd of vochtsensor, en laat hem niet op een gemeenschappelijk kanaal uitblazen zonder te controleren of dat kanaal daarvoor bedoeld is.

Verwarming hoort bij hetzelfde verhaal. Een koude badkamer condenseert veel harder dan een verwarmde, dus een radiator of elektrische vloerverwarming doet indirect mee aan het droog houden van de ruimte. Neem de plek daarvan al in de tekenfase mee, want een leiding verleggen kan later niet meer zonder breekwerk.

Elektra in een natte ruimte: wat waar mag

Voor elektra in de badkamer gelden vaste regels uit de installatienorm NEN 1010. De ruimte is ingedeeld in zones rond bad en douche, en per zone is voorgeschreven welke apparatuur er mag hangen en hoe spatwaterdicht die moet zijn. Dat is een voorschrift, geen advies: een stopcontact dat te dicht bij de douche hangt is niet toegestaan, ook als het jaren goed gaat.

De tabel geeft de hoofdlijn. De precieze maten en uitzonderingen verschillen per situatie, bijvoorbeeld bij een vaste douchewand of een bad met scherm, dus houd bij twijfel de norm aan of leg je plan voor aan een installateur.

Alle groepen naar de badkamer horen achter een aardlekschakelaar van 30 mA. In oudere huizen is dat niet altijd zo, en een verbouwing is het moment om dat recht te zetten. Werk in de meterkast achter de hoofdzekering doe je niet zelf, dat is werk voor een installateur.

Wat een badkamer kost, per onderdeel

De prijs van een badkamer loopt enorm uiteen, en het verschil zit maar voor een deel in het sanitair. De grote posten zijn arbeid en tegelwerk. Wie sloopt, tegelt en kit zelf doet en alleen leidingwerk en elektra uitbesteedt, houdt vaak de helft of meer over ten opzichte van alles laten doen. Welke onderdelen zich goed lenen om zelf te doen, bespreken we bij de verbouwing stap voor stap.

De bedragen hieronder zijn richtprijzen voor materiaal in het middensegment, voor een badkamer van vier tot zes vierkante meter. Reken bij laten uitvoeren globaal op een verdubbeling tot verdrievoudiging van het totaal door arbeidsloon.

Houd tien tot vijftien procent van je budget vrij voor wat er achter de oude tegels vandaan komt. Een rotte plek in de vloer, een afvoer die niet op de goede plek zit of een muur die veel schever is dan gedacht: iets van dat rijtje kom je bijna altijd tegen.

Opknappen zonder te slopen

Niet elke gedateerde badkamer hoeft eruit. Zolang leidingwerk en waterdichting in orde zijn, haal je met een paar gerichte klussen jaren extra uit de bestaande ruimte, voor een fractie van het geld.

Het meeste effect voor het minste werk zit in de randen en voegen. Vergeelde of geschimmelde kitranden eruit en opnieuw kitten verandert de uitstraling van de hele douchehoek. Grauwe voegen worden met een voegenreiniger en een harde borstel vaak weer licht, en waar dat niet lukt kun je voegen uitslijpen en opnieuw voegen zonder één tegel te vervangen.

Een trap groter is vervangen op de bestaande aansluitingen: een nieuwe wastafel met meubel, een nieuwe kraan, een nieuw toilet op dezelfde afvoer. Dat is een weekendklus zonder breekwerk. Tegellak of betegelde wanden overstucen kan ook, maar wees daar eerlijk over de houdbaarheid: in de spatzone van de douche houdt geschilderd tegelwerk het zelden jaren vol. Buiten de natte zone is het een nette tussenoplossing.

Huurwoning, VvE en regels waar je mee te maken krijgt

Een badkamerverbouwing binnen de bestaande ruimte is in de regel vergunningsvrij. Dat verandert zodra je aan de constructie komt: een dragende muur doorbreken voor een grotere badkamer, of een verzwaring van de vloer voor een gemetselde inloopdouche. Dan wil je vooraf een constructeur en zo nodig de gemeente aan tafel.

In een appartement komt de VvE erbij. De standleiding, de gemeenschappelijke afvoer en vaak ook de vloerconstructie zijn gemeenschappelijk, en een afvoer verleggen of vloerverwarming ingieten raakt daaraan. Vraag toestemming voordat je begint, niet erna; over geluid van boren en slopen zijn bovendien vaak huisregels afgesproken.

In een huurwoning geldt hetzelfde principe richting de verhuurder. Kleine veranderingen die je bij vertrek ongedaan kunt maken mogen meestal zonder overleg, maar tegelwerk, leidingen en sanitair niet. Leg toestemming schriftelijk vast, inclusief de afspraak of de verandering bij verhuizing mag blijven zitten. Dat voorkomt een discussie over herstelkosten op het moment dat je de sleutels inlevert.